Wszystkie prawa zastrzeżone. Zarówno cała książka, jak i jej części nie mogą być przedrukowywane ani w żaden inny sposób reprodukowane lub odczytywane w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Wydawnictwa Szara Godzina s.c.

Projekt okładki i stron tytułowych

Anna Damasiewicz

Redakcja

Grzegorz Krzymianowski

Zdjęcia na okładce

© Юлия Евстратенко | Depositphotos.com

© Dvargg | Stock.chroma.pl

Redakcja techniczna, skład, łamanie oraz opracowanie wersji elektronicznej

Grzegorz Bociek

Korekta

Bożena Sigismund

Wszelkie podobieństwo do prawdziwych osób i zdarzeń jest zupełnie przypadkowe.

Wydanie I, Katowice 2015

Wydawnictwo Szara Godzina s.c.

biuro@szaragodzina.pl

www.szaragodzina.pl

Dystrybucja wersji drukowanej: DICTUM Sp. z o.o.

ul. Kabaretowa 21, 01-942 Warszawa

tel. 22 663 98 13, fax 22 663 98 12

dystrybucja@dictum.pl

www.dictum.pl

© Szara Godzina s.c., 2015

ISBN 978-83-64312-71-7

Mężowi i dzieciom

Prolog

– Cholera jasna! To nie może być prawda! Nie teraz, gdy wszystko w moim życiu zaczęło się układać – powiedziałam na głos, nie zważając na to, że obok przechodzili jacyś ludzie. Spoglądali na mnie nieco zaskoczeni, ale nie zwracałam na to uwagi. Drżącymi rękami zaczęłam przeszukiwać torebkę w poszukiwaniu chusteczek higienicznych. Łzy płynęły mi ciurkiem po twarzy, ale nie mogłam i nie chciałam ich powstrzymać. Nie wiedziałam, co robić. Nie miałam pojęcia, co się teraz stanie.

Tak długo czekałam na swoją szansę. Zawsze to innym się udawało, inni mieli lepiej. Stale porównywałam swoje życie z tym, co działo się u znajomych, marudziłam. Chciałam coś zrobić, ale nie wiedziałam co, nic nie przychodziło mi do głowy.

I wreszcie nastąpiła zmiana, radykalna, o sto osiemdziesiąt stopni. Nabrałam sił i przekonania, że jestem coś warta. Wierzyłam, że dam sobie radę, że i dla mnie zaświeciło słońce. A teraz… Teraz czekała mnie tylko niepewność.

Wreszcie udało mi się wydobyć te cholerne chusteczki z czeluści mojej wielgachnej torebki. Musiałam natychmiast usiąść, bo z nerwów nie mogłam ustać. Schowałam twarz w dłoniach i zaniosłam się płaczem. Próbowałam wmówić sobie, że jestem silna, że podołam, bo to przecież nie koniec świata. Jeszcze nic nie było przesądzone. Chciałam tchnąć w siebie choć odrobinę optymizmu, ale tak bardzo się bałam. Zawaliło mi się całe życie i musiałam się z tym pogodzić.

– Anita, co ty tu robisz? – usłyszałam nad sobą zatroskany głos. Podniosłam wzrok i zobaczyłam Monikę. W odpowiedzi zaczęłam szlochać jeszcze głośniej i jeszcze bardziej spazmatycznie. Nie mogłam wydusić z siebie słowa.

– Anita, co się dzieje? Mam dzwonić po Asię albo twojego męża? Odezwij się, bo zaczynam się denerwować – nalegała. Próbowała mnie objąć, przytulić, ale ciągle siedziałam skulona na ławce przed kliniką. – Anita, co jest grane?

– Ja… ja… byłam u lekarza. To koniec, rozumiesz? To koniec! – Podniosłam głowę i spojrzałam jej prosto w oczy. Monika nie potrafiła ukryć przerażenia. Całkowicie ją zatkało.

Od tego momentu zaczęłam roztrząsać wszystko, co się do tej pory wydarzyło. Całe życie przeleciało mi przed oczami w zwolnionym tempie. Klatka po klatce przyglądałam się swoim wspomnieniom, analizując każdy dzień, każdą chwilę, każdą myśl. Wiedziałam, że moja egzystencja nie należała do najciekawszych, ale potrzebowałam dokonać retrospekcji mojego życia, by lepiej zrozumieć siebie i swoją obecną sytuację. Miała to być moja spowiedź. Wyznanie kobiety normalnej, zwyczajnej, bez górnolotnych słów i bez zbędnych przekłamań. Chciałam szczerze i otwarcie opowiedzieć o sobie, o tym, co myślałam, co mnie martwiło i smuciło. Czułam się tak, jakbym cofnęła się w czasie, jakbym oglądała film, w którym grałam główną rolę. Czy byłam z siebie dumna? Albo chociaż zadowolona? Niestety nie, bo było to tylko życie z drugiej ręki, niechciane, na pół gwizdka, takie, którego z chęcią bym się pozbyła.

