STEVE BAVISTER

AMANDA VICKERS

NLP W PRAKTYCE

CZYLI SZTUKA KSZTAŁTOWANIA PRZYSZŁOŚCI

(FRAGMENT)

przełożyła

Katarzyna Zimnoch

Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: Essential NLP

Redaktor prowadzący: Joanna Gonsior

Redakcja i korekta: Zofia Kozik

Konsultacja merytoryczna: Benedykt Peczko (Polski Instytut NLP), Artur Król (ChangeMakers)

Opracowanie graficzne: Eliza Goszczyńska, Grażyna Faltyn

Skład i łamanie: Studio F

Ilustracje: Dorota Umińska

Opracowanie okładki: Krzysztof Zięba, TonikStudio.pl

Zdjęcie na okładce: www.istockphoto.com © iSci

Druk i oprawa: PAPER & TINTA Barbara Tokłowicz

Ta wersja elektroniczna: Masterlab/Lekkie-ksiazki.pl

First published in US 2008 by Hodder Education

Copyright © 2010 by Hodder Education

Copyright © 2010 Denise Tiran

Polish edition copyright © 2010 by Wydawnictwo Edgard

The trade marks TEACH YOURSELF and the logo for the Teach Yourself series are the property of Hodder and Stoughton Limited.

In UK: All rights reserved. Apart from any permitted use under UK copyright law, no part in this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopy, recording or by any information storage retrieval system, without permission in writing from the publisher or under license from the Copyright Licen-sing Agency Limited. Further details of such licences (for reprografic reproduction) may be obtained from the Copyright Licensing Agency Limited, of Saffron House, 6-10 Kirby Street, London ECiN 8TS.

In US: All rights reserved. Except as permitted under the United States Copyright Act of 1976, no part of this publication may be reproduced or distributed in any form or by any means, or stored in a database or retrieval system, without the prior written permission of the publisher.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną oraz kopiowanie na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym skutkuje naruszeniem praw autorskich niniejszej publikacji.

Wydawca i redakcja nie biorą odpowiedzialności za treść zamieszczonych reklam.

Wydawnictwo Edgard

ul. Belgijska 11

02-511 Warszawa

tel./faks: (22) 847 51 23

edgard@edgard.pl

ISBN: 978-83-7788-158-3

wydanie I

Warszawa 2010

Spis treści

Strona redakcyjna

Spis treści

Od Autorów

Wstęp

Rozdział 1. Czym jest NLP?

Definicje NLP

Zrozumieć NLP

Co kryje się za literami N, L i P

Model NLP

Historia NLP

Nastawienie i metodologia

NLP teraz

NLP w działaniu

Co ci da nauka NLP

A teraz doświadcz NLP...

Jak korzystać z tej książki

Podsumowanie

Rozdział 2. Założenia NLP

Cztery filary

Presupozycje NLP

Podsumowanie

Rozdzial 3. Systemy reprezentacji

System preferowany

Predykaty

System odniesienia

System wprowadzający

Wzrokowe wskazówki systemu reprezentacji

Dopasowywanie systemów reprezentacji

Rozpoznawanie strategii

Inne rodzaje wskazówek

Nakładanie i synestezja

Wzmacnianie najsłabiej rozwiniętego systemu reprezentacji

Podsumowanie

Rozdział 4. Submodalności

Jak działają submodalności

Rozpoznawanie submodalności

Submodalności analogowe i cyfrowe

Submodalności a język

Znaczenie submodalności

Wprowadzanie zmian za pomocą submodalności

Ekologia zmiany

Metoda świstu (Swish Pattern)

Metoda świstu skrojona na miarę

Metoda usuwania kompulsji (Compulsion Blowout)

Podsumowanie

Rozdział 5. Metaprogramy

Zrozumieć metaprogramy

Rozpoznawanie metapogramów

Jak istotne jest rozumienie metaprogramów

Kilka najważniejszych metaprogramów

Wzorzec do i od

Autorytet wewnętrzny i zewnętrzny

Ja lub inni

Opcje i procedury

Ogół i szczegół

Podobieństwa i różnice

Strategia sprawdzania (Convincer)

Metaprogramy a zmiana

Profil Język i Zachowanie

Podsumowanie

Rozdział 6. Wartości i przekonania

Rozumienie przekonań i wartości

Waga przekonań i wartości w NLP

Potęga przekonań

Język przekonań i wartości

Skąd biorą się przekonania i wartości?

