Sprawdź, za co czytelniczki pokochały

wcześniejsze książki Iwony J. Walczak

Nagie myśli

Ta książka jest jak konfetti. Rozłożona na drobne elementy mieści w sobie mieniącą się tęczę emocji: od tych skrajnie czarnych, jak nienawiść i cierpienie, po skrajnie jasne, jak radość i miłość. (…) Sekwencję przechodzących jeden w drugi gatunków literackich, od początkowej powieści psychologicznej z elementami dramatu, po typowy romans w części drugiej. Książka kameleon!

clevera.blox.pl

*

Nie brak tu elementów humorystycznych, niekiedy więc robi się zabawnie, czasem romantycznie, a nawet erotycznie. Myśli Eli nie mają tych więzów, w których tkwi ona sama. Są więc barwne, dosadne, obrazowe.

soy-como-el-viento.blogspot.com

*

Bardzo prawdziwa, momentami dosadna, skupiająca się szczególnie na osobie głównej bohaterki i jej zmaganiach z życiem. Narracja w pierwszej osobie i barwny język powodują, że od książki ciężko się oderwać.

zksiazkawdloni.blogspot.com

*

Iwona J. Walczak podarowała nam książkę naładowaną niesamowitymi emocjami i genialną w swojej nieskomplikowanej formie, bo o czym w niej mowa…? O życiu, byciu kobietą, prawdziwą, kochaną, pieszczoną słowem i spojrzeniem.

szelestksiazek.blogspot.com

Złocista dolina

Co mnie urzekło w tej książce? Realizm i obyczajowość. (…) Autorka nie daje nam recepty na szczęście, nie każe nam rzucić wszystkiego, sprzedać pralki i wyjechać, bo, jak już Seneka setki lat temu stwierdził: jeżeli problem jest w nas, nie załatwimy go zmianą miejsca, jeżeli wciąż będziemy tacy sami. Problemem nie są miejsca, problemem często jesteśmy my. I w tej książce to widać.

kasiek-mysli.blogspot.com

*

Gorąco polecam tę książkę na czas urlopu i na letnie dni. Zajrzyjcie do Mordek, poznajcie gospodynie uroczego ośrodka. Ich perypetie zawodowe i osobiste z pewnością okażą się bardzo relaksującą i przyjemną lekturą.

cudownyswiatksiazek3.blogspot.com

*

Iwona Walczak moje serce zdobyła przede wszystkim tym, że w ludziach nie dostrzega tylko ich wad i zalet, ale to, co mają w sobie. A każdy z nas ma wiele pasji (…). Dzięki pasjom postrzegamy więcej, mocniej i intensywniej. Lepiej się żyje po coś, dla czegoś, ale też i dla kogoś.

sabinkat1.blogspot.com

*

To niesamowita opowieść o zwyczajnym życiu, o jego radościach, o pracy i o relacjach (…). Kasia, Dora i Majka to kobiety z krwi i kości, niczego już nie udają, śmieją się, płaczą, złoszczą i czasem kłócą. Wszystko spowija przyjaźń, która zmienia w Mordkach swoje barwy wraz z porami roku.

annamatysiak.blogspot.com

Copyright © Iwona J. Walczak

Copyright © Wydawnictwo Replika, 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja

Marta Akuszewska

Projekt okładki

Iza Szewczyk

Zdjęcia na okładce

Copyright © depositphotos.com/Sandralise

Copyright © depositphotos.com/belchonock

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2015

ISBN 978-83-7674-345-5

Wydawnictwo Replika

ul. Wierzbowa 8, 62-070 Zakrzewo

tel./faks 61 868 25 37

replika@replika.eu

www.replika.eu

Dla Bożeny, Uli, Ani i Asi – z czułością

Rozdział 1

Noce niedośnione,

Oczy nieprzytomne,

Mija w rzece woda,

Mija bossa nova –

Wybacz, że sama śpię…

Agnieszka Osiecka, Bossa Nova do poduszki

Wyk.: Maryla Rodowicz

Wrzesień 2009

– Pozwól mi dokończyć myśl. – Objął ją ramieniem. – Chcę, żebyś wiedziała o mnie wszystko. Kochałem tylko raz, niestety, coraz bardziej się mijaliśmy: Iza lubiła świat i imprezy, ja wolałem dom. Silna psychicznie, po trupach szła przez życie, ja nie. Ponieważ nie chciałem psuć związku, więc się całkowicie podporządkowałem. Kiedy zachorowałem na nerwicę lękową, ze dwa miesiące nie wychodziłem z domu. Leżałem w łóżku i patrzyłem w sufit. W końcu doczołgałem się do psychiatry i po lekach psychotropowych, jakie mi przepisał, wreszcie się odważyłem wyjść na spacer, choć i tak uczepiony jej ramienia. Dla mnie to był wyczyn, dla niej objaw słabości, w końcu spakowała się i zniknęła. No i dzięki temu w końcu się za siebie wziąłem. Psychoterapia, joga, no i praca. Wyjechałem do Holandii, gdzie pracowałem fizycznie, sprzątałem Uniwersytet w Groningen. Fizycznie? Po studiach? Gorzej już upaść nie można! Tak pewnie o mnie niektórzy myśleli. Ja zaś tam właśnie zapomniałem o lękach… Słuchasz mnie?

– Tak. Choć nie mówisz mi tego po raz pierwszy… – odpowiedziała.

– Pewnie masz rację, ale nie znasz mojej historii tak usystematyzowanej. – Lekko się uśmiechnął i kontynuował gawędziarskim tonem. – Do pracy u ciebie zgłosiłem się krótko po powrocie do Polski, absolutnie przypadkiem trafiłem na ogłoszenie, jakie dałaś. Drawsko Pomorskie? Brzmiało egzotycznie. W tamtych czasach byłem pewien, że już nigdy nie zwiążę się z żadną kobietą… Ale serce nie respektuje poleceń. Zafascynowałaś mnie i wszystko, co zaplanowałem, poszło w kąt. W życiu nie spotkałem nikogo, kto najpierw myśli o innych, a dopiero potem o sobie. Do tego jest to śliczna babka… – Piotr patrzył na Zosię z czułością, a ona odwróciła głowę. – Zakochałem się. Uwierz mi! – Piotr po tych słowach klęknął przed Zosią, patrząc w jej oczy. – Jeśli potrzebujesz się zastanowić, poczekam! – dodał nieco głośniej, ale widząc jej nieprzenikniony wyraz oczu, speszył się.

