William J. Mann

Cudowna dziewczyna

Tytuł oryginału: Hello, Gorgeous. Becoming Barbra Streisand

Copyright © 2012 by William J. Mann

Published by special arangement with Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company. All rights reserved.

Copyright for Polish edition © 2013 G+J Gruner+Jahr Polska Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41–42

fax 22 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:

Dział Obsługi Klienta, tel. 22 360 37 77

Redakcja: Barbara Syczewska-Olszewska

Korekta: Marianna Chałupczak, Grażyna Henel

Projekt okładki: maszynowicz.com

Zdjęcie na okładce: Reuters/Entertainment Pictures/Forum

Redaktor prowadząca: Agnieszka Koszałka

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

ISBN 978-83-7778-486-0

Skład i łamanie: KATKA, Warszawa

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Motto

- Streisand – dlaczego teraz

- Rozdział 1

- Rozdział 2

- Rozdział 3

- Rozdział 4

- Rozdział 5

- Rozdział 6

- Rozdział 7

- Rozdział 8

- Rozdział 9

- Rozdział 10

- Rozdział 11

- Rozdział 12

- Rozdział 13

- Rozdział 14

- Rozdział 15

- Rozdział 16

- Rozdział 17

- Podziękowania

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Dla H.B.K.L.

Streisand – dlaczego teraz

Siedemnastoletnia dziewczyna bez pieniędzy i znajomości, która zamieszkała na Manhattanie, potrzebowała zaledwie pięciu lat, aby stać się Barbrą Streisand. Artystką, której nagrania osiągnęły ogromną popularność w Stanach Zjednoczonych; gwiazdą jednego z największych przebojów Broadwayu; celebrytką, której fotografie znalazły się na okładkach magazynów „Time” i „Life”. A był to dopiero początek imponującej, kilkudziesięcioletniej kariery. Jednak zalążki tego, co Streisand osiągnęła, można odszukać w pierwszych pięciu latach jej działalności zawodowej.

Młoda Barbra ani trochę nie przypominała innych młodych osób, usiłujących wejść w świat rozrywki. Była świeża, nieustraszona, wolna od tremy; energia wprost ją rozsadzała, emanowała seksapilem. Obecnie wydaje się onieśmielona przywoływaniem w jej obecności wspomnienia tej młodej parweniuszki. Podejrzewam, że jeśli Streisand w ogóle kiedykolwiek czegoś się obawiała, to trudów dorównania swojemu seksownemu, wrażliwemu, zjawiskowemu wcieleniu z młodszych lat. Przebojem wkroczyła na drogę do sławy w burzliwych latach sześćdziesiątych, swoim wizerunkiem przeciwstawiając się obowiązującym kanonom talentu, urody i sukcesu, wykorzystując nadzwyczajne połączenie własnego talentu, ciężkiej pracy i zmysłu marketingowego. Przez wszystkie te decydujące lata, które ją kształtowały, Streisand najpierw nauczyła się, jak olśniewać, nawiązywać kontakty i jak stawiać na swoim.

Również w tym początkowym okresie dowiedziała się, jak radzić sobie w życiu prywatnym: jak kochać, być kochaną i przegrywać w miłości. To właśnie wtedy rozkwitająca brooklyńska nastolatka, urodzona jako Barbara Streisand, stała się zarówno osobowością, jak i osobą, i zaczęła zdawać sobie sprawę z tego, jak wielki jest koszt upragnionego artystycznego uznania i towarzyszącej mu sławy.

Książka ta opisuje wspinaczkę Barbry od jej pierwszych dni spędzonych na Manhattanie do pierwszego wielkiego triumfu, wystawionego na Broadwayu musicalu Zabawna dziewczyna. Kronika jej późniejszych dokonań to zupełnie inna historia, opowieść o Kopciuszku, który postarał się o księcia i pałac. (A przynajmniej o pałac, z książętami bowiem nie było tak łatwo). Chodziło mi o prześledzenie początków oraz narodzin artystki i kobiety, która stała się wielką gwiazdą,darzoną przez świat albo miłością, albo nienawiścią. Ambiwalentnymi uczuciami, wydającymi się odzwierciedlać emocje tkwiące w sercu Barbry. Starałem się ułatwić poznanie czytelnikom na tyle, na ile to możliwe, tej skomplikowanej młodej kobiety i udokumentować, w jaki sposób wystarczyło zaledwie pięć lat, by ta niezwykła dziewczyna z Brooklynu przeobraziła się w wielką gwiazdę.

Naturalnie, było to możliwe za sprawą jej zdumiewającego talentu oraz głosu, który pianista Glenn Gould nazwał „jednym z cudów natury naszej epoki”. Streisand debiutowała w czasie, kiedy wciąż jeszcze liczył się talent, gdy nagradzano dążenie do wielkości, a nie do skandalu. Był to świat bardzo różny od naszego, w którym lwią część uwagi mediów zaskarbiają sobie Snooki, Kardashianowie i nietrzeźwe zamożne panie domu. Jednak w trakcie kariery Streisand nie gardziła komercyjnym wykorzystywaniem sławy, a przez pierwsze pięć lat nauczyła się to robić ze znawstwem. Pielęgnowała ekscentryczną osobowość tak samo jak aksamitny głos, świadoma, że dzięki takiemu połączeniu będą do niej wracać po więcej i słuchacze, i organizatorzy przesłuchań.

Mimo to wychwalana ambicja Streisand pozostaje czymś zupełnie innym niż żądza rozgłosu, skłaniająca do działania wielu współczesnych celebrytów. Determinacja Barbry w dążeniu do osiągnięcia artystycznego sukcesu nie sprowadzała się do gromadzenia fanów, nagłówków czy nawet dolarów. Od samego początku Barbra jasno dawała do zrozumienia, że nie chce „być gwiazdą, która musi rozdawać autografy albo koniecznie być rozpoznawana”. Pragnęła zostać uznaną artystką, wielką gwiazdą, aby pokazać, że ma talent, a także, by udowodnić, ile jest warta, ojcu, który nie zdążył jej poznać, matce, która zdawała się o to nie dbać, oraz światu, który początkowo uważał ją za zbyt odmienną, by mogła odnieść sukces. Nic dziwnego więc, że nie wystarczało jej być dobrą. Chciała i musiała być najlepszą. Zresztą wykazała niewiele cierpliwości. Niemal na samym początku obwieściła: „Od razu na szczyt albo w ogóle nigdzie”.

Nieraz opisywano karierę Streisand. Spróbowałem odtworzyć zaginiony świat, w którym moja bohaterka zaczynała, aby napisać coś nowego, a także, by świeżym okiem spojrzeć na jej karierę. Wiedziałem, że będę musiał dotrzeć do nowych wiarygodnych materiałów źródłowych, ponieważ artystka nie rozmawia z biografami. Na szczęście odkryłem, że istnieje kilka wcześniej niewykorzystanych zasobów, dostarczających takich informacji, jakich potrzebowałem. Przekonałem się, że czerpane stamtąd materiały nie zawsze pasują do znanego przebiegu wczesnych lat kariery Streisand.

Nawet niezbyt mnie to zdziwiło – pisane źródła historyczne często korygują zawodną ludzką pamięć – ale uderzające wydało mi się to, jak wiele powtarzanych historii i twierdzeń na temat kariery Streisand okazało się nieprawdą. Na przykład prywatne dokumenty Jerome’a Robbinsa ujawniły, że wbrew temu, co zawsze pisano, Ray Stark nie sprzeciwiał się obsadzeniu Barbry w Zabawnej dziewczynie. Przeciwnie, od samego początku należał do jej najbardziej gorliwych rzeczników. Twierdzenia Garsona Kanina, jakoby musiał przekonywać Starka do zatrudnienia Streisand, były upiększaniem jego własnego wizerunku (w tym zresztą Kanin był dobry) i pochodziły z późniejszego okresu. Z papierów Robbinsa jasno wynika, że Barbra miała udział w przedsięwzięciu na wiele miesięcy przed pojawieniem się Kanina. Podobnie dokumenty Boba Fosse’a pozwoliły wreszcie nadać realny kształt dość niejasno zarysowanemu związkowi tego reżysera z przedstawieniem. Mam nadzieję, że fani Streisand zechcą dokładnie przeczytać moje uwagi, przedstawiam bowiem dowody zaprzeczające wielu legendom dotyczącym kariery Barbry, takim jak historia o jej zwolnieniu z nocnego klubu w Winnipeg.

W mojej książce opisałem wiele zakulisowych manewrów i wizerunkowych sztuczek, które ułatwiały Streisand karierę. Przepustką na sam szczyt był niezaprzeczalnie głos, ale miała też wyjątkowe szczęście w doborze błyskotliwego zespołu menedżerów, agentów i publicystów, którzy dopilnowali, by ten głos usłyszano. Tym bardzo sprawnym zespołem, zwykle pozostającym w cieniu, niemal od samego początku dowodził Marty Erlichman, drugi – po samej zainteresowanej – budowniczy jej wspaniałej kariery. Erlichman rozumiał, że wbrew potocznej opinii wyraźna odmienność Streisand – niezwykły wygląd, żydowskie pochodzenie, niekonwencjonalne zachowanie – mogą jej pomóc, a nie przeszkodzić w drodze na szczyt. Potrafił przekonująco tłumaczyć, że przy tak niepowtarzalnych talentach Barbra jest po prostu skazana na ogromny sukces, a do tego, by uczynić ją gwiazdą, wystarczy poczekać, „aż jej talent zacznie mówić sam za siebie”. Dlatego, jak obstawał Erlichman, rozgłos wokół Barbry nie był „sztucznie stworzony”, lecz po prostu „musiał przyjść”. Oczywiście odwracało to uwagę od licznych oświadczeń prasowych, chwytów wizerunkowych i zakulisowych gierek, którymi posługiwali się Erlichman i jego skuteczni żołnierze, a zwłaszcza w ciągu tych decydujących pierwszych pięciu lat.

Jednak przyznanie, że istniały potajemne starania, działałoby na szkodę wizerunku wyjątkowo utalentowanej gwiazdy, do której świat lgnął instynktownie i samoistnie. Obecnie, dzięki publicystom i zwolennikom Streisand, którzy wreszcie podzielili się swoją wiedzą na jej temat, wyłania się zupełnie inna historia, w każdym calu tak samo fascynująca i pasjonująca, jak powtarzane od dawna opowieści. Oto kronika dziewczyny – niedoświadczonej i niewyszkolonej, innymi słowy nieoszlifowanego diamentu – którą mistrzowsko prowadzony marketing doprowadził do tak wpływowych postaci świata teatru i muzyki, jak Arthur Laurents, Jule Styne, Harold Arlen i Sammy Cahn. Ten ostatni wziął ją pod opiekę, namaścił i przedstawił światu. Dzięki temu Streisand osiągnęła natychmiastowy i oszałamiający sukces.

Naturalnie, gdyby nie była tak zjawiskowa, jak twierdzili jej doradcy, spadłaby z hukiem z wysoka śladem wielu poprzedniczek i poprzedników. Nie należy również minimalizować jej sprawczej roli w tym wszystkim, co się zdarzyło. Styne powiedział, że Barbra „trzymała nakierowany na siebie reflektor”. Z pewnością nikt lepiej niż ona nie wiedział, co jest dla niej dobre, a na pokazy fałszywej skromności nie miała za wiele czasu. W istocie to właśnie narcyzm Barbry – cecha, która przyczyniła się do powstania głośnej grupy jej złośliwych krytyków – okazał się ważnym składnikiem jej sukcesu, może nawet tak samo decydującym, jak wielki talent i sprawni pomocnicy. Bądź co bądź, wielkości nie sposób osiągnąć bez silnej wiary we własną wielkość. Jednak jej egoizm w dążeniu do ściśle określonego celu zraził niektórych, a innych wprawił w zakłopotanie. Rosie O’Donnell, żarliwa fanka Streisand, koniecznie chciała się dowiedzieć, czy i Barbra miała w młodości jakichś idoli. Po pytaniu nastąpiło przedłużające się milczenie, po czym powiedziała: „Nie sądzę”. To oczywiste, przecież zawsze była tylko ona jedna.

Pewności siebie zawsze towarzyszyła jednak doza zwątpienia we własne siły. „To sięga bardzo głęboko” – przyznała kiedyś Streisand. Pamiętała o tych dniach w Brooklynie, kiedy matka skąpiła jej pochwał, a dziewczęta w Erasmus Hall High School zadzierały przy niej nosa, choć nosy miały zdecydowanie mniejsze. Mimo wielkiej determinacji w dążeniu do wspięcia się na szczyt i przekonaniu o własnych możliwościach osiągnięty sukces nie wydawał się Streisand czymś oczywistym. „Barbra Streisand nie kojarzy się z gwiazdą” – powiedziała dziennikarzowi w 1963 roku.

Z czasem imię i nazwisko artystki stało się synonimem wielkiej kariery, wyznaczało poziom odniesienia dla innych. Jednak pięćdziesiąt lat temu Barbra musiała pokonać przeszkody. Owszem, były przed nią gwiazdy pochodzenia żydowskiego – Lauren Bacall, Joan Collins, Piper Laurie, Judy Holliday – ale żadna z nich nie demonstrowała swego gwiazdorstwa tak przekonująco, jak robiła to Streisand, gdy wchodziła do pokoju albo stawała na scenie. Były przed nią artystki, których wygląd odbiegał od przyjętego stereotypu, które nie mieściły się w konwencjonalnych pojęciach urody i szyku, ale żadna z nich nie twierdziła – tak jak Streisand – że jest piękna i ma zadatki do grania głównych ról kobiecych. Barbra miała szczęście, że pojawiła się w momencie, gdy stary porządek się załamywał. Diahann Caroll i Chita Rivera rzucały wyzwanie sztampowemu amerykańskiemu wyobrażeniu o szyku, uosabianemu przez Audrey Hepburn i Doris Day, a dzięki takim ludziom, jak Bill Cosby, Woody Allen, Lenny Bruce, Dick Gregory i Joan Rivers w dialogu Amerykanów odzywały się nowe głosy.

Czasy były więc dla Streisand sprzyjające, ale i ona okazała się na miarę swoich czasów. Chociaż krytycy początkowo pisali o niej, że jest brzydka i dziwaczna, to w ciągu pięciu lat zdołała zmienić nie tylko ich zdanie na swój temat, lecz również wyobrażenie o pięknie i talencie.