Przekonania się zmieniają

Przekonania ograniczające

Wybieranie przekonań

Rozumienie wartości

Kryteria i równoważność kryterialna

Hierarchie kryteriów

Zmiana wartości i kryteriów

W NLP istnieją przekonania, lecz nie istnieją wartości

Podsumowanie

Rozdział 7. Dobrze określony cel

Cele i rezultaty

Dobrze określone cele

Konsekwencje osiągnięcia celu

Podsumowanie

Rozdział 8. Stany i emocje

Stan, którego doświadczasz

Działanie jest konsekwencją emocji

Świadomość swojego stanu

Modelowanie stanu

Przerwanie stanu emocjonalnego

Ekologiczna zmiana stanu

Stany emocjonalne innych osób

Wywoływanie

Model metastanu

Neurosemantyka

Podsumowanie

Rozdział 9. Kotwice

Kotwice każdego dnia

Używanie kotwic

Zakładanie kotwicy

Kotwica zasobu

Okrąg Doskonałości

Spiętrzanie zasobów

Kotwiczenie łańcuszkowe

Kotwice suwakowe

Usuwanie kotwic

Zmiana zakotwiczeń

Pomost w Przyszłości

Transformacja, czyli Zmiana Historii Osobistej

Podsumowanie

Rozdział 10. Wrażliwość sensoryczna i kalibracja

Jak rozwinąć wrażliwość zmysłową

Obserwacja i interpretacja

Kalibracja

Jak kalibrować

Kalibrowanie reakcji innych osób w procesie zmiany

Kalibracja własnych reakcji

Podsumowanie

Rozdział 11. Budowanie dobrego kontaktu

Czym jest budowanie dobrego kontaktu (rapportu)?

Dopasowanie i odzwierciedlanie

Dopasowanie w praktyce

Dopasowanie skrzyżowane

Psychogeografia

Dopasowanie poprzez język

Dopasowanie poprzez wspólne przekonania i wartości

Głos

Dostrajanie i naprowadzanie

Budowanie dobrego kontaktu emocjonalnego (ustanawianie rapportu)

Przerywanie kontaktu (rapportu)

Konflikt między komunikatami werbalnymi a niewerbalnymi

Czy techniki budowania kontaktu są manipulacją?

Podsumowanie

Rozdział 12. Pozycje percepcyjne

Jak ważna jest wielość perspektyw

Pierwsza pozycja

Druga pozycja

Trzecia pozycja

Wzorzec Pozycji Percepcyjnych

Czwarta pozycja

Metazwierciadło

Podsumowanie

Rozdział 13. Metamodel

Struktura głęboka i powierzchniowa

Elementy metamodelu

Wyzwanie dla zakłóceń metamodelu

Kwestionowanie usunięć

Wyzwanie dla zniekształceń

Kwestionowanie generalizacji

Jednoczesne łączenie wszystkiego

Usuwanie zakłóceń w procesie budowania kontaktu

Rozpoznawanie własnych zakłóceń

Zarządzanie dialogiem wewnętrznym

Podsumowanie

Rozdział 14. Części, ramy odniesienia, ustalanie ram i przeformułowanie

Co to są ramy

Przeformułowanie

Wzorce Zręczności Językowej

Praca z częściami

Sześciostopniowe przeformułowanie

Negocjacje pomiędzy częściami

Podsumowanie

Rozdział 15. Inne kluczowe techniki NLP

Generator Nowych Zachowań

Podwójna Dysocjacja

Model S.C.O.R.E.

