M. P. Rawinis

SERBENTE

Saga rodu z Lipowej
tom 36
Fragment

SERBENTE

Spis treści

Karta tytułowa

Serbente

Dobre wróżby, złe wieści

Książęca zemsta

Dwaj o północy

Obwoływacz

Pokuta

Ojciec

Wojna

Ofiarny pagórek

Powrót pana Piotra

Żelazny Pies

Kościół Nawiedzenia

Pan na Lipowej

Posłowie/Epilog

Karta redakcyjna

Serbente

Serbente uciekła trzeciego dnia, rano. Byli jeszcze na terytorium litewskim. Udawała przestraszoną, płakała cicho, uwierzyli, że jest słaba i bojaźliwa. Nie palili ognia w obawie przed wykryciem, zjedli coś na zimno, spali krótko, na zmianę trzymając straż. Serbente sposobności ucieczki nie znalazła aż do świtu. Wcześnie rano, przed wyruszeniem w drogę, gdy jeden z doktorów poszedł na stronę, a drugi zajęty był końmi, zsunęła się z wozu i ona. Gestami dała znać, że potrzebuje iść w ustronne miejsce. Ten który pilnował wozu zawahał się, ale w końcu pozwolił odejść na kilka kroków. Przeszła na drugą stronę leśnej drogi, gadając pospiesznie, że się krępuje i pokazała palcem wysokie paprocie trochę dalej. Niechętnie, ale poszedł za nią. Stał tam i czekał.

– Żebym cię cały czas widział! – nakazał i pogroził jej, stukając dłonią o rękojeść miecza.

Odeszła nieco, kucnęła w paprociach. Widziała strażnika i on ją widział. Udawała zawstydzoną, spojrzeniem poprosiła o pozwolenie, cofnęła się jeszcze o dwa kroki i znowu kucnęła. Wtedy któryś z tamtych coś zawołał, a pilnujący dziewczyny odwrócił się w jego stronę, by odpowiedzieć. Trwało to tylko chwilę, ale wystarczyło. Serbente skoczyła w bok, pomiędzy zarośla, i pobiegła co sił w nogach. Nie od razu to zauważył, pomyślał, że schowała się głębiej. Zawołał raz i drugi, ale dopiero po dłuższej chwili uznał, że go oszukała i pobiegł między paprocie. Był zaskoczony jej ucieczką, dotąd nie zdradzała takiej chęci, skupiona na tym, by pielęgnować chorego Osta.

Strażnik popełnił błąd, źle oceniając Serbente. Nie wiedział o niej wszystkiego, nic o niej nie wiedział. Ani tego, że tylko oni czuli się w tym obcym lesie niepewnie. Dla niej to był las prawie rodzinny, wychowywała się niedaleko. Nie wiedział też, że Serbente potrafi biegać tak szybko, jak mało który mężczyzna i choć była osłabiona, nawet na polu niełatwo byłoby ją pochwycić. Nie wiedział wreszcie, że Serbente dobrze zna język, którym mówili między sobą, a dzięki temu dokładnie poznała ich plany. Choć więc strażnik pobiegł za dziewczyną, nie przypuszczał, by ucieczka się udała i nie wezwał towarzyszy do pomocy. Miał ją za łatwą zdobycz. Gdy zagłębiał się w las, jej sylwetka migała między drzewami.

Ale szybko stracił ją z oczu. Zaczął krzyczeć do swoich, by mu pomogli w pościgu, i jeden z nich skoczył na pomoc, za późno. Serbente wytężyła wszystkie siły, by oddalić się z miejsca, gdzie się zatrzymali. Szukali jej za sobą, myśleli, że pobiegła drogą z powrotem, przeczesywali las po obu stronach. Ona tymczasem biegła na ukos, wprost w stronę słońca, wiedząc, że tam właśnie znajdzie pomoc i opiekę.