Młoda dziewczyna miała wiele do osiągnięcia, zwłaszcza jeśli w swoim mniemaniu musiała stać się najlepsza, a nie tylko dobra. Bardzo wcześnie Streisand się nauczyła, że założone cele osiągnie jedynie wtedy, gdy będzie panować nad sytuacją; jej pierwszy album, wyreżyserowany i przygotowany przez innych, nawet nie zbliżył się poziomem do drugiego, powstanie którego Barbra kontrolowała. Słowo „kontrola”, jak twierdziła, ma „negatywne konotacje”, wolała więc mówić, że bierze na siebie „odpowiedzialność artystyczną”. Czasem jednak w dążeniu do tego co najlepsze, oczekiwała nadmiernej perfekcji, zwłaszcza od siebie. W rozmowie z Oprah Winfrey powiedziała, że nie przekłuła uszu między innymi dlatego, że u niej „każde ucho jest innej długości, jak więc można zrobić dziurkę dokładnie w tym samym miejscu, skoro uszy się różnią?”.

Obstawanie przy precyzji poczytywała sobie za powód do dumy. „Nie lubię być nazywana «perfekcjonistką» w taki sposób, jakby to było przestępstwo” – powiedziała. Z pewnością Arthur Laurents i Jerome Robbins, na których się powoływała, nie mieli wątpliwości, że w pracy należy trzymać wszystko silną ręką. „Co jest oburzającego w tym, że kobieta robi to samo?” – pytała. Nawet ci, którzy na ogół ją krytykowali, w tej kwestii przyznawali jej rację.

Być może właśnie ta postawa wyjaśnia osiągniętą ostatnio przez Streisand wybitną pozycję na scenie. Nagle zaczyna być wszędzie: daje koncerty, jest honorowana w serialu Glee, zbiera nagrody, jest wymieniana w popowych rapach, pierwszy raz od szesnastu lat znajduje się na pierwszym miejscu w czołówce filmu. Podejrzewam, że nasze nowo odkryte zainteresowanie, a nawet zachwyt Barbrą Streisand, dowodzi tęsknoty za czasami, gdy dążenie do perfekcji artystycznej było przynajmniej równie ważne jak zbijanie majątku, a oryginalność przedkładano nad targetowanie produktów. Gdy w początkach lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku Streisand wyszła na scenę w Zabawnej dziewczynie i zwróciła się do swojego odbicia w lustrze „Cześć, boska”, wyznaczyła nowe parametry kulturowe – smukła, niezwykła dziewczyna, dla której nie było kompromisów w sprawie wyglądu, gry ani szczerości. Z tych samych powodów pięćdziesiąt lat później ta dziewczyna wciąż się liczy.

Wszystkie sceny i wydarzenia opisano tutaj na podstawie źródeł pierwotnych – wywiadów, listów, dokumentacji produkcyjnej, dzienników oraz wiadomości i prognoz pogody z odpowiednich okresów. Nic nie zostało stworzone wyłącznie z przyczyn dramaturgicznych. Wypowiedzi w cudzysłowach zaczerpnięto z wywiadów lub innych źródeł. Również dialogiem posłużono się wyłącznie wtedy, gdy pochodzi bezpośrednio ze źródeł. Poglądy, motywacje i uczucia przypisywane Streisand odtworzano na podstawie opisów przytoczonych w wywiadach. Adresy i pełne wersje cytatów znajdują się w przypisach.

Rozdział 1

Zima 1960 roku

1.

Za sześćdziesiąt pięć centów można było dostać kawałek ryby z piramidą frytek, pojemnikiem sałatki z kapusty i sosem tatarskim w zadymionej knajpce na Broadwayu, parę kroków na południe od Times Square. Jednak mieli tylko dziewięćdziesiąt trzy centy i trochę śmieci w kieszeniach, postanowili więc zamówić na spółkę jedną porcję do podziału i dorzucić po dziesiątaku na dwie szklanki napoju z kory brzozowej.

Uwagi Barbary nie uszło, bo rzadko cokolwiek jej umykało, że tego dnia, 5 lutego, przypadają urodziny jej ojca. Skończyłby pięćdziesiąt dwa lata, gdyby nie umarł, kiedy miała piętnaście miesięcy. Niewykluczone, że wtedy zamiast jeść tłustą smażoną rybę ze swoim przyjacielem Carlem, spędziłaby ten ciepły dzień, jakby nie zimowy, spacerując po mieście i rozmawiając o Czechowie z ojcem, również miłośnikiem rosyjskiego dramaturga, a także Shawa i Szekspira. W tym roku mijało sto lat od urodzin Czechowa, a jako poważni adepci sztuki teatru zarówno Barbara, jak i Emanuel Streisandowie byliby tego świadomi. Może nawet poszliby tego wieczoru na Trzy siostry wystawione w Fourth Street Theatre w East Village – Barbara bardzo chciała obejrzeć to przedstawienie, ale nie było jej stać na bilet.

Spoglądając znad sterty frytek na Carla, zaczęła mu tłumaczyć z nagłą, niespodziewaną pasją, że wszystko ułożyłoby się zupełnie inaczej, gdyby jej ojciec żył. Z pewnością nie musiałaby spędzać wieczorów w teatrze Lunt-Fontanne, pokazując miejsca na widowni mało rozgarniętym żonom z New Jersey, które chcą obejrzeć ćwierkającą Mary Martin w Dźwiękach muzyki, i nie odwracałaby przy tym twarzy, „żeby nikt jej sobie nie przypomniał”, gdy stanie się sławna.

Barbara Joan Streisand miała siedemnaście lat. Niemal rok mieszkała na Manhattanie i zaczynała się niecierpliwić tempem rozwoju swojej kariery aktorskiej. Tymczasowy dorobek obejmował występy w teatrzyku letnim i jedną sztukę graną na czyimś strychu. Jednak stanowczo nie zamierzała się poddać. Babka mówiła o niej że jest farbrent – co w jidysz znaczy „narwana” – bo nawet jako dziecko Barbara nie umiała potulnie przyjąć tego, że ktoś mówi „nie”. Dorastała na Brooklynie w warunkach graniczących z ubóstwem i dlatego egzystowała w świecie własnych wyobrażeń o tym, „jakie powinno być życie”. Motorem była dla niej „potrzeba stania się gwiazdą” i później opowiadała, że ta potrzeba płonęła w niej niczym pasja „kaznodziei” i zmusiła ją do wyniesienia się z Brooklynu najszybciej, jak tylko się dało. W styczniu 1959 roku, wkrótce po ukończeniu Erasmus Hall High School (sześć miesięcy przed terminem), Barbara wskoczyła do metra i kilka przystanków dalej wysiadła, by zacząć nowe życie wśród świateł Times Square. Manhattan był w jej przekonaniu miejscem, gdzie „ludzie żyją naprawdę”.

Z młodzieńczym entuzjazmem, który mógł w jednej chwili stępić ostrze jej zwykłej stanowczości, patrząc na Carla wielkimi niebieskimi oczami, Barbara opowiadała mu o ojcu, intelektualiście i człowieku kultury. Mówiąc z przekonaniem, że ojciec by ją rozumiał, wykonywała gwałtowne ruchy rękami, czym zwracała uwagę na swoje niesamowicie długie paznokcie. Tęskniła za ojcem „do bólu”. Przez całe życie miała poczucie, że „czegoś jej brakuje” i musi wypełnić pozostawione przez niego puste miejsce.

Zapytana o matkę zamilkła. Zmięła serwetkę, cisnęła ją na talerz, wysunęła się spomiędzy ławy i stolika, rzuciła na blat swoje drobniaki i przepchnęła się do wyjścia. Carl szybko przełknął resztki napoju i pospieszył za Barbarą. Jednak była już za drzwiami i szybko się oddalała, a przy każdym kroku powiewał za nią frędzlasty koniec staromodnej koronkowej chusty.

Carl Esser bardzo mało wiedział o tej dziwnej dziewczynie, którą poznał zaledwie kilka tygodni wcześniej na warsztatach w Theatre Studio, aczkolwiek bez wątpienia go fascynowała, chociaż nie zamierzał z nią romansować. Miał dwadzieścia cztery lata, o siedem więcej od Barbary, a poza tym niewielu ludziom przyszłoby do głowy, że tę drobną pannicę, będącą już w pół drogi do następnej przecznicy, można by nazwać ładną. Grubą warstwą makijażu maskowała zaognione od trądziku policzki. Chabrowobłękitne oczy przeważnie spoglądały gniewnie. Przede wszystkim zaś była właścicielką nosa porównywanego, naturalnie za jej plecami, przez niektórych słuchaczy kursów aktorskich do pyska mrówkojada. Za to piersi miała pełne, talię wąską, a biodra ładnie zaokrąglone.

Carl wiedział, podobnie jak inni uczestnicy kursów aktorskich, jak bardzo Barbara chce być wielką artystką. Mówiła, że pragnie dorównać Duse, chociaż nigdy nie widziała Duse na scenie, a jedynie czytała o niej w książkach pożyczanych z biblioteki nauczyciela gry aktorskiej. Duse była wspaniałą artystką, może największą, a tego właśnie pragnęła Barbara. Inni kursanci też chcieli zrobić karierę, ale chodziło im o sławę i poklask. Barbarę napędzało co innego. Nie przesiadywała, zachwycając się gwiazdami kina i plotkując o ostatnich sensacjach z Broadwayu. Chciała, by zapamiętano ją z tego, że tworzy sztukę.

Gdy Barbara i Carl przechodzili przez Times Square, wokół rozlegały się klaksony taksówek. Policjanci dmuchali w przeraźliwie świszczące gwizdki, gdy małe, fabrycznie nowe fordy falcony przemykały obok smukłych chevroletów impala z ich charakterystycznymi „płetwami” z tyłu. Spomiędzy krat, niczym mgła nad podziemną rzeką, unosiła się para z metra pod Siódmą Aleją. Na każdym skrzyżowaniu pachniało pieczonymi kasztanami, a turyści w futrach gapili się na neonowe newsy pokazujące się na gmachu redakcji „New York Timesa”, gdzie czternaście tysięcy osiemset żarówek przekazywało najnowsze wiadomości o rywalizacji Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego w kosmosie.

Barbara i Carl kierowali się Czterdziestą Ósmą Ulicą na zachód. Przed domem Barbary, pod numerem 339, przyjaciele pożegnali się, a jeśli nawet Barbara miała nadzieję na pocałunek, to go nie oczekiwała. Było jasne, że Carl, podobnie jak inni, nie jest nią zainteresowany jako mężczyzna. Gdyby ktoś ją zapytał, twierdziłaby stanowczo, że nie przywiązuje do tego wagi i że przy tylu wielkich marzeniach nie starcza jej czasu na romanse.

Tego dnia, a może innego, choć całkiem podobnego, Barbara szła po schodach do swojego mieszkania, czując zapach gotowanego kurczęcia. Na kuchence bulgotała w garnku rosół jej matki. Marilyn, współmieszkanka Barbary, powiedziała, że matka niedawno przyszła, zostawiła, co miała zostawić, i wyszła bez słowa i bez liściku. Zupa była nie do pogardzenia, bo smażoną rybą i sałatką z kapusty na długo najeść się nie można.

2.

Wchodząc do pomieszczenia, gdzie odbywał się kurs aktorski, Barbara kipiała energią po zjedzeniu matczynego rosołu. A niech tego Susskinda! Za kogo ten gość się uważa?

Po Theatre Studio krążyła opinia, że producent David Susskind szuka nowych talentów. Wprawdzie chodziło tylko o telewizję, a nie o teatr, ale jego przedstawienie Lullaby dla stacji Channel 13, pokazane jako sztuka tygodnia, zasłużyło na pochlebne wzmianki Eliego Wallacha i Anne Jackson, a szykowała się adaptacja opowiadania Diabeł i Daniel Webster dla „NBC Sunday Showcase”. Ten człowiek robił niezłe rzeczy, choć tylko dla telewizji. Susskind był również agentem i z pewnością Barbara wyobrażała sobie, że nie zaszkodzi wpaść do jego biura przy Columbus Circle przynajmniej po to, by zostawić parę zdjęć portretowych.

Rzadko jednak spotykała się z taką obcesowością. Carl, który usłyszał swoje po drodze na zajęcia, próbował ją uspokoić, jednak Barbara gadała jak nakręcona. Wprawdzie Susskind zgodził się z nią spotkać, ale na darmo przesiedziała wiele godzin w jego biurze, z którego wreszcie wybiegła wzburzona. Tacy ludzie jak Susskind, pieniła się, nie pozwalają młodemu talentowi się pokazać, zupełnie jakby mieli „obowiązek go stłamsić”. Na tym jej zdaniem polegał problem w branży. Ilekroć Barbara próbowała podpisać umowę z agentem, słyszała, że agencje reprezentują jedynie ludzi, którzy już funkcjonują w branży. Nie sposób jednak było dostać pracy bez pośrednictwa agencji. Błędne koło! Barbara traktowała to jak poważny problem osobisty.

Koledzy z kursu patrzyli na nią na poły z rozbawieniem, na poły ze znużeniem. Dla nich Barbara była trzepniętym dzieciakiem, który zawsze zjawiał się spóźniony, jedząc jogurt, i nosił „okrycie z jakiegoś olbrzymiego koca”, jak opisał to jeden z kursantów. Niektórym Barbara kojarzyła się z komiksami Julesa Feiffera w „Village Voice” – cynicznymi, ironicznymi, czasem gniewnymi i szalenie nowojorskimi. Pytana, dlaczego tak dużo mówi, często doprowadzając innych kursantów do tego, że stają się senni z wyczerpania, zwalała winę na chroniczny szum w uszach, który doskwierał jej od ósmego roku życia. „Nigdy nie słyszę ciszy”, tłumaczyła. My też nie, mogliby odpowiedzieć jej koledzy.

Theatre Studio mieściło się przy Zachodniej Czterdziestej Ósmej Ulicy pod numerem 353, o kilka domów od mieszkania Barbary, która właśnie dlatego wybrała te warsztaty. Była to jedna z mniej więcej stu podobnych instytucji w promieniu dwudziestu przecznic od Times Square. W poprzednim dziesięcioleciu w Nowym Jorku przybyło szkół aktorskich. Elitarna „wielka trójka” – American Academy of Dramatic Arts, American Theatre Wing i Neighborhood Playhouse – mogła przyjąć jedynie około sześciuset adeptów aktorstwa. Dlatego powstawały nowe szkoły, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu. Wysoko cenieni pedagodzy, tacy jak Herbert Berghof czy Stella Adler powołali własne atelier. Theatre Studio, należące do tej samej tradycji, założył w 1952 roku Curt Conway, członek awangardowego Group Theatre i główny zwolennik gry aktorskiej opartej na metodzie Stanisławskiego. Oprócz sal wykładowych przy Czterdziestej Ósmej Ulicy Conway pozyskał do letnich występów teatr Cecilwood w Fishkill w stanie Nowy Jork, a także cotygodniowy program radiowy w stacji WEVD, gdzie adepci interpretowali dzieła klasyczne i współczesne. Oferował kursy na trzech poziomach, od podstawowego po zaawansowany, organizował też warsztaty prowadzone przez sławy, z którymi Conway kiedyś pracował, takimi jak Joseph Anthony, Howard Da Silva, Paddy Chayefsky i Harold Clurman.