Podsumowanie

Rozdział 16. Modelowanie

Zrozumieć modelowanie

Modelowanie naturalne

Modelowanie proste i złożone

Modelowanie intuicyjne i analityczne

Proces modelowania

Wartości, tożsamość i kongruencja

Modelowanie pośrednie

NLP a benchmarking

Podsumowanie

Rozdział 17. Linie czasu

Odkrywanie swojej linii czasu

Język czasu

Ekologia zmian w liniach czasu

Możliwe zmiany linii czasu

Linie czasu i emocje

Zmiana struktury linii czasu

Podsumowanie

Rozdział 18. Strategie

Model TOTE

W strategii chodzi o sekwencje

Strategia notacji NLP

Notacja w praktyce

Wykrywanie strategii

Projektowanie skutecznych strategii

Warunki dobrego sformułowania strategii

Zmiana/Instalacja strategii

Strategia Kreatywności Disneya

Podsumowanie

Rozdział 19. Model Miltona

Sztuka bycia celowo wieloznacznym

NLP a hipnoza

Znaczenie Modelu Miltona w biznesie

Odwrócone kategorie metamodelu

Inne wzorce Modelu Miltona

Metafora

Podsumowanie

Rozdział 20. NLP w akcji

NLP a rozwój osobisty

NLP a prezentacje

NLP w sporcie i fitnesie

NLP a zdrowie i dobre samopoczucie

NLP w relacjach

NLP w terapii

NLP w biznesie

NLP a sprzedaż

NLP a coaching

NLP a negocjacje

NLP a liderowanie

NLP a szkolenia

NLP a edukacja

NLP a duchowość

Podsumowanie

Krok dalej

Korzystanie z Internetu

NLP w Polsce

Inne pozycje

Czasopisma o NLP

Trening NLP

Organizacje NLP

Konferencje NLP

Napisz do autorów

Glosariusz

Przypisy

Od Autorów

NLP zmieniło życie wielu osób. Może zmienić też twoje. Przeczytaj NLP w praktyce, a przekonasz się, że to prawda.

Trzymasz w ręku książkę, której wydanie dziesięć lat temu stanowiło dla nas szczyt marzeń. Do tej pory opublikowaliśmy pięć pozycji o zbliżonej tematyce, następne czekają w kolejce. Chcieliśmy też założyć ogólnoświatową firmę oferującą szkolenia i coaching – to również się udało. Jednak naszym głównym zadaniem było ustanowienie funduszu charytatywnego. Miałby pomagać osobom, które tego potrzebują. Ten cel także osiągnęliśmy.

Czy swój sukces zawdzięczamy tylko NLP? Oczywiście, że nie. Zrealizowanie marzeń wymagało bowiem wysiłku i działań. Jednak korzystanie z metodologii, procesów i technik NLP pozwoliło nam szybciej i pewniej osiągnąć wyznaczone cele.

Mamy nadzieję, że książka NLP w praktyce udostępni techniki NLP szerokiemu gronu osób. Każdy ma przecież prawo spełniać swoje marzenia, a NLP to umożliwia – czego jesteśmy żywym dowodem.

NLP w praktyce przedstawia najistotniejsze pojęcia NLP w przystępny i praktyczny sposób, chociaż bez nadmiernego upraszczania. Nauczysz się, jak sterować własnym umysłem, lepiej rozumieć innych, osiągać cele, budować lepsze relacje – i dużo, dużo więcej.

Doświadczenie i wiedzę w zakresie NLP zdobywaliśmy przez ponad sto dni szkoleń jako uczestnicy, a także poprzez prowadzenie kursów NLP oraz wykorzystywanie NLP w pracy.

Oboje jesteśmy certyfikowanymi coachami NLP, Steve zdobył kwalifikacje hipnoterapeuty ericksonowskiego, oboje też mamy honorowe tytuły naukowe w zakresie psychologii.

Specjalizujemy się w sposobach komunikacji oraz kształtowania relacji interpersonalnych w biznesie, w tym w tematach takich, jak wpływ osobisty, networking, techniki prezentacji handlowych oraz wywieranie wpływu. Codziennie stosujemy zasady NLP zarówno w celu zoptymalizowania wyników naszej pracy, jak i w szkoleniach, coachingu oraz terapii. Jesteśmy dyrektorami Speak First, firmy oferującej klientom na całym świecie szkolenia o najwyższej jakości, z uwzględnieniem różnic lokalnych.

Steve i Amanda

Wstęp

Wielu osobom, które zetknęły się z NLP, początkowo trudno zrozumieć to niewątpliwie złożone pojęcie. NLP można bowiem rozpatrywać na różnych płaszczyznach – jako naukę, proces, badanie, model, zbiór procedur, system i technikę. Wydaje się jednak, że najwłaściwiej jest postrzegać je jako rodzaj psychologii stosowanej. Wielu nauczycieli NLP, wykorzystujących jego techniki w praktyce, nazywa je „instrukcją obsługi mózgu”. Dlatego też powszechnie uważane jest za jedno z najpotężniejszych dostępnych narzędzi rozwoju osobistego i zawodowego.

