Tytuł oryginalny: The Billy Bob Tapes. A Cave Full of Ghosts

Copyrights © 2012 by Billy Bob Thornton

All rights reserved.

Excerpts from „The Tom Epperson Story by Tom Epperson (as told to Tom Epperson)”,
appear courtesy of Tom Epperson, full text at tomepperson.com, Bio.

Zdjęcia pochodzą z prywatnej kolekcji autora. Prawa do zdjęć pozostają własnością fotografów i/lub mają innych, wskazanych właścicieli.

Copyrights for the Polish Edition © 2013 G+J Gruner+Jahr Polska

Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41–42

fax 22 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:

Dział Obsługi Klienta, tel. 22 360 37 77

Redakcja: Joanna Zioło

Korekta: Bronisława Dziedzic-Wesołowska

Projekt okładki: maszynowicz.com

Zdjęcie na okładce: Ramin Rahimian/Reuters/Forum

Redakcja techniczna: Mariusz Teler

Redaktor prowadząca: Agnieszka Koszałka

ISBN: 978-83-7778-469-3

Skład i łamanie: KATKA, Warszawa

Druk: Białostockie Zakłady Graficzne SA

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Dedykuję tę książkę temu facetowi.

I temu facetowi.

Łykanie trzydziestu różnych tabletek dziennie nie zapewni ci zdrowia. Z kolei złamania wieloodłamkowego nie wyleczysz, potrząsając nad nim kurzą łapką.

Z „Almanachu Fafuły”

Wstęp Angeliny Jolie

Billy Bob Thornton

Od czego by tu zacząć? Najpierw usłyszałam od wspólnych znajomych o facecie, który jest „jak siermiężny Orson Welles”. Trudno mi było sobie wyobrazić, co może wynikać z takiego opisu. A potem zobaczyłam Blizny przeszłości.

Siedziałam samotnie w kinie pełnym obcych ludzi, którzy tak samo jak ja byli pochłonięci tym filmem. Każdym niuansem. Każdą miną. Odgłosem krzesła ciągniętego po podłodze. Postaciami. Każda z nich taka oryginalna, a ma się wrażenie, jakby to byli bliscy znajomi. Twórca filmu pomaga ci zrozumieć pewne miejsce w określonym czasie i ludzi, których dobrze zna. Zaczynasz go wyczuwać. Jego umysł. Jego specyficzną naturę.

Po latach, gdy dobrze poznałam Billy’ego, przekonałam się, że jest tak interesujący i oryginalny, jak mi mówiono, a właściwie o wiele bardziej. Śmieję się, pisząc te słowa, gdyż od razu przychodzi mi na myśl, że on po prostu nie jest „normalny”. No bo nie jest. Znam go od ponad dziesięciu lat i jeszcze do końca go nie rozgryzłam. Nie żebym chciała. Ta zagadka mnie kręci.

Ale wiem to i owo…

Ma niesamowite poczucie humoru i jak czasem coś powie, twarz może rozboleć od śmiechu.

Cierpi na bezsenność; korzysta z tego, by obsesyjnie pracować nad muzyką aż do wschodu słońca. Najbardziej lubię te nagrania, na których coś opowiada. Podoba mi się jego surowy głos wsparty subtelnie dźwiękami wyrażającymi uczucia, które stoją za opowieścią. On wie, co mam na myśli. „Bębnienie deszczu w blaszany dach…”.

Miał gadającego ptaka, którego podczas tresury zmuszał do słuchania Captaina Beefhearta. Całymi godzinami. Ptaszysko lubiło przeklinać.

Ma lekką agorafobię, więc to naprawdę cud, że wychodzi z domu, by robić filmy. Gdyby mógł kręcić je we własnej piwnicy, na pewno by tak robił.

Raz urządziłam dla niego przyjęcie niespodziankowe, ignorując to, że nienawidzi tłumów i życia towarzyskiego. Gdy wrzasnęli: „niespodzianka!”, wyglądał, jakby ktoś dźgnął go nożem w brzuch. Zbladł i musiał się schować w kuchni.

W końcu wyszedł.

Matka Billy’ego ma zdolności parapsychologiczne, a on się martwi, że odziedziczył ten dar. Nie potrafi odróżnić snu od myśli albo niebezpiecznego przeczucia. Dlatego musi naprawić to w swoim umyśle. Na powrót uporządkować rzeczy. Być z nim to jak obcować z szalonym matematykiem. Bez przerwy liczy i powtarza.

Dla niego jestem numerem czwartym. Może brzmi dziwnie, ale wiele to dla mnie znaczy.