Barbara, nowicjuszka, nie miała z nimi zajęć. Jej głównym nauczycielem był Allan Miller, młody aktor na dorobku, który uczył się u Lee Strasberga i Uty Hagen i był najlepiej znany jako partner Warrena Beatty’ego w Kapeluszu pełnym deszczu, granym podczas letniego objazdu. Barbara zaczęła rozkwitać pod kierunkiem Millera. Znalazła się w środowisku, które, podobnie jak ona, wierzyło w jej potencjał. Miller uważał, że każdego adepta, wykazującego dostateczny „apetyt na sukces”, można nauczyć gry aktorskiej. Wobec takiej filozofii nie należy się dziwić, że Barbara dobrze przyjmowała wskazówki Millera. „Wszyscy głęboko skrywamy emocje” – mówił on swoim uczniom, co bez wątpienia było trafne w odniesieniu do Barbary. Zdaniem Millera, dzięki poznaniu aktorskiego rzemiosła i własnej dyscyplinie miała szansę wykorzystać te uczucia do rozwinięcia i wyrażenia aktorskiego talentu.

Barbara zapisała się na zajęcia w Theatre Studio, gdy nie miała jeszcze szesnastu lat, była młodsza niż większość przyjmowanych tam osób. Jej jedyne autentyczne doświadczenie aktorskie wiązało się z praktyką letnią, jaką odbyła w teatrze Malden Bridge Playhouse na północy stanu Nowy Jork, po skończeniu drugiej klasy szkoły średniej. Grała tam w sztuce Piknik i została przychylnie oceniona w miejscowej gazecie. Do Theatre Studio przyjęto ją dopiero z rekomendacji żony Millera, Anity, którą Barbara poznała w teatrze Cherry Lane w Greenwich Village, gdzie załatwiła sobie kolejną praktykę. Gdy tylko zorientowała się, że mąż nowej przyjaciółki prowadzi zajęcia w Theatre Studio, zaczęła bombardować ją pytaniami. Pod wrażeniem jej pasji Anita wpłynęła na męża, aby przyjął Barbarę na zajęcia. Zamiast wnieść opłatę (180 dolarów za piętnastotygodniowy kurs), Barbara pracowała jako opiekunka dwóch młodszych synów Millerów. W przypadku studentów takie rozwiązanie nie było niczym nadzwyczajnym; inny przedsiębiorczy i obiecujący młody człowiek z Kalifornii, niejaki Dustin Hoffman, zamiatał podłogi i nocami opróżniał pojemniki ze śmieci. Barbara powiedziała matce, że dostaje „stypendium”.

Chociaż miała zajęcia również z innymi nauczycielami, jej opiekunem został Allan Miller. Przystojny, inteligentny, zaangażowany, dał Barbarze pobieżne wyobrażenie o tym, jak mogłoby wyglądać jej życie, gdyby wciąż miała ojca. Zanim postarała się o samodzielne mieszkanie, czasem sypiała na kanapie u Millerów, zamiast tłuc się do Brooklynu. Zasypiała, otoczona książkami o teatrze, sztuce lub literaturze. Były to dzieła, jakie w jej wyobrażeniu trzymałby w domu ojciec: Sokrates, Eurypides, francuskie farsy i literatura rosyjska. Powiedziała, że Anna Karenina „zmieniła jej życie”. W tym samym okresie Barbara zaczęła też słuchać pierwszych utworów muzyki klasycznej: Pinii rzymskich Respighiego i Święta wiosny Strawińskiego. „Czy możecie sobie wyobrazić, jak to jest – zapytała kiedyś, wspominając – gdy pierwszy raz słucha się tej muzyki?”. W domu Millerów przesiąkła kulturą bardziej „niż w całej szkole średniej”. Na ich życie patrzyła z niejakim podziwem. Szczęśliwe dzieci i szczęśliwi rodzice, bystrzy, ciekawi świata i zajęci jego sprawami. Zupełnie jakby zerkała na całkiem inny świat po drugiej stronie lustra.

Podczas pierwszego semestru w Theatre Studio przeszła u Millera kurs podstawowy. Jego adepci spotykali się dwa razy w tygodniu i mieli godzinę pracy z ciałem oraz siedemdziesiąt pięć minut ćwiczeń emisji głosu i wymowy. „Granie to jedyna sztuka, w której aktor jest zarówno fortepianem, jak i pianistą” – napisał Miller. Barbarę postrzegał jako osobę „bardzo nieporadną w wyrażaniu siebie, emocjonalnie i fizycznie”, na początku więc kazał jej podczas zajęć odgrywać scenki z użyciem dźwięków zamiast słów.

Stopniowo pozbywała się nieporadności i rozwijała pewne skuteczne techniki, chociaż – zdaniem niektórych – okazywała zaskakującą niewdzięczność pomagającym jej osobom. Dla niej było tak, jakby wszystkie nowo zdobyte umiejętności zawdzięczała wyłącznie sobie. Jeden z nauczycieli, Eli Rill, uważał, że Barbara odrzucała „dyplomatyczne uprzejmości (…) [i] wazeliniarstwo”, uprawiane przez większość studentów. Nie słyszało się od niej „serdecznie dziękuję” – powiedział Rill. Nie było bilecików ani telefonów nawet wtedy, gdy zaryzykował i włączył ją do obsady reżyserowanej przez siebie sztuki. Rillowi to nie przeszkadzało, chociaż Barbara zachowywała się jego zdaniem na tyle odmiennie niż inni, że uznał za stosowne to skomentować.

Po pewnym czasie przeszła do prowadzonej przez Millera grupy aktorskiej dla średnio zaawansowanych. Uczono tam „podejścia opartego na kształceniu zmysłów”, służącego doskonaleniu „koncentracji, relaksacji i emocji”. Barbara była zafascynowana mistrzem, który uczył ją, jak oddychać i się poruszać, jak zanurzać się głęboko w najrozmaitszych uczuciach. Była dziewczyną, która niewiele wiedziała o mężczyznach. Na dobrą sprawę ojca nie poznała, a drugi mąż jej matki, prostacki sprzedawca używanych samochodów, który prawie się do niej nie odzywał, odszedł, gdy miała trzynaście lat. Trzy lata wcześniej starszy od niej o siedem lat brat Sheldon wyjechał studiować w Pratt Institute. W chwili, gdy Barbara wyprowadzała się z domu, mieszkała w nim tylko razem z matką i młodszą siostrą Rosalind, dziewięciolatką z nadwagą.

Spotkania z przedstawicielami przeciwnej płci były przelotne, choć dostatecznie intensywne, by obudzić w niej ciekawość. Najdłużej trwał jej romans z kolegą z kursów aktorskich, Royem Scottem. Ten rówieśnik brata Barbary, liczący dwadzieścia cztery lata, był dorosłym mężczyzną, mimo że wciąż polewał makaron keczupem i pijał tanie wino. Barbara spędziła u Roya wiele wieczorów na rozmowach o grze aktorskiej, teatrze i życiu. Uważała go za najprzystojniejszego mężczyznę w grupie Millera i nie mogła pojąć, dlaczego poświęcał tyle uwagi takiej dziewczynie jak ona.

Wielu ludzi zaskakiwało, że bezczelna, wygadana Barbara wątpi w siebie. Gdy tylko na trochę odstępowała od dążeń zostania wybitną adeptką metody Stanisławskiego, wierzącą w to, że może przeistoczyć się w piękną kobietę, stawała się „brzydkim dzieckiem”, którym była w Brooklynie. „Takim, które wygląda nonsensownie ze wstążką wplecioną we włosy” – jak sama się opisywała. Gdy ktoś unikał jej wzroku, była pewna, że „nie może znieść jej widoku”. Roy zapewniał ją jednak, że to niedorzeczne wymysły, a ona jest „bardzo ładna i atrakcyjna”. Może właśnie wtedy Barbara pierwszy raz usłyszała takie słowa.

Matka nie była zadowolona z tego związku. Barbara rzadko o niej mówiła, a współmieszkanka Marilyn wiedziała o jej istnieniu tylko dlatego, że przynosiła rosół z kury. Przyjaciołom Barbary Diana Streisand Kind wydawała się „kimś bardzo oddalonym od córki, o kim Barbara wolała nie myśleć”. Diana jednak dała o sobie znać. „Moja córka jest za młoda, żeby wiązać się z pani synem” – powiedziała matce Roya, gdy dotarła do niej któregoś dnia za pośrednictwem szkoły. Była bardzo stanowcza w takich sprawach. Patrzyła krzywo nawet na trzymanie się z chłopakiem za ręce. „Złapiesz chorobę” – ostrzegała córkę. Od tej pory Roy trzymał się na dystans.

Zerwanie z Royem nie pomogło Barbarze poczuć się pewnie ani uwierzyć we własną atrakcyjność. Mimo to podczas zajęć Allan Miller odkrył u niej zmysłowość w najczystszej postaci. Grając w scenie z Tatuowanej róży, Barbara była wyraźnie zakłopotana rolą uwodzicielki. Miller poradził jej więc, żeby nie myśląc o seksie, znalazła sposób na zademonstrowanie widzom, że bohaterka pożąda ukochanego. To, co nastąpiło, wprawiło go w zdumienie. Barbara udała, że jest niewidoma, i mówiąc swoją kwestię, dotykała palcami twarzy partnera. W pewnej chwili stanęła mu na stopach, w innej skoczyła na plecy. Miller uznał, że była to „najbardziej seksowna scena”, jaką w życiu oglądał.

Jednak w stosunku do mężczyzn Barbara zdawała się wykazywać sceptycyzm i nieufność. Wystarczało jej, że chłonie wykłady beznamiętnego nauczyciela i utrzymuje platoniczne przyjaźnie z takimi ludźmi, jak Carl Esser, nie zważając na bujne życie seksualne adeptów Theatre Studio. Ci, którzy przyglądali się Barbarze, gdy przechodziła przez salę wykładową w charakterystycznych kurtkach z frędzlami i w za dużych trzewikach, stwarzając tym pozory wyższości, tak charakterystyczne dla nieprzystosowanych nastolatków, odnosili wrażenie, że zastygła w połowie rozkwitania.

3.

Ulotka przyczepiona pineskami do ściany zawierała tylko podstawowe szczegóły, ale Allan Miller zalecił studentom, by ją przeczytali.

Barbara, Carl i inni stłoczyli się dookoła. Grupa pod nazwą Actors Co-op organizowała przesłuchania do sztuki czeskich dramaturgów Josefa i Karela Čapków Z życia owadów, która miała zostać wystawiona w niedużym teatrze przy Wschodniej Siedemdziesiątej Czwartej Ulicy. Reżyserował niejaki Vasek Simek, uchodzący w Theatre Studio za „grubą rybę”, Czech, który kiedyś pracował dla Radia Wolna Europa. Z życia owadów było więc „bardzo znaczącym przedstawieniem”.

Zarówno Barbara, jak i Carl zdecydowali się pójść na przesłuchanie. Barbara żywiła nadzieję, że będzie ono dla niej przełomowe. Wprawdzie portfolio miała dość skromne, ale uwielbiała wyzwania. Przecież przeniosła się na Manhattan, by stać się kimś i pokazać matce i całej reszcie w Brooklynie, że nie poznali się na jej niezwykłości.

Pewnego dnia dziewięcioletnią Barbarę otoczyła grupa dziewcząt i dokuczała jej tak, że doprowadziła ją do płaczu. Teraz Barbara nie płakała, zastanawiała się jednak, jakimi „wibracjami” budzi niechęć ludzi, nawet kolegów i koleżanek z kursu aktorskiego. Jeden z jej przyjaciół przypuszczał, że ludzie czują się przez nią przytłoczeni, wręcz zagrożeni. Barbara, jak twierdził, potrafi „dać do zrozumienia, że jest lepsza, i w przeciwieństwie do innych odniesie wielki sukces”. Jednak nie zachowywała się wrogo i chyba nie w pełni zdawała sobie sprawę z aury, jaką roztacza, a poczuciem wyższości maskowała brak pewności siebie. Musiała wierzyć w swoją wyjątkowość, ponieważ nikt inny tego nie robił. Musiała się przekonać, czy jest dobra, czy tylko inna. Natomiast jedno wiedziała: nie ma drugiej takiej osoby jak ona.

Na przykład chroniczny szum w uszach uznała za dowód na „słyszenie ponaddźwiękowe”, czyli zdolność odbierania dźwięków poza zakresem możliwości przeciętnego człowieka. Przerażało ją to. Nosiła chustki, „aby spróbować wyłączyć ten hałas”. Nie chodziło zresztą tylko o dźwięki. Kolorów doświadczała intensywnie jak nikt inny. Kiedy patrzyła na białą ścianę, widziała jej fakturę. Uważała, że jej postrzeganie zmysłowe wydaje się „nadmiernie podkreślać procesy stanowiące o tym, że ktoś żyje”. Miała poczucie, że została „wybrana”, że tylko ona może „zrozumieć prawdę”. Taka dziewczyna musiała albo oszaleć, albo odnieść niewyobrażalny sukces – niewyobrażalny dla nikogo oprócz niej samej.

Barbara z uporem powtarzała Carlowi, że jeśli dostanie rolę w Z życia owadów, będzie miała odskocznię do sukcesu, o którym marzyła. To przedstawienie jeszcze bardziej rozbudziło jej ambicję. Byłaby to pierwsza prawdziwa sztuka, w której zagrałaby w Nowym Jorku, ponieważ Driftwood, niewielka praca z poprzedniego roku, jaką przygotowała na piątym piętrze budynku bez windy przy Wschodniej Czterdziestej Dziewiątej Ulicy, jej zdaniem się nie liczyła. Potrzebowała roli, dzięki której zostałaby zauważona. Uważała, że i tak straciła za dużo czasu na oczekiwanie; nie miała cierpliwości do grania ogonów. Była zdecydowana dojść „od razu na szczyt albo nigdzie”. Skupiła się więc na zdobyciu roli w Z życia owadów.