Co kryje nazwa NLP, czyli programowanie neurolingwistyczne? Cząstka „neuro” odnosi się do neurologii i sposobów przetwarzania informacji odbieranych przez zmysły wzroku, słuchu, dotyku, zapachu i smaku. Słowo „lingwistyczne” informuje o wykorzystaniu sfery językowej (symboliki, metafor, słowa mówionego) do kodowania i przypisywania znaczeń naszym wewnętrznym wyobrażeniom dotyczącym otaczającego świata. Pojęcie „programowanie” odnosi się do sposobu, w jaki kodujemy, przechowujemy i przetwarzamy własne doświadczenia. Ma ono pomóc nam wytworzyć pożądane nawyki i stworzyć „programy” ułatwiające codzienne funkcjonowanie – zupełnie jak w przypadku działania oprogramowania komputerowego!

NLP zostało opracowane w latach 70. XX w. w Kalifornii przez matematyka Richarda Bandlera i lingwistę Johna Grindera. Wiedzę do stworzenia NLP czerpali oni z bardzo wielu dziedzin nauki, wykorzystując m.in. elementy myślenia systemowego (systems thinking), psychoterapii, cybernetyki oraz semantyki ogólnej. U podstaw NLP leżą struktury lingwistyczne znane jako presupozycje. Choć te proste, zwięzłe stwierdzenia niekoniecznie są prawdziwe – podejście NLP jest pragmatyczne – są jednak użytecznymi sposobami interakcji ze światem.

Oto jedna z presupozycji: „Nie ma porażek, są tylko informacje zwrotne”. To stwierdzenie przekonuje nas, że błędy należy postrzegać w kategoriach doświadczeń, oraz zachęca do eksperymentowania bez obawy przed porażką. Kolejne przykłady presupozycji: „Mapa to nie terytorium”, „Jeśli jedna osoba potrafi coś zrobić, każdy może się nauczyć, jak to jest zrobione”, „Doświadczenie ma strukturę”. Powyższe presupozycje leżą u podstaw NLP. Bandler i Grinder modelowali doskonałość innych osób, np. terapeutów Fritza Perlsa i Virginii Satir (czyli wyciągali wnioski z ich najlepszych strategii i przyjmowali te same przekonania, co oni – przyp. red.), dowiedli, że kiedy już się zrozumie tok myślenia i motywy zachowania ludzi utalentowanych, można – jak oni – osiągnąć sukces.

Garść informacji

Metamodel powstał w wyniku pierwszego modelowania przeprowadzonego przez twórców NLP. Zauważyli oni, że pewne rodzaje pytań zadawanych przez Perlsa i Satir pomagały badanym odzyskać utracone informacje oraz zrozumieć niejasne dotąd obszary rzeczywistości. To z kolei pozwoliło im działać efektywniej.

Istnieje 12 pytań „metamodelowych”. Wśród nich wyróżnia się kategorie:

• usunięcie – są to informacje ze świata zewnętrznego, których należy się pozbyć, aby nie przytłoczyły nas swoim nadmiarem,

• zniekształcenie – uproszczenie danego przeżycia, np. z powodu niedoboru informacji,

• generalizacja – użycie wcześniejszych przeżyć w celu skategoryzowania nowych informacji.

Można to zilustrować na podstawie przykładów. Często wypowiadane zdania nie zawierają istotnych treści, np. „Lepiej nie przeciągać struny”. Pytanie, jakie powinno się pojawić, by zdanie mogło odzyskać porównanie utracone w wyniku usunięcia, to: „Lepiej niż co?”. Powszechny przypadek zniekształcenia zaś to tzw. równoważność złożona. Oto przykład: „Spóźniłem się na zebranie zespołu – jestem beznadziejny”. Możesz podważyć to stwierdzenie, pytając: „W jaki sposób spóźnienie się na zebranie zespołu sprawia, że jesteś beznadziejny?”. Generalizacje są więc powszechne.

Bandler i Grinder zajęli się modelowaniem światowej sławy hipnoterapeuty Miltona Ericksona. Odkryli, że celowo wyrażał się on w niejasny sposób – tak jakby świadomie zamierzał usuwać informacje, zniekształcać je oraz generalizować. Niejednoznaczność języka, jakim się posługiwał, pomagała mu wprowadzać pacjentów w stan transu, dzięki czemu uzyskiwał dostęp do nieświadomych obszarów ich umysłów. Takie wzorce językowe przydają się, gdy pracuje się z kimś nad jego zmianą.

