Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co.

Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41-42

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst: Piotr Kraśko

Redakcja: Katarzyna Szczypka

Korekta: Dorota Sideropulu

Projekt okładki: Piotr Grabowski, Studio Graficzne AORTA, www. aorta.com.pl

Projekt graficzny, skład i łamanie: Hanna Szeliga-Czajkowska

Redaktor prowadząca: Małgorzata Zemsta

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcie Piotra Kraśko na okładce: Mariusz Martyniak / www.matys-studio.com;

pozostałe zdjęcia na okładce: Corbis (2), Shutterstock.

Zdjęcia wewnątrz: Shutterstock: I (góra)-II, IV (dół), IX (dół)-X (góra), XIII-XIV (góra), XV (dół), XVI (dół), XX-XXII, XXIII (dół), XXVII-XXXIII (góra), XXXV, XL, XLII, XLIV-XLVII, LVI, LXIIIWikipedia: I (dół), V-IX (góra), X (dół)-XII, XIV (dół)-XV (góra), XVI (góra), XVII-XIX, XXIII (góra)-XXVI, XXXIII (dół)-XXXIV, XXXVI, XXXVII – Marius Arnesen, XXXVIII-XXXIX, XLI, XLIII, XLVIII-LIV (góra), LIV (dół) – Natan Flayer, LV (góra), LV (dół) – Marius Arnesen, LVII, LXII (dół) – Effi Schweizer, LXIV Prywatne archiwum Piotra Kraśko: LVIII-LXII (góra)

Materiały promocyjne filmu „Seks w wielkim mieście”: IV (góra) Domena publiczna: III

Copyright for the edition branded by National Geographic

© 2011 National Geographic Society. All rights reserved.

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Text © 2011 by Piotr Kraśko.

ISBN 978-83-7596-255-0

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Kraina ropy naftowej i Ferrari

Przy pięćdziesiątym przestałem już liczyć. Większość była czerwona, ale były też czarne i żółte. Najnowsze kosztowały kilkaset tysięcy dolarów, ale te z lat sześćdziesiątych warte były pewnie jeszcze więcej. Każdy mógł jechać sporo ponad 300 km/h, ale teraz ustawiły się grzecznie jeden za drugim i żaden nie przekraczał sześćdziesięciu na godzinę. By pohamować się przed szybszą jazdą, kierowcy chyba zaciągnęli hamulce ręczne.

Nigdy w życiu nie widziałem tylu ferrari.

Wszystkie jechały z Abu Zabi w stronę toru Yas Marina, gdzie miał się odbyć ostatni w sezonie wyścig Formuły 1. Jest coś, co nas łączy z mieszkańcami Zjednoczonych Emiratów Arabskich i niestety też coś, co bardzo nas różni. I my, i oni kochamy ferrari, ale oni bez większych problemów mogą je sobie kupić. Przez trzy lata pobytu w USA ani w Los Angeles, ani w Nowym Jorku, ani w Miami nie widziałem ich tyle, ile wtedy jednego dnia na przedmieściach Abu Zabi. Złoty rolls-royce obok nie robił żadnego wrażenia. A złoty był cały, włącznie z klamkami i felgami. Nawet szyby miały powłokę, która sprawiała, że były w tym samym kolorze co karoseria.

Wszyscy kierowcy ubrani byli w tradycyjne arabskie stroje. Wydawali się królami życia i trochę nimi byli. By zaspokoić ich miłość do luksusu, tuż przy torze Formuły i powstało też Ferrari World. Najwspanialsze centrum rozrywki, jakie widziałem. Oczywiście jest największe na świecie. Logo Ferrari na dachu ma 65 metrów długości. Jedną z atrakcji jest gigantyczny model silnika – tak duży, że po jego wnętrzu jeździ się wagonikami. Praca tłoków w tych samochodach uchodzi za dzieło sztuki równe dokonaniom Michała Anioła.

Posiadacze ferrari przy okazji wyścigu F1 postanowili urządzić sobie zlot. Wątpię, by w jakimkolwiek innym miejscu świata zebrało się ich tylu i wyglądało to tak imponująco.

Jak za 4 mld, to do mnie nie dzwoń

Przyjaciel, dzięki któremu byłem w Abu Zabi, pracuje tam od kilku lat. Po liceum w Polsce skończył prawo na Uniwersytecie Londyńskim i zaczął pracować dla jednej z brytyjskich kancelarii. Jej klientem był szejk z Emiratów. Polubił młodego Polaka i zaproponował pracę u siebie w kraju. Oferta była tak dobra, że nie sposób było ją odrzucić. Dopiero na miejscu zrozumiał jednak, jak wielkie interesy robi jego szef.