4.

Barbara nigdy nie miała drugiego takiego przyjaciela jak Terry.

Właśnie do niego zwróciła się o pomoc. Na przesłuchanie do Z życia owadów potrzebowała wyjątkowo efektownego stroju, a Terry miał dryg do wyszukiwania różnych rzeczy. Nie tak dawno podarował jej przezroczystą chustę z jedwabnej gazy, którą Barbara długo się zachwycała. Gdy spytała go: „Gdzie coś takiego znalazłeś?”, odparł tajemniczo, że „samo się nawinęło”, a gdy chciała się dowiedzieć, ile jest mu za to winna, wzruszył ramionami i powiedział: „Nie ma sprawy”.

Terry Leong był jak laleczka. Niewiele wyższy od Barbary z jej stu sześćdziesięcioma pięcioma centymetrami wzrostu, miał dwadzieścia jeden lat, kształtną twarz, płynną wymowę i według jednego z przyjaciół był „delikatny i smukły niczym chińska kukiełka wyrzeźbiona z lipowego drewna”. Ojciec Terry’ego urodził się w Chinach, matka w Bostonie. Mieszkał z nimi przy Chrystie Street w Chinatown, chociaż marzył o przeprowadzce w lepsze miejsce. W ciągu tygodnia Terry harował dla firmy McGregor-Doniger, szyjącej męskie stroje sportowe. Projektował koszulki polo w biurze mieszczącym się w Tishman Building przy Piątej Alei pod numerem 666. W gruncie rzeczy w ogóle nie był zadowolony z pracy. Ukończył studia w Fashion Institute of Technology i tak naprawdę chciał projektować kostiumy teatralne, dlatego chętnie skorzystał z okazji, gdy jego przyjaciółka Marilyn Fried poprosiła go, by pomógł jej współmieszkance Barbarze kompletować stroje na przedstawienia Theatre Studio.

Barbara wyraziła sprzeciw, ponieważ nie miała pieniędzy. Z zarobków bileterki w teatrze Lunt-Fontanne ledwie mogła opłacić czynsz. Terry wyjaśnił, że tam, dokąd ją zabiera, można znaleźć prawdziwe skarby za pół darmo.

Gdy wyszli na górę ze stacji metra przy Pięćdziesiątej Dziewiątej Ulicy, Terry opowiedział Barbarze wszystko o Trzeciej Alei. To tam wyszukiwał bajeczne znaleziska. Zamożni mieszkańcy Upper East Side pozbywali się takich skarbów, jak oryginalna biżuteria Lalique i żakiety Pauline Trigère. Pakowali je do pudeł i wysyłali do sklepików przy Trzeciej Alei, sprzedających używane rzeczy na cele dobroczynne. Zorientowany klient mógł położyć rękę na tych cennych przedmiotach, płacąc ułamek ich pierwotnej ceny. Terry dziwił się, że tak mało ludzi się w tym połapało, ale nie chciał, żeby sekret wyszedł na jaw. Wtedy wszyscy adepci mody z Jersey i okolic przyjeżdżaliby, żeby plądrować ten skarbiec.

Barbara i Terry poszli do sklepu Stuart’s, mieszczącego się tuż przed Sześćdziesiątą Drugą Ulicą. W witrynie wysokie białe ceramiczne obeliski stały obok bukietu delikatnych porcelanowych tulipanów. Wewnątrz jedną ścianę, podzieloną na płyciny, wyklejono złotym, szmaragdowym i pomarańczowym filcem – na kolory zwracano uwagę w całym sklepie, towary bowiem były rozmieszczone według odcienia. W ten sposób wybredna klientka mogła od razu mieć pewność, że kolczyki będą jej pasować do paska. Barbara była urzeczona.

Ze Stuart’s powędrowali do takich miejsc, jak Lots for Little przy Siedemdziesiątej Siódmej Ulicy, które wspierało katolickich misjonarzy, i Bargains Unlimited przy Osiemdziesiątej Drugiej Ulicy, dofinansowujące szpital Bellevue. W jednym ze sklepików Terry odkrył na wieszaku suknię Fabianiego i zachwycony zaczął przekonywać Barbarę, aby ją kupiła. Gdy nieco zawstydzona przyznała się, że w ogóle nie zna się na projektantach mody, Terry cierpliwie jej wyjaśnił, że powinna się orientować w kwerstii mody. Jeśli ma się wyróżniać spośród innych żyjących nadzieją na zdobycie ról aktorskich, powiedział, musi zyskać własny charakterystyczny styl.

Barbara z przekonaniem zaakceptowała przyjacielską radę. Uczyła się szybko. Nawet jeśli nie znała nazwisk projektantów, instynktownie wyczuwała, w czym jest jej dobrze. Potrafiła wziąć do ręki spódnicę i nawet jej nie przymierzając, wiedzieć, że kolor i krój będą do niej pasować. Wprawdzie potrzebowała pomocy w wyborze naszyjnika, ale to ona czuła przez skórę, że naszyjnik będzie idealnym ukoronowaniem wspólnie z Terrym zestawianego stroju.

Tego dnia, myszkując w sklepikach przy Trzeciej Alei, Barbara była szczęśliwa. Śmiała się i żartowała, przymierzała zabawne okulary słoneczne i kapelusze. Często napięta i pozbawiona uśmiechu twarz wypogodziła się. Barbara i Terry, rozchichotani, przeszukujący stół pełen zdobionych koralikami bluzek z początków XX wieku, byli – jak opisał to jeden z obserwatorów – niczym rodzeństwo mające „sekrety, kody i wspólne doświadczenia”. Myśl o romansie była im obca.

Z pewnością Barbara musiała się zastanawiać, dlaczego tak jest. Wydawało się oczywiste, że w odróżnieniu od innych mężczyzn obecnych w jej życiu Terry uważa, że jest piękna. Zachwycał się jej łabędzią szyją i długimi, smukłymi palcami. Podziwiał, w jaki sposób tkaniny układają się na jej giętkim, kształtnym, szczupłym ciele. Gdy jednak Barbara przebywała w pobliżu Terry’ego, nie czuła specyficznego napięcia, które pojawiało się, kiedy obok był inny mężczyzna. Nie chodziło o to, że Terry był Chińczykiem. Wcześniej Barbara pracowała w chińskiej restauracji w Brooklynie i zaprzyjaźniła się z rodziną właścicielki. Muriel Choy była dla niej jak przybrana matka, rozmawiała z nią „o życiu, miłości i seksie”. Barbara nie miała uprzedzeń rasowych. W Erasmus Hall High School spotykała się z czarnoskórym młodym człowiekiem i choć nie było to nic poważnego, lubiła go tak, jak dziewczyna lubi chłopaka.

W końcu Terry wyznał, że jest gejem. Przyjęła tę wiadomość z nonszalancją. Przecież właśnie dlatego uwielbiała Manhattan – spotykało się tu najrozmaitszych ludzi. Owszem, była zadowolona, że przyszła na świat w Brooklynie, bo – jak twierdziła – dzięki temu miała charakter. Zarazem jednak bardzo się cieszyła, że już tam nie mieszka. „Kiedy przekroczy się most, wszystko się zmienia” – mawiała i wierzyła, że była to zmiana na lepsze.

5.

Najlepszą rzeczą w domu Cis była lodówka, ponieważ Barbara była wiecznie głodna. Tego dnia Barbara przyszła do eleganckiego domu przyjaciółki, mieszczącego się przy Zachodniej Siedemdziesiątej Ósmej Ulicy, niedaleko Riverside Drive, ze wspaniałą nowiną. Dostała rolę motyla imieniem Clythia w sztuce Z życia owadów. Tę dziwaczną komedyjkę wystawiono na Broadwayu w 1948 roku z José Ferrerem w roli głównej. Był to utwór o zdolności człowieka do przetrwania, widzianej przez pryzmat życia „nieznających lojalności, uprawiających rozbój i włóczęgostwo” owadów. Mimo że Barbara grała inne drobne rólki, wierzyła, że to właśnie dzięki Clythii, lekkomyślnej, trzpiotowatej bohaterki, zostanie zauważona na scenie. Bądź co bądź, dla Rity Gam, która odtwarzała postać Clythii w 1948 roku, był to początek długiej kariery aktorskiej w filmie i w teatrze, by nie wspomnieć o jej występie w roli druhny na ślubie księżnej Grace.

Bez wątpienia Cis wspierała Barbarę w najnowszym przedsięwzięciu. Zresztą niezmiennie dodawała jej otuchy. Cis Corman – z domu Eleanor Cohen – była o szesnaście lat starsza od Barbary, której przyjaciele z reguły przewyższali ją wiekiem. Trzydziestotrzyletnia Cis była żoną psychiatry Harveya H. Cormana, z którym miała czworo dzieci, najstarsze zaledwie o kilka lat młodsze od Barbary. Cis, zdecydowanie za bardzo kreatywna i inteligentna, by ograniczać się do odgrywania ról matki i żony, zapisała się na zajęcia w Theatre Studio i tam spotkała młodą półsierotę z Brooklynu. Nie dostrzegła u dziewczyny niczego choćby „śladowo młodzieńczego” i głęboko poruszyło ją, że ta siedemnastolatka doskonale wie, czego chce. Nawet jeśli kilka osób krytykowało sukienkę Barbary, ona trwała przy swoim i twierdziła, że jej się podoba. Gdy zagrała służącą Cis w Szkoda tej czarownicy na stos Christophera Fry, ta niezwykła przyjaźń rozkwitła.

Cormanowie stali się Barbarze bliscy niczym rodzina. Nie chodziło tylko o to, że ich lodówka zawsze była pełna. Oni też mieli „korzenie”, jak ujmowała to Cis. Barbara uważała, że jej ojciec czułby się u Cormanów jak w domu. Byli ludźmi ceniącymi wartości i zdobywanie wiedzy. Harvey chlubił się tym, że należał do pierwszych wykładowców Albert Einstein College of Medicine, nowego wydziału Yeshiva University, mającego siedzibę w Bronksie. Jego brat Sidney, znany jako Cid, był bardzo cenionym poetą, założycielem wpływowego magazynu „Origin”, i właśnie prowadził zajęcia o literaturze w Japonii.

Większość przyjaciół Barbary wiedziała, że rozmowy o jej rodzinie, a zwłaszcza o matce, są zabronione. Jednak w bezpiecznym otoczeniu pełnego książek domu Cormanów Barbara mogła otworzyć duszę. Siedząc na wygodnej kanapie, pewnie rozmyślała o tym, jak bardzo brakowało jej takiego mebla w rodzinnym salonie. Nawiasem mówiąc, salonu nie było.

Po śmierci męża Diana Streisand, przytłoczona długami, zabrała dzieci i przeprowadziła się do niewielkiego mieszkania swoich rodziców w Williamsburgu. Przez następne osiem lat salon dziadków zmienił się w sypialnię. Barbara dzieliła łóżko z matką, natomiast jej brat spał obok na polówce. Dla Barbary kanapa w salonie była „czymś zadziwiającym” – symbolem normalnego życia, o którym niewiele wiedziała.

Pod bardzo wieloma względami Cormanowie stali się jej bliscy duchowo. Przede wszystkim byli żydami, ale niezbyt religijnymi, podobnie jak Barbara. Rabin niedużej pobliskiej synagogi przy Siedemdziesiątej Trzeciej Ulicy często pytał Harveya, idącego jak co dzień do pracy, czy nie pomógłby uzupełnić minjanu, czyli kworum dziesięciu mężczyzn, potrzebnego do odmówienia modlitwy, ten jednak zawsze uprzejmie odmawiał. Diana Streisand rzadko zapalała świece w szabas czy przestrzegała koszerności. Chociaż Barbara wierzyła w Boga – jako młoda dziewczyna szczerze próbowała przekonać koleżankę do wyjścia z ateizmu – nie traktowała religii zbyt poważnie. „W głębi jestem żydowska – mówiła – ale w takim miejscu, że nie wiem, gdzie ono jest”. Dziadkowie nalegali, by chodziła do szkoły talmudycznej, nauczyła się więc czytać po hebrajsku, chociaż nie rozumiała ani słowa z tego, co mówiła. W pamięci pozostał jej pogląd jednego z nauczycieli, że grzeczne żydowskie dzieci nigdy nie powinny wymawiać słów „Boże Narodzenie”. Dla takiej buntowniczki jak Barbara złamanie zakazu było za dużą pokusą, by się jej oprzeć. Gdy tylko nauczyciel wyszedł z sali, zaczęła podśpiewywać: „Boże Narodzenie, Boże Narodzenie, Boże Narodzenie”. Nie stało jej się z tego powodu nic złego, więc doszła do wniosku, że nauczyciele nie wszystko wiedzą najlepiej.

Wiele spraw obracała w żart. Jeśli ktokolwiek potrafił się przebić przez jej sarkazm i obojętność, to właśnie Cis Corman. Innym Barbara nie chciała opowiadać o swoim dzieciństwie. „Nie pamiętam. Urodziłam się, mając sześć lat. Przyszłam na świat z kompletem zębów”. Cis wiedziała jednak, że młoda przyjaciółka pamięta dzieciństwo aż za dobrze. Krótka historia dotychczasowego życia ciążyła nad każdym uczynkiem i wypowiadanym słowem, a wszystko to sięgało pewnego sierpniowego dnia w 1943 roku, gdy Emanuel Streisand, naukowiec, poeta, wykładowca, zmarł z powodu niewydolności oddechowej po zastrzyku morfiny, który miał złagodzić atak padaczki.

Dla Barbary to, że odziedziczyła po ojcu ambicję i ciekawość intelektualną, było źródłem zarówno dumy, jak i pokrzepienia. Emanuel ukończył studia anglistyczne i pedagogiczne w City College na górnym Manhattanie, a śmierć zastała go podczas pracy nad doktoratem. Uczył angielskiego w szkołach podstawowych i gimnazjach, potem dostał posadę wychowawcy młodych ludzi, którzy po konflikcie z prawem znaleźli się w szkole zawodowej w Brooklynie. Latem pracował jako psycholog na obozach dla młodzieży na północy stanu Nowy Jork. Był dobrym, porządnym człowiekiem, który chciał, by jego życie miało znaczenie i dla niego samego, i dla świata. Nudna egzystencja w Brooklynie nie mogła zaspokoić potrzeb Emanuela Streisanda, tego Barbara była pewna. Całe ich życie ułożyłoby się inaczej, gdyby ojciec nie umarł. Bez wątpienia była córeczką tatusia. Matka tylko ją urodziła.