Przestraszyła się gwałtowności w jego głosie. Wolała wyważone uczucia, mniej afektu w postępowaniu. Bała się wszystkiego, co skrajne. Nie chciała emocji, udręki. Mężczyzn. Już nie. Pokiwała przecząco głową. Oczy Piotra były niebieskie, przeraźliwie smutne.

Nie chciała go zranić!

– Dzieciaku! Zastanów się, co mówisz! Masz przed sobą życie, nie możesz zauroczenia nazywać miłością! To się rozróżnia w miarę nabywania doświadczeń.

Piotr wstał z kolan. Zrozumiał, że ona już postanowiła.

– „Ogniska malinowe niczym róże zakwitają na śniegu…”[1] – powiedział. – Najbardziej pogrąża mnie to, że jestem młodszy? Tak? – dodał z nadzieją, że ona zaprzeczy.

Zosia nie odpowiedziała. Ogniska malinowe… i tak dalej. To był ich ulubiony cytat. Użył go, chcąc ją zatrzymać. Była już jedną nogą poza Drawskiem, spakowana od paru dni. Wszystko, co było związane z przeprowadzką, miała zaplanowane znacznie wcześniej. Zdał sobie z tego sprawę.

– Nie jestem głupi. Wiem, że jesteś po przejściach, że masz za sobą porażki, że jesteś ostrożna. Nie mów, że z mojej strony to zauroczenie! Nigdy nie przestanę się starać o twoją wzajemność. Pokochasz mnie, wiem to! – prawie krzyknął.

Gdy się pożegnali, zniosła walizki i kartony do samochodu. Wróciła po drobiazgi. Laptop stał otwarty na biurku. Usiadła przed nim i… udostępniła na Facebooku arię Flover Duet z Lakmé, a wpis opatrzyła komentarzem: „Wzrusza tylko sztuka, która pochodzi z najgłębszych pokładów szczerości. Nie odchodzi w niepamięć, jak… ludzie?”.

Wyłączyła laptop i spakowała go do walizki. Westchnęła. Zamykała kawał swojego życia. Zeszła na dół, spojrzała na blok, w którym mieszkała kilkanaście szczęśliwych lat, w okna swojego mieszkania na pierwszym piętrze. Wsiadła do auta na parkingu przed blokiem.

Na pewno przeczytał ten wpis.

Jechała bardzo szybko, słuchając arii. Borys Godunow. Libretto na podstawie dramatu Puszkina. Borys wzywa do siebie syna i udziela mu ostatnich rad, po czym umiera. W tej roli jej ulubiony Bernard Ładysz. Ach. Le Nozze di Figaro Mozarta, Anna Netrebko, Ildebrando D’Arcangelo i Christine Schäfer, wykonanie z Salzburga. Renée Fleming i Casta Diva z Normy Belliniego. Pięknie. Potem Callas. Porgi Amor z Don Giovanniego, Aida, oczywiście Carmen i Madame Butterfly. Znów Norma.

Marieta najlepiej brzmiała w Traviacie. Mimo warsztatowych niedostatków miała w głosie coś, co ją wyróżniało. Tęsknotę i słowiańską melancholię. Mariette Diene, jej ukochana córeczka, koloraturowy sopran, przyszła diva, o którą walczyć będą największe światowe sceny.

O tak, kiedyś spełnią się ich marzenia!

Był początek września 2009 roku, słoneczny, ciepły, choć już nieupalny. Zofia Kulińska, prowadząc auto, wyobrażała sobie miejsce, do którego zmierzała. Zapach, kolor. Jakie będą? Wierzyła zmysłom. Ważne było dla niej pierwsze wrażenie, ono po prostu się jej zawsze sprawdzało. Kiedy jako dziecko przyjechała do Drawska Pomorskiego, było ciepło, słonecznie, a miasto zachęcało gwarem, jaki czynili wczasowicze. Pokochała miasteczko od pierwszego wejrzenia.

Teraz zamieniała Drawsko na miejscowość znacznie mniejszą. Uściślijmy – na wieś, po prostu. Wieś rodzinną – jeśli uwzględnić, że kiedyś mieszkała w niej rodzina brata jej dziadka. Nie miała jednak poczucia, że to będzie zapadła dziura, że się w niej, mówiąc kolokwialnie, zakopie.

Jeszcze tylko parę kilometrów. „Pobiedziska” – przeczytała na tablicy. Wjechała do miasta. Według wskazówek z nawigacji miała kierować się z ulicy Fabrycznej w lewo, na drogę lokalną prowadzącą do celu podróży. Ale skręciła w drugą stronę, do rynku. Jechała wolno. Miasto powitało ją ciszą i ciepłem. Jednak pożółkłe przedwcześnie od słońca liście na drzewach przypominały o porze roku, jaka miała nadejść. Na rynku nie było widać ludzi. Wielkość tego miasta była porównywalna z Drawskiem Pomorskim. Pomorze zamieszkiwali ludzie napływowi, wojenni tułacze i ich potomkowie, a Pobiedziska miały tradycje sięgające dwunastego wieku.

Objechała rynek i wróciła do drogi do wsi.

Złotniczki. Była tam tylko raz, pod koniec lat dziewięćdziesiątych, wtedy stał jeszcze dom Floriana Leśniewskiego, brata jej dziadka. Opuszczony, był w opłakanym stanie. Jakże smutne było to, że nikt o ten dom nie dbał, a przecież staruszek miał bliską rodzinę! Iga Podkańska albo Bednarz, czy jak się obecnie nazywała (!), była jego jedyną wnuczką, a w pobliżu podobno mieszkała także córka Leśniewskiego, Basia. Chyba po mężu inaczej. Pozwoliły by rodowy dom poszedł w obce ręce, a teraz będą się handryczyć o budynek, który wprawdzie stał obok, ale nigdy nie był własnością Leśniewskich! Zawsze należał do gminy, jak się zorientowała.

Na wąskiej drodze wiodącej do wsi nic nie jechało, mogła zatrzymać auto na poboczu, rozprostować kości i pooddychać tutejszym powietrzem. Wysiadła i rozglądała się po okolicy, morenowy krajobraz, lasy, jeziora, wzgórza i doliny. Na poboczu drogi kwitły wrzosy. Wyciągnęła z plecaka smartfon, ustawiła aparat, zrobiła fotkę. Zauważyła, że wyświetliło się kilka nieodebranych połączeń od Piotra. Przez chwilę trzymała telefon w dłoni, wreszcie wcisnęła numer. Gdyby nadal nie łączyły ich zawodowe zależności, z pewnością by do niego nie zadzwoniła.