– Pewnego dnia wysłał mnie do Kuwejtu, bo mieliśmy kupić tam rafinerie. Przez tydzień negocjowałem warunki i sprawdzałem każdy punkt umowy, a było ich kilkaset. W pewnej chwili sięgnąłem po telefon i odczytałem SMS-a: „Dokończ beze mnie. Nie mam czasu przyjechać”.

Szejk stoi na czele jednego z funduszy inwestycyjnych, które mają przygotować Emiraty na czasy, gdy skończy się ropa naftowa. Prawdopodobnie nie stanie się to wcześniej niż za sto lat. W ciągu ostatniego roku fundusz wydał ponad 20 mld dolarów. Kupił m.in. spore pakiety akcji Mercedesa i jednego z największych koncernów naftowych w Hiszpanii.

– Co innego napisać tekst umowy, a co innego ostatecznie negocjować całą transakcję. Przed wyjazdem nie ustaliliśmy ceny. Na moje pytanie, ile mamy do wydania, przyszedł następny SMS: „Jeśli nie chcą więcej niż 4 mld, nie dzwoń, tylko od razu kupuj”. Z Abu Zabi przysłał listem poleconym pełnomocnictwa i kupiłem. Znałem wielkich inwestorów w Londynie, ale skala, na jaką działa się w Abu Zabi, jest nieporównywalna. Tu wydaje się miliard z taką łatwością, z jaką tam sto tysięcy dolarów.

Wszystko wskazuje na to, że ani miliardów, ani ropy przynajmniej do końca wieku tam nie zabraknie. Akcja drugiej części filmu „Seks w wielkim mieście” toczy się głównie w Abu Zabi. Mieszkanki Manhattanu są olśnione. Takiej ilości złota, bogactwa i luksusu nigdy nie widziały w Ameryce. Warto wiedzieć, że producent filmu nie dostał zgody na filmowanie w Abu Zabi i wszystko, co zobaczyli widzowie było plenerami z zupełnie innych miejsc i specjalnie zbudowaną scenografią. Pałac, w którym mieszkają bohaterki filmu, robi wrażenie, ale jest tylko niezbyt udaną kopią Emirates Palace, który naprawdę stoi w Abu Zabi.

Najdroższa noc świata

Jego budowa pochłonęła 3 mld dolarów. Jest zaledwie jednym z dwóch hoteli na świecie, którym przyznano sześć gwiazdek, a zastanawiano się nad siedmioma. Goście podzieleni są na trzy grupy: koralowi, perłowi i diamentowi w zależności od ceny pokoi jakie zarezerwowali. Za najtańszy trzeba zapłacić 400 dolarów, za najdroższy 15 000 dolarów. Za jedną noc. Najmniejszy pokój ma ponad 100 metrów kwadratowych powierzchni, największy – 680. Każdy gość ma przez cały czas pobytu „kamerdynerów”, którzy spełniają wszystkie możliwe zachcianki. Pracują na dwie zmiany, by usługi były dostępne przez 24 godziny na dobę. Hotel ma własną plażę długości 1,5 km. Do dyspozycji gości są też spa, dwa baseny i lądowisko dla helikopterów.

Jednak nawet wydanie 15 000 dolarów za noc nie gwarantuje dostępu do najbardziej okazałych pomieszczeń. Ostatnie piętro zarezerwowane jest tylko dla członków rodziny królewskiej i światowych przywódców. Mieszkali tam np. Angela Merkel i Tony Blair. Drzwi nie otworzą nawet największe pieniądze. Klucz jest w rękach królów, prezydentów i premierów. I tak nikt nie ma więcej pieniędzy od tutejszych szejków. Pałac ma 114 kopuł. Wykończone są w złocie i marmurze. Największa z nich ma ponad 70 metrów wysokości. Wystarczy powiedzieć, że koszt dekoracji choinki, która na Boże Narodzenie stanęła w hallu przy recepcji, wyniósł 11 mln dolarów. Obsługę stanowią dwa tysiące pracowników, którzy mówią w pięćdziesięciu językach.

Luksusowy Burdż Al Arab, hotel w kształcie żagla stojący przy wybrzeżu w Dubaju, jest ledwie ubogim kuzynem Emirates Palace. Nigdzie nie buduje się tyle co w Emiratach. Światowy kryzys ostudził trochę inwestycyjne szaleństwo, ale i tak niemal 70% największych dźwigów budowlanych na świecie stoi teraz w Abu Zabi i Dubaju. Dumni ze swej potęgi Amerykanie mawiają, że tylko niebo wyznacza granice ich marzeń. Mieszkańcy Zjednoczonych Emiratów Arabskich uważają, że dla nich nie ma żadnych granic, a już na pewno nie jest nią niebo.