Pograniczny teren nie był zaludniony, niełatwo było dotrzeć do bezpiecznego miejsca, należało iść wiele godzin. Serbente biegła, potem szła, znowu biegła, nie zważając ani na rany na nogach od gałęzi i kolców, ani na napotykane w lesie ostre krzewy, czasem kamienie. Uważała tylko na jamy i wgłębienia, ponieważ wiedziała, że jeśli skręci lub złamie nogę, prześladowcy najpewniej ją znajdą, bo daleko nie zdąży odejść. Szczęśliwie, choć poobijana i podrapana, nadal przedzierała się przez las. Nawoływania pogoni długi czas słyszała za sobą. Czasem zbliżały się, czasem oddalały, dochodziły to z lewej, to z prawej strony. Potem ucichły i Serbente uznała, że jest wystarczająco daleko, by odpocząć. Koło południa wdrapała się na wysoki dąb, zadbawszy wcześniej, by nie pozostawiać śladów na ziemi.

Siedziała na grubym konarze, ukryta wśród gęstego listowia, i nabierała sił. Zanim się tu zatrzymała, wydawało się jej, że okolica wygląda znajomo i oceniła, że nie jest daleko od zamieszkałych terenów.

Liczyła na to, że znalazła się daleko od wozu, którego tamci nie mogą zostawić bez straży. Muszą zaraz wrócić, więc zapewne zaprzestaną pościgu. Może przyspieszą marsz, gdyż będą się obawiać, że uciekinierka wezwie pomoc, a ta, gdyby dosiadła szybkich koni, może ich dopaść w lesie, ponieważ nie pojadą szybciej niż wóz.

Obawiała się, że rozzłoszczeni jej ucieczką, zechcą zabić Osta, ale odrzucała taką myśl i tłumaczyła sobie, że nie śmierć Osta była ich celem. Gdyby chcieli go pozbawić życia, zrobiliby to od razu. Ponieważ tego nie uczynili, chcieli mieć więźnia żywego. Zatem, jeśli uda się sprowadzić pomoc, istnieje szansa na odbicie Osta. Nie pomyślała, że w przypadku próby odbicia zamachowcy zabiliby jeńca, bo lepszy Oset martwy niż chodzący na wolności.

Rachuby Serbente okazały się słuszne. Fałszywi medycy powrócili do wozu, by pogonić konie i jak najszybciej jechać ku wyznaczonemu celowi. Zdyszani pogonią i w obawie przed pościgiem, z niepokojem wpatrywali się w las za sobą, broń trzymając w pogotowiu.

– Mówiłem, żeby od razu ubić dziewkę! – mruczał jeden przez zaciśnięte zęby.

– Zdawała się niezdolna do ucieczki – odpowiadał drugi, który żałował, że nie posłuchał wcześniej i nie zabił dziewczyny.

Pocieszało ich przekonanie, że mają dużą przewagę. Obliczali, że zanim Litwinka dotrze do swoich, zanim opowie, co się stało i zanim pogoń zostanie przygotowana, będą już w państwie zakonnym. Do granicy pozostało niedaleko, a tam spodziewali się też wsparcia ze strony najbliższego garnizonu. Czwarty uczestnik wyprawy dotarł już zapewne do jakiejś zbrojnej placówki, skąd wyruszyła odsiecz.

Oszczędzali konie ciągnące wóz, pozwalając siedzieć tylko temu, który pełnił rolę woźnicy, sami zaś biegli obok. Co jakiś czas zatrzymywali się na krótkie postoje, by dać odpocząć zwierzętom, a także swoim nogom i płucom. Wtedy też zjadali trochę chleba i sera, popijając cienkim winem, które trzymali w skórzanym bukłaku. Sprawdzali też, jak się ma jeniec. Dotykali jego czoła i piersi, poili tym samym winem, na noc okrywali szczelniej przed chłodem. Oset z Kowna żył i może nawet nie cierpiał, choć przenoszono go na wozie nieustannie trzęsącym się i podskakującym na nierównościach.

– Wyżyje? – zastanawiali się.

– Wyżyje – odpowiadali sobie z nadzieją. – Musi wyżyć. Nawet gdybyśmy wszyscy padli z wyczerpania, on musi przetrzymać!

Najpierw poczuła dym. Wybiegła z lasu na otwartą przestrzeń, zobaczyła przed sobą dwa gołe pagórki, nad jednym z nich unosił się dym. Rzuciła się w tamtą stronę z nadzieją, choć wiedziała już, że chyba pomyliła kierunki, nie było to bowiem miejsce, do którego zdążała.