– Halo, halo, przepraszam cię, ale miałam wyciszony dzwonek. Piotrze, nie zapomnij, że Chrobaczewscy obiecali przekazać wyroby cukiernicze, a Bendkowscy pieczywo. Jedni i drudzy zadeklarowali przynajmniej miesięczne wsparcie. Dopilnuj, by pieczywo i wypieki były świeże. Chyba mamy problem z wyrobami wędliniarskimi, Kusek się na nas pogniewał i trzeba będzie koniecznie znaleźć innego dostawcę, oczywiście zostawiam to tobie.

Nie potrafiła jeszcze oddalić się od spraw domu pomocy. Piotr, przejmując go w zarząd, chciał, by mu pomogła, ale nie wyobrażała sobie, by miało to mieć miejsce w tak błahych sprawach. Musiał sobie radzić bez niej.

– A tak w ogóle, to dzwoniłeś..? – dodała po chwili.

– Tak, owszem. Chciałem się wprawdzie na ciebie obrazić, ale nie wyszło… Po prostu mi uwierz. Tylko to chciałem…

– Nie teraz! – Zosia przerwała mu niegrzecznie, w pół zdania. – Rozmawialiśmy. Przestańmy truć siebie swoimi sprawami. Masz na głowie dom pomocy i tylko na tym się teraz skup. Nie zapomnij, że umowę o doradztwo mam tylko na parę miesięcy. Teraz moim miejscem pracy będą Złotniczki.

– Weź pod uwagę jeszcze jedno. Gdy wysłałaś mnie na przetarg, byłem pewien, że razem będziemy tworzyć dom dla uzdolnionych dzieci, a Drawsko przekażemy komuś innemu. Łudziłem się, tak wychodzi.

– Daj spokój…

Pracując w fundacjach prawie całe swoje zawodowe życie, Zosia bardzo dbała o reputację. W małych miastach nie można się było skryć. W jej rodzinie zawsze liczono się z opinią społeczną, to był jeden z nurtów filozofii życiowej Kulińskich i Leśniewskich, bycia społecznie użytecznym, dla innych ludzi przykładem. Myśląc o rodzinie, nie zauważyła, że znalazła się na podjeździe przed domem w Złotniczkach. „Kurcze. Budynek jest znacznie ładniejszy niż na zdjęciach” – pomyślała i od razu się zawstydziła. – „Ktoś musiał włożyć sporo pieniędzy w jego remont. Nie ktoś, a Iga albo jej mąż, były mąż, jak wynikało ze zmian nazwiska wariatki”.

Zosia nigdy nie przypuszczała, że los ją skieruje do Wielkopolski. Wszystko się zaczęło, gdy Marieta dostała się na studia muzyczne w Poznaniu i zamieszkała w akademiku. Zosia, jadąc kiedyś do niej pociągiem, kupiła w kiosku na dworcu czasopismo o urządzaniu wiejskich domów, niektóre fotografie jej się bardzo spodobały. Siedliska skryte w zieleni, wśród róż, rododendronów i maciejek. Na tarasach i w pokojach stały wiklinowe kosze pełne suszonych i świeżych kwiatów. W pokojach i kuchni bielone meble i belki na suficie, ściany z piaskowca, kominek, a nad nim wiszące różnokolorowe dzwonki. Jasna kanapa, łóżko na bielonych paletach, przykryte żółtym włochatym pledem z angory. W przedpokoju kapelusze, na ścianie wisiało ich mnóstwo, miały różne kształty i odcienie, niektóre przepasane były wstążkami albo ozdobione kwiatami.

Pomyślała wtedy, by zamieszkać blisko córki. Oglądała programy o ucieczkach na wieś. Zaczęła szukać ofert sprzedaży i przeglądać informacje o przetargach na komunalne mienie. Kiedyś dowiedziała się o przetargu na gminny dom w Złotniczkach. To był impuls. Cena wywoławcza nie była wysoka, Zosia miała pieniądze po rodzicach, wystarczyło na wadium, trochę jeszcze zostało. Stanęła do przetargu, ale sama nie mogła przyjechać. Pełnomocnikiem ustanowiła Piotra Brasia. No i… wygrali przetarg za cenę wywoławczą! Druga oferentka się nie pojawiła. Po prostu. To, że nie wpłynęło więcej ofert kupna tej nieruchomości, było niesłychanie zaskakujące. Piotr zażartował wtedy, że coś z tym domem musi być nie tak. Wokół ładne krajobrazy, nieruchomość można było zasiedlić od razu, jezioro w pobliżu, a właściwie ich ciąg. Może tam straszy? Może nikt w tym domu nie był szczęśliwy? Wymyślając coraz bardziej dramatyczne, a nawet zahaczające o sceny z horroru powody braku zainteresowania przetargiem, świętowali udaną transakcję, pijąc wino.

Niedługo przyszło się Zosi cieszyć nowym nabytkiem. Dosłownie następnego dnia po przetargu, wczesnym rankiem, do drzwi jej mieszkania ktoś zaczął walić tak, jakby chciał wyrwać je razem z futryną. Iga Bednarz, wnuczka Floriana Leśniewskiego, brata dziadka Zosi!

Rude potargane włosy, w oczach wrogość, bluzka rozpięta. Widać, że szukała miejsca ujścia negatywnych emocji, jakie miała wręcz wypisane na twarzy. Jakże wrzeszczała! Nazwała Zosię znajdą, która wypadła spod ogona nie wiadomo komu. Pomówiła ją o manipulację, o uknucie planu zawładnięcia nieswoim majątkiem.

Podobno Zosia oszukała Igi dziadka!

Oczywiście, furiatka nie potrafiła udzielić odpowiedzi na proste pytanie: dlaczego nie przyjechała przed przetargiem, dlaczego nie próbowała odnaleźć Zosi wcześniej? Nic do niej nie docierało. Wrzasnęła, że odnajduje się kogoś pożądanego, a Zosia taką osobą dla niej nie była. Dlatego powinna użyć bardziej trafnego słowa. Nie „odnalazła”, a „wytropiła”! Tropi się przestępców, a złodziej domu to przestępca.

