Rozdział 1

Jestem trochę jak szpieg

Sama nie wiem co było w tym najbardziej fascynujące: czy to, że dotarłam tak daleko, czy może to, że cały świat wygląda tam zupełnie inaczej. Zawsze tak się czułam podczas podróży. To było niesamowite.

Ja, wolny podróżnik, wędrujący sobie po planecie.

Na mapie wszystkie miejsca wyglądały tak samo – były płaskie i pokolorowane. Ale w rzeczywistości… Ach, uwielbiałam to uczucie, kiedy niebieska kreska rzeki z mapy nagle stawała się rzeczywistością tuż przed moimi oczami. Albo kiedy parzyłam sobie usta gotowanym maniokiem, który znałam ze zdjęć. Albo kiedy usłyszałam po raz pierwszy cudowne szeleszczące trzepotanie długich, postrzępionych liści palm kokosowych, którymi poruszał ciepły watr.

Podskakiwałam z radości. Czułam, że wypełnia mnie szczęście złożone z wdzięczności i radości, że mam przywilej i zaszczyt tego doświadczać. Wdzięczność do losu i Boga, że miałam w sobie wystarczająco wytrwałości i uporu, żeby zaoszczędzić pieniądze potrzebne na podróż. I odwagę, żeby w nią wyruszyć.

Do dzisiaj tak się czuję. Jak Alicja, która z każdą podróżą otwiera drzwi do Krainy Czarów.

Podróż zmusza do myślenia.

Podróż zmusza do zmian.

Podróż zmusza do zmiany swoich przyzwyczajeń.

I to jest właśnie w niej najlepsze. Mimo że jednocześnie to właśnie bywa w niej najbardziej trudne.

Bo trzeba zostawić wszystko, co człowiek świetnie zna i lubi, do czego jest przyzwyczajony i co podświadomie zaczął uważać za obowiązkowy punkt dnia. Filiżanka kawy, ulubiony fotel, zapach i smak – to wszystko zostaje w domu, a ja jak Poszukiwacz Nowych Wrażeń wyruszam w świat.

Podróżuję sama. Nie mam ekipy, która dba o moją wygodę. Nie wynajmuję samochodu ani tym bardziej autobusu. I tak właśnie lubię najbardziej. Bo dzięki temu jestem tubylcem. O świcie przychodzę na targowisko, siadam na ławce obok zziębniętej indiańskiej rodziny w pledach. Uśmiechamy się.

Dookoła pachnie kolendra i czekolada. Uwielbiam takie poranki. Zamawiam to samo co oni – gorący napój z kukurydzy, jajecznicę i czarną fasolę. Uczę się ich sposobu patrzenia na świat. A jednocześnie bezwiednie rejestruję wszystko, co składa się na ich życie.

Przyglądam się. Bez oceniania, po prostu z ciekawością. Patrzę jakim gestem sięgają po kubek. Można to zrobić na wiele różnych sposobów. Nieśmiało, łakomie, z radością, z niechęcią, z ociąganiem, z oczekiwaniem, zaborczo, gwałtownie albo łagodnie. Ale nie, ja nie prowadzę żadnych badań. Nie robię notatek w specjalnym kwestionariuszu, nie doszukuję się wniosków.

Ja tylko patrzę. Siadam na drewnianej ławce albo na murku i przyglądam się ludziom. Chłonę. Nasycam moją podświadomość różnymi drobiazgami, których mój świadomy, racjonalny umysł nie rejestruje. Po prostu siedzę i czuję jak przepływa przeze mnie nowe życie. Życie ludzi, wśród których się znalazłam.

To dość transcendentalne doświadczenie.

Siadam i porzucam wszystkie świadome myśli, przekonania i poglądy. Czuję jak poruszam się razem z falującym powietrzem i zbieram z niego delikatne kształty ludzkich słów, gestów, spojrzeń, uśmiechów, brzmienie kroków i głosów, razem ze wszystkim, w czym są zatopione, czyli w konkretnej rzeczywistości.

Zapisuję je w sobie. Bez udziału racjonalnego umysłu. Po prostu pozwalam, żeby zostały we mnie jak żywy obraz utkany z wielu niedostrzegalnych gołym okiem szczegółów. Nie zastanawiam się nawet czy mi się on podoba, czy nie, czy chciałabym zostać w nim dłużej, czy raczej natychmiast wyjechać.

Zapisuję w sobie obraz danej rzeczywistości w taki sposób, w jaki się pojawia.

A potem ruszam w dalszą drogę. Rozmawiam z ludźmi, jeżdżę z nimi w tłoku lokalnych minibusów i pociągów klasy osobowej, przysiadam się nieśmiało do jedynego stołu, przy którym siedzi już miejscowa rodzina. Patrzę jakim gestem wskazują mi na wolne krzesło. Kto się uśmiecha i w jaki sposób. Jak porozumiewają się oczami mąż i żona, a jak jedno z ich dzieci pośpiesznie pakuje do kieszeni monetę podniesioną z podłogi.

Jestem trochę jak szpieg, bo gdziekolwiek się zjawię, zbieram informacje. Kolekcjonuję wiedzę o ludziach. Gromadzę setki i tysiące ludzkich spojrzeń, słów, oddechów i codziennych zdarzeń, których byłam świadkiem na różnych krańcach Ziemi.

Jestem trochę jak szklane naczynie, do którego wpadają fragmenty różnych światów. Każdy trochę inny, o innym kształcie, ciężarze i zapachu. Mieszają się ze sobą, układają jak w kalejdoskopie. Aż nagle zaczynają przybierać pewien porządek. Zaglądam do tego szklanego naczynia umieszczonego w mojej podświadomości i niespodziewanie widzę rzeczy, z których nie zdawałam sobie sprawy.

Świat jest niezwykły. Poszczególne kraje różnią się od siebie nawet wtedy kiedy leżą po sąsiedzku. Wydawałoby się, że granica to umowna linia na mapie, a jednak zawsze mnie to na nowo zdumiewa, że wystarczy przekroczyć granicę, żeby znaleźć się w zupełnie innym świecie.

Po drugiej stronie ludzie nie tylko często mówią innym językiem, ale czasem mają całkowicie inną religię, inne tradycje i zwyczaje, inaczej się ubierają. Inaczej wychowują dzieci i inaczej robią zakupy. Jedni w supermarketach, inni na targowisku. Inaczej gotują. Inaczej jedzą. Mają inne przyzwyczajenia, inne przyprawy. Inaczej wyglądają. Inaczej patrzą na siebie i na obcych.