Z pierwszego wzniesienia ujrzała inne, tu i ówdzie porośnięte lasem, ale nie wątpiła, że ma przed sobą ludzką siedzibę. Daleko jeszcze, prawie na horyzoncie, dostrzegła zarysy zabudowań i aż jęknęła z radości, że bezpieczne schronienie jest tak blisko.

Pobiegła. Aż do podnóża pagórka, ku któremu zmierzała, nie spotkała żadnej żywej istoty, ludzi czy bydła na łąkach. Dopiero tam, prawie już na miejscu, gdzie teren obniżał się nieco, zauważyła strumień, bujną roślinność na brzegach i wyraźny ślad ścieżki, wiodącej zboczem ku górze. Na ścieżce zaś, może w połowie wysokości pagórka, dostrzegła człowieka. Jakaś kobieta, dźwigając wiadra, mozolnie wspinała się ścieżką.

Serbente zaczęła wołać, machać ramionami. Idąca zatrzymała się, odwróciła głowę i z uwagą przyglądała się nadchodzącej. Ta zaś przebiegła strumień, mocząc nogi do kolan, trafiła na ścieżkę i prawie ostatkiem sił popędziła w górę.

Była to młoda kobieta, średniego wzrostu, mocna w sobie, o okrągłej twarzy, która nie zdradzała strachu przed spotkaniem z nieznajomą.

– Pomocy! – zawołała Serbente. – Potrzebuję pomocy.

Kobieta ruchem głowy wskazała szczyt pagórka.

– Tam – powiedziała. – Nasz gród.

Mówiła inaczej, niż ludzie, których Serbente spotykała na co dzień, ale dość łatwo się porozumiewały. Nieznajoma obrzuciła spojrzeniem obdarty strój Serbente i gestem wskazała wiadra.

– Pij – powiedziała. – Jedzenia nie mam.

Serbente pokręciła głową i szybko zaczęła wyjaśniać, że nie o taką pomoc prosi. Uciekła od złych ludzi, którzy porwali jej męża, najpewniej byli to słudzy Zakonu. Chcą porwanego wywieźć poza granice Litwy, nie można na to pozwolić. Trzeba natychmiast zorganizować pościg. Jadą wozem, więc konni mogliby ich doścignąć, zanim znajdą się w bezpiecznym miejscu.

Kobieta słuchała, ale w jej twarzy nie było przejęcia. Gdy Serbente usiłowała wytłumaczyć, że sprawa jest ważna, ponieważ porwany to bliski towarzysz kniazia Witolda, kobieta wzruszyła ramionami.

– Tu Sudawia – powiedziała. – Litwa nie nasza sprawa.

Schyliła się, wzięła oba wiadra i ruszyła ścieżką przed siebie.

– Pan Jało – dodała jeszcze. – On ci nie pomoże. Lepiej idź gdzie indziej.

Serbente bezradnie rozejrzała się wokoło. Widziała tylko porosłe trawą pagórki, aż po samo niebo, tu i ówdzie wielkie kamienie, las w oddali.

Sudawowie byli pobratymcami Jaćwingów. Dawno temu, w pogańskich czasach, mieli jakieś znaczenie. Teraz liczyli się do prawie wymarłych. Żyli w małych gródkach obronnych gdzieś na tych terenach, pustych, wietrznych, zimnych. Góry Sudawskie i cała Puszcza Sudawska zawsze stanowiła pograniczny teren pomiędzy Litwą a Jaćwieżą. Później, gdy Jaćwingowie ulegli Krzyżakom, ich ziemie, nieprzyjazne człowiekowi, nieurodzajne, oddzielały Litwę od posiadłości zakonnych. W wojnach, jakie toczono o sporne tereny, Sudawowie odnosili rany zadawane z obu stron. Ostatnio uznawali zwierzchnictwo wielkiego kniazia litewskiego Witolda, ale było ono nominalne. Nie płacili trybutu, nie wypuszczali się poza tereny, które uważali za swoje, a gdzie nadal kwitło pogaństwo i stare, pradawne obyczaje.