To nie tak! Zośka chciała jej o sobie opowiedzieć, o tym, że została sama, że chce być blisko jedynej córki. Już nawet zaczęła, ale Iga nie dała jej dojść do głosu.

– Kobieto! Lepiej już w tej sprawie nie otwieraj ust. Kradzież to kradzież! Nawet jeśli jest tak, jak mówisz, należało przyjechać, porozmawiać, a przede wszystkim ujawnić swoje intencje. Oczywiście, powinnaś była to zrobić na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy mój dziadek przekazał tobie wszystkie pieniądze, zamiast mi, jak obiecał. Tak byłoby uczciwie, nieprawdaż?

Taaak… W sumie dopiero niedawno Zosia zaczęła szukać wiadomości o Idze. Okazało się, że wróciła do Złotniczek w 2004 czy 2005 roku z ówczesnym nowym mężem, Leszkiem Podkańskim, a po kilku latach taki zonk. Iga Bednarz. W tak krótkim czasie zdążyła po raz drugi wyjść za mąż, rozwieść się i ponownie wyjść za mąż. Trzykrotna mężatka, za taką nikt nie nadąży!

– To nieprawda! – Zosia była rozżalona, nikt wcześniej nie oskarżył jej o kradzież. Nie miała takich intencji. Wprost przeciwnie. Nie potrzebowała rzeczy dla siebie, pomagała przecież ludziom będącym w potrzebie. Jej celem nie było egoistyczne gromadzenie majątku. Tym razem tak wyszło. Starała się mówić bez emocji, choć wewnątrz przeżywała piekło.

– Nie jestem złodziejką, tego mi nie wmówisz! Trzeba się było ujawnić, pokazać, powiadomić, że znów zmieniłaś nazwisko. Nazywałaś się Podkańska, a do przetargu przystępowała Iga Bednarz. Zacznij od zlustrowania siebie. Bardzo cię proszę.

Zosia tak powiedziała w złości, w rzeczywistości przecież martwiła się, że podkupiła dom Idze. W końcu to rodzina. Ale miała świadomość, że dzięki temu dom będzie w części społecznie użyteczny, takie miała plany. Owszem, chciała zamieszkać na strychu, ale dół miała zająć fundacja.

Iga nic wtedy nie odpowiedziała. Zmieszała się. Musiałaby się przyznać do pychy. Właśnie pycha ją zgubiła, umysłowe lenistwo. Jak mogła nie sprawdzić, czy w przetargu startuje sama, czy był może jeszcze ktoś chętny? Taka biznesowa głupota nigdy przedtem jej się nie przytrafiła. Niemniej bolała ją ta porażka. Przegrana na własne życzenie, i to z krewną, złamała Idze serce! Do Drawska Pomorskiego pojechała po swoje, a konkretnie po to, by wymusić zwrot domu, a po słowach Zosi zakręciła się na pięcie i bez pożegnania wybiegła z mieszkania. Uspokoiła się dopiero po paru kilometrach szalonej jazdy.

To, co ta znajda powiedziała o matrimonium, bardzo jej dopiekło.

Zosia oczywiście wsiadła do auta, by ją dogonić i raz na zawsze wyjaśnić animozje, ale było to po prostu niemożliwe. Musiałaby za wariatką pędzić z prędkością dwustu kilometrów na godzinę.

***

Dom i obejście mile zaskoczyły Zosię. Roślinność wokół była uboga, ale nowa właścicielka już wiedziała, że posadzi róże. Dużo róż. To był jej dom, od razu to poczuła. Weszła na podwórze, stanęła przed drzwiami, wyciągnęła z torebki klucz. Dotknęła ręką żeliwną kołatkę z otwartą lwią paszczą, postukała. Usłyszała ostry dźwięk. Pomyślała, że musi zmienić kołatkę, najlepiej żeby była z motywem kwiatowym. Ta sprawiła, że czuła się tak, jakby wchodziła do paszczy drapieżnika.

Przestąpiła próg. Zatrzymała się na parterze. Obeszła wielkie i puste pokoje. Wszystko było w znakomitym stanie. No, ściany wymagały jedynie farby. Klatka schodowa − elegancka. Na strychu Zosia wzięła głęboki oddech. Otworzyła drzwi. Kremowe ściany też wymagały pomalowania, kamień na kominku − umycia i zaimpregnowania, a ciemna szafka na buty przy wejściu nie pasowała do lekkości, jaką Zosia chciała nadać pomieszczeniom. Nie lubiła ciemnych mebli, firanek na oknach i fioletowych kwiatów w doniczkach i wazonach. Lubiła wszystkie odcienie żółtego, błękit, róż, pastelową zieleń, écru. W takich kolorach widziała zarówno dom, jak i pracownię dla dzieci na parterze. „Dom kojarzyć się musi z ciepłem, wypoczynkiem, a miejsce pracy z radością tworzenia” – pomyślała. Mieszkanie w Drawsku Pomorskim też było słoneczne i jasne. Zorientowała się, że nie będzie musiała nic zmieniać w łazience. Była zielono-żółta. Myjąc twarz, przeglądała się w lustrze. W jej oczach widać było radość, a zmęczenie po przemyciu twarzy natychmiast ustąpiło.

Musiała to przyznać. Iga zostawiła dom w nienagannym stanie, było czysto, sterylnie, ale nie zostało po niej nic, co mogłoby określić jej prawdziwy charakter. Brązowa szafka, jedyny mebel, być może świadczyła o smutku i przemyśleniach, jakie Igę dręczyły, na pewno nie o przebojowości, z jakiej słynęła i jaką Zosia dostrzegła w niej podczas krótkiego i burzliwego spotkania. Jedynie nad kominkiem nieco usmolona okładzina z kamienia dowodziła, że poprzednia mieszkanka domu była ciepłolubna.

Zosia przywiozła ze sobą tylko dwie walizki z ubraniami i drobiazgami. Kilka kartonów z książkami. Pościel, koc. No i laptop, bez niego się nie ruszała. Postawiła go na podłodze, otworzyła, przykucnęła i zaczęła szukać informacji na temat fundacji. „O wpisie fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego decyduje sąd rejestrowy” – przeczytała. Zamknęła laptop. Zeszła na dół.