Różnią się nie tylko tym, co łatwo zobaczyć na zewnątrz. Różnią się także tym, co nazywam zbiorową podświadomością, czyli pewnym zespołem nieuświadamianych wzorców, które mają wpływ na ich zachowanie i życie.

I to jest właśnie najbardziej fascynujące.

Rozdział 2

Czy istnieje coś takiego

Rzeczywistość każdego z nas składa się z racjonalnych deklaracji wynikających z rozumowo wyciągniętych wniosków i przekonań. Oraz z podświadomych zapisów, które w praktyce mają decydujący wpływ na to, co człowiek myśli, czuje i robi.

Z państwami jest tak samo.

Składają się z charakterystycznych miejsc, określonych tradycji i różnych zapisów regulujących daną kulturę. A także z tego, co istnieje w bardzo subtelny sposób pomiędzy ludźmi i wypełnia powietrze, którym oddychają.

I dlatego różne kraje na świecie są tak bardzo od siebie różne.

Ludzie różnych narodowości różnią się między sobą nie tylko przynależnością do pewnego państwa wraz z jego kulturą i religią.

Różnią się też tym wszystkim, co stanowi o istocie ich człowieczeństwa: poziomem zdrowia i odporności na choroby, wyglądem, siłą umysłu, poziomem życzliwości – czyli instynktownym nastawieniem do świata, zdolnością do współdziałania, liczbą osób wymagających wsparcia, częstotliwością odruchowego uśmiechania się, gotowością do udzielenia pomocy, stosunkiem do zwierząt.

I nie mam teraz na myśli prawnych regulacji, które teoretycznie obowiązują w państwie, tylko to, w jaki sposób przeciętny przechodzień na ulicy reaguje na widok kota, mrówki albo wróbla, jakim tonem i z jakim nastawieniem odpowiada na pytanie i wszystkim, co składa się na jego nieświadomy język ciała.

Czy wiesz, że można rozpoznać narodowość człowieka nie słysząc w jakim języku mówi, a tylko patrząc w jaki sposób rozmawia?

Często robiłam takie eksperymenty na lotniskach. Po halach odlotów i przylotów krążą setki i tysiące ludzi z całego świata. Niektórzy są oczywiście ubrani w charakterystyczny sposób, które natychmiast określa ich pochodzenie. Ale są też tacy, którzy wyglądają prawie podobnie, a jednak w szczegółach bardzo się różnią.

Hiszpanie, Włosi, Polacy, Rosjanie, Amerykanie, Holendrzy, Niemcy, Anglicy – każda z tych nacji ma drobne własne cechy. Inaczej chodzą, inaczej mówią, inaczej gestykulują, inaczej potrząsają głowami na znak zgody, inaczej się śmieją, inaczej się denerwują, mają inny kształt palców, szczęk, inny rodzaj skóry.

W różnych krajach jest też inny poziom wrażliwości.

W niektórych krajach nie wolno się publicznie przytulać, w innych jest to powszechnie akceptowane. W niektórych zabija się krowy, a w innych się je czci. W niektórych pod żadnym pozorem nie wychodzi się z domu po zmierzchu, w innych w środku nocy można bezpiecznie spacerować. W niektórych codziennie rano wykłada się przed domem świeże kwiaty, w innych ludzie twierdzą, że nie mają na to czasu. W niektórych ogląda się bardzo (naprawdę bardzo) wynaturzone filmy pornograficzne, a w innych pojęcie pornografii praktycznie nie istnieje w ludzkich umysłach.

Z czego to wynika?

I czy istnieje coś takiego, co jest wspólne wszystkim ludziom z danego kraju i co może wywierać stały i trwały wpływ na to, jacy ci ludzie są? Jak się zachowują, jak reagują, czy są bardziej aktywni, czy raczej wolą biernie czekać, czy lubią pracować, czy raczej za wszelką cenę dążą do odpoczywania?

Czy jest coś takiego, co może powodować trwałe zmiany w ludzkich genach? W podświadomości? W umysłach?

Coś takiego, co istnieje na co dzień w niezauważalny sposób, czyli nie jest czymś, co ludzie świadomie wybierają, żeby uzyskać określony efekt?

Coś takiego, co samo z siebie pojawia się i jest stałym elementem ich życia, jest wspólne wszystkim ludziom danego państwa albo regionu, i jest w stanie wywołać trwałe i głębokie zmiany w całym organizmie człowieka, razem ze sposobem, w jaki funkcjonuje jego mózg?

Jest coś takiego.

I to właśnie odkryłam podczas podróżowania.

Tym, co ma bezpośredni wpływ na absolutnie każdy aspekt ludzkiego organizmu jest żywność.

To co jesz, zmienia cię w sposób, z jakiego nie zdajesz sobie sprawy.

I ja też tego nie widziałam dopóki mieszkałam w Polsce i spotykałam samych Polaków.

Kiedy zaczęłam podróżować, nagle odkryłam coś niesamowitego. W różnych krajach panuje inny duch. Ludzie różnych narodów mają różną wrażliwość, w inny sposób widzą te same rzeczy i inna jest ich instynktowna reakcja. Podczas swoich codziennych obowiązków znajdują się na różnych poziomach świadomości i inteligencji. I zupełnie inny zestaw pojęć znajduje się w ich podręcznych pamięciach.

Wtedy jeszcze nie zdawałam sobie z tego sprawy. Widziałam różnice, ale nie zastanawiałam się skąd one się biorą. Zapisywałam tylko w sobie różne fakty, spostrzeżenia, zaskakujące odkrycia, i podróżowałam dalej.

Rozdział 3

Nowy Jork

Aż się zatrzymałam. Nie wiem co mnie zaskoczyło bardziej – czy to, co widzę, czy to, że nikt inny wydaje się nie zwracać na to uwagi.

Na murze wielopiętrowego budynku wisiało ogromne zdjęcie Davida Beckhama w slipkach. Bardzo małych slipkach. Obcisłych. Przylegających. Oblepiających.

Times Square. Miejsce, o którym mówi się, że jest „Skrzyżowaniem świata” i „Środkiem wszechświata”. Serce Manhattanu, dookoła którego stoją drapacze chmur, sklepy, restauracje, a nad nimi jak gigantyczny biały bóg wisi prawie goły gość w slipkach na plakacie.

Ludzie nie stają i nie pokazują go palcami. Fala przechodniów płynie po chodnikach, wpływa jednymi drzwiami do baru z hamburgerami, wypływa drugimi. Wszyscy gdzieś się śpieszą, nawet ci, którzy są na wakacjach. Zdążyć wpaść do gabinetu figur woskowych i do muzeum dziwactw pana Ripleya, zrobić sobie zdjęcie na tle błyskających szyldów, reklam i amerykańskiej flagi. Światła, samochody, torby z zakupami. Szklane wieżowce sięgają chmur i zasłaniają niebo. Wszystko migocze, szumi, porusza się i błyska, żeby przyciągnąć twoją uwagę.