Od kilku ładnych lat mieszkałam w niewielkim trzytysięcznym miasteczku. Gdy rano wychodziłam na zakupy, spotykałam dalsze i bliższe sąsiadki, które – podobnie jak ja kiedyś – wybierały się do małego, przyjaznego sklepiku spożywczego na rogu, a ostatnio w pośpiechu biegały do nowo otwartego dyskontu. Supermarket wygrał walkę z mniejszym i gorzej prosperującym rodzinnym biznesem. To tutaj od niedawna spotykali się znajomi. Tu można było się dowiedzieć, kto zmarł, a komu urodziło się dziecko. Niezmiennie dyskutowano o tym, co wydarzyło się w miasteczku. Obecnie poruszano w rozmowach dwa tematy: czy należy się pochówek siedemnastoletniemu samobójcy i matce, która po pijanemu usiadła za kółkiem i zatrzymała się dopiero na drzewie. Pochylano głowy nad losem osieroconych przez nią dzieci, dwóch bliźniaczo podobnych do siebie kruszynek w wieku przedszkolnym.

– Kto się nimi teraz zajmie? – zamartwiały się kobiety jedna przez drugą. Wreszcie Dominikowa, spocona, bo jednak w dyskoncie było ogrzewanie, tu nikt nie żałował opału, ściągała ze swojej siwiuteńkiej już od dawna głowy własnoręcznie dzierganą na drutach czapkę. Krzyczała, by zwrócić na siebie uwagę jak największej liczby osób, twierdząc, że najlepiej by było, gdyby odnalazł się ojciec dziewczynek.

– Ach, dajże spokój, kto to tam wie, jaki on jest? Może jeszcze gorszy od niej. – Maciorkowa widać nie wierzyła w to, że mógłby zająć się maluchami.

– Myślisz? Mnie wydawał się taki spokojny – zastanawiała się Dominikowa.

Faktycznie, miała najdogodniejszy punkt widzenia na całą sytuację, bo była najbliższą sąsiadką zmarłej.

– A co ty go tam widziałaś, Dominikowa? Ciemno było, a ty przecież masz zaćmę w lewym oku.

– A widzisz, bym zapomniała. Dostałam wczoraj list ze szpitala, że bardzo im przykro, ale przesunęli mi zabieg na dwa tysiące szesnasty.

– Nie żartuj, ten świat staje się coraz gorszy. A mówiłam ci, że u Napieralskiej podejrzewają raka?

– Ten rak to już wszędzie. Kiedyś człowiek jakoś spokojnie starości doczekiwał i umierał, jak Pan Bóg przykazał, a teraz… Co to się dzieje?

Więcej nie słyszałam, ponieważ poszłam do działu mięsnego, by wybrać kilka plasterków wędliny do kanapki, którą moja starsza córka być może zechciałaby zjeść następnego dnia na długiej przerwie.

Oprócz świeżego pieczywa kupowałam jogurt waniliowy dla młodszej latorośli, warzywa na zupę i zielonego ogórka na mizerię. Czasem brałam paczkę kawy, jeżeli akurat się kończyła, i jakieś ciastka, gdy wiedziałam, że będziemy mieli gości, co zdarzało się naprawdę sporadycznie.

Od kilku dobrych lat nie chodziło się już z wizytami do znajomych, zwłaszcza bez zapowiedzi. Najpierw trzeba było zadzwonić, zapytać, czy nie będziemy przeszkadzać, czy można wpaść na małą czarną sypaną. Osoba, do której mieliśmy zamiar się wybrać, musiała zatem wyrazić zgodę. Następnie wspólnie ustalaliśmy godzinę i dzień odwiedzin, by wzięła się do sprzątania i polerowania całego mieszkania. Jak nie zdążyła przetrzeć żyrandoli, goście nie mogli nie wspomnieć o tym niedopatrzeniu zaraz na początku wizyty. Natychmiast mówili, że nad głową wisi im pajęczyna, a jakiś mężczyzna wyrażał obawę, że paskudztwo wyląduje mu na głowie. W ramach rewanżu ów przedstawiciel brzydszej płci słyszał, że urósł mu brzuch.

– Żona dobrze karmi – odpowiadał wówczas gość, posyłając małżonce szeroki uśmiech, ale ta udawała, że nie rozumie komplementu, i waliła od razu z grubej rury:

– To od piwska przed telewizorem.

I na tym kończył się dobry humor gości, a zaczynały docinki. Dlatego na drugi raz zostawali w domu – woleli posiedzieć przed pudłem pokazującym kolorowe obrazki.

W miasteczku narzekano, że nic się nie dzieje, ale gdy tuż przed Wielkanocą w gminnej świetlicy kierownik kultury próbował namówić mieszkańców na wspólne malowanie jajek, nikt nie miał zamiaru przyjść, wymawiano się brakiem czasu.