Barbara nie uczęszczała do college’u, a przecież mogłaby. Uczyła się dobrze, chociaż nie znosiła szkoły. Niedzielne wieczory spędzała, leżąc na podłodze i oglądając teleturniej What’s My Line? z poczuciem, że to „jej ostatnia chwila wolności przed pójściem następnego ranka do szkoły”. Mimo wszystko skończyła naukę ze średnią dziewięćdziesiąt cztery procent. Gdy szkolni psychologowie zobaczyli jej oceny, wezwali matkę, by zapytać: „Dlaczego pani dziecko nie będzie kontynuować nauki w college’u?”. Znaliby odpowiedź, gdyby naprawdę ich to obchodziło. Wszystkie prace pisemne Barbary na temat lektur w ostatnim roku szkoły średniej dotyczyły wyłącznie Stanisławskiego i gry aktorskiej. Miała tylko jeden cel: przenieść się na Manhattan i grać. W końcu matka ustąpiła przed żądaniami córki. Pozwoliła jej wcześniej zaliczyć wszystkie przedmioty i skończyć szkołę przed terminem, aby mogła – jak Diana wyjaśniała nauczycielowi – zdobywać „dalsze doświadczenia w centrum miasta”.

Barbara nigdy nie przystosowała się do szkolnego rytmu. W Erasmus Hall High School, nawet gdy dziewczęta przestały jej dokuczać, najchętniej trzymała się osobno. Kiedyś z nudów ufarbowała sobie włosy na platynowy blond, a od czasu do czasu malowała usta fioletową szminką. Nie pasowała do żadnej paczki. Inni prymusi odcinali się od niej, ponieważ wyglądała jak beatnik, a „prawdziwi beatnicy” unikali jej, ponieważ miała „olej w głowie”.

Matka rozpaczała nad wybrykami córki; nie rozumiała jej. Natomiast Barbara nie mogła pojąć, co jej światowy ojciec ujrzał w przyziemnej, pospolitej kobiecie. Diana chciała, aby Barbara za jej przykładem została sekretarką szkolną. „Będziesz miała płatne wakacje” – przekonywała – i to jest stała posada”.

Allan Miller do pewnego stopnia zastąpił Barbarze ojca, natomiast Cis Corman wkraczała tam, gdzie Diana nawet nie spróbowała. Matka nigdy nie mówiła Barbarze: „Jesteś mądra, ładna, potrafisz wszystko. Możesz osiągnąć, co tylko zechcesz”. Obcym mogło się wydawać, że przesadnie chucha na latorośl: „Nie wychodź z domu w deszcz, bo się przeziębisz”. Gdy jednak córka rzeczywiście była chora, matka za każdym razem oznajmiała: „A nie mówiłam? Teraz radź sobie sama”. Barbara uważała, że pod względem emocjonalnym matka opuściła ją jednocześnie z ojcem, ponieważ doznała szoku, z którego nie potrafiła się otrząsnąć.

Ciepłych uczuć do wnuczki nie żywili również dziadkowie. Dziadek ze strony matki, u którego Barbara mieszkała w pierwszych latach życia, był surowym nadzorcą, któremu bardzo nie podobało się, że rodzina córki wtargnęła do jego domostwa. Natomiast babka ze strony ojca, mająca pretensje do synowej, że w swoim czasie nie otoczyła męża właściwą opieką, odwracała głowę, gdy spostrzegła na ulicy wnuczkę ubraną w czerń, z fioletową szminką na ustach. Jako dziecko, niemal od każdego dorosłego krewnego Barbara dostawała takie same sygnały: nie ma z ciebie żadnego pożytku, jesteś nikim.

Wyposażona przez naturę w instynkt aktorski, wprawdzie nie zamierzała ujawniać głęboko skrywanych emocji, ale z przyjemnością dawała sentymentalne przedstawienia. Wielokrotnie wykorzystywanym motywem był termofor, którym bawiła się jak lalką, rzekomo jedyną, jaką miała w dzieciństwie. Przysięgała, że ciepły „gumowy brzuszek” termoforu wydawał jej się prawdziwszy niż lalka kupiona w sklepie. Nieraz opowiadała historię o opiekunce, życzliwej sąsiadce z dołu, niejakiej Tobey Borokow, która zrobiła różowy sweterek na drutach dla tej termoforowej lalki.

Lubiła pielęgnować wyobrażenie siebie jako dziecka ulicy. Zresztą na ulicy spędziła dużą część dzieciństwa, śpiewając przed domem razem z innymi dziewczętami z sąsiedztwa, pod okiem mieszkańców okolicznych czynszówek. Jednak w odróżnieniu od innych dzieci Barbary nie wołano na posiłki. Wychodziła na dwór i wracała do domu, kiedy jej się podobało, często wyjadała coś z garnków zostawionych przez matkę na małym gazie na kuchence. Właśnie dlatego fascynował ją stół w jadalni, przy którym Cormanowie wspólnie zasiadali do jedzenia. W nieco późniejszym wieku Barbara zaczęła palić. Wieczorami zaśmiecała niedopałkami pall malli dach domu, w którym mieszkała. Matka nie miała nic przeciwko temu. Zresztą nauczyła się palić od dziesięcioletniej córki. Pobłażanie papierosom wydawało się dziwnie u zwykle zasadniczej Diany, jednak niemal na pewno chodziło o to, że, podobnie jak córka, potrzebowała wytchnienia od siedzącego w mieszkaniu nowego męża. Pojawił się, gdy Barbara miała osiem lat, i w tym samym roku, nieprzypadkowo, dziewczynce zaczęło szumieć w uszach.

Louis Kind był nieokrzesany, w niczym nie pasował do hołubionego przez Barbarę wspomnienia o mądrym i szlachetnym ojcu. Rozwodnik z trójką dzieci wprowadził się do zatłoczonego mieszkania swojej nowej rodziny przy Newkirk Avenue i zwykle można było go tam zastać przed telewizorem, oglądającego zawodowych zapaśników, popijającego piwo i gryzącego precle. Diana ostrzegła córkę, że Kind reaguje „alergicznie na dzieci”, zwłaszcza te „nieznośne”, a Barbara nie ukrywała, że potrafi być nieusłuchana. Folgując upodobaniu do melodramatu, opowiadała potem, że przeczołgiwała się pod telewizorem, zamiast normalnie przed nim przejść, bo narażało ją to na gniewne wrzaski ojczyma.

Żadne melodramatyczne koloryzowanie nie było jednak potrzebne, aby obudzić dla niej współczucie, gdy Kind zachowywał się okrutnie, na przykład mówiąc prosto w oczy dorastającej dziewczynie, że jest brzydka. Chociaż przyjaciele utrzymywali, że Diana próbowała osłaniać córkę przed skutkami złych humorów ojczyma, to Barbara nie zapamiętała, by matka stawała w jej obronie.

Nastolatce musiało się wydawać, że takie piekło będzie trwać wiecznie. „Próbowałam wyobrażać sobie swoją przyszłość, podobnie jak inne dzieci – mówiła – ale nie potrafiłam. Czas się zatrzymał, widziałam tylko pusty ekran, nie było na nim męża, dzieci, niczego. Doszłam do wniosku, że to oznacza śmierć, i pomyślałam, że szkoda, bo naprawdę mogłabym niejedno w życiu zrobić”.

Przed Cis nie obawiała się ujawnić lęków. Nikomu innemu nie ufała na tyle, by zwierzyć się z intymnych przeżyć i refleksji. Stała się dla niej tym, czym mogłaby być matka. Zarówno Cis, jak i Diana były córkami rosyjskich żydów. Ojciec Cis miał sklep z artykułami metalowymi w Bostonie, dziadek Barbary pracował jako krawiec w Brooklynie. Cormanowie byli dobrze sytuowani, ale Cis wiedziała, co to znaczy z trudem wiązać koniec z końcem. Przywiązywała jednak wagę do stylu, wiedzy i talentu. Podobnie jak wcześniej Muriel Choy, doceniała Barbarę w sposób, który był poza zasięgiem Diany.

Louis Kind odszedł od Diany, zanim Barbara skończyła trzynaście lat, ale smród po nim pozostał. Dziewczyna uświadomiła sobie, że dłużej nie zniesie przebywania w ciasnym mieszkaniu z matką o wąskim światopoglądzie oraz małą dziewczynką, będącą owocem związku Diany z Kindem. Pulchna Rosalind miała ładną, okrągłą buzię i była oczkiem w głowie mamy. Barbara nie chciała się przyglądać, jak matka rozpieszcza małego aniołka, tak odmiennego od przyrodniej starszej siostry, spędzała więc jeszcze więcej czasu poza domem. Żyła swoimi sprawami i mówiła o sobie „dzikie dziecko”.

Uważała jednak, że brak ogłady – nie miała rodziców, którzy nauczyliby ją zasad stosownego zachowania – jej się przyda. Nie wpojono jej, że „nie należy robić lub mówić pewnych rzeczy”. W jej mniemaniu przekonania i emocje należało uzewnętrzniać. „Czujesz coś i sprawiasz, że się zdarza” – mówiła. „Wyobraźnia i wiara są przejawem rzeczywistości”.

Tak brzmiała jej obecna mantra. Kilka miesięcy wcześniej znalazła – albo u Cormanów, albo w księgozbiorze Allana Millera – Kwintesencję ibsenizmu George’a Bernarda Shawa. Była to praca, którą musiał znać jej ojciec, i z pewnością, tak jak ona, zwrócił uwagę na słowa: „wyższość myśli nad materią”. Możliwość, że wiara ma siłę sprawczą, była oszałamiająca. Zanim Barbara skończyła siedemnaście lat, wyrobiła w sobie przekonanie, że jest w stanie osiagnąć sukces, dostatecznie mocno w to wierząc.

Przyszło jej do głowy, żeby ostatni raz spróbować dogadać się z matką. Może propozycja ta wyszła od Cis, gdy siedząc w jej salonie, rozmawiały o inscenizacji Z życia owadów, ludzkim instynkcie przeżycia, Shawie i Ibsenie. A może był to pomysł Barbary, który wziął się z przekonania, że jeśli będzie dostatecznie mocno wierzyła, to nawet matka dostrzeże jej talent i wartość.

Wróciwszy do swojej klitki na Czterdziestej Ósmej Ulicy, Barbara podniosła słuchawkę, zadzwoniła do matki i zaprosiła ją na przedstawienie.

6.

Po wejściu do brooklyńskiego mieszkania Diany Rosen Streisand Kind od razu czuło się silny zapach nawet wtedy, gdy nic nie gotowało się na kuchence. Nie tyle pachniało, co wręcz cuchnęło. Diana używała jarmużu jako składnika rosołu z kury, który następnie nalewała do hermetycznych pojemników na żywność i taszczyła do miasta, by zostawić w mieszkaniu Barbary. Robiła taką wyprawę dwa razy w tygodniu, nie oczekując podziękowań za swoje wysiłki, bo z ust córki żadnych nie usłyszała przez minione siedemnaście lat.

Propozycja obejrzenia córki, występującej w jakimś skeczu, nie wzbudziła entuzjazmu Diany, zgodziła się jednak przyjść na przedstawienie, aby Barbara nie utyskiwała, że matka nie okazuje jej wsparcia ani nie dodaje otuchy. Diana włożyła więc płaszcz, zamknęła drzwi do mieszkania 4-G i poszła do stacji metra na rogu Nostrand Avenue.

Widziała, jak bardzo nieszczęśliwa była Barbara w okresie dorastania, i wiedziała, że córka uważa się za niezrozumianą. Jednak Diana „na swój sposób”, jak wyraził się jeden z przyjaciół, wczuwała się w sytuację córki. Podobnie jak ona, nie zaznała zbyt wiele szczęścia w życiu. Przez ponad dwadzieścia lat można ją było znaleźć w jednym z dwóch miejsc: przy maszynie do pisania w pracy – tak próbowała zarobić na życie i utrzymać rodzinę – albo przy kuchence w domu, gdzie pitrasiła rosół z kury lub placki ziemniaczane, by rodzinę nakarmić. „Jeśli zamknę oczy, by wyobrazić sobie Dianę – powiedziała jedna z przyjaciółek – to widzę ją przy starej, zardzewiałej kuchence”.

Wrzuciwszy do otworu żeton za piętnaście centów, Diana przeszła przez bramkę i stanęła na peronie, by poczekać na pociąg. Była drobną kobietą, niepozbawioną urody nawet w wieku pięćdziesięciu dwóch lat, chociaż czas i trudy życia wycisnęły piętno na jej twarzy. Spojrzenie oczu zawsze wyrażało zmęczenie, a kąciki ust odchylały się ku dołowi w grymasie goryczy. Otulona płaszczem, stała samotnie, nie zwracając niczyjej uwagi. Otaczający ją ludzie nie wiedzieli, że kiedyś miała podobne marzenia jak teraz jej córka, że mała dziewczynka, która urodziła się jako Ida Rosen w części Brooklynu zwanej East New York, przybrała imię Diana, ponieważ brzmiało bardziej efektownie, ani że gdy była w tym wieku co teraz Barbara, przyjęto ją do chóru Metropolitan Opera. Przez dwa oszałamiające tygodnie Diana, której mówiono, że ma piękny głos, wyobrażała sobie, że zaśpiewa arie. Jednak jej ojciec, kantor w synagodze ortodoksyjnych żydów, sprzeciwił się późnym powrotom córki do domu, i to był koniec marzeń.

Zamiast śpiewać w Metropolitan, Diana poślubiła poznanego w domu przyjaciół Emanuela Streisanda, który wywarł na niej duże wrażenie swoimi wierszami miłosnymi i wielkimi ambicjami. Dobrze jej było w małżeństwie i nigdy nie pogodziła się ze śmiercią męża. Wiedziała, że Barbara odczuwa podobnie, chociaż córka nie rozmawiała z nią o ojcu. To było zbyt trudne. W pamięci Diany wyryło się wspomnienie rocznej Barbary, podciągającej się w łóżeczku, by wyjrzeć przez okno. „Wypatruj ojca” – mówiła wtedy, a gdy Manny pojawiał się w domu, od razu brał córeczkę na ręce. Któregoś dnia ojciec przestał przychodzić do domu. Przez kilka wieczorów Barbara jeszcze się podciągała, żeby wyjrzeć przez okno. Diana nie powiedziała ani słowa o tym, co się stało, bo córka była niemowlęciem.