Ten prawie nagi muskularny gość ubrany w obcisłe slipki zajmuje całą ścianę wieżowca. Ma z pięćdziesiąt metrów wysokości. Wygląda tak, jak właśnie wyszedł z toalety albo właśnie się do niej wybierał. Prowokuje. Obnaża.

Rozumiesz?

Prawie goły słynny gość i nazwa sklepu, gdzie można kupić jego slipki. To zdjęcie ma sprzedać bieliznę.

Ale sposób, w jaki to robi, bardzo wyraźnie świadczy o pewnej zbiorowej wrażliwości, jaka panuje tam, gdzie to zdjęcie zostanie powieszone. Są kraje, gdzie taka reklama byłaby czymś tak abstrakcyjnie obcym, że nikt nigdy w życiu nawet nie rozważałby jej publikowania.

Nie chodzi o nakazy religii ani ortodoksyjne przestrzeganie zasad. Chodzi o pewien zestaw instynktownych, podświadomych przekonań, które określają stopień wrażliwości człowieka.

A wrażliwość jest umiejętnością odczuwania. W każdym sensie tego słowa. Człowiek bardziej wrażliwy mocniej czuje – ból, strach, zachwyt, wdzięczność, piękno, brzydotę, dobro i zło. Ten, kto jest bardziej wrażliwy, umie wczuć się w sytuację drugiego człowieka i zrozumieć jego nieszczęście, głód, tęsknotę albo potrzebę.

Im mniejsza wrażliwość, tym mniejsza zdolność do współczucia. Mam na myśli prawdziwe, uczciwe współczucie, które nie wypływa ze strachu ani poczucia winy, ale jest po prostu zdolnością współodczuwania.

Rozumiesz?

Stopień wrażliwości człowieka określa jego umiejętność harmonijnego i przyjaznego współistnienia z innymi ludźmi i w ogóle z resztą świata.

Człowiek, który ma wysoki poziom wrażliwości będzie miał naturalny odruch, żeby nikogo nie skrzywdzić. Nie dlatego, że tak sobie postanowił albo czuje się w obowiązku przestrzegania zasady narzuconej przez religię czy tradycję. Po prostu dlatego, że będzie czuł wewnętrzny opór przed skrzywdzeniem kogokolwiek, bo dzięki swojej wrażliwości jest w stanie poczuć to, co czułaby istota przez niego skrzywdzona.

Wrażliwość dotyczy też sposobu postrzegania świata. Do wrażliwych ludzi nie trzeba krzyczeć szyldami ani błyskać światłami, żeby zwrócić ich uwagę.

Wrażliwy umysł słyszy więcej i widzi więcej. Czyta między wierszami, rozumie bez łopatologicznego objaśniania. Nie potrzebuje wstrząsów, żeby się przebudzić.

Zupełnie inaczej jest wtedy, gdy umysł traci wrażliwość. Wtedy oczy przebiegają po literach, ale człowiek w gruncie rzeczy nie rejestruje tego, co czyta. Ani tego co widzi, bo w pewien sposób staje się odporny na odczuwanie.

Do takiego człowieka trzeba krzyczeć, żeby poruszyć jego emocje. To dlatego współczesne reklamy są takie agresywne. Zwykłe mówienie przez radio czy telewizor już nie wystarcza. Teraz stosuje się cały zestaw specjalnych środków technicznych, które muszą sztucznie wzmocnić przekaz. Głos lektora jest nienaturalnie ściskany, zmieniany i podbijany, żeby przedrzeć się do twojej świadomości. Bo normalnie brzmiący ludzki głos płynący z radia jest przez większość ludzi niesłyszalny.

Rozumiesz?

Wrażliwość to cały zestaw różnych aspektów odczuwania, czyli zdolności do odbierania wrażeń.

Dotyczy to też bodźców ze świata zewnętrznego. W niektórych krajach nie trzeba krzyczeć, żeby ludzie odebrali i zrozumieli dany komunikat.

W innych tylko bardzo głośny krzyk jest w stanie dotrzeć do ludzkich umysłów.

I to mnie właśnie zatrzymało na ulicy w Nowym Jorku. Ten ogromny billboard krzyczał. Wrzeszczał. Prowokował. Uderzał.

A jednak nikt nie wydawał się uderzony, sprowokowany ani ogłuszony.

Wprost przeciwnie. Ludzie płynęli po chodnikach i na drugą stronę jezdni, rozmawiali, pili, jedli. A ja stałam i patrzyłam.

I pierwszą myślą, jaka pojawiła się w mojej głowie, był obraz muzułmanki w czarnej burce odsłaniającej tylko jej oczy.

Czy to nie jest dokładnie tak samo ekstremalna rzecz? W ortodoksyjnej odmianie islamu kobieta musi przez całe życie ukrywać całą sylwetkę pod czarnym, luźnym ubraniem. Łącznie z głową i twarzą.

W Stanach Zjednoczonych publicznie wisi gigantyczny billboard faceta w slipkach. Nie w spodenkach do pływania i opalania się na plaży. W prywatnych slipkach, czyli takich, jakie nosi się pod ubraniem.

Różnica jest tylko taka, że Amerykanie na forum światowym oskarżają kraje arabskie o brak swobód obywatelskich i prześladowanie kobiet.

A nikt głośno nie mówi o tym, że w Stanach Zjednoczonych przeciętni obywatele mają ciała chorobliwie obrośnięte tłuszczem, a w szafach tyle karabinów, strzelb i innej broni, jakby byli w stanie wiecznej wojny.

Czy to nie jest dziwne?...

Rozdział 4

Muezzin i dzikie bestie

To było zdumiewające. I to najbardziej z mojej perspektywy definiowało pewne kraje, bo najmocniej zapadało w pamięć.

Nigdy nie zapomnę co czułam kiedy pewnego popołudnia na Jawie usłyszałam śpiew muezzina, który rozlewał się z wysokiego meczetu jak łagodna i najdelikatniejsza pieśń spokoju i miłości.

Jawa to muzułmańska wyspa w Indonezji. Muzułmanie modlą się pięć razy dziennie, a o porze każdej modlitwy przypomina właśnie muezzin. To człowiek o wielkiej duszy i równie wielkim głosie. Kiedyś wchodził na szczyt wieży zwanej minaretem, a jego głos musiał dotrzeć do wszystkich wiernych. Dzisiaj używa się mikrofonu i głośników, ale to wcale nie zmienia faktu, że jest najbardziej niezwykła i poruszająca modlitwa, jaką słyszałam.