Albo takie zajęcia gimnastyczne, aerobik na przykład. Można by się poruszać, aktywnie spędzić godzinę, zrzucić zbędne kilogramy.

– Ale co też pani mi proponuje! – oburzała się wtedy jedna czy druga plotkara. – Ja tam w ciągłym ruchu jestem. Wie pani, ile ja muszę razy w tygodniu klatkę zamiatać? Osiem rodzin w bloku, a tylko ja jedna sprzątam. Co to za czasy, że młodym nie zależy na porządku, co za czasy.

Tak, kobieta miała rację. Zamiatała, pucowała, nieustannie latała ze ścierką i zmiotką. Szkoda tylko, że robiła to na złość sąsiadom i wrzucała im pod wycieraczki wszystkie śmieci. A także papierki po batonikach, które zajadała w czasie sprzątania. Najbardziej żal mi było starszych pań, które zostały same. No, może nie do końca same, bo miały przecież dzieci i wnuki mieszkające w tym samym miasteczku. Co za cudowne zrządzenie losu, nie będą na starość samotne. Szklankę wody będzie miał im kto podać, wmawiały sobie z nadzieją. O, naiwności! O takich babciach pamiętało się, gdy przychodziła renta, a zapominało kiedy indziej. Starowinki same musiały wnosić zakupy na drugie piętro, same dreptać po leki i do lekarza, a jak przychodził koniec, to rzekomi bliscy kłócili się o kawałek ziemi i maleńkie mieszkanie w bloku, dzieląc niewielki dobytek po równo na dwunastu krewnych.

Miejscowym mężczyznom nie można było odmówić zarówno pracowitości, jak też tego, że potrafili walczyć o swoje i szanować samych siebie. Nie mieli zamiaru urabiać się po łokcie za marne grosze, za to pod budką z piwem mogli sterczeć godzinami, dopóki stara w fartuchu zachlapanym tłuszczem z wczorajszego schabowego nie przyleciała po jednego czy drugiego i nie zaczęła okładać go brudną ścierą. Byli też tacy, którzy nie pozwalali, by kobieta podnosiła na nich rękę. W domu musieli być szanowani. Jak taki powiedział, tak miało być, tylko jego zdanie się liczyło.

Nic jednak nie mogło przebić historii Marianowej, która zostawiła męża i troje drobiazgu, by polecieć za jakimś komiwojażerem. Minęło już od tego czasu z dziesięć lat, a może i piętnaście, różnie ludzie gadali, ale pamiętali dalej. Niektóre tylko rzeczy zacierały im się w pamięci, ale sedno sprawy pozostawało niezmienione.

Marianowej najbardziej czepiała się Dominikowa, choć sama święta nie była. Żeby we własnym domu, z dala od świata i dobrych, cycatych, dorodnych kobiet trzymać czterdziestoletniego jedynaka? Czy to nie dziwne? Facet całkiem zdziczał, język mu się plątał, oczy miał rozbiegane, każde patrzyło w inną stronę – nie wiadomo, czy ze strachu, czy z radości, że spotkał na swojej drodze jakąkolwiek przedstawicielkę płci pięknej. A pięknych u nas nie brakowało. Pięknych i wolnych, tak czy owak. Najwięcej mieliśmy w miasteczku tych z odzysku. Mnóstwo wdów, rozwódek kilkanaście, panien, zdaje się, że całkiem już starych, albo tak zwanych singielek. Te ostatnie były samotne z wyboru, bo chciały być niezależne, bo takie życie się im podobało. Nikt im nie stawiał warunków. Nikt nimi nie dyrygował, nie oceniał i nikt ich nie krytykował. Dziwne tylko, że skoro nie chciały się z nikim wiązać, robiły maślane oczy do wszystkich mężczyzn, którzy tylko pojawiali się w zasięgu wzroku. Wtedy stawały się naiwne, jakieś mniej pewne siebie, grały słodkie idiotki. Uśmiechały się, kokietowały, były zupełnie inne niż wcześniej.

Rozdział pierwszy

-Anita! To ty?

– A kto inny miałby odbierać moją komórkę? – odpowiedziałam pytaniem na pytanie.

– Mam pomysł! – Aśka nie zważała na ironię w moim głosie. Przeszła od razu do sedna: – Może byśmy otworzyły razem lumpeks? To znaczy second-hand – poprawiła się szybko moja rozmówczyni. – To teraz takie modne.

