Blondynka

w Tybecie

Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

© Copyright for the edition branded National Geographic Society

© 2010 National Geographic. All rights reserved

© 2010 Copyright by Beata Pawlikowska

Dział handlowy:

tel. [48 22) 360 38 38, 360 38 42; fax [48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:

Dział Obsługi Klienta, tel. [48 22) 360 37 77

Redakcja: Iwona Karwacka

Okładka:  studio graficzne aorta www.aorta.com.pl  na podstawie projektu Beaty Pawlikowskiej Projekt graficzny, skład i łamanie: Hanna Szeliga-Czajkowska  Redaktor prowadzący:  Agnieszka Radzikowska

Tekst, rysunki, fotografie, fotografia na pierwszej stronie okładki: Beata Pawlikowska, www.beatapawlikowska.com

ISBN: 978-83-7596-174-4

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych - tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Konwersja do formatu MOBI: Virtualo Sp. z o.o.

virtualo.eu

Przeznaczenie

Prawda jest jak wiatr wiejący przez dzikie górskie pustkowia. Zimny, kąsający, wciskający się pod ubranie i tak przenikliwy, że wydaje się dotykać kości. Ślizga się po zboczach gór, porywa drobny piasek i skręca go w warkocze powietrznych trąb. Sypie pyłem w oczy, szarpie za włosy i chłosta po skórze. Nie można przed nim uciec. Z przeznaczeniem czasem jest tak samo.

Nie miałam zamiaru jechać do Tybetu i nie planowałam tej wyprawy. I nie zdawałam sobie sprawy z tego, ile zdarzeń dookoła wskazuje mi kierunek, którego nie umiałam dostrzec, a które w końcu doprowadziły mnie do miejsca, gdzie przeżyłam jedną z najbardziej poruszających podróży w życiu.

Nie widziałam żadnych znaków. Nie zwróciłam na nie uwagi. Ale one były i towarzyszyły mi przez cały czas wyprawy w Himalaje. Od pierwszego wieczoru, kiedy... Ale zacznę od początku.

Byłam wtedy w Nepalu. Po trekkingu w okolicach Annapurny wróciłam do stolicy. Dwa dni później miałam lecieć z powrotem do Polski. Siedziałam spokojnie w hotelowym lobby, kiedy niespodziewanie w telewizji pokazano złowieszczo wyglądającą czarną chmurę unoszącą się w powietrzu.

Znacie takie okropne uczucie, kiedy człowiek odkrywa pewną straszną prawdę, ale łudzi się jeszcze, że może mu się tylko zdawało?

Na recepcji zapadła cisza.

- Co się stało? - zapytał ktoś, bo chociaż informacje były po angielsku, to brzmiały tak nieprawdopodobnie, że trudno było w to uwierzyć.

- Wybuchł wulkan na Islandii - odpowiedział Anglik podobny do Hugh Jackmana. - I w Europie nie latają żadne samoloty.

- Jak to?! - wszyscy zrobiliśmy wielkie oczy. -Wulkan? Jaki wulkan?

- Na Islandii - powtórzył Anglik. - Chmura pyłu wulkanicznego uniosła się do atmosfery i zagraża silnikom samolotów, dlatego wszystkie loty do Europy są odwołane.

Odwołane?!... Ale jak to?... Przecież ja mam bilet! Muszę lecieć! Wszystko miałam starannie zaplanowane - powrót do Polski, ważne spotkania, audycję w Radiu ZET, następną wyprawę do Afryki, która miała się rozpocząć za nieco ponad tydzień. Po prostu nie ma takiej opcji, żebym nie wróciła na czas.

Pobiegłam do Internetu. Na wszystkich portalach pisano o tym, że wulkan sapie i dyszy, wypluwając z siebie coraz to nowe chmury pyłu. Zamykały się kolejne lotniska, nikt nie był w stanie powiedzieć kiedy powietrze się oczyści. Ale zaraz!... Genialna myśl zaświtała mi w głowie. Przecież ja mam bilet z przesiadką w Katarze! Dolecę do Kataru i stamtąd jakoś będę próbowała dostać się dalej do Europy. Lepiej być o sześć godzin bliżej Polski, prawda?

Lotnisko było dziwnie puste. Przed okienkiem katarskich linii lotniczych w kolejce stali tylko tubylcy. Ja muszę lecieć - powtarzałam sobie, ciągnąc torbę. - Inaczej nie może być. Jest to dla mnie tak ważne, że po prostu nie ma innej opcji. Muszę lecieć.

-  Excuse me  - wtrącił się w moje myśli miły męski głos.