Śpiew muezzina jest spokojny jak ocean. Łagodny jak dziecinna kołyska. I przenikający każdą komórkę ciała niezwykłym poczuciem bezpieczeństwa, pokoju i dobra. To naprawdę piękne i poruszające.

A ludzie na Jawie? Ha! Chyba nigdy wcześniej nie spotkałam tak łagodnych i delikatnych ludzi, którzy pozdrawiali mnie z nieśmiałym uśmiechem, a kiedy podawali mi jedzenie, pieniądze albo bilet na pociąg, to jedną rękę kładli sobie na sercu, jakby chcieli dać mi do zrozumienia, że mnie szanują i życzą mi jak najlepiej.

Ubierali się skromnie, zwyczajnie, nikt nie farbował włosów i nie nosił mocnego makijażu ani zbytniej biżuterii. Byli skromni, naturalni, łagodni, pogodni i uśmiechnięci.

Podobnie czułam się w Indiach. Podróżowałam po małych miasteczkach, zwykłym osobowym pociągiem, jeździłam rikszą i autobusem. Ludzie uśmiechali się, pozdrawiali mnie, dzielili się ze mną jedzeniem.

Byłam sama, bez obstawy, bez kamer i daleko od miejsc turystycznych. Właśnie dlatego lubię sama podróżować – bo mogę wtedy dotrzeć do prawdziwego świata, w którym żyją prawdziwi ludzie zanurzeni w swojej zwykłej codzienności.

Miejsca stworzone dla turystów to zupełnie inna historia. Są sztucznie wyrwane z otaczającego je życia i przyciągają drobnych przestępców, którzy mają nadzieję na szybki zysk. Dlatego turystyczne atrakcje raczej mnie nie interesują i spędzam tam tak mało czasu, jak to możliwe.

Prawdziwy świat i prawdziwe życie toczy się w zwykłych wioskach. I tam właśnie zbierałam wiedzę o świecie.

Kto raz był w południowo-wschodniej Azji, ten od razu się uśmiechnie. Ludzie są pogodni i łagodni. Zawsze chętni do pomocy, życzliwi, współczujący. Podróżowanie jest łatwe, przyjemne i bezpieczne. Można spokojnie spacerować po ulicach nawet w środku nocy. Nieraz zdarzyło mi się zostawić bagaż na przechowanie u obcych ludzi albo poprosić przypadkową osobę o przypilnowanie mojej torby podróżnej, kiedy szłam kupić coś do jedzenia.

Płoną sandałowe kadzidełka, a na wietrze łopoczą kolorowe trójkątne chorągiewki, które mają roznosić po świecie pokój i miłość. Tak jest w krajach buddyjskich. Jest po prostu przyjaźnie i bezpiecznie. Dlaczego?

Powiem ci. Pewnie się zdziwisz. Moim zdaniem jest tak dlatego, że buddyści nie jedzą mięsa. Jedzą proste potrawy z ryżu i warzyw, doprawiane miejscowymi przyprawami.

I z tego prostego faktu wynikają bardzo, bardzo daleko idące konsekwencje. Za chwilę do tego wrócę.

Jednym z najbardziej zdumiewających krajów jest Japonia. Przez minione kilkanaście lat z różnych stron i przy różnych okazjach dowiadywałam się rzeczy, które brzmią tak niewiarygodnie, że gdybym nie znała dowodów na ich istnienie, przypuszczałabym, że to bajka.

Choćby legalny rynek na używane majtki szkolnych uczennic.

To dziwnie brzmi? Już wyjaśniam.

W Japonii można było kupić używane majtki dziewczynki, która nosi je przez kilka godzin, a potem sprzedaje w sklepie. Majtki zostają natychmiast zamknięte w szczelnym opakowaniu i są sprzedawane mężczyznom. Mam mówić dalej? Z góry przepraszam, bo to zabrzmi brutalnie. Mężczyźni wąchają te majtki i wtulają w nie twarz, żeby zaznać przyjemności.

Używane majtki dziewczynek były tak popularne w Japonii, że wprowadzono je do sprzedaży w automatach ulicznych. Na każdym opakowaniu było zdjęcie uczennicy, które te majtki nosiła.

Dziwne?

A czy wiesz gdzie na świecie istnieje najbardziej dziwaczna pornografia? W Japonii. To tam właśnie wynaleziono coś, co nazywa się bukkake i polega na tym, że kilku nagich mężczyzn… Przepraszam, to nie jest książka o pornografii. Powiem tylko tyle, że pornografia japońska jest najbardziej gwałtowna, a jej celem jest najczęściej poniżenie, wykorzystanie i zgwałcenie.

Czy to nie jest dziwne?...

A jednocześnie Japończycy to naród wyjątkowo spokojny, skupiony, zdyscyplinowany.

Ale może ta dyscyplina i skrupulatność wcale nie wynikają z wyjątkowo lotnych umysłów i ponadprzeciętnej inteligencji Japończyków, a wprost przeciwnie? Może ich umysły zostały stopniowo pozbawione pewnego rodzaju wrażliwości?

Dyscyplina jest rodzajem przyzwyczajenia, który pozwala utrzymać codzienność w równowadze. To moim zdaniem mniej charakteryzuje człowieka niż to, co robi z własnej woli w swoim własnym, prywatnym czasie. Na przykład wącha majtki noszone przez uczennicę szkoły podstawowej, bo tylko dzięki temu jest w stanie jeszcze doznać przyjemności. Albo ogląda pełne przemocy porno, w którym dzikie bestie gwałcą niewinną dziewczynkę.

A jak myślisz, dlaczego?

Czy to przypadek, że właśnie w Japonii wynaleziono glutaminian sodu, który jest tam najdłużej używany i powszechnie dodawany do jedzenia?...

Rozdział 5

W wielkim rozmiarze

Byłam w Stanach Zjednoczonych kilka razy. Na północy, na wschodzie, na południu, na środkowym wschodzie. Nigdzie indziej na świecie ludzie nie są otyli w taki sposób, jak w Ameryce.

To nie jest zwykła nadwaga. To wygląda jak chorobliwy przerost tkanki tłuszczowej, która rozpycha skórę i oblepia człowieka od wewnątrz jak galaretowata masa.

Pamiętam jak po raz pierwszy przyjechałam do parku rozrywki Disney World na Florydzie. Byłam tam potem jeszcze kilka razy i zawsze ze zdumieniem obserwowałam ciała Amerykanów. Wyglądali jak przybysze z obcej planety.