Często żartujemy z tego, że uwielbiam Eda Crane’a, bohatera filmu Człowiek, którego nie było. Billy pięknie go zagrał. Ale wiem różne rzeczy, których inni nie zauważyli. Jest tam scena w sądzie. Kiedy sędzia wali młotkiem, Billy wierci się na krześle. Nie wynika to z roli, po prostu Billy zmagał się ze swoją nerwicą natręctw, bo sędzia za każdym razem inaczej uderzał młotkiem. Czasem tyle razy, ile trzeba. A czasem nie. Więc Billy wił się, próbując siłą woli zmusić sędziego, by jeszcze raz walnął w stół.

Billy nienawidzi waranów z Komodo i nawet czytając to, wzdrygnie się, widząc samą nazwę. Był taki incydent… trudny do wyjaśnienia. Naprawdę nie mogę.

Gdy jest przygnębiony, puszcza sobie stare seriale z lat sześćdziesiątych, by przywołać lepsze, prostsze czasy. Jeśli tego nie robi, ogląda mecze bejsbolowe.

Bardzo lubię patrzeć, jak Billy rozgrywa cały mecz bejsbolowy na korcie tenisowym. Sam ze sobą. To nie takie łatwe. Rzuca piłkę, wciela się w rolę komentatora, zagrzewa do walki, łapie piłkę. Ochrzania swoich zawodników albo im gratuluje. Naprawdę fascynujące. Jeśli się go nie zna i ogląda taki mecz godzinami, można uznać to za wariactwo. Ale tylko jeśli się nie zna Billy’ego.

Billy wciąż zapisuje słowa piosenek i scenariusze w żółtych liniowanych notesach. Bazgrze na kartkach i często rysuje brzydkie typki robiące coś zabawnego.

Pamiętam, jak zbudziłam się pewnego ranka po nocy, którą on spędził bezsennie, zapisując w takim notesie jakąś historię. Tylko jedna noc i opowieść była gotowa. Świetnie napisana. A potem, jak to Billy, odłożył ją na wiele lat.

Wciąż staram się go namówić, by zaszył się na trochę na jakiejś werandzie, gdzieś na Południu, i napisał Wielką Amerykańską Powieść. Wiem, że ona w nim jest. Mam nadzieję, że pewnego dnia ją przeczytamy. Może zresztą już ją napisał w jednym z tych żółtych notatników. I cisnął w kąt. Gdzieś zapodział. To byłoby w jego stylu.

Przede wszystkim umarłby dla swojej rodziny. Ma wielkie, piękne serce.

Niektórzy ludzie potrafią przejść przez życie, uciszając głosy w swoich głowach. On nie. Zarówno ja, jak wszyscy, którzy dobrze go znają, kochamy go za to. Wiem jedno: świat na pewno byłby o wiele nudniejszy, gdyby tego faceta na nim nie było.

Za kulisami

Roboczy tytuł tej książki brzmiał Billy Bob mówi – i właśnie tak ona powstała. Kinky Friedman spraszał do domu Billy’ego najprzeróżniejszych ludzi, których zadanie polegało na tym, by noc po nocy nakłaniać go do mówienia, a on nagrywał ten nieprzerwany potok słów. Nie chodzi o to, że Billy niechętnie mówił. Wcale nie. Ale trudno mu było mówić, gdy nie miał do kogo, co jest dość naturalne. Przed jedną z końcowych sesji Kinky powiedział o nas, słuchaczach Billy’ego, że „jesteśmy tylko meblami”.

Jednak niektórzy z obecnych nie zadowalali się rolą mebli. Danny Hutton, członek założyciel zespołu rockowego Three Dog Night, który wpadł na jedną z sesji nagraniowych, uzupełniał każdą opowiastkę Billy’ego własną – ku konsternacji Kinky’ego, który siedział tam, by wydobyć historie od Billy’ego, a nie od Danny’ego. Billy, który już jako nastolatek był fanem zespołu Three Dog Night, nie miał nic przeciwko temu, a poza tym potraktował wizytę Danny’ego jako szansę zagrania mu paru kawałków swojego zespołu, czyli The Boxmasters. Kinky nie podzielił uprzejmości Billy’ego, gdy chodziło o Teda Manna, autora scenariuszy telewizyjnych NYPD Blue and Deadwood, który był częstym gościem na sesjach nagraniowych do książki. Kinky wciąż musiał go upominać, by „się wreszcie, kurwa, zamknął”. Odpowiedź Teda według zapisków innego uczestnika brzmiała: „Kradniesz moje człowieczeństwo!”. Wszyscy, którzy słuchali opowiadanych przez niego historii, byli zgodni co do tego, że książka Teda Manna też byłaby niczego sobie.