Na dachu świata

W Dubaju stanął najwyższy wieżowiec świata – Burdż Chalifa. Początkowo miał się nazywać Burdż Dubaj, ale kraj popadł w kłopoty finansowe. Dziura w budżecie wyniosła ponad 40 mld dolarów. Z pomocą przyszedł emir sąsiedniego Abu Zabi – Chalifa ibn Zaid an-Nahajan. W hołdzie budynek nazwano jego imieniem. Ma 828 metrów wysokości i 206 kondygnacji. Jest tak wysoki, że ze szczytu można spokojnie skakać ze spadochronem. Oczywiście nie jest to zadanie dla początkujących, ale gdy spadochron się już otworzy, lot trwa jeszcze około 90 sekund.

Mało kto pamięta, że w historii ludzkości to na Bliskim Wschodzie stały najwyższe budowle. Przez cztery tysiąclecia największa była piramida Cheopsa w Gizie. Dopiero w 1311 roku Anglicy wybudowali wyższą od niej katedrę w Lincoln. Tyle, że piramida przetrwała do dziś, a środkowa wieża katedry nie. Zawaliła się w 1549 roku i nigdy jej nie odbudowano.

W Burdż Chalifa są najwyżej na świe-cie położone meczet (158 piętro), basen (76 piętro) i taras widokowy. Ze 124 piętra rozciąga się bajeczny widok na sporą część Zatoki Perskiej. Oczywiście w budynku zamontowano najszybsze windy świata. Poruszają się z prędkością 64 km/h, czyli 18 m/s, jeździ ich tam 57. Z powodu różnicy wysokości temperatura na szczycie Burdż Chalifa jest o sześć stopni niższa niż na parterze. By umyć ponad 24 tysiące okien, zainstalowano trzy roboty, które niemal bez przerwy czyszczą ogromne powierzchnie. W wieżowcu jest też hotel, którego wnętrza zaprojektował Georgio Armani. Ma 304 pokoje.

Wyzwaniem była nie tylko konstrukcja, która musi wytrzymać wręcz niewyobrażalny ciężar. Problemem były też panujące tam temperatury, latem regularnie przekraczające 40 stopni w cieniu. Beton wylewano więc tylko w nocy, gdy było chociaż trochę chłodniej. Była to też jedna z niewielu budów, która doprowadziła do zamieszek.

W Zjednoczonych Emiratach Arabskich związki zawodowe nie są żadną siłą polityczną. Po prostu nie istnieją, ich zakładanie jest zakazane. Budowlańcy mieli jednak dość. Pracując przy budowie jednego z najbardziej luksusowych budynków świata, zarabiali zaledwie cztery dolary dziennie. A że było ich tysiące, wzniecili małe powstanie, demolując okoliczne sklepy i podpalając samochody. Nigdy nie ujawniono sumy, jaka ich zadowoliła, ale do pracy wrócili.

Najwyższa wieża świata jest jednak tylko częścią kompleksu zbudowanego w centrum miasta na powierzchni ponad 3 hektarów. Cała inwestycja kosztowała 20 mld dolarów. Oprócz hotelu Armaniego jest jeszcze osiem innych i największe na świecie centrum handlowe – Dubai Mall. Zajmuje powierzchnię pięćdziesięciu boisk do piłki nożnej. Mieści się tam 1200 sklepów i 120 restauracji. Oczywiście jest też największa na świecie tafla szklana – ma wymiary 32 na 8 metrów i 6 centymetrów grubości, waży ćwierć tony. Stanowi jedną ze ścian kolosalnego akwarium – największej atrakcji dla dzieci. W 10 mln litrów wody żyje ponad 30 tysięcy różnych morskich stworzeń. Kino ma 22 sale, sklepów z biżuterią jest ponad 200. Przez miesiąc po otwarciu progi Dubai Mall przekroczyło 5 mln osób, rocznie jest ich 37 milionów.

Nos do alkoholu

W Iraku omal nie zginęliśmy po posądzeniu, że mamy alkohol. Jeden z menedżerów hotelu w Bagdadzie, gdzie po obaleniu Saddama Husajna mieszkali dziennikarze, trafił na wiele lat do więzienia, gdy w jednym z pokoi znaleziono butelkę whisky.