Widziałam otyłych ludzi w różnych miejscach świata. Ale ta amerykańska była zupełnie inna. To nie jest taka nadwaga, jakiej nabywa się przez brak ruchu. Zwykła nadwaga sprawia, że człowiek ma większy brzuch, grubsze ramiona, grubszą szyję i nogi, czyli wygląda jak spotęgowana, pogrubiona wersja samego siebie.

Amerykańska otyłość jest galaretowatą substancją, która zniekształca rysy twarzy i całą sylwetkę. Człowiek nie jest pogrubioną wersją samego siebie, tylko sztucznie spęczniałą karykaturą.

Najbardziej popularnym hasłem w Ameryce jest supersize – czyli w większym rozmiarze. Wszystko jest tam supersize – samochody, porcje fast foodu, ubrania, leżaki na plaży, meble, restauracje i sklepy. Wszystko musiało się powiększyć, żeby zmieścić otyłych Amerykanów.

Co trzeci Amerykanin jest otyły. To nie znaczy, że ma nadwagę. Otyłość jako pojęcie naukowe oznacza takie nagromadzenie tłuszczu w ciele, które przerasta naturalne siły organizmu i nieuchronnie prowadzi do takich chorób jak cukrzyca, nadciśnienie, nowotwory, zawały i wielu innych.

Amerykanie mają świetnie rozwiniętą naukę i komunikację. Ich chorobliwa otyłość nie jest tajemnicą, nie jest ukrywana przez środki masowego przekazu. Wprost przeciwnie – dużo się o tym mówi i pisze, głównie dlatego, że jest to choroba bardzo kosztowna. Otyli ludzie często chorują, a państwo musi płacić za ich leczenie. Nie wspominając już o takich przypadkach, kiedy człowiek obrośnięty tłuszczem traci możliwość poruszania się o własnych siłach, więc musi być wyniesiony z domu przez okno, a potem transportowany przez specjalne służby.

Pierwsze pytanie brzmi:

DLACZEGO Amerykanie wciąż stołują się w barach szybkiej obsługi i zamawiają kopiaste talerze supersize porcji śmieciowego jedzenia, które ma w sobie tylko kalorie i absolutnie żadnych wartości odżywczych – mimo że dookoła trwa kampania uświadamiająca śmiertelne konsekwencje takiego działania?

Drugie pytanie brzmi:

DLACZEGO Amerykanie wydają się nie słyszeć i nie rozumieć w jaki sposób śmieciowe jedzenie niszczy ich od wewnątrz? Dlaczego zachowują się tak, jakby ta kampania nie istniała albo była skierowana do kogoś zupełnie innego?

Odpowiadam:

Dlatego że pewna część ich umysłu została uszkodzona. Ta część umysłu, która odpowiada za racjonalne zachowanie. Racjonalne, czyli takie, kiedy człowiek z własnej woli wybiera to, co jest dla niego dobre, pożyteczne i zdrowe, a jednocześnie instynktownie i bez namysłu odrzuca to, co jest dla niego szkodliwe, niszczące i wywołujące chorobę, cierpienie i ból.

To najbardziej logiczna rzecz na świecie. Każda istota o zdrowych zmysłach wybiera tylko to, co ją wzmacnia i jest dla niej dobre. To podstawowa zasada instynktu samozachowawczego.

Co więc stało się takiego, że człowiek stracił część instynktu samozachowawczego?

Moim zdaniem stało się tak dlatego, że uszkodzona została część jego mózgu. A może nie fizyczna część mózgu, tylko to, co składa się na jego budowę i funkcjonowanie, czyli komórki i zawarte w nich białka. Wyjaśnię to dokładniej za chwilę.

Teraz chcę jeszcze na moment wrócić do Stanów Zjednoczonych. Niedawno przez dwa tygodnie mieszkałam w Nowym Jorku.

I tak samo jak szokujące wydają mi się zwyczaje japońskich wąchaczy dziewczęcych majtek oraz upokarzająca i pełna przemocy formuła japońskiego porno, tak samo zdumiewa mnie to, co znalazłam w amerykańskiej telewizji.

Na podwyższeniu staje lekarz i pyta:

– Czy wy macie owłosione sutki?

– O tak, ja mam! – odzywa się ochotniczka z widowni.

– I jak się z tym czujesz? Przeszkadza ci to?

– Nie, wcale! Mój mąż je lubi.

– Naprawdę? A czy jest tu dzisiaj z nami?

Z fotela obok podnosi się mąż.

– Lubisz owłosione sutki swojej żony?

– Lubię – odpowiada, ale wydaje się lekko zaczerwieniony.

Przełączam kanał. Talk-show.

– To jest Tisha. Tisha ma 52 lata.

Obok prowadzącego na fotelu siedzi bardzo gruba, chorobliwie otyła kobieta ubrana na czarno. Czarne włosy ma ściągnięte gumką na czubku głowy, co wcale nie dodaje jej uroku.

– A to jest Andrew.

Widownia wyje. Andrew na 27 lat i jest chłopakiem Tishy. A tematem dzisiejszego programu są zdrady.

– Jak myślicie, czy Andrew zdradził Tishę? – pyta prowadzący.

Widownia krzyczy, klnie, macha rękami. Przekleństwa są starannie wypikowane, ale łatwo zobaczyć i domyślić się w kształt jakiego obelżywego słowa układają się usta na zbliżeniach publiczności.

Prowadzący ucisza salę i mówi:

– Zobaczcie, oto historia Andrew.

Reportaż nagrany wcześniej. Andrew siedzi przed kamerą i mówi:

– Jestem chłopakiem Tishy. Dobrze nam się układa. Jedyny problem jest taki, że ona ma fobię na punkcie zdrady i ciągle mnie oskarża. Codziennie! Ale ja nigdy jej nie zdradziłem. Nigdy!

Patrzy prosto w kamerę.

Wracamy do studia. Tisha jest wyraźnie zdenerwowana, wzruszona, ociera oczy. Widać, że bardzo mocno to przeżywa.

A prowadzący mówi:

– Sprawdziłem Andrew na wykrywaczu kłamstw! Zdradził ją z trzema kobietami pięćdziesiąt razy w ciągu piętnastu miesięcy! Co wy na to?!

Ryk na widowni. Tisha wyje z rozpaczy. Wstaje, chce uciec, szarpie się z prowadzącym, ale on ją zatrzymuje.

– Nie! – krzyczy. – Nie możesz teraz uciec! Co czujesz?

– Jak mogłeś mi to zrobić?!!! – wyje Tisha do swojego chłopaka. – Zawiodłeś moje zaufanie!!

Pada na kolana, wyje z bólu na czworakach na środku sceny.

Publiczność wrzeszczy razem z nią, zrywa się z miejsc, macha rękami, przeklina, ale znów przekleństwa są starannie wypikowane.