Metro przystanęło z głośnym metalicznym zgrzytem. Diana wsiadła, zajęła miejsce i pociąg ruszył. Przed sześcioma laty pokonywała tę samą trasę z wówczas jedenastoletnią Barbarą. Przejazd kosztował wtedy tylko dziesiątaka, a żetonów jeszcze nie używano, więc trzeba było mieć odpowiednią monetę. Usłyszawszy Barbarę, śpiewającą z dziewczętami przed domem, Diana uznała, że córka odziedziczyła po niej talent do muzyki, postanowiła więc pojechać na przesłuchanie w wytwórni MGM Records, mieszczącej się na Manhattanie. Ubrała córkę w ładną niebieską sukienkę z białym kołnierzykiem i mankietami i poleciła jej zaśpiewać przed komisją Have You Heard?. Dziewczynka nie dostała jednak propozycji kontraktu, zaoferowano jej tylko miejsce w programie szkoleniowym. Kiedy Diana usłyszała: „Za to nie ma pieniędzy”, powiedziała: „Nie ma też dziecka” i zabrała Barbarę do domu w Brooklynie.

Dwa lata później zrobiły kolejną wyprawę do centrum. Trzynastoletnia Barbara wspomniała matce o nagraniach w studiu Nola Recording, gdzie każdy mógł się dostać i zapisać swój głos na płycie winylowej. Pamiętając o własnych marzeniach, Diana zgodziła się spróbować. W domu zapanowało niemałe podniecenie, gdy zarówno matka, jak i córka ćwiczyły utwory, które miały zaśpiewać. Diana zamówiła pianistę do studia, znajdującego się w Steinway Hall przy Zachodniej Pięćdziesiątej Siódmej Ulicy. Barbara zaśpiewała Zing! Went the Strings of My Heart i You never know, prezentując zaskakująco mocny głos jak na tak młodą osobę, choć było też słychać, że jest dzieckiem, zwłaszcza gdy usiłowała wyciągnąć wysoką nutę przy końcu frazy how much I care. Głos Diany był lepiej ustawiony. Wybrała utwór One Kiss z operetki The New Moon. Barbara patrzyła przez szybę z reżyserki, a Diana stała przy mikrofonie i śpiewała, wkładając w to tyle uczucia, na ile było ją stać: One kiss, one man to save it for…

Radość i beztroska towarzyszące temu epizodowi były rzadkością w życiu Diany i Barbary. „Jedyny mężczyzna”, do którego wracały do Brooklynu tego wieczoru, nie przypominał Galahada z One Kiss. Na początku Lou Kind był uroczy i przynosił Dianie drobne podarunki. Gdy jednak zorientowała się, że jest z nim w ciąży, Kind zaczął wzbraniać się przed małżeństwem. Przecież właśnie zostawił pierwszą żonę, nie chciał następnej. Gdy ojciec Diany dowiedział się o dziecku, kazał jej się wyprowadzić ze swojego domu. Znalazła więc mieszkanie przy Newkirk Avenue dla siebie, Sheldona, Barbary i spodziewanego dziecka. Wreszcie, zaledwie dwa tygodnie przed przyjściem Rosalind na świat, Kind poddał się i poślubił ją.

Przez następne pięć lat Diana była nieszczęśliwa chyba jeszcze bardziej niż córka. Kind sypiał z innymi kobietami i „skandalicznie afiszował się” przed nią romansami, jak potem Diana powiedziała sędziemu. Szydził z niej. Krzyczał na nią. Używał „ohydnego, obscenicznego i prostackiego języka”. Spędzał noce poza domem. I bił ją. Kind odpierał te zarzuty, twierdząc, że żona używa wobec niego tego samego języka i że nie chce mu gotować po jego powrocie z pracy. A on, co wytykał, pracuje na dwóch posadach z powodu „ciągle rosnących żądań finansowych żony”.

Nie miał jednak żadnej posady, gdy w końcu wyprowadził się z domu mniej więcej pięć miesięcy po wyprawie żony do studia Nola Recording. Gdy Diana pozwała go o alimenty na sześcioletnią Rosalind, powiedział sędziemu, że jest zbyt chory, aby pracować. Sędzia nazwał go „patologicznym kłamcą” i zasądził na rzecz dziecka 37 dolarów miesięcznie. Nie była to duża suma, a i tak nie zawsze ją płacił.

Tak więc matka, która często w oczach Barbary była zmorą, miała własne strapienia. Przyjaciele twierdzili stanowczo, że Diana nie sprzeciwiała się planom córki. Przecież podpisała dokument umożliwiający Barbarze wcześniejsze ukończenie szkoły, prawda? I pozwoliła jej, gdy córka była w trudnym wieku piętnastu lat, odbyć staż aktorski dwieście pięćdziesiąt kilometrów od domu, w Malden Bridge. Rok później zgodziła się, by szesnastoletnia dziewczyna samodzielnie zamieszkała na Manhattanie. Jak Barbara może mówić, że matka jej nie wspiera? Tego zupełnie nie pojmowała. Naturalnie, że jej pomagała. Dwa razy w tygodniu tłukła się daleko metrem wyłącznie po to, by zawieźć rosół z kury.W związku z samodzielnym bytowaniem małoletniej córki na Manhattanie Dianę najbardziej niepokoiło to, że może ona zachorować. Uważała, że Barbara ma słabe zdrowie. Kiedy miała pięć lat, była tak anemiczna, że Diana wysłała ją na obóz zdrowotny. Poza tym mała cierpiała na ataki astmy, ilekroć zbyt długo przebywała na świeżym powietrzu. Diana obawiała się, że szkoła aktorska zanadto córkę wyczerpuje. To nie do pojęcia, jak Allan Miller może tyle wymagać od nastolatki! Jeśli anemicy odpowiednio się nie odżywiają, mogą ciężko, bardzo ciężko zachorować, a nawet umrzeć. Właśnie dlatego matka obstawała przy tym, by Barbara jeździła na żydowskie obozy zdrowotne. Wiedziała, że córka ich nie znosi, ale to było dla jej dobra. Podobnie jak zakończenie znajomości z tym starszym chłopcem, Royem Scottem. Dianę bardzo bolało, że córka nie ufa jej osądowi.

Co innego Rosalind. Młodsza córka była o wiele bardziej posłusznym, ustępliwym i chętnym do współpracy dzieckiem niż Barbara. Jadła wszystko, cokolwiek Diana przed nią postawiła. I co z tego, że Rozzie trochę się zaokrągliła? Lepsze to niż wychudzone ramiona Barbary.

Diana była świadoma, że młodszej córce poświęca więcej czasu, niż kiedykolwiek spędzała z Barbarą. Kierowała się nadzieją, że zdoła zrobić dla Rozzie to, co „nie udało jej się z Barbarą – bardziej zaangażować się w jej życie”. Uważała jednak, że starsza córka nigdy nie pytała jej o radę, a jedynie oczekiwała aprobaty, i przyznawała nawet, że Barbara budzi w niej pewien lęk. „Jest taka bystra [i] prawie na wszystko ma odpowiedź”. Tymczasem na te nieliczne pytania, które Barbara zadawała, jej matka „nie wiedziała, co powiedzieć”.

Diana przyznawała, że bezpośredniość i czułość nie jest jej mocną stroną. Każdy, kto ją znał, wiedział, jak sztywno reaguje na powitalne i pożegnalne uściski. Nie była całuśnym typem człowieka i nigdy nie twierdziła, że nim jest. Kto miałby czas na uczucia, kiedy trzeba związać koniec z końcem i samotnie wychowywać troje dzieci? Nie roztkliwiała się nad szalonymi marzeniami Barbary o zostaniu wielką gwiazdą Broadwayu. Jak mogłaby to robić, a potem patrzeć z założonymi rękami na klęskę ponoszoną przez córkę? Dlaczego miałaby rozbudzać jej nadzieje na coś, co się nie zdarzy? Gdzie byłaby w tym miłość? Lepiej chronić Barbarę przed rozczarowaniem, które znała z własnego doświadczenia, skoro życie niechybnie je przynosi. Diana nie miała cierpliwości do wysłuchiwania krytycznych uwag, że nie ściska Barbary dostatecznie często ani nie staje na głowie, żeby pomóc jej zrealizować marzenia. Dwa razy w tygodniu wiozła jej rosół z kury. Co więcej mogła zdziałać?

Wreszcie metro dojechało na Times Square i Diana wysiadła. Gdy szła, by obejrzeć córkę grającą na scenie, zachodzące słońce kładło długie, fioletowe cienie na przejściach w dzielnicy teatrów.

7.

W Theatre Studio kursanci byli zajęci przygotowaniami do występu. Tego wieczoru Barbarę wspierali Terry, Carl i Marilyn. Nawet Allan Miller zdawał sobie sprawę z tego, że krótkie przedstawienie jest bardzo ważne dla dziewczyny która chciała przekonać matkę o słuszności wybranej przez siebie drogi. Miller wiedział, że to niełatwe zadanie, ponieważ kiedyś pani Kind zadzwoniła do niego i oskarżyła go o uczynienie z jej córki „białej niewolnicy”.

Pomagając w przygotowaniu sali do krótkiego występu, Barbara miała świadomość, że prawdziwy dramat tego wieczoru będzie rozgrywał się między nią a matką. Potrafiła się zdobyć na przenikliwą autorefleksję. Doskonale wiedziała, że chce zostać aktorką, bo pragnie skierować na siebie uwagę, której „brakowało jej, gdy była dzieckiem”. W centrum Brooklynu traciła „wiele czasu i pieniędzy w salonach gry na automatach”, gdzie robiła sobie zdjęcia w automatycznych budkach fotograficznych, eksperymentowała z rozmaitymi kolorami tuszu do oczu, wypróbowywała „najróżniejsze uczesania i seksowne pozy”. Żyjąc w barwnym świecie wyobraźni, Barbara mogła być tak ładna, jak chciała. Również potem, będąc aktorką, nie zadowalała się rolą najlepszej przyjaciółki, mniej atrakcyjnej od głównej bohaterki, lecz sypiącej jak z rękawa błyskotliwymi uwagami. Pragnęła być na pierwszym planie, być gwiazdą. „Czy to szaleństwo, że chcę grać sceny miłosne?” – pytała. „Czy miłość jest jedynie dla błękitnookich blondynek?”

Koledzy z kursu znali jej wyśnione role. Marzyła o Damie Kameliowej i Julii. Wierzyła, że potrafi „pokazać wiele twarzy” Julii. Natomiast jej ulubioną postacią była Medea, w którą wcieliła się wkrótce po przybyciu do Theatre Studio. W głowie wciąż kołatała jej się kwestia z tej roli: „Mam tę wyrwę w sobie, w samym środku”. W rzeczywistości kwestia ta brzmiała: „Skąd… ta otwarta rana we mnie, w środku”. Tak czy inaczej, rezonans, jaki budziła ona u Barbary, był zrozumiały.

W pewnym momencie, gdy uniosła głowę, zobaczyła wchodzącą do sali matkę ubraną w stary sukienny płaszcz. Diana zajęła miejsce i przedstawienie się zaczęło. Barbara bez wątpienia miała tremę. Matka oglądała jej występ, siedząc z dłońmi splecionymi na kolanach.

Kroniki milczą, jaką scenę Barbara przedstawiła tego wieczoru z myślą o matce. Na pewno dała z siebie wszystko. Na ten wieczór czekała długo, od czternastych urodzin, gdy obejrzała Dziennik Anny Frank na deskach Cort Theatre przy Zachodniej Czterdziestej Ósmej Ulicy, zaledwie o kilka przecznic od miejsca, w którym teraz mieszkała i uczyła się aktorstwa. Oglądając Susan Strasberg w roli Anny, Barbara zieleniała z zazdrości. „Mogę i ja” – powiedziała sobie, a to samo powtórzyła matce, gdy wróciła tego wieczoru do domu w Brooklynie. Strasberg miała jednak koneksje, których Barbarze brakowało. Była córką Lee Strasberga, szefa Actors Studio, najbardziej prestiżowej szkoły aktorskiej w kraju.

Dla Barbary Actors Studio było prywatną mekką. Theatre Studio mogło od biedy ujść, ale Lee Strasberg był królem. W metrze pisywała namiętne listy do wielkiego pedagoga sztuki aktorskiej, błagając, by ją przesłuchał. Któregoś dnia, zła i urażona, że tylko ludzie ze znajomościami wydają się trafiać do Actors Studio, nagryzmoliła do Strasberga: „Słyszę, że pan żadnej gwieździe nie przepuści”.

To, że ani jednego z tych listów nie wysłała, było rozsądne, ponieważ w końcu nadarzyła jej się okazja pokazania umiejętności Strasbergowi. Około roku temu Anita Miller poprosiła Barbarę, żeby jej partnerowała na przesłuchaniu do Actors Studio (Allan Miller był jego członkiem). Niedługo po tym zapewniła sobie tam miejsce na trzymiesięcznym kursie. List z informacją, że została przyjęta, stał się jej „skarbem”. Szybko jednak przeżyła rozczarowanie. Na kurs chodziło „wielu ludzi” i Barbara odkryła, że szansa na sam na sam ze Strasbergiem jest w najlepszym razie minimalna. Nie czuła też więzi z kolegami z kursu, którzy wydawali jej się istotami z innego świata. Zaobserwowała, że uwielbiają „przeżywać” podczas zajęć, ale gdy „przybiorą standardową minę, (…) twarz im zastyga”. Wyłamała bramę i dostała się do środka, ale wciąż nie była jedną z nich.

Co gorsza, kiedy miała wziąć udział w przedstawieniu fragmentów dramatu Richarda Nasha The Young and Fair, nie wytrzymała nerwowo i przez cały czas płakała. Nic dziwnego, że nie dostała potem zaproszenia do Actors Studio.

Czy tego wieczoru, gdy oglądała ją matka, Barbara mogła grać scenę z The Young and Fair? A może z Medei? Cokolwiek to było, w końcu wszyscy bili brawo włącznie z Dianą. Marilyn odniosła wrażenie, że Barbara „była z tego bardzo dumna”, chociaż matka powiedziała niewiele. Gdy wyszła na Czterdziestą Ósmą Ulicę, zgodziła się odprowadzić Barbarę i Marilyn do domu. Dołączył również Terry.