Świat odbierasz za pomocą pięciu zmysłów albo – jeśli posłużyć się terminologią NLP – modalności. Twój system nerwowy, wykorzystując zgromadzone w ten sposób informacje, tworzy wewnętrzne wyobrażenie na temat rzeczywistości, zwane w NLP jej reprezentacją. Ponieważ używasz swoich modalności, aby we współpracy z neurologią stworzyć te wewnętrzne reprezentacje, NLP nazywa zmysły systemami reprezentacji. Bywają również określane mianem WSKZSm, od pierwszych liter angielskich nazw zmysłów: wzrokowy, słuchowy, kinestetyczny, zapachowy, smakowy. Choć stosujesz wszystkie systemy, to zazwyczaj faworyzujesz jeden z nich – czasem bowiem bardziej naturalne jest myślenie obrazami, innym razem wyobrażanie sobie dźwięków, czasem zaś wrażeń dotykowych. Jest to twój system podstawowy. Dobór słów wiele mówi o systemie reprezentacji, jakiego używasz. „To brzmi dobrze”, oznacza, że używasz słowa z obszaru słuchowego. Każda z modalności posiada również podkategorie o węższym znaczeniu, zwane submodalnościami. Na przykład dźwięki różnią się od siebie głośnością, tonem i miejscem, z którego dochodzą. Obrazy zaś różnią się pod względem jasności, koloru, kontrastu, rozmiaru. Wiele znanych technik NLP, np. metoda świstu korzysta z submodalności, by zmienić odczucia związane z konkretną sytuacją (przykładem jest odrzucenie pokusy zjedzenia czekolady za każdym razem, gdy tankuje się paliwo na stacji benzynowej).

Sposób myślenia można organizować też za pomocą metaprogramów. Podczas gdy submodalności dotyczą wewnętrznych reprezentacji, metaprogramy działają jak filtr, który wpływa na to, co odbierasz ze świata zewnętrznego, i pomaga ci zdecydować, jaką część z tego wyrazić oraz w jakiej formie. Jeśli zrozumiesz metaprogram, zauważysz, jak różna może być percepcja ludzi w odbiorze świata.

Przekonania i wartości kształtują twoje nastawienie do świata. Często przyjmujesz własne poglądy za powszechnie obowiązujące. Wiele z nich dotyczy tego, co jest, a co nie jest słuszne. Kształtują bowiem podstawy tożsamości człowieka i tworzą jego osobowość. Mogą być w równym stopniu potężnymi siłami napędowymi co ograniczającymi. Dzieci często słyszą, że nie potrafią tańczyć, śpiewać, rysować – można by tak wyliczać bez końca – i utrwalają w sobie poczucie, że to prawda (nawet jeśli nie jest), które towarzyszy im przez całe dorosłe życie. Kiedy w coś wierzysz, zachowujesz się tak, by udowodnić celowość tego przekonania. NLP oferuje wiele sposobów, by podważyć i zmienić niesłuszne poglądy. Pozwolą ci one zbudować przekonania o dużej sile oddziaływania i pomogą osiągnąć w życiu to, co chcesz.

Zrozumienie strategii działania ludzi to ważny aspekt NLP. Równie istotne i cenne dla wielu osób jest to, w jaki sposób NLP pomaga im w osiąganiu celów. NLP bowiem skupia się raczej na rezultatach niż na celach. Rezultat zaś to wynik, jaki otrzymujesz, natomiast cel to zawsze coś, do czego dążysz. W NLP, aby osiągnąć sukces, należy przestrzegać pewnych „dobrze uformowanych” reguł, jak np. wyrażanie rezultatu w sposób pozytywny, precyzja słownictwa oraz pewność, że zamierzony rezultat jest przez nas naprawdę pożądany.

Twój stan emocjonalny w danej chwili często wpływa na to, w jakim stopniu uzyskujesz (lub też nie) zamierzony rezultat. Kiedy czujesz się niepewnie, masz negatywne myśli, wówczas może opuścić cię chęć podejmowania inicjatywy i nie robisz satysfakcjonujących postępów. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak się czuje w konkretnym momencie, i nie wierzy, że mają wpływ na swój stan emocjonalny. Otóż z NLP jest to możliwe. Pierwszym krokiem jest świadomość własnego stanu, tylko wtedy możesz albo go zmienić, albo wzmocnić. Pomyśl przez chwilę, co chcesz osiągnąć. Wyobraź sobie, że ci się to udało – i wszystko poszło fantastycznie! To pokazuje, jak łatwo możesz wpłynąć na swój stan emocjonalny, zmieniając sposób myślenia.