Chciała podzielić się z kimś radością. Marieta miała wrócić z Mediolanu dopiero za parę dni. Zosia jednak, nie zważając na opłaty roamingowe, musiała jej natychmiast przekazać nowiny. Gdy córka była w Polsce, rozmawiały parę razy dziennie, bywało, że po kilka godzin. Zosia miała przymus przekazywania dziewczynie nawet najbardziej błahych wydarzeń dnia. Nie wyobrażała sobie inaczej. Chwyciła w rękę telefon. Marieta odebrała po pierwszym dzwonku.

– Córeczko, proszę cię, koniecznie po powrocie przyjedź do mnie na dłużej, tutaj jest tyle miejsca, że nawet ćwiczyć możesz. Fortepian przyjedzie jutro, ale nie wstawię go na strych, dam piętro niżej, dla dzieciaków, niech ćwiczą. Gdy będziesz w naszym domu, wystarczy, że zejdziesz na dół.

– Rozstroją go, mamo, zastanów się!

– Nie, kochanie. Będą się uczyć z nauczycielem, a nie bawić!

– No dobrze, mamuś. Przyjadę, mam tobie tyle do opowiedzenia.

– Mów teraz, proszę, mów.

– Wyobraź sobie, że na początku października będę miała koncert w auli, prawdziwy, z widzami! Wykonam dwie arie. Jedna to Batti, batti, o bel Masetto z Don Giovanniego, a w drugiej będę Muzettą z Cyganerii. Już się spinam, że nie jesteś w stanie sobie tego wyobrazić. Nie mogę się doczekać!

Zośka rozpakowała walizki, ułożyła ubrania na podłodze w najmniejszym pokoju, nadmuchała materac, rzuciła na niego koc i poduszkę. Potem… ułożyła się na materacu na wznak, choć było dopiero popołudnie. Przez połaciowe okno patrzyła na niebo, już nie błękitne jak latem, ale jasne, bez chmur. Spokojne.

Usłyszała pukanie do drzwi na dole domu. We wsi było cicho, dźwięk kołatki od razu postawił ją na nogi. Okryła się szalem, zbiegła i otworzyła drzwi. Na ganku stał mały chłopiec, z ciemnymi włosami i ciemnymi oczami, może miał z siedem lat.

– Słucham, kochanie, co cię sprowadza do mojego domu?

– Czy to prawda, że będzie pani tutaj mieszkać na stałe i pomagać dzieciom?

– Tak, to prawda, parter domu będzie dla was, każde dziecko znajdzie dla siebie coś ciekawego. Chciałbyś się zapisać?

– Muszę zapytać mamę, ale ona może mi nie pozwolić.

– Dlaczego? Będziemy się uczyć tylko dobrych rzeczy, a to zawsze popłaca.

– Iga już tutaj nie wróci?

Zaskoczył ją tym pytaniem. Taki szkrab!?

– Nie wiem, kochanie.

– Mama powiedziała, żebym się nigdy w życiu nie zbliżał do Igi, bo mnie nauczy wariactwa. W tym domu mieszka wariactwo, wie pani?

– Bo się wystraszę! – Zaśmiała się ubawiona słowami chłopca. Czy główna cecha Igi to rzeczywiście wariactwo? A może po prostu oryginalność?

– Kochanie, to moja kuzynka! Czasem dorośli mówią rzeczy, o których tak naprawdę nie myślą – powiedziała.

Chłopiec patrzył na nią i widać było, że coś waży w głowie. Nie umknęło to uwadze Zosi. Zapytała:

– Powiesz mi, w którym domu mieszkasz? I przedstawisz mi się, słoneczko? Ja się nazywam Zofia Kulińska. – Podała chłopcu rękę, którą on potrząsnął jak dorosły.

– Ja się nazywam Kajtek Buczek, mieszkam w tym domu. – Kajtek podszedł do okna, ciągnąc Zosię za rękę. Pokazał duży dom naprzeciwko, który rzucił się jej w oczy jako pierwszy. Stał na byłej działce Leśniewskich. Po rodowym domu nie było śladu, a na jego miejscu wyrosła wielka rezydencja, niezbyt pasująca do wsi. Dom prawie nie mieścił się na działce!

– Będziesz miał do mnie blisko. Wiesz co? Pobiegnij do domku i poproś mamę, by pozwoliła tobie tutaj przychodzić, tak bardzo, bardzo poproś. Powiedz, że pani Iga miała swoje kłopoty, a wtedy czasem popełnia się głupstwa, ale wszystko, co jest w tym domu, jak on wygląda i to, jaki jest ładny, jej właśnie należy zawdzięczać.

– I nie ma już wariactwa! – dodał chłopiec.

– Masz rację. Nie ma. Zapewniam.

1972

Sześcioletnia Zosia siedziała ojcu na kolanach i głaskała mundur, którego nie zdążył zdjąć po powrocie z poligonu. Siedziała grzecznie, wpatrując się z miłością w ogorzałą od wiatru i słońca twarz taty, a on opowiadał, jak się utrudził podczas budowy mostu pontonowego na Odrze. Wyjaśniał, na czym polega budowa takiej przeprawy.

– Odra to bardzo ważna strategicznie polska rzeka, po Wiśle druga co do długości. Z tym mostem pontonowym jest sprawa typowo wojskowa. Ale ciii, to jest ściśle tajne. Chodzi o to, żeby czołgi mogły sforsować rzekę, gdy w czasie wojny zburzone zostaną wszystkie stacjonarne mosty. Pod koniec drugiej wojny światowej nad Odrą toczyły się bardzo krwawe walki o niepodległość Polski.

– A którędy idzie ta rzeka? Przez Świdwin?

– Nie idzie, a płynie. Po zachodniej granicy naszego kraju, z Niemcami. Kawałek drogi od nas, od Świdwina do Gozdowic jest trochę ponad sto kilometrów.

– Tato! Dlaczego budowaliście most dla czołgów? – Zosia, podekscytowana, przytulała się do ojca. Była dumna, że o tym rozmawiają, bo wprawdzie ojcowie dzieci ze Świdwina byli przeważnie wojskowymi, ale takich rozmów jak u niej w domach się zazwyczaj nie prowadziło. Ona wiedziała znacznie więcej niż inne dzieci.

– Maleńka moja! Nie bój się, to wszystko działo się w ramach ćwiczeń. Mówi się, że jeśli chcesz pokoju, gotuj się do wojny. Świat wciąż wrze.