Sesje nagraniowe – rejestrowane przez J.D. Andrew, współzałożyciela The Boxmasters – były napędzane piwem, papierosami, espresso i, w wypadku Kinky’ego, cygarami, i często kończyły się po północy. Pewnej nocy Billy podszył się pod Karla z Blizn przeszłości – głos, wyraz twarzy, pocieranie dłoni, odchrząkiwanie i tak dalej – i zaimprowizował monolog na temat swoich gości, a potem powrócił do własnej skóry, by zademonstrować, że wejście w jakąś postać wcale nie jest takie trudne, chociaż niektórzy aktorzy robią z tego wielkie halo. Innym razem aktor J.P. Shellnutt przyszedł z gitarzystą ZZ Top, Billym Gibbonsem. Jedna z ostatnich sesji nagraniowych zakończyła się z Louie Kempem, który współorganizował Rolling Thunder Revue, tournée Boba Dylana w latach siedemdziesiątych. Wyjaśniał Billy’emu, jak ortodoksyjni Żydzi, tacy jak on, przygotowują jedzenie, by mieć pewność, że jest koszerne.

O dziwo, pomimo tych wszystkich zakłóceń, jakkolwiek zabawnych, Billy Bob wciąż mówił, a książka, którą czytacie, jest tego rezultatem. Nie wszystko jednak pojawiło się w druku, a wiele historii wyciętych w montażu jest równie zabawnych – choćby sprośna opowiastka o szufladzie z bielizną z czasów, gdy Billy był nastolatkiem, która, jak uznał, mogłaby zażenować jego matkę. Może te historyjki pojawią się w kontynuacji książki. Może ta nowa będzie nosić tytuł, który ku rozczarowaniu niektórych „mebli” został odrzucony: Boli tylko wtedy, gdy siusiam…

Daniel Taub (bezpośredni obserwator)

Skąd się wzięła ta książka?

Już od dawna wielu ludzi chciało napisać o mnie książkę. Zazwyczaj byli to dziennikarze, którzy chcieli sklecić tanią hollywoodzką biografię, w której opowiedziałbym o tym, jak pobiłem się z jakimś aktorem na planie, albo o tym, kto z kim sypiał, ale czegoś takiego bym nie zrobił. Nikt nie powinien tego robić. Gdy jednak Kinky zaproponował: „Hej, napiszmy książkę, w której pojawią się dziwaczne i śmieszne historie o dorastaniu, a poza tym będziesz mógł się wściekać na dowolny temat”, powiedziałem: „Dobra, niezły pomysł”.

Jeśli czasami zbyt długo rozwodzę się nad czymś albo przeklinam, wynika to z tego, że książka nie została napisana, lecz nagrana, a poza tym prawie jej nie redagowano. Jest taka, jaka wyszła z moich ust, więc proszę o wyrozumiałość.

Druga przyczyna, dla której powstała ta książka, to że chciałbym wyrazić przekonanie, iż kultura upada na naszych oczach, a wielu ludzi patrzy na to obojętnie. Uważam, że nasze społeczeństwo pobudza, finansuje i nagradza lenistwo, cynizm, miernotę i okrucieństwo. Poza tym z jakichś powodów staliśmy się społeczeństwem, które uważa się za nieomylne i łatwo feruje wyroki. Jest purytańskie, gdy tak mu wygodnie, i wręcz przeciwnie, gdy mu to bardziej odpowiada.

Widzę wokół dużo egoizmu, nienawiści, samowoli i roszczeń. Poza tym jesteśmy omamieni przez liczne firmy, które sprzedają nam różne rzeczy, ponieważ znają nasze słabości, potrzebę bycia akceptowanym i zauważanym. Sądzę, że przydałaby się rewolucja kulturalna, i nie chodzi mi o to, że jest kiepsko, lecz że wisi nad nami katastrofa.

Prawdziwy problem polega na tym, że wielu ludzi z mojego pokolenia będzie odgrywało rolę adwokata diabła całego tego szajsu tylko po to, by uczestniczyć w czymś, co jest modne, i trzymać się kurczowo swojej popularności, sprzedając jakieś gówno, w które wcale nie wierzą. Ci ludzie walczyli niegdyś o szczególny rodzaj wolności, a teraz ohydnie się jej sprzeniewierzają. Wolność nie oznacza odrażającej, tchórzliwej wojny społecznej.

Bardziej niż kiedykolwiek sztuka stała się produktem. A ponieważ chodzi o nasze dusze, sporo nas to kosztuje.

Poza tym chyba wszystko jest okej. A jak u was?

Jaskinia pełna duchów

Gdy wydzwaniam do ludzi, wszyscy już śpią.

Ciągle tu siedzę, lecz nikt nie puka do drzwi.

Teraz po północy już nic się nie dzieje.