NLP może ci pomóc zmienić stan emocjonalny na przykład poprzez użycie kotwic, czyli pewnych skojarzeń. Mogą być one pozytywne lub negatywne. Kotwice mogą być „zakładane” celowo, przy użyciu pięciu zasad dobrego sformułowania. Jeśli zatem chcesz osiągnąć dany stan emocjonalny lub w pewien sposób „znaleźć się” w konkretnej sytuacji w przyszłości, możesz uczynić to za pomocą kotwicy. Wiele technik NLP, np. Zmiana Historii Osobistej, korzysta z kotwic. Ten wzorzec pomaga zmienić perspektywę albo uczucia związane z doświadczeniem z przeszłości.

Podczas pracy z wykorzystaniem technik NLP ważne jest, by budować relacje z ludźmi i rozwijać swoją wrażliwość. Wiele osób posiada naturalną łatwość nawiązywania kontaktów. Kiedy podzielasz czyjeś zainteresowania, szybko się okazuje, że również dobrze się z nim dogadujesz. W NLP proces ten zostaje wzmocniony, gdy zachowujesz się podobnie jak dana osoba. Człowiek z silnie rozwiniętą wrażliwością sensoryczną jest dobrym obserwatorem. Zauważa zmiany w kolorycie skóry, tonie głosu oraz inne szczegóły dotyczące zachowania. Wykorzystuje te informacje, by dopasować się do drugiej osoby i pogłębić kontakt. Następny etap to rozpoznanie wzorców zachowań, czyli tzw. kalibracja. Pracując z kimś, łatwo jest skupić całą uwagę na procesie, zamiast na osobie, oraz zorientować się, czy dana technika odnosi właściwy skutek.

Jednym ze sposobów, w jaki możesz pogłębić kontakt z innymi ludźmi, jest zrozumienie ich „map świata”. Proces ten jest wspomagany przez zmianę pozycji percepcyjnej. Wyróżnia się trzy pozycje percepcyjne: 1. postrzeganie innej osoby z naszego punktu widzenia, 2. wyobrażanie sobie, że jest się na jej miejscu, i postrzeganie siebie z jej punktu widzenia, 3. przybranie zewnętrznej, zdystansowanej perspektywy i postrzeganie relacji pomiędzy tobą a drugą osobą. Każda zmiana pozycji daje informacje przydatne w rozwiązywaniu problemów w relacjach.

Nieocenioną zasługą Bandlera i Grindera oraz ich licznych zwolenników jest stworzenie fantastycznych technik, takich jak: Podwójna Dysocjacja (Fast Phobia Cure), Generator Nowych Zachowań czy model S.C.O.R.E. Korzystając z nich, możesz znacznie podnieść jakość życia. Techniki NLP znajdują zastosowanie w wielu sferach życia, jak: rozwój osobisty, wystąpienia publiczne, sport, zdrowie, sprawność fizyczna, relacje, terapia, biznes, sprzedaż, negocjacje, coaching, przywództwo, szkolenia, edukacja, a nawet duchowość. Jedynym ograniczeniem może być twoja wyobraźnia. Pokonasz je, jeśli pozwolisz działać NLP!

Rozdział 1. Czym jest NLP?

W tym rozdziale dowiesz się:

• jak bywa definiowane NLP;

• co kryje się za literami N, L i P;

• jak powstało NLP i w jakich sytuacjach można je stosować;

• co zyskujesz, ucząc się NLP;

• jak najlepiej skorzystać z tej książki.

Definicje NLP

„Wydaje dziwny głośny dźwięk, coś jak połączenie trąbki i syreny fabrycznej”.

„Jest ogromny jak ciężarówka!”

„Może wciągać wodę przez swój długi, giętki nos, a nawet podnosić nim przedmioty”.

„Może biec z prędkością nawet do 25 km na godzinę”.

„Z obu stron trąby wystają mu dwa grube białe kły”.

„Waży jakieś cztery tony”.

„Jest szary i pomarszczony”.

Opisanie słonia tak, by osoba, która go nie widziała, mogła bez problemu wyobrazić sobie, jak wygląda, jak się zachowuje i jakie wydaje dźwięki, jest nie lada wyzwaniem. Powyżej faktycznie znajdują się opisy zwierzęcia, ale czytając każdy z osobna, nie pojmiemy jego majestatu.