Podniosłam głowę. Przede mną stał sympatyczny gość w białej koszuli ze złotą plakietką linii lotniczych. Odetchnęłam z ulgą. Tak, proszę pana, jestem gotowa do odprawy i już się nie mogę doczekać, żeby wsiąść do tego samolotu.

- Dokąd pani leci? - zapytał uprzejmie Nepalczyk.

- Do Doha - odrzekłam zgodnie z prawdą.

- Czy mogę zobaczyć pani bilet?

-  Of course  - uśmiechnęłam się.

Jeden rzut oka wystarczył.

- Miss - powiedział Nepalczyk - przykro mi, ale wszystkie loty do Europy są odwołane.

- Oczywiście, wiem - zgodziłam się, wciąż z uśmiechem. - Ale ja nie lecę do Europy. Lecę do Kataru.

- Nie możemy pani przyjąć na pokład samolotu - odrzekł Nepalczyk, oddając mi bilet. - To niemożliwe.

- Ale ja mam ważny bilet do Doha! - upierałam się.

-  Sorry, miss  - odpowiadał Nepalczyk i tak samo odpowiadali wszyscy jego przełożeni, z którymi kolejno rozmawiałam, tłumacząc, że łatwiej mi będzie dolecieć do Polski z Doha niż z Katmandu.

-  Sorry, miss  - rozkładali ręce, pokazując mi maile i faksy z centrali, zakazujące wpuszczania na pokład samolotu pasażerów, mających dalsze połączenia do Europy.

Dwie godziny później usłyszałam silniki samolotu wjeżdżającego na pas startowy. Mój samolot do Doha przygotowywał się do startu. A ja stałam na lotnisku z torbą podróżną i ważnym biletem w ręce.

Nigdy wcześniej nie zdarzyło mi się coś takiego. Przez dwadzieścia lat podróżowania i latania samolotami zawsze udawało mi się zdążyć na czas. Bywało, że samoloty się spóźniały. Raz czekałam na lotnisku przez dwadzieścia trzy godziny na następny lot, ale stało się tak na skutek opóźnienia innego samolotu, więc istniało racjonalne wyjaśnienie, a ja po prostu musiałam poczekać na najbliższe połączenie.

Tym razem jednak było inaczej.

Mój samolot odleciał, a ja wpatrywałam się ze zdumieniem w ciemność nepalskiej nocy. I wtedy pomyślałam, że musi w tym być jakiś ukryty sens. Tylko jaki?...

Następnego dnia niespodziewanie przestałam czuć głód. To dziwne, bo zazwyczaj mój organizm co kilka godzin domagał się zasilenia energią, a ja starałam się go słuchać. Jem tylko wtedy, kiedy jestem głodna i tylko tyle, ile mi potrzeba. Nie jem na zapas ani z łakomstwa. Nagle jednak przestałam mieć ochotę na zjedzenie czegokolwiek. Nawet moje ulubione jabłko zjadłam do połowy, bo więcej nie byłam w stanie.

Nie brakowało mi energii. Przez pół dnia stałam w kolejkach do biura linii lotniczych, a potem pod nepalskim urzędem imigracyjnym. Loty do Europy były zawieszone do odwołania. Nikt nie był w stanie odpowiedzieć na pytanie kiedy zostaną otwarte lotniska. Nie było miejsc na jutro ani na pojutrze.

- Najbliższy lot do Frankfurtu, hm... - dziewczyna powoli przerzucała dane w komputerze. - Hm... hm... - kręciła głową, szukała dalej i nagle podniosła głowę. - Jest miejsce na dwudziestego siódmego kwietnia.

- A?!!!! - aż mnie zatchnęło. - Przecież to jest dopiero za więcej niż tydzień!

Dziewczyna skinęła głową.

- Wcześniej nie ma żadnych miejsc??...

- Nie ma.

Patrzyłam na nią z niedowierzaniem i miałam tak zdumiony wyraz twarzy, że dziewczyna zaproponowała:

- Może coś się zwolni. Proszę przyjść jutro.

Tak, znałam ten scenariusz. Ludzie ustawiali się w kolejce do biura linii lotniczych o szóstej rano. Codziennie. Po kilku godzinach siedzenia na chodniku podchodzili do okienka i pytali czy już są jakieś wolne miejsca.

- Na razie nie ma - słyszeli w odpowiedzi. - Proszę przyjść jutro.

Nikt nie wiedział jak długo chmura wulkanicznego pyłu będzie wisiała nad Europą i nikt nie był w stanie przewidzieć kiedy samoloty zaczną normalnie latać. Poza tym wolne miejsca w samolotach przydzielano w pierwszej kolejności podróżnym, którzy od kilku dni koczowali na lotniskach.