Zosia roześmiała się z powiedzenia taty, wciąż siedziała na jego kolanach i wkładała paluszki pod wojskowe naszywki na ojcowskim mundurze. Nie bała się wojny, była bezpieczna w domu z kochanym żołnierzem, który zawsze miał uchronić jej dom przed wojną. Zeskoczyła z jego kolan i zatańczyła w kółko. Jej kremowa sukienka wirowała wokół drobnych nóżek.

– Przewieziesz mnie samochodem?

– Tak, jutro pojedziemy do Czaplinka nad jezioro. Przecież wiesz. Obiecałem.

– Hurra! – krzyknęła Zosia. Lubiła to jezioro.

Od kilku dni mieli pierwszy własny samochód, najnowszy model Syreny. Zosia kilka razy jeszcze podskoczyła z radości, a potem pobiegła na podwórko zakomunikować nowiny mamie i babci, które latem większość czasu spędzały w ogrodzie. Mama po pracy w bibliotece, a babcia w przychodni. Wszystko robiły wspólnie, tak były ze sobą zżyte. Nawet Zosia miała swoje małe grabki, łopatkę i koszyczek z nasionami i cebulkami. Jej babcia Ania i mama Krysia bardzo lubiły ogrodowe zajęcia. Uprawiały parę metrów ziemi pod blokiem, jakże ukwieconej, zaś wieczorem czytały książki, często na głos. Mama Zosi kładła na to szczególny nacisk. Biblioteka w domu zajmowała regały duże na dwie ściany. W tamtych czasach wszyscy mieli w pokojach meblościanki z kryształami, tylko u Kulińskich regały zajęte były książkami. Mama i tata czytali poważne pozycje, klasykę. Babcia natomiast lubiła romanse, bywało, że Zosia widziała ją zapłakaną nad książką. Znając siłę literatury, chciała to sprawdzić na własnej skórze.

Mówiono, że zaczęła płynnie czytać, gdy miała niecałe pięć lat.

Wrzesień 2009

Basia Koronowska miała tremę. Tyleż razy wyobrażała sobie spotkanie z wnuczką stryja, nieraz układała w myślach powitanie, nawet trenowała je przed lustrem. „Witaj nam Zosiu, czekaliśmy na ciebie długie lata, ale jesteś, z czego jestem bardzo rada”, „Kochana Zosiu, czym chata bogata, weź ten chleb i sól jako symbole dostatku i zgody”. Co jedno okazywało się gorsze…

W przeciwieństwie do Igi Barbara absolutnie nie miała Zosi za złe, że weszła w posiadanie Domu Złudzeń. Tak wyszło. Przecież Iga zaniedbała sprawę, a i tak miała szczęście, że z jakichś powodów nikt więcej nie stanął do przetargu. Dobrze się stało, że w domu po Idze zamieszka swoja, jakby nie było. Oczywiście wiele sobie obiecywała w związku ze znajomością z Zosią, bowiem była bardzo samotna po wyjeździe Igi ze Stasiem i Olą do Beaumont. Jej mąż Ryszard poświęcił się pracy, a być może nawet z tęsknoty za Stasiem w nią uciekł. Dotkliwego uczucia samotności nie mogły w żadnej mierze zastąpić rozmowy z nimi przez komputer. Wprawdzie Iga zapraszała Koronowskich do siebie, nawet na pół roku, ale Rysiu nie mógł rzucić misji wyciągania firm z finansowego dołka i szaleć po świecie. Tak mówił, a Basi nie pozostało nic innego jak w to uwierzyć.

Barbara nieraz wyobrażała sobie Zofię Kulińską. Co ciekawe, najczęściej jako podobną do Igi, z długimi rudymi włosami, wysoką, zdecydowaną, co oczywiście widać będzie w jej postawie i tembrze głosu. Od lat zarządzała ośrodkiem dla bezdomnych, zatem musiała być realistką twardo stąpającą po ziemi, posiadającą wewnętrzną dyscyplinę. Inaczej nie dałaby sobie rady w tym łez padole!

Oczywiście Barbara wiedziała, że Zosia przyjechała już do Złotniczek, wszyscy o tym mówili. Powiadomiono ją o tym telefonicznie. W Domu Złudzeń rozbłysły światła, drzwi były otwarte na oścież, furtka też, a jakże. Wszędobylski Kajtek Buczek już się nawet zdążył przywitać. Podobno powiedział swojej mamie, że nowa właścicielka Domu Złudzeń nie wygląda jak wariatka. Czyli nie jak Iga. „Wiele czasu upłynie, zanim ludzie zapomną miotanie się Igi” – pomyślała Basia. Iga wpisała się w historię tego domu. Mieszkające w nim kobiety żyły marzeniami, zamiast tym co realne, do wypracowania, a w konsekwencji karmiły się złudzeniami… i były nieszczęśliwe. Wyprowadziły się i ślad po nich zaginął. Nigdy nie wróciły do Złotniczek. Iga straciła dom, choć bardzo chciała posiąść go na własność. Rzeczywiście i dla niej okazał się domem złudzeń.

Basia wreszcie zdobyła się na odwagę, zapakowała do bagażnika przemalowane na biało i ozdobione malunkami kwiatów eustomy szafki po Idze i wsiadła do auta, ale nie jechała prędko. Z Nadrożna do Złotniczek było nieco więcej niż kilometr drogi, ale ona musiała ustabilizować szybkie bicie serca. Gdy podjechała pod górę za krzyżem i zatrzymała auto z drugiej strony Domu Złudzeń, zobaczyła stojący przed domem wysłużony samochód marki Opel Corsa, okna na parterze i na piętrze były otwarte, słychać było symfoniczną muzykę. Weszła za ogrodzenie i stanęła przed drzwiami. Na wycieraczce stały żółte balerinki.

Zapukała do drzwi. Usłyszała szybkie kroki po schodach.

– To znowu ty, słoneczko? – Usłyszała miły głos. Zza drzwi wychyliła się kobieta zupełnie różna od portretu, jaki Barbara nosiła w wyobraźni i przede wszystkim jakże inna od… Igi. Przyszła boso, jej stopy były wypielęgnowane, o kształtnych paznokciach polakierowanych na turkusowy kolor. A poza tym miała jasne półdługie włosy, puszczone luźno, niebieskie oczy, w zasadzie jasnobłękitne, o odcieniu, jakiego Basia nigdy wcześniej u nikogo nie widziała.

– Od stóp zaczynają się choroby, proszę natychmiast coś na nie założyć! – powiedziała Basia zamiast powitania. Uśmiechnęła się.