– Ty xxx! – wrzeszczą ludzie na widowni. – Ty xxxxxx xxx! Odrażający xxxx! Niech ci się xxxx na xxxxx i xxxxx!!!

Wszystkie obelżywe słowa są wypikowane, bo pewnie mogłyby zranić wrażliwe uszy widzów.

Czy widzisz to co ja?...

Słowa uważane za niepoprawne społecznie zostały wypikowane. Ale czy dużo bardziej upokarzające, uwłaczające ludzkiej godności nie jest to, co dzieje się na tej scenie?

Ludzie odarci z całej prywatności, rzuceni na pożarcie widzów jak niewolnicy w starożytnym Rzymie. Nadzy w swojej rozpaczy, pozbawieni godności i prawa do ucieczki w bezpieczne schronienie, gdzie mogliby wypłakać w samotności swój ból i cierpienie.

Jak myślisz, dlaczego tak jest?

Bo zmieniają się procesy biochemiczne w ludzkich mózgach. Procesy biochemiczne, czyli to, w jaki sposób funkcjonuje ludzki umysł – jak odbiera rzeczywistość, jak na nią reaguje i jakie podejmuje decyzje.

Rozumiesz co to oznacza w praktyce?

Wszystko.

Dosłownie wszystko, co się wiąże z ludzkim życiem.

Mniejsza percepcja, czyli zdolność do odbierania sygnałów z otoczenia, oznacza na przykład to, że człowiek nie jest w stanie zrozumieć co oznacza informacja umieszczona na opakowaniu papierosów: „Palenie zabija”.

Nie jest w stanie, czyli nie posiada możliwości praktycznego zastosowania tej informacji w życiu. Widzi ją oczami, rozumie na poziomie teoretycznym, ale w praktyce ta informacja pozostaje dla niego niedostępna.

Rozumiesz?

Masz oczy, patrzysz, widzisz ten napis.

Teoretycznie rozumiesz co on oznacza, ale on jest jakby poza tobą. Nie dociera do ciebie. Jest, ale równocześnie jakby go nie było.

Tak samo jest czasami z uczeniem się. Czytasz podręcznik, rozumiesz słowa i zdania z nich zbudowane, ale ta wiedza w jakiś dziwny sposób pozostaje na zewnątrz twojego umysłu, a ty masz wrażenie, że twój umysł śpi.

Tak samo jest ze śmieciowym jedzeniem. Wszędzie na świecie w wysoko rozwiniętych krajach – także w Polsce – dużo się mówi i pisze o konieczności zdrowego odżywiania, o bezpośrednich zagrożeniach dla zdrowia, jakie płyną z jedzenia takich rzeczy jak hamburger albo parówka w bułce albo smażony kurczak. Padają nazwy konkretnych chorób, takich jak cukrzyca i rak, a jednak!... Ludzie wydają się tego nie słyszeć.

Gdyby ich zapytać o zdanie na temat fast foodu i poprosić o wyjaśnienie dlaczego są szkodliwe dla człowieka, najprawdopodobniej wszyscy potrafiliby wyjaśnić, że to są puste kalorie, czyli jedzenie pozbawione wartości odżywczych. Czyli składników potrzebnych organizmowi do życia.

Ale wystarczy wejść do baru szybkiej obsługi. W kilku kolejkach do kasy stoją ludzie spragnieni hamburgera, coli i frytek. Dlaczego? Oni sami nie umieliby tego wytłumaczyć.

Powiedzieliby pewnie coś w rodzaju:

– Lubię ten smak.

Albo:

– Nie mam czasu, więc wpadłem coś szybko zjeść.

To są racjonalne wyjaśnienia. Ale nijak mają się do zasadniczego pytania:

– Dlaczego, człowieku, jesz coś, o czym wiesz, że jest dla ciebie niezdrowe???

No, dlaczego?

Rozdział 6

Gazety i chleb

Wysoko przetworzona żywność to takie produkty żywnościowe, które są produkowane przemysłowo i masowo, a ich finalna postać w niczym nie przypomina ich naturalnego składu, kształtu i zawartości składników odżywczych.

Chleb to mocno przetworzona forma zboża.

Ale chleb można zrobić na dwa sposoby: ręcznie albo przemysłowo.

Jeśli robisz chleb ręcznie, to użyjesz naturalnych składników, czyli mąki, wody, zaczynu albo drożdży, nasion.

Chleb robiony przemysłowo to produkt przemielony w maszynach z dodatkiem wielu chemicznych proszków i substancji, które nadają mu kształt, kolor, giętkość, trwałość i inne cechy.

Rozumiesz?

Trudno powiedzieć kiedy żywność sprzedawana w sklepach stała się sztucznym produktem złożonym głównie z syntetycznie wytworzonych składników chemicznych. Być może wtedy, kiedy rozpoczął się światowy wyścig o pieniądze. Każdy chciał sprzedawać jak najwięcej i dużo na tym zarobić. Żeby zysk był największy, trzeba było maksymalnie obniżyć koszty produkcji.

Czy robiłeś kiedykolwiek własnoręcznie chleb?

Pewnie nie.

To bardzo pracochłonne zadanie. Trzeba przygotować zaczyn. Potem dodać do niego mąkę, wodę, trochę tłuszczu i sól, po czym cierpliwie wyrabiać aż powstanie jednolita masa. Odstawić ją do wyrośnięcia. Potem znowu miętosić przez piętnaście minut i znów zostawić do wyrośnięcia. Dopiero potem masę można wstawić do piekarnika i upiec.

Tak robiło się chleb w przeszłości. Tak można sobie zrobić chleb w domu albo w małej piekarni, gdzie przychodzą stali klienci.

Ale w supermarkecie? Gdzie musi być mnóstwo, tanio i szybko? Albo w piekarniach, które mają duże zamówienia, bo zaopatrują instytucje takie jak szpitale albo przedszkola?

Czy naprawdę myślisz, że tam ktoś stoi przy drewnianej stolnicy i wyrabia ręcznie chleb?

Żywność produkowana przemysłowo to taka żywność, która powstaje masowo i jest tania, bo wytwarza się ją na bazie syntetycznych substancji.

Syntetyczne substancje to rozmaite proszki i ciecze wyprodukowane w laboratorium chemicznym.

Jeszcze raz zapytam: czy rozumiesz co to znaczy?

Kiedyś ludzie wytwarzali żywność po to, żeby zasilić swój organizm. Każde dziecko na świecie wie, że człowiek musi jeść, pić i spać. Prawie każde dziecko na świecie wie, że zdrowe pożywienie daje zdrowe życie.