W milczeniu wspinali się po schodach. Stary budynek osiadał i stopnie nie zawsze były równe. Na ścianach widniały pęknięcia, a zapach pleśni i kurzu był wszechobecny. W mieszkaniu troje młodych ludzi usiadło na łóżku, natomiast Diana, stojąc, zrobiła im wykład o prawidłowym odżywianiu. Na koniec oznajmiła, że tego wieczoru nie zobaczyła niczego, co przekonałoby ją do szans Barbary na odniesienie aktorskiego sukcesu. Nie chciała, żeby córka się załamała, gdy jej nadzieje prysną. „Popatrz na siebie” – dodała Diana. „Wciąż masz za chude ramiona”. Zaraz potem wyszła.

Barbara wydawała się nieporuszona uwagami matki. Według przyjaciół nie uniosła się gniewem ani nie zachowała się wobec niej wrogo. Natomiast gdy usiadły we dwie z Marilyn i zaczęły sobie wyobrażać, jak będzie wyglądać ich życie, gdy zostaną gwiazdami, Barbara zapowiedziała, że zacznie od kupienia matce futra z norek.

Rozdział 2

Wiosna 1960 roku

1.

Dla Barbary powiedzenie reżyserowi, że się myli, było czymś zupełnie nowym, a do tego potencjalnie niebezpiecznym. Najwyraźniej Barré tak nie uważał. Przyglądała mu się, robiąc wielkie oczy i mimowolnie otwierając usta.

Tymczasem Vasek Simek krzyczał z widowni:

– Nigdy nie widzialiście ciem?! – Trzepał przy tym ramionami i poruszał krzaczastymi brwiami, które wyglądały jak pełznące gąsienice. – Tap, tap, tap! Ruszają się cały czas!

Czeski akcent sprawiał, że wypowiadane przez niego słowa były zniekształcone, i Barbara musiała bardzo się pilnować, żeby się nie roześmiać. Jednak Barrému nie było do śmiechu.

– Dziewczyny mogą co pewien czas robić tap-tap-tap – zgodził się – ale musimy dokładnie ustalić kiedy.

Barré Dennen był dla Barbary odkryciem. Do obsady dołączył późno. Na UCLA, Uniwersytecie Stanowym w Los Angeles, przyjaźnił się z Carlem Esserem, a Simka znał z kampusu. Dlatego w odróżnieniu od reszty występujaych nie bał się napadów złości reżysera. Odkąd w kwietniu zaczęły się próby, Vasek wykorzystywał swój związek z Actors Studio, by szarogęsić się wśród aktorów, i paradował po Jan Hus Playhouse jak marna kopia Stanisławskiego. Gdy jednak w końcu Barré Dennen stanowczo wyraził własne zdanie, reżyser oblał się kawą, zaklął i wściekły wybiegł z sali. Należało sądzić, że tego dnia już się nie pokaże.

Barbara poklepała Barrégo po ramieniu. Chciała wiedzieć, czy naprawdę uważa, że to, co zrobił przed chwilą, było dobrym pomysłem, i czy mają z tego powodu siedzieć w teatrze przez całą noc. Wyjaśniła mu, że gdy Vasek się nakręci, to dochodzi do siebie godzinami. Do premiery Z życia owadów został niecały tydzień. Irytowanie reżysera nie leżało w interesie zespołu.

Barré tylko wzruszył ramionami. Korzystając z nieobecności kapryśnego reżysera, usiadł na krawędzi sceny i ruchem ręki zaprosił Barbarę na miejsce obok. Usłuchała. Zapalił papierosa i spytał ją, czy też ma ochotę. Odmówiła, bo niedawno się odzwyczaiła. Do sali sączyły się promienie popołudniowego słońca. Przez otwarte okna słychać było głosy Czeszek z ulicy, mówiących z silnym akcentem. Barré popatrzył na Barbarę wyrazistymi ciemnymi oczami. I owszem, powiedział, sprzeczka z Vaskiem była świetnym pomysłem. Nie należy siedzieć cicho, jeśli oznacza to różnicę między byle jakim a dobrym. Czyżby mylił się, wyczuwając, że Barbara chce być dobra?

– Dobra to za mało – odpowiedziała szybko.

Uśmiechnął się.

Barbara lubiła Barrégo. Odkąd wszedł do obsady, często trzymali się razem. Iskrzyło między nimi. Z Terrym Barbara szeptała i chichotała, z Barrém utrzymywała kontakt wzrokowy kilka sekund dłużej, niż należało, póki się nie zarumieniła i nie uciekała spojrzeniem w bok. Dla Terry’ego i każdego, kto widział ich razem, było oczywiste, że tych dwoje ma się ku sobie. Kilkanaście centymetrów wyższy od Barbary, kruczowłosy Barré uśmiechał się słodko, a zarazem przebiegle. Potrafił być zabawny i nonszalancki, bystry i ironiczny, ale również wrażliwy.

Był bogatym młodym człowiekiem, „bachorem z Beverly Hills”, jak sam o sobie mówił. Życie na scenie przepowiedziano mu, kiedy matka po urodzeniu obdarzyła go imieniem z accent aigu, mimo że wymawiało się je „Barry”. Jego ojciec przyjechał na południe Kalifornii niczym bohater opowieści Horatia Algera, uciekł przed marnym życiem w Chicago i dorobił się majątku, sprzedając żaluzje w krainie słońca i palm. Barré dorastał w luksusowym, nowoczesnym, przeszklonym domu w Coldwater Canyon, z basenem, dziedzińcem, służbą domową i ogrodnikami. Gdy oznajmił, że chce zostać aktorem, ojciec nie próbował go zniechęcić, lecz z radością zapisał go na wydział teatralny UCLA. Dzięki szczodrości ojca po dyplomie przeprowadził się do Nowego Jorku. Później zagrał rolę Buba w drugiej obsadzie wznowienia Leave it to Jane w teatrze Sheridan Square i załapał się na mocno ekskluzywne mieszkanie w nowiutkim domu przy Dziewiątej Ulicy w Greenwich Village. Za wszystko oczywiście płacił tatuś. Przyjaciele przepowiadali, że złoty chłopak Barré Dennen podąża drogą kariery.

Miał dwadzieścia dwa lata, Barbara właśnie skończyła osiemnaście. Podczas ich pierwszego wspólnego wyjścia, gdy jedli pieczone ziemniaki ze śmietaną i szczypiorkiem w jakiejś taniej knajpce w Midtown, wypytała go z przenikliwością dziennikarki śledczej. Jak to jest, kiedy ma się w domu służącą? Jak wyglądał basen? Jakimi samochodami jeździli rodzice? Jakie futra ma jego matka? Barré był zafascynowany tymi pytaniami. W całej Kalifornii nie było drugiej takiej osoby jak Barbara.

Podczas gdy reszta grupy rozmawiała o Francisie Garym Powersie, amerykańskim pilocie, który lądował przymusowo w Związku Radzieckim i został oskarżony o szpiegostwo, Barbara i Barré spędzali czas, dyskutując o grze aktorskiej. Zachodziło słońce, próba się skończyła. Tylko przy takich okazjach Barbara mogła zdobyć jakąś cenną radę co do swojego rzemiosła.

Widownia pustoszała, a Barbara stała wsparta pod boki, patrząc na Barrégo. Miał dyplom szkoły teatralnej, więc jego zdanie się liczyło. Musiała się dowiedzieć, czy zdołała wniknąć w istotę odgrywanej postaci, seksownego motylka, który rozpaczliwie chcąc pozostać przy życiu, gorączkowo oddaje się miłości.

– Bądź szczery – nalegała.

Barré uśmiechnął się. Spytał ją, czy kiedykolwiek widziała Mae West. Nie rozumiała celu tego pytania, ale powiedziała mu, że chyba tak, w jakimś starym filmie późnym wieczorem. Barré zasugerował, że może jej motyl jest trochę zbyt skomplikowany, że mógłby skorzystać z „odrobiny Mae West”. Zaskoczył Barbarę. Mae West? Nic o wchodzeniu głęboko w siebie i przeżywaniu tego, co może czuć motyl, kiedy jest zima, a musi się rozmnożyć, bo wkrótce umrze? Barré skinął głową.

– Spróbuj odrobiny Mae West – powiedział. – Potrafisz zrobić Mae West?

Barbara spróbowała, ale nie do końca udało jej się uzyskać intonację Mae West, więc Barré zrobił dla niej pokaz.

– Och ty – zaczął, opierając rękę na biodrze – ty bezwstydniku jeden.

Barbara, dobra w naśladowaniu, szybko chwyciła, o co chodzi.

– Ooo… – zamruczała – ty wielki, silny przystojniaku.

– Właśnie – powiedział. – Zagraj w ten sposób!

Oboje wybuchnęli śmiechem.

Stanisławski, dobre sobie.

2.

Właściwie nikt nie zauważył inscenizacji Z życia owadów, której trzy przedstawienia odbyły się 8, 9 i 10 maja, i to mimo wybornej reputacji Vaska. Marzenia Barbary, by trafić prosto na szczyt, pozostały niezrealizowane. Jedna z niemieckojęzycznych gazet napisała o niej ausgezeichnet – „znakomita” – więc Barbara tego się trzymała, zadowolona z triku z Mae West, który pozwolił jej się wyróżnić. Potrzebowała jednak pracy, bo miała czynsz do zapłacenia.

Praca bileterki w teatrze Lunt-Fontanne skończyła się, gdy Barbara weszła do obsady Z życia owadów. Zresztą wyglądało na to, że zajęcia nie imają jej się dłużej niż kilka miesięcy. Najpierw pracowała jako urzędniczka w firmie na Manhattanie. Tam doprowadzała kierowników do szału, bo niemal każdego ranka przyczołgiwała się spóźniona i półprzytomna po ciągnących się długo w nocy sesjach, które odbywała z kolegami nad naleśnikami z syropem w jakiejś knajpce na Times Square. Jednak jeszcze bardziej irytowało pracodawców Barbary jej podśpiewywanie, gdy chodziła po biurze, odkładając papiery do teczek i przyjmując telefony.

– Przestań wreszcie nucić! – burknął kiedyś jeden z nich. – Co ty sobie myślisz, że występujesz w show?

Wtedy nie występowała, miała jednak nadzieję, że teraz będzie. Przygotowywano właśnie jesienny objazd z Dźwiękami muzyki. Florence Henderson, pełna tupetu piosenkarka, która przed kilkoma laty wywołała duże poruszenie na Broadwayu występem w Fanny producenta Davida Merricka, miała prawdopodobnie zagrać Mary Martin. Innych ról jeszcze nie obsadzono, więc Barbara nastawiła się na Liesl, uroczą najstarszą córkę, która śpiewa Sixteen Going on Seventeen. Nie żywiła obaw co do głosu. Kiedy jako dziecko wyśpiewywała na podwórkach w sąsiedztwie swojego domu, wiedziała, że ludzie jej nie przeganiają właśnie dlatego, że podoba im się jej głos. W szkole średniej śpiewała w chórze Chorale Club, chociaż czuła się tam sfrustrowana, bo ani razu nie dostała solówki. Praca zespołowa nigdy nie była dla Barbary, gdyż odbierała jej szansę zabłyśnięcia na własny rachunek. Jednak każdy, kto słyszał jej nagranie You’ll Never Know, zgodziłby się, że Barbara umie śpiewać.

Mimo wszystko próby do Dźwięków muzyki były świetną zabawą. Liesl to nie Julia ani Medea. Przedstawienie nie odzwierciedlało wyobrażeń Barbary o poważnym teatrze. Tym razem nie żywiła wielkich nadziei, gdy szła z nutami na przesłuchanie. Miała świadomość, że jej celem jest po prostu dostać pracę. Lepiej mimo wszystko śpiewać Sixteen Going on Seventeen, niż przekładać papiery w biurze.

Na przesłuchaniu powitał ją Eddie Blum, bezpośredni i serdeczny człowiek, który od kilku lat pracował jako dyrektor do spraw obsady u Rodgersa i Hammersteina, i zanim zajął się Dźwiękami muzyki, nadzorował przedstawienie Flower Drum Song. Przy fortepianie siedział Peter Daniels, Anglik z przenikliwymi niebieskimi oczami, spoglądającymi zza grubych szkieł okularów. Bez wątpienia obaj byli zaskoczeni młodą czupurną dziewczyną, która przyszła im zaśpiewać. Barbara stała przed nimi, żując gumę, i choć bardziej żydowskiej urody mieć nie można, chciała dostać rolę Liesl von Trapp, kwiatu aryjskiego panieństwa. Bluma to rozbawiło, ale zrobiła też na nim wrażenie hucpa Barbary, uważającej, że może przekonująco zagrać pasierbicę Florence Henderson.

Poprosiła Danielsa, żeby podegrał jej Allegheny Moon, przebój Patti Page sprzed kilku lat. Daniels zaczął trącać klawisze. Allegheny moon – śpiewała Barbara. Your silver beams can lead the way to golden dreams (…) So shine, shine, shine… (Księżycu z Allegheny, twoje srebrne promienie mogą wskazać drogę do złotych snów… więc lśnij, lśnij, lśnij).

Blum osłupiał.

„Eddie Blum zobaczył małą mejdele z wielkim nochalem i pryszczami na twarzy – wspominał jeden z jego przyjaciół – która ciałem i duszą zaangażowała się w zdobycie roli i nie widziała do tego żadnych przeciwwskazań. Była nastolatką i Liesl też była nastolatką. Dlaczego żydowska dziewczyna nie mogłaby ubiegać się o rolę Liesl?”. Właśnie to oczarowało Eddiego Bluma.

3.

Barré przeżył miłe zaskoczenie. Ta mała naprawdę umie śpiewać.

Byli w jego mieszkaniu przy Zachodniej Dziewiątej Ulicy pod sześćdziesiątym dziewiątym. Szczelnie zamknięte okna miały wyciszyć dobiegający z dołu hałas. Carl Esser stroił gitarę, a Barbara ćwiczyła kilka taktów piosenki, którą miała wykonać. Barré słuchał tego z upodobaniem, mocując mikrofony na stojakach i podłączając kable do gniazd magnetofonu stereo marki Ampex. Barbara nie musiała już tygodniami czekać ani płacić wielkich pieniędzy za nagranie śpiewu. Barré miał najnowsze osiągnięcia techniki w mieszkaniu i jeszcze tego samego popołudnia mógł dać jej taśmę.

Zadzwoniła do Barrégo z prośbą o przysługę. Eddie Blum uznał, że jest fantastyczna, i chociaż nie dał jej roli od razu, to poprosił ją o taśmę prawdopodobnie po to, by móc przekonać kogoś wyżej postawionego – może aż Rodgersa i Hammersteina – że właśnie Barbara jest stworzona do roli Liesl.