Joannę poznałam jakiś czas temu w niecodziennym miejscu, a mianowicie w naszej maleńkiej miejscowej bibliotece. Budynek nie sprawiał wrażenia szczególnie przytulnego i radosnego, ale pracujące tam panie nadrabiały te niedostatki zaangażowaniem i uśmiechem. Chętnie tam przychodziłam, zarówno sama, jak i z moimi dziećmi, głównie z Martyną. Przyjemna atmosfera, sympatyczne bibliotekarki, naprawdę świetnie dobrane do mojego gustu czytelniczego książki, i te całkiem nowe, i te, do których wracałam po latach – wszystko to zachęcało mnie do zaglądania do biblioteki.

Właśnie tego dnia miała zostać udostępniona do wypożyczenia długo wyczekiwana przeze mnie powieść. Co prawda, w stosie innych nowości czekała już od kilku dni, ale trzeba ją było opisać i założyć jej kartę. Okładka i nazwisko jednej z ulubionych autorek przyciągały mnie jak magnes. Potrzebowałam relaksującej, wesołej, ciepłej historii, która choć na moment pomogłaby mi zapomnieć o mojej smutnej, szarej egzystencji, pełnej stagnacji i nudy. Jakież więc było moje zaskoczenie i oburzenie, gdy jakaś kobieta chwilę przede mną sięgnęła po leżącą na biurku bibliotekarki powieść. Jak śmiała?! Przecież to nie może się dziać naprawdę, pomyślałam, pewnie zaraz ją odłoży. Miałam taką nadzieję, ale gdy zobaczyłam, z jak wielkim zainteresowaniem czyta znajdujący się na okładce opis, opadły mi ręce. Postanowiłam jednak, że nie odpuszczę i nie poddam się bez walki. Nie zrezygnuję tak łatwo. Zaczęłam wyrywać kobiecie jeszcze pachnący farbą drukarską egzemplarz. Początkowo jakoś tak niezdarnie i bez przekonania, ale po chwili z coraz większą siłą i zaciętością.

Nie przypadłyśmy sobie zatem do gustu, obie miałyśmy ochotę na tę samą książkę. Żadna z nas nie chciała odpuścić i poczekać. Ani jedna, ani druga nie miała zamiaru ustąpić, byłyśmy uparte i zawzięte. Wyrywałyśmy sobie powieść z rąk i patrzyłyśmy na siebie z nienawiścią aż do chwili, gdy bibliotekarka skarciła nas spojrzeniem. Litościwie pokiwała głową i poprosiła, byśmy zachowywały się jak dorosłe, odpowiedzialne osoby. Uśmiechnęłyśmy się do niej i bąkając słowa przeprosin, odłożyłyśmy cenny egzemplarz na stolik.

– To która z pań pierwsza? – zapytała znad okularów pani Matylda.

– To może pani – powiedziała cicho tamta, a ja szybko skorzystałam z okazji i natychmiast przytuliłam powieść do piersi, by tylko nie zdążyła się rozmyślić. Miałam co prawda chwilowe wyrzuty sumienia i pomyślałam, że nie świadczy to o mnie zbyt dobrze, ale przecież nie znałam tej kobiety i miałam w nosie, co sobie o mnie pomyśli. Wychodząc jednak z biblioteki, pod wpływem impulsu zaproponowałam jej, byśmy wymieniły się numerami telefonu. Przedstawiłyśmy się sobie. I tak poznałam Joannę.

– Jak tylko przeczytam, dam pani znać – uśmiechnęłam się zmieszana – i podrzucę książkę, gdzie trzeba, tak będzie szybciej. I przepraszam, ale naprawdę mi na niej zależy. Szybko czytam – dodałam na koniec i pobiegłam w stronę domu.

Optymistyczną historię o kobiecie podobnej do mnie, poszukującej szczęścia i miłości, przeczytałam w ciągu jednej nocy. Książka pomogła mi na moment odzyskać wiarę w sens życia, w to, że jeszcze nie wszystko stracone i z góry skazane na porażkę. Wywołała na mojej twarzy uśmiech. Wzruszyła mnie do łez. Dała nadzieję. Właśnie tego się po niej spodziewałam i nie zawiodła moich oczekiwań. Byłam tak podekscytowana, że niemal od razu chciałam zadzwonić do nowej znajomej. Szybko się jednak zreflektowałam. Pomyślałam, że o tej porze na pewno jeszcze śpi. Ja nie mogłam zasnąć, kipiało we mnie zbyt wiele emocji.

Kiedy zatelefonowałam do Joanny trochę później, była wyraźnie zdziwiona.

– Ale tak szybko? Książka musi być faktycznie warta sporu!

– Świetnie się ją czyta, będziesz zachwycona – zaśmiałam się głośno, by ukryć zmieszanie. – Przepraszam, nie chciałam tak znienacka przechodzić na ty.

– Ależ nie ma za co. Bardzo mi miło.

To był początek naszej znajomości. Taki niefortunny i wróżący raczej rychły koniec niż wieloletnią przyjaźń.