W Karbali niewiele brakowało, by i nas spotkał taki los. Naszym przewodnikiem i tłumaczem był tam niejaki Murey, urodził się w Jordanii, ale wychowywał w Wielkiej Brytanii. Po kilku dniach podróży w upale przekraczającym 50 stopni w cieniu i nocach, gdy wiele razy budziliśmy się ze snu, słysząc całkiem bliskie odgłosy strzałów, Murey uznał, że wieczorem należy nam się trochę spokoju. Okazało się, że na samym dnie plecaka miał ukrytą butelkę whisky. Wypiliśmy ją we trzech w hotelowym pokoju. Przymiotnik „hotelowy” jest może trochę na wyrost, bo była to właściwie noclegownia dla pielgrzymów, którzy przyjeżdżali odwiedzić jeden z najświętszych dla szyitów meczet. W naszym pokoju poza trzema łóżkami nie mieściło się już nic. Buty wystawialiśmy na zewnątrz. Zresztą nie tylko z braku miejsca. Nie myliśmy się od dwóch dni. Uznaliśmy, że warunki są jednak komfortowe, bo po drugiej stronie korytarza w takim samym pokoju jak nasz mieszkało trzech przybyszów z Iranu. Mało tego. Nie tylko się tam zmieścili, ale, jak zobaczyliśmy przez uchylone drzwi, wstawili nawet małą kuchenkę turystyczną i gotowali sobie zupę. My zamiast zupy mieliśmy whisky Mureya.

Następnego dnia koło południa byliśmy na zdjęciach w meczecie. Najpierw chcieli nas stamtąd wyrzucić, myśląc, że jesteśmy Amerykanami, ale informacja o Polsce bardzo ich uspokoiła. Zastępca szefa ochrony oprowadził nas po całej świątyni, cierpliwie wszystko tłumacząc. Pierwszy raz byłem wtedy w meczecie. To inny świat. Na zewnątrz bałagan, potworny hałas, krzyki, klaksony samochodów, brud, skwar, śmieci i gruz. Pierwsze, co zwraca uwagę po wejściu, to cisza. Trafiliśmy akurat na przerwę w modlitwach. Wszyscy rozmawiali niemal szeptem. Nikt się nie śpieszył, nie wykonywał żadnych gwałtownych ruchów. Było idealnie czysto. Na górze zamocowano ogromne płachty materiału, by rzucały cień na siedzących na kamiennej podłodze. Wszyscy byli sobie równi. Bogacz mógł siedzieć obok nędzarza, ale po stroju trudno ich odróżnić. Ci, którzy nie musieli iść do pracy, spędzali tu wiele godzin. Nie wiedziałem, jak będziemy przyjęci. Okazało się, że wszyscy byli wobec nas bardzo przyjaźni. Historie, które opowiadali, były jednak wstrząsające. Dwie powtarzały się najczęściej. W czasie pierwszej wojny w Zatoce, gdy rozpoczęła się operacja Pustynna Burza w 1991 roku ówczesny prezydent USA George Bush wzywał mieszkańców do powstania przeciw Saddamowi. Szyici na południu kraju go posłuchali.

– Naprawdę wierzyliśmy, że Amerykanie nam wtedy pomogą. Mogli przecież wszystko. Sami nas namawiali. Chcieliśmy go obalić, ich samoloty miały zatrzymać jego wojsko. Liczyliśmy, że będzie się bało wyjść z koszar.

Oddziały wielkiej koalicji na czele z US Army wygoniły irackich żołnierzy z Kuwejtu. Operacja lądowa trwała mniej niż 100 godzin. Wydawało się, że będzie to koniec reżimu w Bagdadzie. Zakładano się, czy dojechanie do stolicy Iraku zajmie amerykańskim czołgom następne 100 godzin czy może jednak więcej. Nic takiego się jednak nie stało. Amerykanie wrócili do domu. Saddam Husajn stracił Kuwejt, ale w Iraku był bezpieczny. Jego władza nie była zagrożona. Brutalnie rozprawił się z tymi, którzy chcieli go obalić.

– W meczecie schowały się setki ludzi. Głównie kobiety i dzieci, bo mężczyźni uciekli jeszcze dalej. Nikt nie wierzył, że żołnierze wejdą do świątyni z bronią.

Ale właśnie tak się stało.

– Ci siepacze strzelali do wszystkich. Dosłownie do wszystkich. Nikt nie przeżył. Tu, gdzie teraz stoimy, wszędzie była krew. Setki ludzi zginęły.

Wszyscy w Karbali spodziewali się, że Saddam okaże się okrutny i mściwy, ale nie zakładano, że porzuci ich Ameryka. Najpierw Waszyngton namawiał na powstanie, a gdy już zrealizował swój cel, zostawił tych ludzi bez żadnej pomocy. Przynajmniej tak widzieli to mieszkańcy Karbali.

Dwanaście lat później amerykańskie czołgi już tu dojechały. Syn prezydenta, który zawahał się w 1991 roku, uznał, że sprawę trzeba dokończyć. Saddam Husajn najpierw zniknął, ale znaleziono go ukrytego w podziemnej norze, osadzono w więzieniu i skazano na śmierć.