Drewniany gród znajdował się na szczycie pagórka. Stanowił bezładne skupisko niskich chat, krytych strzechami, z niewielkim dziedzińcem pośrodku, przy którym stał dom pana, drewniany, niewysoki, długi, posadowiony na kamiennej podbudowie. Wszystko otaczał ostrokół, niegdyś wysoki na dwóch ludzi, teraz podniszczony, wiele pali wygięło się lub złamało od starości. Wrota w ostrokole, przez które wbiegła Serbente, miały tylko jedno skrzydło. Po obu stronach palisady, a także pomiędzy chałupami wysoko pleniło się zielsko, pokrzywy, łopian, krzaki czarnego bzu.

Serbente wyprzedziła dziewczynę z wiadrami, wpadła na dziedziniec, pomiędzy budowle, które równie dobrze mogły być spichrzami, co służyć jako mieszkania.

– Na pomoc! – wołała Serbente. – Ratujcie człowieka!

Nikt nie zainteresował się, czemu to mówi, kim jest i czego chce. Przy zabudowaniach stali jacyś ludzie, mężczyzna z motyką na ramieniu, kobieta z sitem do przesiewania ziarna, gdzieś przechodziło dziecko, z boku dymiła kuźnia, a człowiek umazany sadzą stał przed nią z młotem w dłoni.

Nikt się nie ruszył. Podnieśli się z miejsc, patrzyli, ale nikt się nie odezwał, nikt nie pospieszył z pomocą.

Serbente patrzyła na domy, szopy, stajnie i spichrze. Gospodarstwa były zaniedbane, progi domów z bali spróchniałe, przegniłe, chaty nie miały okien, ludzie stojący przed nimi nosili ubrania z lnu, czasem przykryte słabo wyprawionymi skórami. Wszyscy nosili bardzo długie włosy. Oceniła, że są brudni, zaniedbani, a przede wszystkim bardzo biedni. Pewnie nieraz głodowali na tych pagórkach, skrywających tylko sypki piasek, pomiędzy którymi istniały jedynie malutkie skrawki pól nadających się do uprawy.

Wszyscy stali w bezruchu, gdy Serbente miotała się po podwórzu, usiłując znaleźć kogoś, do kogo mogłaby się zwrócić, z kim mogłaby się rozmówić. Cofali się w milczeniu przed jej wzrokiem, nie odzywali się, nie wykonali żadnego przyjacielskiego gestu.

– Ludzie! – wołała. – Przecież rozumiecie, co do was mówię!

Zaskrzypiały drzwi długiego domu, ktoś wyszedł przez nie, schylając się nisko w progu. Był to człowiek w średnim wieku, przecierał oczy, jakby dopiero wstał z posłania. Miał na sobie wełnianą szatę, najwyraźniej zarzuconą dopiero co na ramiona, zapinaną na szeroką żelazną klamrę.

Serbente podbiegła do niego. – W imieniu wielkiego kniazia! – wykrzyczała rozpaczliwie. – Każcie uzbroić ludzi, dać im konie, by poszli ze mną. Poprowadzę. Trzeba się spieszyć, inaczej oni wywiozą pana Osta za granicę, a tam już ich nie dosięgniemy!

Pan stał w progu, patrzył na dziewczynę, jakby była szalona. Dopiero teraz uświadomiła sobie, że nie mogli przyjąć jej inaczej. Była obdarta jak żebraczka, z ranami na rękach i dłoniach, z włosami w nieładzie, pełnymi liści i gałązek. Nie miała płaszcza, spod mokrej sukni widać było brudne, podrapane stopy, bez obuwia.

– Jestem Serbente, córka pana Dawnuta – oznajmiła silnym głosem. – Żądam pomocy w imieniu wielkiego księcia. Dajcie ludzi, dajcie zbrojnych i konie, by ścigać zbrodniarzy.

Pan dworu wzruszył ramionami.

– Córka Dawnuta? – spytał, jakby imię słyszał pierwszy raz. – Nie wiem, o czym mówisz. Nie znam cię, nie pozwolę iść nikomu z moich, a już sam to nie pójdę na pewno.

Serbente przyjęła wojowniczą postawę.