Oczywiście zaczęłyśmy rozmawiać o książkach. Umawiać się na kawę, raz u mnie, raz u niej. Na początku odnosiłyśmy się do siebie bardzo ostrożnie, gadałyśmy wyłącznie o pozycjach, które udało nam się przeczytać, wypożyczyć, kupić. Wymieniałyśmy się spostrzeżeniami, polecałyśmy sobie tę czy inną powieść. Nigdy nie brakowało nam tematów do dyskusji. Paplałyśmy jedna przez drugą. Śmiałyśmy się razem aż do bólu brzucha.

Bałam się zbyt wiele oczekiwać po tej znajomości, bo już tyle razy się zawiodłam. Poznawałam mamy małych dzieci na placu zabaw, gdy przesiadywałam tam z Martynką. Robiłam sobie nadzieję na to, że spotkam kogoś, z kim będę mogła porozmawiać i z kim miło spędzę czas, kogoś, kto będzie mnie cenił za to, jaka jestem. Niestety, trafiałam kulą w płot. Wiele z tych znajomości okazywało się powierzchownych. Jedne kobiety wolały popołudniami przebywać w domu, z mężem, cieszyć się rodzinną sielanką. Inne po jakimś czasie szły do pracy i nie miały już ani chwili na pogawędki, były zabiegane i zestresowane. Jeszcze innym nie zależało na przyjaźni ze mną, miały odmienne poglądy. Cały czas się zamartwiały i narzekały, plotkowały o bliższych i dalszych znajomych. Mnie to nie bawiło. Chciałam się uśmiechać, cieszyć, nie myśleć o tym, co mi nie wyszło, czego nie dopilnowałam, a na co nie miałam już przecież wpływu. I nie osądzać innych, skoro sama byłam tak daleka od doskonałości.

Szybko okazało się, że mamy z Joanną podobne poglądy na wiele spraw. Choć było to nieostrożne z mojej strony, zaczynałam powoli cieszyć się z tej znajomości. Ja miałam dzieci, Tego Męża i siedziałam w domu, a ona była sama, bez potomstwa i pracowała, ale znalazłyśmy wiele płaszczyzn, na których mogłyśmy być sobie równe. Chociażby literatura. Do tej pory nie spotkałam w swoim trzydziestoletnim życiu nikogo, z kim mogłabym porozmawiać o przeczytanych książkach, o ulubionych pisarzach. Ten Mąż czytał sporadycznie, raczej kryminały i horrory, a moje znajome nie miały czasu lub chęci do zagłębienia się w tej czy innej lekturze. Uważały to za głupotę. Gdy przychodziły do mnie i widziały regały i półki po brzegi wypełnione powieściami, łapały się za głowę i pytały, po co mi tego tyle i czy to wszystko przeczytałam? Nie rozumiały mnie. W najmniejszym stopniu. A ja nie mogłam sobie wyobrazić dnia bez książki. Czytałam w każdej wolnej chwili, przy każdej nadarzającej się okazji. To mnie odprężało, relaksowało. Dzięki powieściom mogłam być, kim tylko chciałam, przeżywać niezwykłe przygody, odwiedzać egzotyczne miejsca, nie wydając na to nawet złotówki.

Powoli wracałam do rzeczywistości i propozycji Joanny. Taki sklep z używaną odzieżą to zawsze jakieś zajęcie. Może warto spróbować?

– Myślisz? A skąd weźmiemy środki?

– Ach, tam… środki! – prychnęła lekceważąco Aśka. Oczami wyobraźni widziałam, jak wzruszyła ramionami, uwielbiała to robić. Dla niej sprawy finansowe nigdy nie stanowiły problemu. Nie musiała martwić się o pieniądze. – Pogadam z rodzicami, mają troszkę kasy odłożonej na jakieś tam wakacje. Na pewno mi pożyczą, jak im wytłumaczę co i jak. – Joaśka naprawdę zapaliła się do tego pomysłu.

– Ale ja się nie dołożę, bo nie mam z czego – odpowiedziałam ze smutkiem. Prawda była taka, że nie miałam żadnych własnych dochodów. Żyłam niemal wyłącznie z wypłaty Tego Męża, byłam na jego łasce i niełasce. Dwoje dzieci, które też miały spore potrzeby, do tego kredyt, coś tam zawsze na raty braliśmy, więc nie było szans na odłożenie choćby grosza. Ba! Cieszyliśmy się, gdy okazywało się, że starcza nam od pierwszego do ostatniego i nie musimy od nikogo pożyczać.

– Ja dam kasę, ty będziesz musiała napisać biznesplan. Może skorzystamy z dopłat z urzędu, jak przez rok nie splajtujemy, to pożyczka będzie przecież bezzwrotna – planowała z rozmachem Pani Optymistyczna. Początkowo uważałam, że wyskoczyła z tym jak filip z konopi, że nie przemyślała tego przedsięwzięcia. Teraz zrozumiałam jednak, że się przygotowała. Wiedziała, jak ugryźć temat, a to już coś. Brawo, pochwaliłam ją w myślach.