- Dziękuję - odrzekłam, chowając do kieszeni bilet na dwudziestego siódmego kwietnia.

Następne kilka godzin zajęło mi przedłużenie nepalskiej wizy. Pod urzędem imigracyjnym kłębił się tłum Europejczyków uwięzionych w Katmandu. Jeden z nich przez telefon usiłował dowiedzieć się jakie są szanse na powrót do domu.

- Słucham?... Na kiedy?... Przepraszam, na kiedy???... Najbliższy lot do Hamburga jest dopiero na piątego maja????...

Przedłużyłam wizę o następne piętnaście dni. I wciąż nie byłam głodna. Piłam tylko wodę. I nagle  zaczęłam je widzieć.

Wracając do hotelu zatrzymałam się przed wystawą księgarni. Wśród książek dostrzegłam od razu znajomą mi pomarańczowo-zieloną okładkę The Tibetan Book of Living and Dying. Mam ją w domu, przywiozłam ją kilka lat wcześniej z poprzedniej wyprawy w Himalaje. To fascynująca książka wyjaśniająca buddyjską perspektywę patrzenia na życie, medytacje, przemijanie i koniec, który wcale nie jest końcem.

Patrząc na tę książkę niespodziewanie przypomniałam sobie, że jej widok towarzyszył mi właściwie od pierwszego dnia przyjazdu do Nepalu. Widziałam ją niemal wszędzie - w rękach czytającego turysty, w księgarniach, na małej półce z lekturami w górskim schronisku...

Hm. Czy to nie trochę dziwne? Może nie - pomyślałam i ruszyłam dalej.

Wróciłam do hotelu. Nagle uświadomiłam sobie, że wszędzie na ścianach wiszą mapy i zdjęcia z Tybetu. Dalajlama, Pałac Potala, rolnik z jakami, mnisi w trójkątnych żółtych czapkach, klasztor buddyjski zbudowany na skale... Hm.

Poszłam do pokoju umyć ręce. „Może napiję się jaśminowej herbaty...” - postanowiłam i wyruszyłam z powrotem w dół po schodach.

Kiedy wyszłam na ulicę, naprzeciwko zobaczyłam wyraz LHASA, napisany wielkimi czerwonymi literami na drzwiach. Lhasa?... Zamrugałam oczami. Ach, tak, stolica Tybetu. Lhasa to także nazwa sąsiedniego hotelu.

Usiadłam w kawiarni. Zamówiłam herbatę. Po chwili miły Nepalczyk postawił przede mną kubek. Kiedy go podniosłam do ust, zobaczyłam, że na plastikowej podstawce jest zdjęcie Pałacu Potala w Lhasie, czyli dawnej rezydencji Dalajlamy.

Zawahałam się. Herbata pachniała jaśminem i wydawała się rozjaśniać moje myśli. Nagle przyszedł mi do głowy szalony pomysł. Pośpiesznie wypiłam herbatę i wyszłam. Mój hotel znajdował się na najsłynniejszej i najbardziej szalonej ulicy Katmandu, Thamel. I nazywał się Utse.

-  Namaste  - odezwałam sie do recepcjonisty. „Namaste” oznacza powitanie po nepalsku, a jednocześnie jest pozdrowieniem i przekazaniem dobrych intencji.

-  Namaste  - uśmiechnął się recepcjonista.

- Mam jedno pytanie - zaczęłam. - Nazwa tego hotelu, czyli Utse - czy to jest słowo tybetańskie?

- Tak - odrzekł Nepalczyk, rzucając mi zaciekawione spojrzenie. Pewnie niewiele osób o to pyta. - To tybetańskie słowo.

- A co oznacza?

- Utse znaczy „szczyt, wierzchołek”.

-  Thank you  - odrzekłam.

Nagle wszystkie elementy złożyły się w jasną całość. Poczułam się tak, jakbym rozwiązała właśnie zagadkę i skończyła układać tajemnicze puzzle, które przeznaczenie rozsypywało pod moimi stopami. Nagle zrozumiałam dlaczego musiałam zostać w Nepalu i co oznaczały wszystkie znaki prowadzące mnie aż do dziś.

Spojrzałam na recepcjonistę.

-  You are from Tibet  - stwierdziłam bardziej niż zapytałam, bo w tamtej chwili wydało mi się to oczywiste. - Ty jesteś z Tybetu.

- Yes  - odrzekł z jasnym błyskiem w oku.

Miałam wrażenie, że on czekał tu na mnie przy tej ciężkiej drewnianej ladzie, za którą kryły się dziesiątki kluczy, papierków i hotelowych sekretów. Wiedział, że przybędę tu pewnego dnia w poszukiwaniu swojego przeznaczenia.

-  Thank you  - powiedziałam.

-  You are very welcome  - odrzekł cichym głosem i podał mi karteczkę z adresem.

Godzinę później wypełniałam formularz podania o chińską wizę. Tybet został zajęty przez Chiny i dlatego, żeby tam wjechać, potrzebna jest zgoda chińskich władz. Zapłaciłam podwójną cenę za ekspresowe rozpatrzenie podania, kupiłam bilet na samolot i dwa dni później wylądowałam na lotnisku w Lhasie. Lodowaty górski wiatr szarpał mnie za ubranie, a ja pomyślałam, że prawda jest jak wiatr, przed którym nie można uciec. I z przeznaczeniem jest tak samo.

Herbata z masłem i inne smakołyki

Wysiadłam z samochodu i spojrzałam na wysokościomierz w zegarku. Cztery tysiące metrów nad poziomem morza. Czułam to najbardziej w oczach, które były suche i jakby... wychłostane przez wiatr. Podeszłam bliżej do krawędzi drogi. Poniżej rozciągało się brązowe pole. Kudłate jaki zaprzężone do jarzma ciągnęły drewniany pług. Na głowach i szyjach miały pęki czerwonych frędzli. Z tyłu szedł skromnie ubrany Tybetańczyk, a za nim - kobieta sypiąca ziarno w świeżo zaoraną ziemię. Miałam wrażenie, że razem z nasionami wkłada do ziemi kawałek swojego serca. To co dzisiaj zasieją, będą zbierać za kilka miesięcy. Znów ręcznie, odmierzając kolejne metry pola własnymi krokami. Nie ma maszyn, traktorów ani kombajnów.

Patrzyłam na nich i myślałam jak dziwne i zaskakujące jest życie. Ja stoję na skraju drogi z aparatem fotograficznym w ręce, a oni ciężko pracują. Jak trudna musi być tutaj codzienność! W lodowatym zimnie, bez gorącej wody i ogrzewania, w ubóstwie, bez żadnej pomocy. Jak twardzi muszą być ludzie, żeby dać sobie tutaj radę. Wysmagani wiatrem, ogorzali od słońca, ubrani w wyblakłe stroje ziemistego koloru.

Przejęta i zmarznięta gapiłam się na pole. Czułam, że stoję u bram zupełnie innego świata. Ci ludzie nigdy w życiu nie widzieli komputera, nie lecieli samolotem, nie rozmawiali przez telefon i nie czytali gazet. Nie słyszeli o komunizmie ani walce politycznej. Tak jak Indianie w puszczy amazońskiej, mieli dusze wolne od manipulacji, kłamstwa i chęci zysku. Ich bogactwem była wiara i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Magia zamknięta w buddyjskich klasztorach i małe bóstwa z przeszłości, kiedy w Tybecie panowała religia zwana bon. Te boskie istoty wciąż mieszkają na płaskowyżu, kryjąc się pod kamieniami, na krzakach, drzewach i wierzchołkach gór. Dla nich zapala się kadzidełka i składa drobne dary, bo w zamian ludzie otrzymują stan harmonii, dobre zbiory i bezpieczną drogę podczas pielgrzymki do klasztoru. Bóstwa wychodzą czasem z ukrycia, podkradają się do ludzi

- Aaa! - krzyknęłam, podskakując ze strachu.

-  Miss  - powiedział ostrożnie kierowca. -  I think we have to go. ((ang.) Myślę, że powinniśmy jechać dalej.)

Wsiadłam do samochodu czując, że w moich wnętrznościach dzieje się coś dziwnego. Głód! Odzyskałam chęć na jedzenie!

- Dokąd jedziemy teraz? - zapytałam kierowcy.

- Na obiad - powiedział tak, jakby to było oczywiste.

Zatrzymaliśmy się w miejscu, gdzie przy drodze zbudowano kilka niskich betonowych baraków. W wejściu powiewały biało-granatowe kotary z buddyjskimi symbolami nieskończoności.

-  Chinese or Tibetan?  - zapytał przewodnik. - Chińskie czy tybetańskie?

- Tybetańskie! - odrzekłam bez cienia wątpliwości. - Na chińskie jedzenie pojadę do Chin!

Weszliśmy do niewielkiego pomieszczenia. W środku było ciepło, wzdłuż ścian stały czerwone niskie skrzynie, pełniące funkcje stołów. Takie same widziałam kilka lat wcześniej w Mongolii. To dziwny pomysł, ale zapewne ten stół bez nóg pełni podwójną funkcję kufra podróżnego. Usiadłam na ławie, usiłując zmieścić gdzieś nogi. Z kuchni wyszła wysoka Tybetanka z termosem w rękach.