Wszyscy świrnięci przyjaciele zmienili styl.

Więc siedzę tu, pod ziemią,

Ze szlugiem i z flaszką,

W jaskini, gdzie muszę

Śmiać się z własnego żartu.

To moja wina,

Oni wszyscy próbowali mnie odnaleźć.

Nie szukali tylko tam, gdzie zawsze byłem.

Czasem coś majaczy przed oczami.

Z kształtów wyłaniają się czyjeś twarze.

Może to starzy przyjaciele, którzy nie chcą mnie skrzywdzić.

Może ten chłód, który czuję, miał być ciepłym gestem.

Bo tkwię samotnie na posterunku w jaskini pełnej duchów.

Sen nie przychodzi, a zmęczenie nie mija,

Przed oczami przewijają się niewidzialne sny.

Mój styl życia dorósł i poszedł na swoje.

Zostały po nim zwłoki,

Których nigdy nie odnaleziono.

Więc siedzę tu, pod ziemią,

Ze szlugiem i z flaszką,

W jaskini, gdzie muszę

Śmiać się z własnego żartu.

To moja wina,

Oni wszyscy próbowali mnie odnaleźć.

Nie szukali tylko tam, gdzie zawsze byłem.

Czasem nieszczęście wisi w powietrzu.

Czasem słyszę czyjś śmiech w korytarzu.

Może po prostu starzy przyjaciele zostawiają mi wiadomość.

Przypominają, że napisali przyszłość na nowo,

By zamknąć książkę o jaskini pełnej duchów.

Cave Full of Ghosts (Thornton/Andrew)

ROZDZIAŁ 1
Alpine w Arkansas: boska kraina

Wprowadzę was do Alpine poprzez pewną historię.

Mój ileś tam prapraprawujek był kapitanem w armii konfederatów. Nazywał się William Langston. Na jego cześć nazwałem swojego syna Willie. William Langston Thornton. Brzmi dostojnie, prawda?

William Langston, którego brat James Langston był moim ileś tam praprapradziadkiem, pochodził z Alabamy i zanim poszedł na wojnę, miał ukochaną. Kochali się do szaleństwa. Ona była cudnym dziewczęciem i pragnęła jedynie wyjść za tego mężczyznę i założyć z nim rodzinę. Jednak William szedł właśnie na wojnę, więc nie chciał się z nią żenić, chociaż była miłością jego życia. „Nie zamierzam zrobić z ciebie wdowy – oświadczył. – Bo przecież nie wiem, czy wyjdę z tego cało”.

Podczas jednej z bitew został ranny. Elegancko rzecz ujmując, odniósł obrażenia wojenne, które uniemożliwiły mu posiadanie dzieci. Mówiąc niezbyt elegancko, odstrzelono mu jaja. Myślę, że może nawet cały interes, wiecie, co chcę powiedzieć? Jednak gdy wrócił po wojnie do domu, ukochana nadal chciała za niego wyjść. „Twoim największym marzeniem było posiadanie dzieci, farmy i życie rodzinne – powiedział. – Nie mogę tego zrobić”. „Nieważne, kocham cię – odparła. – I tak chcę za ciebie wyjść”. „Nie zrobię ci tego – rzekł. – Pewnego dnia poznasz kogoś, wyjdziesz za niego i będziesz miała dzieci. Za mnie nie warto wychodzić, bo nie mogę dać ci rodziny”.

Tak więc William wyjechał i dużo podróżował, nigdzie nie zagrzewając miejsca. Przemierzył Teksas i wylądował w miejscu zwanym Chalybeate Valley. Nie wiem, jak wymawiają to Francuzi, ale w Arkansas mówi się KU-li-bet.

Tak więc William Langston dotarł do Chalybeate Valley, stanął na szczycie wzgórza i ogarnął wzrokiem dolinę. Obecnie na tym wzgórzu jest przydrożny park z kilkoma stołami piknikowymi i może jakimś kamiennym grillem, na którym można coś upiec. Popatrzył na tę dolinę i napisał list do swojego brata, Jamesa Langstona.

Ujrzałem boską krainę, napisał. Zobaczyłem najpiękniejszą dolinę na świecie. Zamierzam się tu osiedlić i ty też powinieneś przyjechać. Tak więc brat przeniósł się tam wraz z rodziną, a dolina stała się później Alpine w stanie Arkansas.

Gdy w 1993 roku urodził mi się syn, pomyślałem, że miło by było dać mu imię faceta, który nie mógł mieć dzieci. To był właśnie William Langston, który skończył w Chalybeate Valley, tak więc nazwałem syna William Langston. Tak czy siak w ten właśnie sposób moja rodzina znalazła się w Alpine w Arkansas.