– Tak, wiem, że są dofinansowania, już wcześniej się nad tym zastanawiałam, nawet zarejestrowałam się jako bezrobotna, ale jednak boję się zaryzykować.

– Anita, tu nie ma się co zastanawiać, trzeba działać! – Aśka była szczerze oburzona, ale później zaczęła się wycofywać: – Zresztą jak chcesz, myślałam, że się ucieszysz.

– W porządku, pomyślę o tym. Zdzwonimy się, przyjdziesz po pracy któregoś dnia i pogadamy o tym na spokojnie. – Sama nie wierzyłam, że to powiedziałam. Do reszty mi odbiło, ale może to faktycznie jest jakiś pomysł?

Na ciuchach się znałam, w szkole miałam księgowość. Powinnam dać radę. I biznesplan to też przecież nic trudnego. W końcu wielokrotnie pisywałam takie rzeczy. Tylko kto tutaj kupiłby ubrania, skoro ludziom się nie przelewało i dwa lump… second-handy już były? Czy to nie za dużo na taką małą mieścinę? A lokal? A dostawcy? A może jednak? Co tam, raz kozie śmierć.

– Anita, ale ta twoja Martyna jest do ciebie podobna – stwierdziła Aśka, popijając jeszcze ciepłą kawę i spoglądając na wiszącą w wielkiej ramie na ścianie naprzeciwko kanapy fotografię całej mojej rodziny.

– Myślisz? – Zbliżyłam się do zdjęcia uśmiechniętej dziewczynki. Jednocześnie wgryzałam się w czerwone, soczyste jabłko. – Chyba faktycznie masz rację. – Chcesz pooglądać mój stary album z fotografiami z dzieciństwa? – zaproponowałam spontanicznie. – Nie jest tego zbyt wiele.

– Jasne, dawaj – Joanna odstawiła kubek z kawą, podniosła wyciągającą w jej kierunku rączki Misię i zaczęła z nią tańczyć na środku pokoju. – A ty, Misiu, do kogo jesteś bardziej podobna?

– Zawsze mnie to denerwowało, gdy Martyna była mała i ktoś zadawał takie pytanie. Odpowiadałam z zawziętą miną, że do siebie! Dobrze, że już mi to nie przeszkadza – dodałam szybko.

Musiałam jednak przyznać Aśce rację, ponieważ czasami, gdy spoglądałam na swoją dziewięcioletnią córkę, miałam wrażenie, że historia lubi się powtarzać i że niedaleko pada jabłko od jabłoni. Z jednej strony nadmierna gadatliwość, długie, myszowate (jak ktoś kiedyś trafnie określił ten kolor) włosy i wybujała do entej potęgi wyobraźnia. Można by nawet pokusić się o stwierdzenie, że córka była moją kopią, miniaturką na mój wzór, tyle że dużo szczuplejszą i oczywiście młodszą. Tak w każdym razie wyglądałam, gdy byłam w jej wieku.

W dzieciństwie pisywałam wiersze, powstało kilka nieskładnych rymów, na przykład:

znam takie ciche miejsce,

taki przytulny kąt,

tylko ja i ty

rozmawiamy wciąż

o nas… o nas…

nic mi więcej do szczęścia nie potrzeba,

tylko ty i odwzajemniona miłość,

tylko ty…

Do tego jakaś zasłyszana gdzieś melodia i nucenie jej w kółko, od rana do wieczora, między skakaniem po drzewach z chłopaczyskami, jak mawiała moja babcia. Wciąż pamiętałam te swoje rymowanki i miałam do nich sentyment, czego się strasznie wstydziłam i nigdy, nawet na torturach, bym się do tego nie przyznała.

Za to Martyna, moje dziecię, krew z krwi, kość z kości, nie miała smykałki do poezji. Wolała wymyślać opowiadania. Jej bohaterowie mieli zadziwiające przygody, podczas gdy postaci stworzone przeze mnie były tylko zakochane, szczęśliwie lub nie. Powiedzmy sobie szczerze – w porównaniu z opowieściami wymyślonymi przez moją córkę, moje historyjki były straszliwie nudne. Martyna tworzyła piękne, fantastyczne baśniowe krainy. Twory mojej córki były tak nieprawdopodobne, a jednocześnie ciekawe, że czasem zapierało mi dech w piersiach, rosłam z dumy i zadziwienia, że moja własna pociecha, zrodzona w niewielkich, ale jednak bólach, potrafiła tak trafnie dobierać słowa. Cieszyłam się, że dziecko odziedziczyło po mnie zamiłowanie do języka ojczystego.