Tak samo jest z NLP, które jest wielowymiarowe. Jednak na tym etapie wystarczy przedstawić namiastkę tego, czym jest owa nauka. Oto niektóre definicje i opisy zebrane na przestrzeni lat.

• „Nauka o tym, jak mózg koduje uczenie się i doświadczenia”.

• „Proces, który analizuje doskonałość ludzkiego zachowania w taki sposób, że modelowanie tego zachowania umożliwia jego powielenie przez niemal każdego”.

• „Studium struktury subiektywnego doświadczenia”.

• „Model komunikacji, który skupia się na identyfikowaniu i użyciu wzorców myślenia wpływających na zachowanie danej osoby jako sposobie poprawy jakości i wydajności jej życia”.

• „Nastawienie i metodologia, które generują mnóstwo technik”.

• „Model gromadzenia, przechowywania i przywoływania informacji”.

• „Rewolucyjne podejście do ludzkiej komunikacji i rozwoju”.

• „Różnica, która czyni różnicę”.

• „Technologia modelowania, której przedmiotem badań jest zbiór różnic sprawiających, że w tej samej dziedzinie geniusze osiągają inne wyniki niż osoby przeciętne”.

• „System służący opisywaniu, restrukturyzacji i transformacji kognitywnego postrzegania świata”.

• „Zbiór procedur, których miarą wartości jest ich przydatność, a nie prawdziwość”.

• „Strategia służąca odkrywaniu i wykorzystywaniu wzorców istniejących w świecie”.

• „Instrukcja obsługi mózgu”.

Zrozumieć NLP [1]

A zatem jest to nauka, proces, studium, model, zbiór procedur, instrukcja obsługi, system, podejście, strategia, technologia... Z początku więc trudno uchwycić sedno NLP i pojąć, czym ono jest. Brak standardowych definicji oznacza, że każdy może wymyślić swoją, więc – jak widać – są one bardzo różne.

Kiedy „krążyłeś” wokół kwestii słonia, zapoznając się z próbami jego opisu, być może już wówczas zorientowałeś się, że powyższy przykład przytoczono po to, aby przybliżyć złożoność koncepcji NLP. Celem książki jest jasne przedstawienie kluczowych zasad, modeli i wzorców NLP oraz nauczenie wcielania ich w życie.

Co kryje się za literami N, L i P

Najprościej byłoby powiedzieć, że NLP to rodzaj psychologii stosowanej. To wyjaśnienie nie wyczerpuje definicji, ale dla większości ludzi jest wskazówką, jak w prosty sposób można osiągnąć cele i być spełnionym w życiu osobistym i zawodowym.

Problemem NLP może być także specjalistyczna natura jego nazwy. Chociaż jest coraz bardziej znana, to wciąż osoby, które nie zetknęły się z tym pojęciem, pytają: „A cóż to takiego?”. Wielu wolałoby zapewne, by nazwa była bardziej chwytliwa, prosta i – dla tych, którzy utrzymują się z NLP – bardziej atrakcyjna. Jednak sformułowanie „neurolingwistyczne programowanie” trafnie opisuje istotę tego pojęcia. Spróbujmy zatem wyjaśnić, co znaczą poszczególne słowa.

Neuro

Cząstka „neuro” odnosi się – jak wskazuje nazwa – do neurologii. Oznacza to, że informacje uzyskane przez nasze zmysły są przetwarzane przez mózg i system nerwowy.

Lingwistyczne

Słowo „lingwistyczne” odwołuje się do systemów języka – nie tylko słów, ale też symboli, włącznie z gestami i postawami. Systemy te są wykorzystywane do kodowania, organizowania i przypisywania znaczeń naszym wewnętrznym reprezentacjom świata oraz do wewnętrznej i zewnętrznej komunikacji.

Programowanie

Hasło „programowanie” zaczerpnięto z obszaru informatyki, zakładając, że przechowywanie, kodowanie i przetwarzanie doświadczeń przebiega w podobny sposób jak w oprogramowaniu komputera. Poprzez usuwanie, aktualizowanie czy instalowanie naszego mentalnego oprogramowania możemy zmienić sposoby myślenia i działania.

Z powyższych słów uzyskujemy nazwę: Neurolingwistyczne Programowanie. Kryją się pod nią procesy, za pomocą których, poprzez język i neurologię, tworzymy wewnętrzną reprezentację – czyli doświadczenie – zewnętrznego świata.