Tak?

Nikt chyba nie wie kiedy żywność przestała być czymś, co realnie zasila ludzki organizm, a zamieniła się w masowo wytwarzane chemiczne śmieci. Najdziwniejsze jednak jest to, że stało się to w sposób tak niezauważalny, że nikt nawet się nie zorientował, że należałoby te produkty nazwać inaczej, żeby nie wprowadzać ludzi w błąd.

Od kilku lat badam tę sprawę. Z mojego doświadczenia wynika, że 99% produktów żywnościowych sprzedawanych w sklepach w Polsce i na świecie zawiera chemiczne substancje. Na niektórych jest to napisane wyraźnie na etykietach. Na innych jest napisane w taki sposób, żebyś się nie domyślił o co w rzeczywistości chodzi. Tak jest na przykład w przypadku soku owocowego w kartonie, w którego składzie jest tylko informacja „wyprodukowano z koncentratu”.

A czy zastanawiałeś się kiedykolwiek JAK SIĘ ROBI TEN KONCENTRAT???

No właśnie.

Wyjaśnię to dokładnie później.

Przemysł kieruje się określonymi prawami. Jego głównym celem jest wyprodukowanie i sprzedanie.

To dotyczy też przemysłu spożywczego. Jego głównym celem jest wyprodukowanie i sprzedanie.

Rozumiesz?

Głównym celem przemysłu spożywczego nie jest dbanie o zdrowie ludzkości. Głównym celem jest takie działanie, które pozwoli zamknąć roczny bilans zyskiem, dzięki czemu dyrektor fabryki będzie mógł wypłacić sobie i pracownikom premię.

Rozumiesz?

Pytanie dodatkowe:

Co jest głównym celem wydawcy gazety, która ukazuje się codziennie w kioskach?

Odpowiedź:

Głównym celem wydawcy gazety, która ukazuje się codziennie w kioskach, jest wyprodukowanie i sprzedanie.

Rozumiesz?

Głównym celem wydawania gazety nie jest dostarczanie ludziom wiedzy i prawdy, która poszerzy ich horyzonty, przyczyni się do wzrostu ich inteligencji i wrażliwości, co miałoby w długiej perspektywie wpływ na stan całej ludzkości.

Dotyczy to w takim samym stopniu wszystkich innych pism, które ukazują się codziennie, co tydzień czy co miesiąc.

Głównym celem istnienia środków masowego przekazu jest wyprodukowanie i sprzedanie. Każdy redaktor naczelny to dyrektor fabryki, który musi swój roczny bilans zamknąć zyskiem, bo w przeciwnym razie jego fabryka upadnie albo on zostanie zwolniony z pracy.

To znaczy, że w przenośni środki masowego przekazu są takim samym wysoko przetworzonym produktem jak chleb z supermarketu.

Ale oczywiście wciąż istnieją małe piekarnie, gdzie można kupić ręcznie robiony chleb na zakwasie. I tak samo istnieją też w przestrzeni publicznej ręcznie robione treści zamieszczane w prasie, radiu czy telewizji. Ręcznie robione, czyli takie, których autor nie bazuje na gotowych półproduktach znalezionych w Internecie, tylko ma do przekazania coś od siebie.

Wracam do żywności.

Żywność miała nas żywić, czyli podtrzymywać w nas życie. W rzeczywistości współcześnie produkowana masowo żywność jest czymś dokładnie odwrotnym. Jej główną zaletą jest niska cena.

Kiedy klient w sklepie staje przed półką różnych dżemów, będzie się kierował różnymi przesłankami – ulubionym smakiem, wyglądem opakowania, przyzwyczajeniem do danej marki – ale w 99% przypadków jednym z powodów zakupu tego a nie innego dżemu będzie jego cena.

Ludzie lubią tanie rzeczy.

Dlaczego ludzie lubią tanie rzeczy?

Ponieważ kiedy coś jest tanie, można mieć dużo. A kiedy mam dużo, czuję się bezpiecznie. To taka fałszywa wiadomość zakodowana w podświadomości. Jeden z fałszywych kodów, o których pisałam w poprzednich książkach z serii „W dżungli podświadomości”.

Żywność sprzedawana w sklepach jest produkowana w fabrykach.

Fabryki konkurują ze sobą, bo ta, która więcej sprzeda, więcej zarobi.

Jeżeli połączymy ze sobą powyższe fakty, to jest oczywiste, że każda fabryka usiłuje wyprodukować coś maksymalnie najtaniej, żeby niską ceną przyciągnąć klienta.

W jaki sposób można obniżyć cenę produkowanej żywności?

To pytanie dotyczy nie tylko finalnego produktu, ale i wszystkich etapów produkcji.

Dany produkt żywnościowy będzie najtańszy wtedy, kiedy produkcja jest prosta i szybka, łatwo można go transportować i długo przechowywać bez zepsucia.

I tym się różnią produkty naturalne, ekologiczne, sprzedawane w sklepach ze zdrową żywnością od produktów masowych, tanich, sprzedawanych w supermarketach.

Drogie jest to, co jest naturalne, ponieważ w naturalny sposób zmienia swój wygląd i szybko się psuje. Jest trudne do przechowywania i ryzykowne jako inwestycja. Poza tym nie jest idealnie gładkie i czerwone, ale zdarza się, że jest łaciate, ma plamki i nierównomierny kształt.

Ale taka jest natura!

Jeżeli wyciśniesz w domu sok z pomarańczy, to każda szklanka tego soku będzie trochę inaczej smakować i szybko się zepsuje.

Rozumiesz?

Przemysł spożywczy to masowa produkcja rzeczy, które mają być tanie. Koszt produkcji obniża się za pomocą chemicznych substancji, które nadają produktowi pożądany kształt, kolor, pulchność albo jej brak, wzmacniają smak i zapach, umożliwiają długie przechowywanie i regulują wiele innych cech.

Ale zaraz, powinnam napisać tak:

Koszt produkcji obniża się za pomocą chemicznych substancji, które nadają produktowi sztucznie pożądany kształt, sztuczny kolor, sztuczną pulchność albo jej sztuczny brak, sztucznie wzmacniają smak i zapach, sztucznie umożliwiają długie przechowywanie i regulują wiele innych sztucznych cech.

To jest prawda.

Chemiczne dodatki tworzą sztuczną żywność, która jest tania.

Teoretycznie to jest świetnie dla klienta, bo może kupić więcej i mniej zapłacić.

Ale w rzeczywistości jest inaczej.

Rozdział 7

Jak się robi guziki

Jednym z symboli naszej współczesnej cywilizacji jest sklep. Miejsce, gdzie przychodzisz po zakupy. To wcale nie jest takie oczywiste, jak może się wydawać. Znam miejsca na ziemi, gdzie idea sklepu jest tak samo abstrakcyjna jak latający spodek.