W ostatnim czasie coraz częściej dopadał mnie smutek. Ni z tego, ni z owego potrafiłam się rozpłakać i nie mogłam nad tym zapanować. Po omacku szukałam wyjścia z tej chorej sytuacji, ale jak dotąd nie potrafiłam go znaleźć. Czy ktokolwiek dałby bowiem wiarę, że osoba mająca trzydzieści lat nie wie, co chciałaby robić w życiu? Co może przynieść jej największe szczęście? Oczywiście, poza wspomnianym czytaniem książek, pisaniem pamiętnika, poza dwójką ukochanych córek? I jak z tego wyżyć?

Czytanie książek nie przynosiło żadnych wymiernych zysków, a co najwyżej straty. Bywało, że zanim coś się przeczytało, trzeba było za to zapłacić, i to niestety całkiem sporo. Dobrze, że były jeszcze biblioteki i zaprzyjaźnione panie zostawiające mi co ciekawsze pozycje. Chociaż czasem musiałam czekać na upragniony tytuł bardzo, bardzo długo albo walczyć o niego na śmierć i życie. Przypomniałam sobie moment, w którym wyrywałam Aśce książkę. Jak mogłam zrobić coś takiego? Miałam chyba jakieś chwilowe zaćmienie umysłu. Co pomyślała sobie o mnie ta biedna bibliotekarka? Musiałam wyglądać na osobę, która nie cofnie się przed niczym. Inaczej Aśka w życiu nie zgodziłaby się tak szybko, bym to ja pierwsza przeczytała tę powieść.

Ale jaka to frajda trzymać w rękach książkę, o której wiadomo, że świetnie będzie się ją czytało, ponieważ została napisana przez ulubioną autorkę, i mając świadomość, że po lekturze odzyska się humor i dobra energia powróci do człowieka ze zdwojoną siłą.

Z pamiętnika trzymanego w szufladzie mocno już sfatygowanego biureczka też nie było żadnych korzyści materialnych. Ba, gdyby wpadł w niepowołane ręce, gdyby ktoś przeczytał, o czym skrycie marzyłam, mogłyby się pojawić nawet jakieś niekorzyści.

Z dziećmi było dużo radości, trosk, podkrążonych z niewyspania oczu i ciągłego biegania z wywieszonym językiem, ale trudno byłoby mówić o pożytku finansowym, bo „na rodzinne się nie łapaliśmy”, jak oznajmiła nam jakiś czas temu blada jak ściana pani urzędniczka w szarym kostiumiku. Słońca pewnie nie widywała, chyba że przez nowo wymienione okienko w wysokim i zimnym pomieszczeniu, ale od tego nie mogła się przecież opalić. Znakomicie pasowała do swego miejsca pracy, wcielała się doskonale w swoją rolę, zlewała z tłem. Miała w sobie mniej więcej tyle energii, życia i wigoru, co ten ogromny budynek z przyciężkimi drzwiami – czyli ani trochę.

I z czego miałam żyć? Nie mówiąc już o odłożeniu czegoś na małe chociaż przyjemności? Dobrze, że był przynajmniej Ten Mąż. Jeden jedyny, ukochany, wymarzony – a jakże! Wcielony ideał, co przybył na białym rumaku, kochał miłością pierwszą, bezustanną i obsypywał kwiatami. Nie palił, nie pił, po prostu cud, miód, malina. To się zapędziłam. Czy ktoś mógłby mi uwierzyć? Ten Mąż był, lecz tak naprawdę, jakby go nie było.

Moja rodzina składała się z czterech osób: Martyny, Michaliny, Tego Męża i mnie: głowy, szyi i czego tam jeszcze całej familii. Nie pracowałam, bo zajęć domowych nikt nie uważał w naszym kraju za pracę. Ubrania prały się same, składały i prasowały się same, obiad sam się gotował ze składników, które same się kupiły. I mieszkanie – niewielkie, ciasne, za to własne, to znaczy banku na jeszcze ileś tam lat – o dziwo, także sprzątało się bez udziału kogokolwiek. Zabawki same układały się na półkach, klocki, maskotki równiutko ustawiały się w rządku… porządku… niemalże alfabetycznym. Nie powinnam jednak narzekać. Czasami, gdy już wszystko samo się zrobiło, miałam nawet piętnaście sekund dla siebie. Wtedy kawka, ulubiona książka, zdążyłam usiąść na swojej wygodnej brązowej kanapie i co słyszałam? „Mamooooooooooooo! Ja nie rozumiem tej religii!”. Oczywiście, właśnie z takiego przedmiotu moje dziecię miało zawsze zadane najwięcej. I rysuneczki trzeba było robić, i list napisać, jakby chodziło co najmniej o polski. Bywało i tak, że Martyna siedziała nad lekcjami do dwudziestej drugiej, niemalże nad nimi zasypiając. Nie miała ani minuty na komputer, na podwórko, na telewizję. Zadziwiająca była ta szkoła. Za moich czasów wszystko wyglądało inaczej. I nikt z rodziców nad lekcjami nie siedział, pytano tylko jak tam w szkole, na co oczywiście odpowiadało się niezmiennie, że dobrze. Na szczęście moja córka do takich ostatnich nie należała i świetnie radziła sobie z nauką.