– Podobno, ale wiadomo też, że receptory trzeba masować. Kiedyś chodziło się wyłącznie boso. – Zosia zaśmiała się dźwięcznie.

Tak. Zofia Kulińska sprawiała naprawdę dobre pierwsze wrażenie. Bardzo jej pasowała jasnożółta rozkloszowana spódnica z haftem na dole. A na górze jasnobłękitny bliźniak z perłowymi guzikami. Była dziewczęca, radosna, a przecież musiała być nieco starsza od Igi. Za sprawą urody na pewno spotkała się z niejednym problemem podczas prowadzenia fundacji. Basia od razu ją polubiła.

– Oj, tutaj są. – Zaśmiała się Zosia, wciskając stopy w żółte baleriny.

– Nie przedstawiłam się, przepraszam. Nazywam się Barbara Koronowska, jestem ciocią Igi Bednarz, córką Floriana Leśniewskiego, czyli kuzynką twojej mamy. To w skrócie – wymieniła jednym tchem.

Basia podała Zosi rękę, Zosia zaś objęła ją za ramiona.

– Kochana, możemy mówić sobie po imieniu? – Basia skinęła twierdząco głową. – Kim my dla siebie jesteśmy? Kuzynko-ciociami? – Obie zaczęły się głośno śmiać. – Przepraszam, Basiu, ale to ja pierwsza powinnam się przedstawić, zaanonsować, że jestem. Przepraszam. Przyjechałam wczoraj po południu i rozpakowanie się zajęło mi trochę czasu. Dzisiaj przyjadą meble. Tutaj jest tak pięknie, że mam megawyrzuty sumienia wobec Igi, wobec ciebie. Nie sądziłam, że ten dom stanie mi się tak bliski już od pierwszej minuty. Nie wiem, jak to wytłumaczyć, ale tak jest. Czuję, że to jest moje miejsce na ziemi!

– Cieszę się. Chodź ze mną do auta, proszę. Tak sobie pomyślałam, a teraz mam pewność, że dobrze… Bo wiesz, przywiozłam szafki, które Iga zostawiła, kiedy wyemigrowała. Były brązowe, ja kazałam je zeszlifować, sama pomalowałam na biało, postarzyłam i ozdobiłam malunkami kwiatów. Może się tobie przydadzą? Może dla dzieci je wykorzystasz?

Przeszły do samochodu Basi. W bagażniku były dwie szafki, obie śliczne. Zosi zaświeciły się oczy.

– Ojej. W moim stylu. Cudne. Wezmę je dla dzieci.

– No, to się bardzo cieszę. Tylko, wiesz, one tak naprawdę są własnością Igi, ale wyjeżdżając, zostawiła je w domu, więc…

Gdy przeniosły szafki do części na parterze i usiadły przy filiżance herbaty w pustej kuchni po firmie Igi, Basia westchnęła. Wróciły wspomnienia, tęsknota za starymi czasami. Zosia piła herbatę, ale jej myśli zajęte były czymś innym.

– Wiesz, Basiu, byłam dzieckiem. Dostaliśmy pierwsze mieszkanie w Świdwinie, to był spory lokal na osiedlu dla żołnierzy, z wielkiej płyty. Były tam dwa pokoje z kuchnią i łazienką, ale w ogóle nie mieliśmy mebli. W kuchni długo służyły nam za stół stare drzwi postawione na czterech taboretach. Gdy się przykryło obrusem, nie było widać, że to drzwi. Potem doszły białe szafki kuchenne. Właśnie białe, no i teraz mi się przypomniały.

Kiedy Zosia wieczorem została sama, mimo fizycznego zmęczenia przesuwaniem i ustawianiem mebli, usiadła na sofie po babci, wzięła do ręki kubek z kawą i patrzyła w ciemność nocy. Coś się zmieniło. Chciała zapomnieć o smutku, znów mieć rodzinę i bliskich.

***

Marieta od razu po powrocie z Włoch pojawiła się w Złotniczkach. Jej mały fiat uno przemknął przez wieś, oczywiście pojechała za daleko, aż na koniec miejscowości. Spodziewała się domu do remontu, takiego wypatrywała. Wszystkie, jakie mijała, były w znakomitym stanie. Nawróciła i zastosowała się dokładnie do wskazówek nawigacji. Była zdumiona tym, co zobaczyła. Otwarta żeliwna brama, wjechała na posesję i zaparkowała. Wyszła z auta, chodnik z kostki granitowej prowadził do drzwi. Też były otwarte. Postawiła na progu koszyk z niespodzianką dla mamy. „Ale się zdziwi!” – pomyślała. Weszła na parter i, podniecona tym, co zobaczyła, zaczęła otwierać drzwi i zaglądać do pokoi. Biegała od jednego do drugiego. Poślizgnęła się w korytarzu na marmurowej posadzce. Ściany miały kolor wanilii, a wpadające przez okna ze złotymi szprosami promienie słoneczne sprawiały, że dom wydawał się jeszcze cieplejszym.

– Mamo, mamo, gdzie jesteś!? No, super! Tutaj jest super! Mamy swoje królestwo, a my jesteśmy królowe! – wołała podniecona.

Zofia przybiegła na dół, wyściskała córkę i przyglądała jej się szczęśliwa. Jakże była ładna. Była w niej wiotkość, o którą z uporem od zawsze zabiegała. Niewiele jadła. Miała tendencję do tycia, nie wiadomo po kim. Zosia była szczupła, tata Mariety też.

– To wszystko nasze? Naprawdę? Nie wierzę! – Cieszyła się dziewczyna.

– Góra nasza, natomiast fundacja będzie na parterze. Pokoje, jak widzisz, są na razie bez mebli, ale fortepian stoi. Chodź, pokażę tobie, gdzie.

Stał w największym pokoju. Marieta podeszła do instrumentu i przejechała dłonią po klawiszach. Popłynęły dźwięki. Aktualnie nie potrzebowała używać instrumentu codziennie. Na uczelni ćwiczyła z akompaniatorkami, sama na fortepianie nie grała już kilka miesięcy, ale kojarzył jej się z dzieciństwem, z rodziną, ze wspólnym muzykowaniem. Dostała go od babci Krysi i dziadka Tadeusza z okazji przyjęcia pierwszej komunii.