Słuchając, jak Barbara ćwiczy Day by Day Sammy’ego Cahna, Barré był pod wrażeniem nie tylko barwy jej głosu, lecz również determinacji i skupienia, z jakimi przystąpiła do próby. Pomyślał, że „piekielnie jej zależy, żeby zrobić wszystko jak trzeba”. Pytała, czy ma siedzieć, czy stać. W którym miejscu powinna się ustawić, żeby magnetofon najlepiej rejestrował jej głos? Czy gitara Carla jest dobrze nastrojona?

W opinii Barrégo właśnie skupienie na nagraniu sprawiło, że Barbara ledwie zareagowała, kiedy podzielił się z nią wielką nowiną. Nie dalej jak kilka dni wcześniej podpisał umowę z Josephem Pappem i Nowojorskim Festiwalem Szekspirowskim, którego bezpłatne przedstawienia odbywały się latem w teatrze Belvedere Lake w Central Parku. Na początek wybrano Henryka V, a on, Barré, dostał niewielką, ale potencjalnie zwracającą uwagę rolę francuskiego żołnierza. Z zapałem opowiedział Barbarze wszystko na ten temat, gdy tylko przyszła do niego z Carlem, a ona skwitowała to krótkim „Wspaniale”, po czym spytała, czy nagrywając, powinna korzystać z mikrofonu.

Pojawiła się, jak zwykle dźwigając pomięte papierowe torby. Z jednej wystawały pióra i kawałki strojów zdobione cekinami, drugą niemal rozsadzał zbiór ścinków materiału i guzików. Trzecia zawierała biżuterię do kostiumów i obuwie. Każdemu, kto pytał o te torby, Barbara odpowiadała, że nigdy nie wiadomo, kiedy okaże się, że trzeba włożyć kostium. Czwarta torba była od niedawna używana. Barré zauważył tam zapas krakersów, owoców i butelki z sokiem. Wiedział, że ostatnio Barbara prowadzi dość koczownicze życie, musiała bowiem opuścić mieszkanie z powodu braku funduszy. Sypiała więc w różnych miejscach, między innymi w biurze brata przy Zachodniej Czterdziestej Piątej Ulicy, a czasem opiekowała się dziećmi nieznanych Barrému przyjaciół w domu przy Zachodniej Pięćdziesiątej Czwartej. Wiedział jednak, że nie należy wyrażać ani współczucia, ani zatroskania jej sytuacją mieszkaniową. Barbara zbyłaby go, twierdząc, że wszystko jest w porządku.

Właśnie spoglądała na niego i czekała na sygnał. Barré sprawdził więc ostatni raz podłączenia kabli i skinął głową.

Carl zagrał kilka akordów na gitarze i Barbara zaczęła śpiewać. Day by day, I’m falling more in love with you, and day by day, my love seems to grow… (Co dzień zakochuję się w tobie coraz bardziej i co dzień moja miłość wydaje się większa).

Barré przyglądał się i słuchał. Była dobra, to nie ulegało wątpliwości, więcej, bardzo dobra. Zastanawiało go, dlaczego nie powiedziała mu, że umie śpiewać. Z pewnością wiedziała przecież o jego upodobaniu do muzyki. Odwiedziny u niego w mieszkaniu były połączone ze słuchaniem płyt Edith Piaf, Shirley Horn albo Billie Holiday, jednak Barbara nie wspomniała, że potrafi śpiewać. To wydawało mu się dziwne. Przecież nie wstydziła się, gdy przychodziło do opisywania lub demonstrowania swoich talentów.

Gdy piosenka się skończyła, Barré wyłączył magnetofon. Zapowiedział, że zrobi kopię nagrania, był bowiem pewien, że gdy Blum dostanie taśmę, nigdy jej nie odda. Barbara podziękowała mu. Pochwalił ją jeszcze, że ma piękny głos. Znów mu podziękowała i jak zwykle patrzyli sobie w oczy nieco dłużej niż to niezbędne.

Barrégo nie dziwiło, że Barbara została, gdy Carl spakował gitarę i wyszedł. Usiadła obok niego na kanapie, ich ramiona się stykały. Barré powiedział jej, że powinna coś zrobić ze swoim głosem, bo to dar, o którym on dotąd nie wiedział. Umiejętność śpiewania daje jej wiele nowych możliwości. Jednak jeśli nie liczyć ćwiczenia partii Liesl, Barbara wydawała się odnosić do tego pomysłu niejednoznacznie. Barré naciskał. Powiedział, że przy jego ulicy jest nocny klub zwany The Lion, w którym czasem bywa. We wtorkowe wieczory odbywają się tam konkursy dla utalentowanych amatorów. W jednym z nich Barbara mogłaby wziąć udział, przekonywał. Do wygrania jest pięćdziesiąt dolarów. A przecież gotówka jej teraz potrzebna, prawda?

Barbara obiecała się zastanowić. Nic jednak, powiedziała, nie może jej przeszkodzić w karierze aktorskiej. Barré wystąpił z kontrargumentem, mówiąc, że śpiewanie to tylko odmienna forma gry. Akurat słuchali stereofonicznej płyty Edith Piaf, więc kazał Barbarze zwrócić uwagę, w jaki sposób Piaf poprzez piosenki opowiada różne dramatyczne historie. Jedna z nich była o załamanym mężczyźnie, który przed położeniem się spać odkręcił gaz. Trop de confiance… trop de confiance… Z głośnika dobiegł głos Piaf, która przeciągnęła ostatnie „s” tak, jakby z palnika kuchenki uchodził gaz. Barré widział, jak lekko pochylona Barbara „zamarła”, wsłuchując się w śpiew. Gdy płyta dobiegła końca, powiedziała, że to było „naprawdę coś”.

Wciąż siedzieli ramię w ramię na kanapie. Na chwilę zapadło milczenie. Z kolejnym spotkaniem iskrzyło między nimi coraz mocniej, choć żadne z nich o tym nie mówiło ani nie próbowało dolewać oliwy do ognia. Barbara była zupełnie niepodobna do dziewcząt, jakie Barré dotąd znał. Inna sprawa, że nie było ich wiele; Barré spał raptem z dwiema. Tyle że jedna z nich mniej więcej rok wcześniej zaszła w ciążę po wieczorze z awarią elektryczności. Gdzieś w Stanach Barré miał trzymiesięcznego syna, którego nigdy nie widział. Można było więc zrozumieć, że zachowywał ostrożność i starał się zanadto nie spieszyć. Nie chciał powtórki tego, co zdarzyło się w wieczór przymusowego zaciemnienia.

Gdyby jednak miał być uczciwy wobec siebie, nad czym ostatnio usilnie pracował, to wiedział, że jego ostrożne podejście do Barbary ma bardziej złożone przyczyny. Wszystkie dziewczęta, z którymi bywał wcześniej, stanowiły dla niego po prostu rozrywkę, odwracały uwagę od prawdziwych uczuć, które starał się ukryć. Klub, o którym opowiedział Barbarze, był przeznaczony dla gejów, a Barré odwiedzał go nie tylko ze względu na konkursy dla młodych talentów. Bywał tam, ponieważ przynależał. Był wrażliwym dwudziestodwuletnim młodym człowiekiem. Odczuwał swoje skłonności, odkąd zaczął dorastać, i wiedział, że nie znikną.

Być może jednak miał szansę nad nimi zapanować, a żadna dziewczyna nie podniecała go tak jak Barbara. Uważał, że jest „urocza, słodka, zabawna, delikatna”. Miała piękne oczy i piękne ciało, chociaż ze skórą był pewien kłopot, gdy bowiem zanadto się zbliżył, odstręczała go woń clearasilu. Barbara była schludna, niemal do przesady, co zaskakiwało u dziewczyny, która niemal cały dobytek nosiła z sobą. Jeśli coś z jej garderoby wróciło z pralni chemicznej wyczyszczone niezgodnie z instrukcją, Barbara wpadała w irytację. Pilnowała, żeby zawsze dobrze wyglądać od nakrycia głowy po obuwie, nawet jeśli niektórym jej stroje wydawały się ekstrawaganckie. Miała swój niepowtarzalny styl, i tę cechę Barré u niej podziwiał.

Przez ostatnie kilka tygodni dowiedział się, że upodobania i antypatie Barbary są bardzo wyraźnie określone. Powiedziała mu, że uwielbia gardenie. Była zdania, że ich aromatu nie umie powtórzyć żaden perfumiarz, przez co tym bardziej jej się podobały. Lubiła colę, lody w rożkach i frytki bekonowe. Zachwycała się koronkami z Chantilly, owocami awokado, piernikami i różami lawendowymi, a także „dotykiem futrzanych błamów i zapachem włoskiej kuchni”. Chociaż jednak lubiła „kolor wina”, nie przepadała za „jego smakiem”, a jej największą niechęć budziły między innymi: jajka, wczesne przychodzenie na umówione spotkania, zatłoczone ulice, brudne popielniczki i „oportunistycznie nastawieni ludzie”. Na ostatnią kategorię Barré zareagował śmiechem, ponieważ uważał, że Barbara, on i wszyscy z ich grupy tylko czekają, żeby rzucić się na pierwszą okazję, jaka im się nadarzy.

Był pod wrażeniem wiedzy Barbary o literaturze. Potrafiła rozprawiać o Czechowie, Szekspirze i Eurypidesie, co zawdzięczała rozmowom z Cormanami i Millerami. Na muzyce właściwie się nie znała, jeśli nie liczyć kilku utworów klasycznych i piosenkarki pop Joni James. Nie słyszała o takich wielkich wokalistkach, jak Edith Piaf, Billie Holiday, Judy Garland, Peggy Lee. Szybko jednak się uczyła, gdy Barré zaczął jej puszczać ich płyty. Siedząc na miękkiej kanapie, zachwycała się Piaf, ale wielką miłością obdarzyła Holiday. Słuchając jej w skupieniu, zamykała oczy, by przeniknąć bluesem Billie. Barré zauważył, że podobnie Barbara reaguje w muzeach. Nawet jeśli niewiele wiedziała o sztuce, to gdy przechodzili przez sale, instynktownie wybierała to co najlepsze: dzieła Moneta w Met i Picassa w MoMA.

Mimo wszystkich swoich talentów Barbara potrafiła być bardzo nieśmiała, zwłaszcza podczas spotkań uniwersyteckich przyjaciół Barrégo. Zamykała się w sobie i wydawała się mniejsza niż w rzeczywistości. Carole Gister, która należała do najbliższych przyjaciół Barrégo, widziała w siadającej na uboczu szczupłej dziewczynie „idealnie grzeczne, cichutkie dziecko, które uciekło z domu z materacem na głowie”. Barbara wyjaśniała, że jej nieśmiałość jest „niekonwencjonalna”. W większości dziedzin życia była silna i asertywna, ale gdy poznawała nowych ludzi, nie zawsze „lubiła ich od pierwszej chwili”. Była „trochę bardziej ostrożna”, jak mówiła. Znajomi Barrégo potwierdziliby jej słowa.

Pewnego razu, próbując włączyć Barbarę do rozmowy, kilkoro przyjaciół Barrégo zaczęło ją wypytywać o aktorskie ambicje. Ktoś wpadł na pomysł, że mogłaby pracować jako modelka dłoni i wszyscy entuzjastycznie go poparli, ponieważ Barbara miała – jak zauważyła Gister – „te bajeczne dłonie z długimi, delikatnymi palcami”. Barbara jednak, co nie dziwi, nie była zainteresowana choćby dlatego, że musiałaby obciąć paznokcie.

Barré, siedzący przy niej na kanapie, nagle ją objął i pocałował. W każdym razie tak zapamiętał ten dzień. Twierdził, że nie tylko ją całował, lecz również puszczał jej przez całe popołudnie płyty: Strange Fruit Billie Holiday, Ten Cents a Dance Ruth Etting, Baby’s Awake Now Lee Wiley i zabawne numery Bea Lillie i Mae Barnes. Jednak bez względu na to, czy którakolwiek ze wspomnianych płyt zabrzmiała z gramofonu akurat tego dnia, z pewnością zdarzało się to w następnych. Było też trochę Helen Morgan, Ethel Waters, Libby Holman i Marion Harris. I nieco więcej pocałunków. W końcu Barré wziął ręcznik i delikatnie starł Barbarze z twarzy warstewkę clearasilu.

Tego dnia, gdy Barbara nagrywała taśmę dla Eddiego Bluma w mieszkaniu Barrégo, opuszczała je, nie zainteresowawszy się rolą Barrégo w Henryku V. A on nie był tym urażony. Rozumiał, „jak rozpaczliwie chciała coś osiągnąć”, że „głodna była uwagi i sukcesu”. Zdaniem Barrégo ambicje Barbary „stały się czymś w rodzaju żywego bólu towarzyszącego oddychaniu, zacierającego wszystko inne”.

4.

Cis i Harvey Cormanowie jedli kolację, kiedy Barbara weszła do ich mieszkania. Nie spodziewali się jej i popatrzyli na nią z pewnym zaskoczeniem, gdy zbliżyła się do stołu.

– Wiecie, chcę wziąć udział w konkursie piosenkarskim.

– Po co? – spytała Cis. – Przecież nie umiesz śpiewać.

– Owszem, umiem.

– W takim razie zaśpiewaj dla nas – poprosiła Cis.

– Jestem za bardzo speszona – odparła Barbara.

Zachęcali ją, mówiąc, że nie powinna mieć tremy w ich obecności. Barbara zdecydowała więc, że usiądzie na stole twarzą do ściany. Cis i Harvey odłożyli widelce i poświęcili jej całą uwagę. Barbara zaczęła śpiewać.

– When a bee lies sleepin’ in the palm of your hand… (Kiedy pszczoła leży, śpiąc na twej dłoni…).

A Sleepin’ Bee, piosenkę Harolda Arlena, zaśpiewała Diahann Carroll w musicalu Dom z kwiatów. Swój wkład w tekst miał Truman Capote, a kilka lat wcześniej to samo śpiewała June Christy. Barré nauczył Barbarę tej piosenki w ciągu kilku dni mozolnej pracy w jego mieszkaniu. Cormanowie słuchali zachwyceni.

– A sleepin’ bee done told me I will walk with my feet off the ground when my one true love I has found (Śpiąca pszczoła powiedziała mi, że będę chodzić, nie dotykając ziemi, gdy znajdę swoją jedyną prawdziwą miłość) – zakończyła Barbara.

Powoli odwróciła się, aby przekonać się, jak zareagowali przyjaciele. Oboje „zalali się łzami”, jak potem przyznała Cis. To była dla nich niezapomniana chwila.