Kawę pijałam zatem zazwyczaj zimną, bo szkoda mi było ją wylewać i nie miałam czasu na zrobienie nowej. Wszystkie znajome, a nieznajome tym bardziej, wiedziały jednak lepiej.

– Ty to masz dobrze – mówiły. – Nic nie musisz. Wstajesz, kiedy chcesz, gotujesz, jak ci się chce, a jak znamy życie, to pewnie gotowe kupujesz. Nie pracujesz, nie musisz dwoić się i troić. Co ty masz w ogóle do roboty? My to co innego, nie, Maryśka? – spoglądały na siebie. – Zarobione jesteśmy po uszy.

Nabierałam co prawda powietrza w płuca, by coś powiedzieć, ale ostatecznie nie wyprowadzałam ich z błędu.

Czasem parę złotych udawało mi się zdobyć. Sprzedawałam ubranka po Misi na portalu Powoli. Nie było tego zbyt wiele, ale miałam satysfakcję, że mogę dorzucić się do domowego budżetu. Mój sukces ze sprzedaży ciuszków wiązał się na pewno z tym, że nie zależało mi, aby się wzbogacić. Chciałam, by ubranka miały drugie życie, by ktoś je pokochał, z radością zakładał swojemu dzieciątku. Szanował, jak ja je szanowałam, cieszył się nimi. Szata nie zdobi człowieka, to prawda, ale przecież każdy czuje się lepiej w czymś ładnym. Małe dziecko, przynajmniej w wieku mojej młodszej córki, niby nie zwraca uwagi na stroje, ale starsze, jak Martyna, potrafi już kaprysić. Mówiła, że tego nie założy, że w czymś takim nie wyjdzie z domu nawet wynieść śmieci. To wieśniackie, mawiała.

Nie chciałam siedzieć bezczynnie, zajmować się tylko domem i dziećmi. Już mnie to nie bawiło. Może przez jakiś czas tak, ale kilka lat z dala od ludzi kompletnie zmieniło moje podejście do życia. Nie miałam zamiaru tkwić przy garach, być wyłącznie gosposią, kurą domową. Przestało mi to sprawiać radość.

Kiedyś pracowałam, niestety na czarno, nie miałam na to żadnych dowodów. Nikt też nie dał mi świadectwa pracy. Brak jakiejkolwiek dokumentacji był przeszkodą nie do przeskoczenia, bo każdy pracodawca chciał CV. A co mogłabym umieścić w swoim? NIC! Co z tego, że dorabiałam już jako czternastoletnia dziewczyna i nie bałam się żadnej pracy, skoro nie mogłam tego w żaden sposób dowieść. Teraz nikt nie chciał mnie zatrudnić nawet na próbę.

Pieniądze zarabiane na lewo były całkiem spore. Miałam modne ciuchy, kosmetyki, jedzenie, wszystko, co potrzebne młodej kobiecie. A później, gdy pojawił się Ten Mąż, miałam też ślub cywilny, choć o rękę nikt mnie nie poprosił. Miałam także Martynkę, chociaż wcześniej zarzekałam się, że żadnego związku, dzieci, rodziny nie chcę. A jednak życie zadecydowało inaczej i dzisiaj nie wyobrażałam już sobie dnia bez Misi, Martynki, a nawet bez Tego Męża. Był, jaki był: uroczy, przystojny, wprost idealny. Czegóż więc chcieć więcej? Tylko pracy. Tylko lub aż.

Siedzenie w domu, w czterech ścianach, niemalże samotnie, bo tylko z małym dzieckiem, potęgowało poczucie beznadziei, nijakości, smutku. Czym jednak mogłabym zająć się w kraju o wysokiej stopie bezrobocia, zwłaszcza że nigdy nie pracowałam na umowę, a najczęściej na czarno zbierałam warzywa i owoce sezonowe? Czasem bywałam kelnerką lub miewałam tak zwane praktyki, dorabiałam jako pomoc księgowej. Wykształcenie miałam, a jakże, jak każdy, a nawet lepsze od wielu. Szkoda jednak o tym gadać, szkoły skończyłam tak dawno, że nawet dobrze nie pamiętałam, czego się w nich uczyłam. I co mogłabym robić? Do czego się nadawałam? Do narzekania na pewno. Siedziałam zatem beztrosko na brązowej kanapie i dumałam o swym przyszłym wymarzonym zajęciu, a moje ukochane młodsze dziecko rozdrabniało na dywanie chrupki kukurydziane. Rozkładało je na części pierwsze, żeby zorganizować mi czas, skoro miałam go zbyt wiele i zamiast o obiedzie dla kochanych dzieci myślałam o niebieskich migdałach.