Model NLP

Odbieramy świat za pomocą pięciu zmysłów. Przez cały czas dociera do nas tak wiele informacji, że świadomie lub nie usuwamy te najmniej ważne. Pozostałe zaś filtrujemy przez pryzmat doświadczeń, wartości oraz przekonań. To, co ostatecznie zostaje, jest niekompletne i nieścisłe, ponieważ część oryginalnych informacji została usunięta, a reszta uogólniona lub zniekształcona. Przefiltrowane, tworzą osobistą wewnętrzną mapę, która wpływa na fizjologię i stan emocjonalny. A to determinuje nasze zachowanie.

Rys. 1. Model NLP

Historia NLP

Istotą NLP jest „modelowanie” ludzkiej doskonałości – i tu właśnie zaczyna się historia nauki we wczesnych latach 70. XX w., tworzona przez Richarda Bandlera i Johna Grindera na Uniwersytecie Kalifornijskim.

W pewnym okresie życia Bandler zainteresował się informatyką. Zajmował się transkrypcją nagrań audio i wideo z seminariów Fritza Perlsa, twórcy terapii Gestalt, oraz Virginii Satir, propagatorki terapii rodzinnej. Odkrył, że naśladując pewne formy ich zachowań oraz słownictwo, uzyskiwał podobne rezultaty. Poprowadził więc na kampusie grupę terapeutyczną, wykorzystując założenia terapii Gestalt.

Johna Grindera, wykładowcę lingwistyki na tym samym uniwersytecie, zaintrygowały umiejętności Bandlera. Miał wtedy powiedzieć: „Jeśli nauczysz mnie, jak robić to, co robisz, to powiem ci, co robisz”.

Po krótkim czasie – dzięki naśladowaniu Bandlera – Grinder uzyskiwał podobne rezultaty terapeutyczne jak Bandler i Perls. Przez kolejne lata, poprzez systematyczne eliminowanie różnych elementów, Grinder mógł usunąć najmniej istotne elementy terapii, a skupić się na zasadniczych.

Wkrótce Bandler i Grinder połączyli siły – napisali pierwszą książkę o NLP, pt. Struktura magii [2], opublikowaną w 1975 r. Jej podtytuł brzmiał: Książka o języku i terapii. Przedstawili w niej pierwszy model NLP, metamodel, czyli 12 wzorców językowych uzyskanych dzięki modelowaniu osobowości Perlsa i Satir.

Zdefiniowaliśmy zatem istotę NLP. Poprzez uważne badanie zachowania i dokładną analizę osobowości (czyli modelowanie) osób, które są najlepsze w swojej dziedzinie, możemy – naśladując najistotniejsze elementy zachowania – osiągać takie same rezultaty jak one. Jeśli chcesz być ekspertem w golfie, musisz modelować mistrza – obserwować, co robi, mówi, oraz zadawać pytania dotyczące jego procesów myślowych. W ten sposób sporządzasz szablon sukcesu.

Jednak kluczowe odkrycie nastąpiło wówczas, gdy badacze NLP zauważyli, że subiektywny sposób doświadczania świata ma swoją strukturę oraz że nasz sposób myślenia o czymś wpływa na to, j a k tego doświadczamy. Na podstawie prac Alfreda Korzybskiego (m.in. twórca niearystotelejskiego systemu semantyki ogólnej) dokonano w NLP wyraźnego rozróżnienia pomiędzy „terytorium” – światem zewnętrznym – a wewnętrzną „mapą”, którą sporządzamy na jego podstawie. Ta myśl wyrażona jest zwięźle w stwierdzeniu: „Mapa to nie terytorium”.

Noam Chomsky (lingwista, współtwórca gramatyki transformatywnej, w której Grinder był ekspertem) wykazał, że nasza mapa zawsze będzie niepełną i niedokładną wersją zjawisk zachodzących w świecie. Na informacje przechodzące przez kanały nerwowe i językowe wpływają bowiem procesy zniekształcenia, usunięcia i generalizacji. Problemy ludzi zaś często wynikają z tego, iż mylą swoją zubożoną mapę z rzeczywistością. Poprzez zadawanie pytań metamodelowych lub używanie innych technik NLP mapa się wzbogaca, a jej właściciel rozszerza swoje możliwości wyboru i łatwiej osiąga cele.