– Słuchajcie! – wołała. – Ja córka wojewody Dawnuta. Proszę o pomoc w imieniu wielkiego kniazia, nie zapomni on tej przysługi.

Pan Jało obrzucił lekceważącym spojrzeniem jej strój, podarty na strzępy, bose stopy, poranione łydki, potargane włosy.

– Tyś córka wojewody? – zapytał kpiącym głosem. – No, no! A ja – podniósł głos i potoczył wzrokiem po swoich – a i ja nie gorszy chyba, bo i ja z kniaziów! Tobie nie uchodzi mnie rozkazywać.

Ocknęli się wszyscy, zaczęli podchodzić, patrzyli zaciekawieni, coś gadali między sobą.

Serbente złożyła niski ukłon.

– Proszę was, kniaziu, byście nie zwlekając udali się w pogoń za rozbójnikami.

Pan Jało potoczył wzrokiem po zgromadzonych na podwórzu. Było ich z piętnastu może, młodych i starych, kobiet i mężczyzn. Patrzyli na swojego pana z oczekiwaniem, co zrobi, nawykli do posłuszeństwa.

– Twoja wola prosić – oznajmił kniaź. – Moja dać odpowiedź. A odpowiadam, że nie dam, czego wołasz. Ani dziś, ani jutro.

Serbente sięgnęła po ostatni argument.

– Kniaź Witold będzie gniewny, jak się dowie o wszystkim – zagroziła. – Odmawiacie pomocy, gdy jego zaufany człowiek może stracić życie.

Gospodarz wzruszył ramionami.

– Będzie gniewny? – powtórzył z lekceważeniem w głosie. – Może i będzie, nie stoję o to. Z dziada pradziada tu siedzimy. Moim przodkom wasz król Mendog w pas się kłaniał. Nic kniaziowi Witoldowi do mnie. Nie mam obowiązku ani rozkazów jego słuchać, ani pokłonów jemu składać. No, chyba, że sam tu przyjdzie i poprosi, to wtedy zastanowię się, czy mi przyjacielem Witold i czy zechcę mu pomagać.

Ludzie na dziedzińcu zaszemrali z uznaniem dla postanowienia swojego pana. Ten zaś, rzuciwszy jeszcze jedno spojrzenie na dziewczynę, zawrócił do swej siedziby.

Ktoś, kto stał niedaleko, podszedł teraz do Serbente i popchnął ja lekko w stronę bramy. Miał przy boku krótki miecz i Serbente posłuchała polecenia.

Kiedy mijała wrota, opuściły ją nagle siły, zachwiała się i byłaby upadła, gdyby jakaś dziewczyna nie podeszła do niej i nie podparła jej ramieniem.

– Mówiłam, że nie znajdziesz tu pomocy – powiedziała. – Chyba aż w Ejryszkach.

– Gdzie to jest? – spytała Serbente.

– Daleko – odpowiedziała dziewczyna. – Przez las trzeba iść i przez bagno. Kto drogi nie zna, zabłądzi i zginie w boru.

– Jak dojść? – upierała się Serbente. – Muszę!

Dziewczyna pokręciła głową.

– Nie dojdziesz. Za daleko, za ciężko. Nawet ja sama, choć znam tu ścieżki, na noc boję się iść. Zabłądzić łatwo.

– Dostaniesz zapłatę – obiecała Serbente. – Wielki kniaź nie poskąpi srebra.

Dziewczyna obejrzała się za siebie, ale nikt za nimi nie patrzył, nikt nie wyszedł. Serbente zrozumiała, że teraz ma tylko jedną szansę i poświęciła wiele czasu na przekonywanie.

– Dostaniesz wiele pieniędzy i co tylko zechcesz – obiecywała. – Jeśli tylko mi pomożesz. I wdzięczność księcia Witolda też uzyskasz, wierz mi.

Nowa znajoma w milczeniu odprowadziła Serbente jeszcze dalej na bok.

– A jeśli nie dostanę? – zapytała po chwili. – Ty obiecujesz, ale skąd mogę wiedzieć, czy to prawda?

– Bo tak mówię – oświadczyła Serbente z naciskiem. – Zakonni chcieli mnie zabić, uciekłam, ale zostawiłam tam mojego męża, jest chory. Trzeba powiadomić ludzi wiernych kniaziowi Witoldowi, aby udali się w pościg.