– Ciekawe, co na pierwszą komunię dostają czarni? – drwiła wtedy Asia, koleżanka z klasy, córka dyrektora szkoły. Śmiała się.

Mariety to wcale nie zabolało.

– Czarny fortepian. Dostałam czarny fortepian.

Kilka koleżanek pocieszało Marietę. Inni pytali, dlaczego nie mieszka z ojcem. Ojcowie lepiej niż matki mogą bronić swoich dzieci. To, że nie znała ojca, bolało Marietę najmniej. Jej babcia Krysia też żyła bez ojca, też go nie znała, bo zginął na wojnie. Ojciec Mariety też zaginął, niekoniecznie na wojnie. Tak to sobie ułożyła. Parę lat później, gdy zmieniła szkołę, sytuacja uległa poprawie. Trafiła na tolerancyjne koleżanki i kolegów. Kolor jej skóry nie stanowił problemu. Był atutem. Latem nie musiała się opalać.

W koszyku postawionym przez Marietę pod drzwiami coś zaczęło kwilić.

– Mamo, mam coś dla ciebie! – Marieta pobiegła po kosz. Wróciła i postawiła go na ziemi, podniosła wieko.

Coś z koszyka wylazło. Małe i śliczne.

– Przywitaj się z panią! Podaj łapkę! Mamo, to Mohito! Twój piesek! – Marieta patrzyła, jak Zosia bierze pieska na ręce i całuje go w pyszczek.

– Ale skąd, dlaczego? – Po minie Zosi było widać, że niespodzianka sprawiła jej wielką radość.

– Na wsi w każdym domu powinien być pies! – Obie zaczęły się śmiać. – Tak po prawdzie, masz spory metraż, możesz go do siebie przygarnąć. Koleżanka z trzeciego roku dostała go parę dni temu od rodziców, a wyjeżdża na studia do Włoch.

– Jaki śliczny, jaki maleńki. – Zosia przytulała pieska, a on lizał ją po twarzy. Byli sobą zauroczeni.

– Seter irlandzki. Czytałam, że jest rodzinny, lubi ludzi, nie jest agresywny, opiekuje się dziećmi. Inteligentny jest i szybko się uczy. Pamiętaj, nie lubi kar i potrzebuje dużo ruchu. To wszystko, co wiem.

Zosia tuliła pieska do piersi, a Marieta usiadła przed instrumentem i zagrała walca Kilara z Ziemi Obiecanej. Zapomniała o czasie, dopiero głos mamy przywołał ją do rzeczywistości.

– Chodź na górę, córeczko! Jakże ja cię kocham! – Zosia ściskała Marietę. Piesek plątał się pod ich nogami, starał się złapać w zęby pompon z klapka Zosi.

– Mamuś, wiem, wiem, wszystko wiem. – Marieta też przytulała się do Zosi. – Muszę ci coś powiedzieć. Chciałabym kiedyś zamieszkać we Włoszech. Tam mi się wszystko podoba. W swoim poprzednim wcieleniu musiałam być Włoszką.

Marieta podobna była do mamy tylko z kształtu twarzy, nosa i ust, które były, podobnie jak u Zosi, delikatne i kształtne. Figurę Marieta miała proporcjonalną, zgrabną, oczy ciemne, jak zwykle, kiedy miesza się rasa biała z ciemną. Karnacja dziewczyny była czekoladowa, nie czarna. Włosy odziedziczyła po ojcu, ciemne, długie do ramion, z natury kręcone, tym razem były proste za sprawą prostownicy, bardzo gęste. Po ojcu też odziedziczyła długą szyję i długie palce, podobnie jak i zdolności do przedmiotów ścisłych oraz inteligencję i upór.

Ubrana była w złoto-czarne ciuszki, na nogach miała sztyblety, utrzymane w podobnej kolorystyce. Na jej ręce pobrzękiwało kilka sznurów ze złoto-czarnymi skórzanymi splotami. I czarnymi onyksami. W stylizacji dziewczyny odróżniały się tylko pomalowane żółtym lakierem paznokcie.

– Mamuś, jesteś mega! – powiedziała Marieta, gdy weszły na strych. Dziewczyna usiadła na rattanowym fotelu, który Zosia postawiła przed kominkiem. – Tutaj jest nadzwyczajnie, to prawdziwy dom pachnący waniliowym ciastem. A co z Piotrem?

– No co? Ma zajęcie w Drawsku.

– Jak to?

– Wiesz córuś, to nie jest takie proste, jakby się wydawało.

– No dobrze. Wiesz, zostanę tutaj parę dni, ale potem mam próby do Lakme z akompaniatorką. Tym razem będę miała koncert w auli szkoły. Masz jakąś biżuterię? Znaczy się kolczyki i kolię.

Zosia zaczęła rozpakowywać pudło, z którego wyciągnęła inkrustowane drewniane pudełko, skąd wyciągnęła złote długie kolczyki z cyrkoniami i taki sam naszyjnik.

– Wiesz, skąd to mam?

– Od babci?

– Nie, akurat nie. Ten komplet to prezent od twojego taty, na zaręczyny. A wiesz? Jeszcze mam do rozpakowania kilka drobiazgów, jeśli mi pomożesz, szybciej siądziemy przy filiżance kawy. Zajrzysz do pudła z kapeluszami? Chyba trzeba je będzie odkurzyć.

Marieta otworzyła karton, dmuchnęła, w górę wzbił się kurz.

– Mamo, to jest nieprofesjonalne podejście do rzeczy!

Zosia zaczęła się śmiać.

– Ach, bo jak wygrałam przetarg, od razu zaczęłam się pakować, kapelusze leżały na szafie, z tej radości, bez odkurzania, wrzuciłam je do kartonu. Najlepiej będzie, jak je wywiesisz na sznurku w ogrodzie, klamerki na pewno gdzieś tutaj mam, bo pamiętam, że pakowałam.

– Najbardziej mi się podoba ten z kwiatami. – Marieta założyła na głowę słomkowy kapelusz z szafirowymi kwiatami.

– Fajnie.

Klamerki się znalazły. Marieta zbiegła na dół z kartonem pod pachą. Zosia z okna patrzyła, jak rozwiesza kapelusze, tanecznie podrygując. Nuciła coś pod nosem. Obok niej dreptał psi maluch – Mohito.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[1] Anna Achmatowa, Masz odwagę z tomu Białe ptaki.

Rozdział 2

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 3

Dostępne w wersji pełnej

Spis treści

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3