Tam, gdzie budowano miasteczka i miasta, szybko powstały sklepy. To był magazyn potrzebnych towarów i nowość w ówczesnym świecie, bo to znaczyło, że nie trzeba własnoręcznie uprawiać zboża, żeby je mieć. Nie trzeba szukać kogoś, kto wymieni się z tobą na inne towary albo kawałki złota.

Sklep był miejscem, gdzie właściciel gromadził towary, a potem sprzedawał je klientom. Ważył groch i pakował go do torebki. Podawał z półki domowe konfitury smażone przez jedną z sąsiadek. Wybierał pięć dojrzałych jabłek, pytał o zdrowie dzieci, przypominał, że ma świeży czosnek do zrobienia syropu z miodem.

Ale to wszystko długo trwało. Trzeba było czekać w kolejce, a potem pan za ladą osobiście podawał każdą rzecz z osobna.

W 1915 r. syn bajecznie bogatej rodziny wpadł na pomysł usprawnienia tego procesu. Był nim Vincent Astor z rodziny słynnych amerykańskich milionerów i biznesmenów. To na ich cześć luksusowy hotel w Nowym Jorku nazywa się Waldorf-Astoria.

Vincent Astor zainwestował 750 000 dolarów w zbudowanie pierwszego sklepu, który zamawiał hurtowe ilości towarów i dzięki temu obniżał ich ceny. Chciał w ten sposób przyciągnąć klientów z daleka, ale ludzie nie byli zainteresowani.

Rok później inny Amerykanin Clarence Saunders otworzył pierwszy supermarket. No, prawdę mówiąc, był to raczej minisupermarket, ale z całą pewnością był to pierwszy sklep, gdzie artykuły leżały na półkach, między którymi można było swobodnie chodzić. Klient miał koszyk, sam wybierał sobie produkty i płacił gotówką przy kasie. W 1917 r. Clarence Saunders opatentował pojęcie „sklepu samoobsługowego”.

Nawiasem mówiąc nazwa tego pierwszego sklepu istnieje do dziś i wydała mi się kiedyś bardzo zabawna. Clarence Saunders założył swój pierwszy sklep w Memphis w stanie Tennessee. Elvis Presley na pewno robił w nim zakupy. A sklep nazywa się Piggly Wiggly, co jest chyba nieprzetłumaczalne dosłownie na polski, ale można by to porównać do nazwy „Malinki dla świnki” lub coś w tym rodzaju. Chodzi o to, żeby się rymowało. „Pig” to po angielsku „świnia”, a „wiggle” to „poruszać w prawo i w lewo”. W logo sklepu jest ryjek uśmiechniętego prosiaczka w białej furażerce.

Dzisiaj w Stanach Zjednoczonych jest ponad sześćset sklepów Piggly Wiggly w siedemnastu stanach.

Sklepy samoobsługowe stawały się coraz większe. Przywożono do nich coraz więcej towarów. Ale sam wiesz co się dzieje ze świeżym jedzeniem jeżeli poleży w kuchni przez kilka godzin. Zaczyna się marszczyć, wysycha, traci kolor. Kto chciałby kupić coś takiego?

Trzeba było znaleźć jakieś rozwiązanie, tym bardziej że powstawały nowe sieci sklepów, czyli rosła konkurencja. A jakie było najważniejsze kryterium stosowane przez klienta? Oczywiście, cena. Ten, kto sprzedaje najtaniej, będzie miał najwyższe obroty.

Żywność nie jest towarem takim jak książki, meble albo guziki, które można spokojnie trzymać w magazynie. Żywność szybko się psuje, zmienia wygląd i generalnie szybko staje się nieatrakcyjna.

Sprzedawca żywności miał więc do wyboru dwie opcje: zająć się handlem guzikami albo… Albo znaleźć sposób na to, żeby żywność była podobna do guzików. Zawsze taka sama, wyciśnięta z mechanicznej sztancy, pokryta lakierem, pomalowana na pożądany kolor. I tak zakonserwowana, żeby można ją było przechowywać przez długie miesiące i lata.

A teraz pytanie:

Czy nigdy nie zastanowił cię fakt, że sok owocowy z kartonu zawsze smakuje tak samo?

Czy przyszło ci kiedyś do głowy, że jogurt zrobiony z dodatkiem owoców zawsze powinien smakować trochę inaczej? Bo przecież owoce czasem mają więcej słońca, czasem mniej, więc ich smak zmienia się praktycznie codziennie.

Dlaczego to nigdy nie dotyczy żadnych produktów żywnościowych z masowej produkcji?...

Odpowiedź jest prosta.

Ponieważ masowo produkowana żywność jest robiona tak jak guziki – z syntetycznych, sztucznych substancji, które nadają jej pożądany kolor, fakturę, smak, zapach, kształt, połysk i dziurki w odpowiednich miejscach.

Rozumiesz?

Odpowiedni chemiczny proszek dosypany do produkcji chleba unosi go na zaprogramowaną wysokość, a inny chemiczny proszek wywołuje w nim dziurki. Pakiet mieszanki aromatyzującej nadaje mu zapach.

Gdyby nie zastosowano tych dodatków, bochenek wyglądałby jak szara masa. Dlaczego? Bo nikt nie ma czasu, żeby wyrobić prawdziwe ciasto na prawdziwym zakwasie, z odpowiedniego gatunku mąki. Używa się mrożonych półproduktów, do których dodaje się mechanicznie dozowane porcje syntetycznych substancji. Niektóre z nich są specjalnymi konserwantami, które umożliwiają długie przechowywanie. Czy nie dziwiło cię nigdy, że chleb w sklepie jest zapakowany w foliową torebkę, a jednak wydaje się dziwnie świeży?

Copyright © 2014 for the text and drawings by Beata Pawlikowska

Copyright for the Polish Edition
© 2014 Burda Publishing Polska Sp. z o.o. Spółka Komandytowa,
02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Wydanie I

Dział handlowy: tel. (48 22) 360 38 38, fax (48 22) 360 38 49
Sprzedaż wysyłkowa: Dział Obsługi Klienta, tel. (48 22) 360 37 77

Tekst i rysunki: Beata Pawlikowska
Projekt okładki: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
Opracowanie graficzne: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
Zdjęcie na okładce: Mariusz Martyniak/Matys Studio
DTP: Maciej Szymanowicz
Druk: Białostockie Zakłady Graficzne SA

ISBN: 978-83-7778-658-1

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym
zezwoleniem właściciela praw autorskich.