Dziewczyna powiedziała, że ma na imię Egle. Zaciekawiła się historią Serbente, ale bardziej ją interesował kniaź Witold.

– Wielki to pan, prawda? – zapytała. – I wszystko może?

– Prawda – potwierdziła Serbente. – Da ci wszystko, czego tylko zapragniesz.

Egle zastanowiła się, a wreszcie postanowiła, że pójdzie do Ejryszek.

– Ale tylko z tobą – zastrzegła się. – Mnie nikt tam nie uwierzy.

– Dobrze – zgodziła się Serbente. – Idźmy od razu. Czas nagli.

Egle zastanawiała się nad czymś.

– Idź do rzeki – poleciła. – Zaczekaj tam, gdzie brałam wodę. Po drugiej stronie, za zagajnikiem, stoją nasze konie. Postaram się o jednego.

Serbente ucieszyła się z zapowiedzi, która mogła oznaczać przyspieszenie posłania.

Poszła zaraz w oznaczone miejsce, tam zaś opadły ją wątpliwości. Nie ma przecież niczego, czym mogłaby zapłacić Egle, a tamta dobrze o tym wie. Oby to nie były tylko żarty, a prawdziwa obietnica pomocy.

Siedziała nad brzegiem strumienia, umęczona, z trudem walcząca z sennością. Starała się nie myśleć o Oście, wcale o nim nie myśleć, żeby się nie rozpłakać, żeby nie stracić resztek sił.

Egle nadeszła wkrótce, przykryta płaszczem, z włosami związanymi na plecach, a na czole rzemieniem.

Koń, którego przyprowadziła, należał do rasy niewysokich, ale silnych i wytrzymałych zwierząt. Był nieosiodłany.

– Pospieszmy się – powiedziała, rzucając Serbente długą, najwyraźniej męską, wełnianą opończę. – Zaraz odkryją, że zabrałam konia.

– Ukradłaś? Nie szkodzi, wytłumaczę cię, albo zapłacę za szkody.

Egle miała też rzemień dla nowej przyjaciółki.

– Zwiąż włosy. Pojedziemy przez las.

Usiadły na koniu jedna za drugą, najpierw ona, potem Serbente.

– Wiem, jaką chciałabym zapłatę – powiedziała Egle z nagłym westchnieniem. – Ale wiem, że jej nie dostanę. Nawet wielki kniaź nie może mi jej dać.

– Ależ może – zaoponowała Serbente z przekonaniem. – Wielki kniaź może wszystko.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Dobre wróżby, złe wieści

Dostępne w wersji pełnej

Książęca zemsta

Dostępne w wersji pełnej

Dwaj o północy

Dostępne w wersji pełnej

Obwoływacz

Dostępne w wersji pełnej

Pokuta

Dostępne w wersji pełnej

Ojciec

Dostępne w wersji pełnej

Wojna

Dostępne w wersji pełnej

Ofiarny pagórek

Dostępne w wersji pełnej

Powrót pana Piotra

Dostępne w wersji pełnej

Żelazny Pies

Dostępne w wersji pełnej

Kościół Nawiedzenia

Dostępne w wersji pełnej

Pan na Lipowej

Dostępne w wersji pełnej

Posłowie/Epilog

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł: Saga rodu z Lipowej

autor: Marian Piotr Rawinis

Wydanie pierwsze w tym formacie.

Copyright © 2013 by M.P. Rawinis

Copyright for this edition © 2013 by wydawnictwo pi

All rights reserved

Wydawca: wydawnictwopi.pl

Ilustracja na okładce: Karina Jaźwińska

Projekt okładki: Artur Gosiewski, www.signature.pl

Skład: Lena Gołaszewska

Fotografia autora: Janusz Mielczarek

Opis tomów: Jakub M. Rawinis

Saga rodu z Lipowej tom 36 – ISBN 978-83-7836-224-1

ISBN 978-83-62781-86-7 dla serii

Wszystkie prawa zastrzeżone, łącznie z prawem reprodukcji części lub całości dzieła w jakiejkolwiek formie.

www.polskasaga.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl