SEZAMIE,
OTWÓRZ SIĘ!

Jestem najlepszym dowodem na to, że nie należy zbytnio ufać pamięci. W Turcji wszak już kiedyś byłam. Ale gdzie dokładnie? Nie pamiętam! Było to dwadzieścia lat temu, gdy wraz z przyjaciółmi ze studiów mieliśmy fantazję wyruszyć na wyprawę nurkową, zabierając ze sobą masę sprzętu i sprężarkę do butli. Ważyło to wszystko sporo, więc potrzebny był nam stosowny pojazd. Padło na wiekowego Stara 6x6 wykupionego od wojska. Miał tylko jedną wadę. Gdzieś tak w Rumunii zorientowaliśmy się, że wszystkie nasze pieniądze pójdą na benzynę, bo przy spalaniu 50 litrów na 100 km musieliśmy co chwila tankować. To dlatego objazd Turcji zrobiliśmy autostopem, a w Kapadocji poważnie zastanawialiśmy się nad biwakowaniem na dziko w jakiejś miłej jaskini. I oto teraz znowu wybieram się do Turcji, dzwonię więc do przyjaciółki, gdzie myśmy wtedy mieli bazę nurkową?

– Gdzieś na wybrzeżu… – pamięć Ewy okazuje się równie ulotna jak moja.

Skoro zatem jako dorośli tylu rzeczy nie pamiętamy, jak umysł dziecka miałby sobie z natłokiem wrażeń poradzić? Nie mam złudzeń, moich synków i tak zajmują zupełnie inne sprawy, a z wypraw przywożą własne wspomnienia. Bynajmniej nie związane z urodą architektury czy pięknem krajobrazu, bo znacznie cenniejsze okazuje się rzucanie patyków w potoku i smak lodów na rynku. Kilka dni przed wyjazdem zaczynam ich jednak prowadzać w świat, jaki nas czeka. Moim sprzymierzeńcem są zwykle baśnie, tym razem czytam im o przygodach Hodży Nasreddina.

Właściwie nic o nim nie wiadomo na pewno. Legendarny mędrzec i filozof ponoć pochodził z Anatolii, choć przyznają się do niego też kraje arabskie, a także Grecja, Rosja, Uzbekistan, Turkmenistan i Afganistan (i pewnie jeszcze kilka innych „stan” dałoby się wymienić). Hodża to tytuł honorowy, nadawany uczonym mężom i mało kto zasłużył na niego bardziej niż Nasreddin, którego imię oznacza „pomagający w wierze”. Z pewnością wierzył w to, że warto pomagać prostym ludziom, a poczucie humoru oraz giętki umysł potrafią uratować z niejednej opresji. A zatem dosiadajmy osiołka i wraz z nim wyruszajmy w pełną przygód podróż…

W naszym przypadku osiołkiem stał się samolot Wezyr Holidays, który niczym Pegaz mknie po nieboskłonie. Skojarzenie z mitycznym koniem jest jak najbardziej zasadne, bo samolot linii Pegasus ma skrzydlatego rumaka w nazwie i logo. Chłopcy lot przesypiają, za to nam skacze ciśnienie, gdy dochodzi do lądowania w Antalyi. Lecimy bowiem nad pustynnymi górami, wreszcie pojawiają się uprawy, domy, błękitne oczka basenów. Domów coraz więcej, pojawiają się bloki, mijamy wstęgę rzeki, docieramy do morza i… lecimy dalej!

Hej kapitanie! Właśnie minęliśmy Antalyę, gdzież gnasz na otwarte morze? Ale nasz kapitan dobrze wie, co czyni: po chwili zawracamy i po raz kolejny możemy przyjrzeć się miastu zawieszonemu na klifie. W jednym miejscu jaśnieje biała wstęga: to wodospad spadający wprost do morza! Za kilka godzin staniemy u jego stóp. Dopiero w tym momencie czuję, że wyprawa będąca przez tyle miesięcy ulotnym marzeniem, dzieje się naprawdę.

– W Antalyi koniecznie zobaczcie Muzeum Archeologiczne – radził nam przed wylotem przyjaciel, który właśnie wrócił z objazdu Turcji. – W okolicy jest jeszcze super rafting, a z Kaş musicie wybrać się do wąwozu Saklı kent. Genialne miejsce!

Słuchając jego opowieści, uświadomiłam sobie, że każdy dostaje taką Turcję, jakiej szuka. Dla wielu to oazy wypoczynku w hotelach all inclusive, dla innych skarbnica przeszłości i przygody, dla nas. Cóż, rafting i wąwóz muszą jednak poczekać, a z muzeów Antalyi najbardziej nas kusi… Muzeum Zabawek.

W progu wita nas Hodża Nasreddin, siedzący tyłem do przodu na osiołku. Moje osiołki na razie się obraziły, bo nie mogąc zdecydować się, jakie chcą lody, w końcu nie dostały żadnych. Usiłuję zaciekawić ich ekspozycją, ale muszki w nosach nie pozwalają niczego zobaczyć. Dopiero na widok kosmicznych zabawek oczy im rozbłysły. Podobnie jak ich tacie, który wypatrzył rakietę („Taką samą przywiózł mi mój tata z Rosji!”). Mnie natomiast najbardziej podoba się zestaw do robienia herbaty: malutki piecyk, dzbanuszek i filiżanki. W sam raz, by zrobić przyjęcie dla lalek w regionalnych strojach! Znajdujemy też kolekcję misiów z Niemiec, wielkookich zwierzaków z Japonii i… babuszek z Rosji. Myślałam, że ta wystawa pokażę nam zabawki tureckie, jednak tutejsze dzieci zapewne bardzo chętnie oglądają, czym bawili się rówieśnicy ich dziadków w innych krajach. Nasi synkowie spędzają z pół godziny na kontemplacji figurek z filmu Star Trek, plastikowych robotów i pojazdów kosmicznych z malowanej blachy. Jest tu nawet pluszowy E.T.

Spacer po starym mieście to wędrówka w czasie. Zmieniają się wieki, domy, opowieści. Brama Hadriana to kwintesencja imponującej historii Turcji: brama (a dokładniej łuk triumfalny) to czasy rzymskie, czasy antyku znajdziemy w podstawie północnej wieży, jej góra powstała za czasów seldżuckich, w tle zaś widać nowoczesną ulicę. Da się też dopatrzyć tu wpływów bizantyjskich i otomańskich, a jakby tego było mało, to wedle legend właśnie tędy przeszła legendarna królowa Saby w drodze do pałacu króla Salomona. By ochłonąć, jedziemy do wodospadów.

O ile wodospad Dolny Düden obejrzeć można w kilka minut (to właśnie jego widzieliśmy z samolotu), o tyle górne kaskady otacza park, gdzie spokojnie można spędzić nawet cały dzień! Na początek wędrujemy ku jaskini znajdującej się pod kurtyną wody. Możliwość oglądania wodospadu „od środka” bardzo się chłopakom podoba. Wokół nas zieleń, wilgoć i chłód. Rzecz nie do przecenienia w panoszącym się wokół ponad trzydziestostopniowym upale (a mamy koniec września!).

Wreszcie po godzinie spaceru pora na obiecane lody: przy ladzie stoi pan w stylowym ubranku i z wprawą wyjmuje co rusz wielką bryłę lodów. To te najlepsze w całym kraju lody z Kahramanmaraş. Początkowo wydawało się nam, że ich wyższość nad innymi to czysta propaganda. W stylu, że tylko te mają jedwabisty smak albo prawdziwie owocową nutę. Te jednak mają coś więcej. One się nie roztapiają! To dlatego nazywa się je „bite lody” (dövme dondurma), bo sprzedawca co chwila wyjmuje na szpikulcu ich wielką bryłę, rozciągając i ugniatając ją w powietrzu. Swój unikalny skład zawdzięczają prawdziwemu mleku. Prosto od kozy. Jeśli w tym momencie przełykasz ślinę z lekkim obrzydzeniem – błądzisz! Bo do mleka dodawana jest mąka z korzeni dzikiej orchidei, co sprawia, że te lody smakują faktycznie niesamowicie!

Z Muzeum Archeologicznego zrezygnowaliśmy, ale jest jedno, do którego musimy zajrzeć. To Minicity – najważniejsze zabytki Turcji zebrane w jednym miejscu. Prawdę mówiąc, trochę mnie ono podłamało, bo nagle uświadomiłam sobie, ile jeszcze zostanie nam do zobaczenia po zakończeniu tego wyjazdu! Baśniowe pałace w Stambule, wykute w skalnych ścianach klasztory, wspaniałe meczety… To wszystko koniecznie kiedyś…, teraz z radością odnajdujemy miejsca, które sq na naszej trasie.

– Chłopaki, patrzcie, teatr w Aspendos!

Najlepiej zachowany teatr starożytności na 15 tysięcy widzów dobrze jest oglądać z ramion taty, na zmianę więc robimy za podnośniki. A tu słynna biblioteka w Efezie! I meczet nad wodą w Şanlıurfie!

– Mama koń, patrz! Koń trojański! – woła Michaś.

Patrzę na niego zdumiona. Kiedyż zdążył poznać tę historię? Jeszcze mu jej nie czytałam. Może to Asterix i Obelix mieli jakieś przygody z Grekami. Do prawdziwego konia tym razem nie dotrzemy, za to do Pamukkale jak najbardziej. Tyle że chłopcy nie bardzo potrafią sobie wyobrazić wapienne tarasy z ciepłą wodą. Nie szkodzi. Za kilka dni przekonają się na własne oczy, jak niezwykłe cuda potrafi tworzyć natura.

DOMEK
NA DRZEWIE

Wyglądał surrealistycznie. Marzenie kilkuletniego chłopca zrealizowane było w skali jeden do jednego. Wysoka sosna, wokół pnia schody i gdzieś na wysokości dziesięciu metrów domek zbudowany z prostych desek.

– No toilet, no water, no air condition – recepcjonista Kadir’s Tree House wyliczał wady lokalizacji, przekonując mnie jednocześnie, że mieszkanie z dziećmi w bungalowie (wyposażonym we wszystkie te rzeczy) będzie znacznie wygodniejsze.

Jasne, mister, ale gdzie przygoda? Gdzie szaleństwo? Toż właśnie przyjechaliśmy z drugiego końca świata właśnie po to, by zamieszkać w takim domku! Choć synkowie do tego pomysłu początkowo są sceptycznie nastawieni.

– Mówiliście, że będzie fajnie, a w tym domku nic nie ma!

– Nic nie ma? Jest DRZEWO! Chłopaki, mamy w domku najprawdziwsze drzewo!

– Eee tam, tu wszędzie są drzewa…

Jak przekazać dziecku nasz zachwyt nad pięknem świata? Jak go nie przeładować wrażeniami, by potrafiło docenić miejsce, w którym jest się tu i teraz, by nie stało się zblazowanym turystą? Chyba czeka nas naprawdę trudne zadanie…

Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

© Copyright for the edition branded National Geographic Society

© 2013 National Geographic. All rights reserved

© 2013 Copyright for the text and photos Anna Olej-Kobus, Krzysztof Kobus

Dział handlowy: tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42;

fax ( 48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa: Dział Obsługi Klienta, tel. (48 22) 360 37 77

Redakcja: Iwona Karwacka

Korekta: Jadwiga Piller

Projekt graficzny i okładka: Natalia Baranowska, Marta Malesińska

manukastudio.pl

Redaktor prowadzący: Agnieszka Radzikowska

ISBN: 978-83-7596-504-9

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.