Rozdział 1
Mapy i drogowskazy

Są rzeczy, które można opisać słowami. Ale są też takie, których nie można – choćby uczucie, kiedy wsiadasz do samolotu, gdy na zewnątrz jest minus dwadzieścia stopni. Marzniesz w ciasnym fotelu przez jedenaście godzin lotu, a potem nagle lądujesz, drzwi się otwierają i czujesz na skórze uderzenie wilgotnego, gorącego powietrza, które jak tropikalna fala życia wdziera się do wnętrza twojego ciała i wypełnia cię od środka.

BALI !!!

Taksówka. Hotel. Ale jaki! Żarówka nad łóżkiem i hipnotycznie kręcący się wiatrak. Łazienka długa i wąska ze ścianą stylizowaną na surową skałę – zrobiona z betonu. Nie miałam rezerwacji. Podczas samotnych podróży nie planuję niczego zbyt dokładnie. Jadę dokąd mam ochotę i zostaję tam tak długo, jak chcę. Byłam pewna, że uda mi się znaleźć jakiś nocleg na pierwszą noc.

Każda podróż zaczyna się tak, że po wylądowaniu wybierasz taksówkarza. Albo on wybiera ciebie. Bierze rączkę twojej torby i przejmuje też twoje życie. Dosłownie. Nie wiesz kim jest i nie wiesz jakie ma zamiary. Prowadzi cię w ciemność na zewnątrz lotniska. Na parking, gdzie otwiera jeden z samochodów.

Szłam za nim i myślałam, że to jest właśnie jedna z takich chwil, kiedy waży się cała moja przyszłość. Taksówkarz był niby ubrany w błękitną służbową koszulę, podobnie jak inni kierowcy w liczbie trzech, którzy też stali na lotnisku, ale… Nie było oficjalnego postoju taksówek ani miejsca, gdzie można zasięgnąć informacji. Samolot wylądował o ósmej wieczorem, czyli dawno po zapadnięciu ciemności, bo w tropikach noc zaczyna się około dziewiętnastej. Razem ze światłem dnia odeszli też policjanci i strażnicy. Z samolotu wysypały się wesołe Holenderki i Dunki, które uciekły z mrozów grudniowej Europy. Wsiadły do samochodów swoich przyjaciółek i odjechały. Inni załadowali się do shuttle busów, czyli transportu przysłanego po swoich gości przez lepsze hotele, które można zarezerwować i opłacić przez Internet siedząc przed komputerem na drugim końcu świata. Mogłabym też tak zrobić, ale nie chciałam. Podróżowanie jest dla mnie odkrywaniem nieznanego. Nie chcę wiedzieć jak wygląda ani jak się nazywa hotel, w którym spędzę dziś noc. Lubię się zdziwić i lubię kiedy coś mnie zaskakuje. W Polsce jestem dobrze zorganizowana i punktualna. Ale kiedy wyruszam w samotną podróż, podoba mi się to, że nic nie wiem i że zostanę znienacka wrzucona w kompletnie nieprzewidywalne sytuacje i zdarzenia, w których będę musiała sobie poradzić.

Otworzyłam przewodnik, wybrałam nazwę hotelu. Przywitałam się z moją torbą podróżną, która szczęśliwym trafem wylądowała na tym samym lotnisku, co ja. Wyszłam przez jedyne wyjście do miasta. Lotnisko w Kuta jest naprawdę niewielkie. Oficjalnie nazywa się Ngurah Rai International Airport i nominalnie jest przypisane do stolicy wyspy, czyli Denpasar, ale w rzeczywistości leży trzy kilometry od najsłynniejszej balijskiej plaży w Kuta. Jedenaście kilometrów od stolicy.

Z mojego podróżniczego doświadczenia wynikało, że kiedy w dowolnym miejscu na świecie ląduje międzynarodowy samolot, zawsze znajdzie się pojazd, którym będę mogła zabrać się do najbliższej osady. Nawet jeśli będzie to zardzewiała przyczepa traktora.

Oddychałam głęboko, z zachwytem rozpoznając w powietrzu słodki zapach kwitnących migdałowców. Postój taksówek? Budka oficjalnej korporacji? Informacja dla podróżnych? O nie, nic z tego. W ciemności słychać było przestraszone pokrzykiwania ptaków. I miękkie kroki stóp w tropikalnych sandałach.

– Taxi, miss?

Podniosłam wzrok. Taksówkarze na całym świecie mają podobny wyraz twarzy. I tymi samymi słowami zaczepiają zabłąkanych pasażerów w New Delhi, Buenos Aires czy Nairobi.

Spojrzałam mu w oczy. Nieopodal stało trzech innych taksówkarzy, w identycznych błękitnych koszulach. Byli to jedyni czterej kierowcy na całym lotnisku. A ja miałam przed sobą zaledwie trzy kilometry do hotelu w Kuta. Musi się udać.

– Yes – odrzekłam z pewną powściągliwością. – How much? Ile?

Pytanie o cenę było jak najbardziej na miejscu. Taksówki poza Europą rzadko mają taksometry. Jeśli nie ustalisz ceny przed rozpoczęciem podróży, będziesz musiał zapłacić tyle, ile kierowca będzie miał fantazję zażądać. Czasem zresztą i tak nie da się tego uniknąć, bo taksówkarze na całym świecie to lwy, które usiłują upolować osłabionego długą podróżą turystę. I zwykle im się to udaje.

– Chodźmy – odrzekł kierowca i sięgnął po moją torbę.

– Thank you – powiedziałam, nie spuszczając z niego oczu.

Nie wiedziałam jeszcze czy mogę mu zaufać, ale nie chciałam też zachować się jak podejrzliwy i pełen strachu Europejczyk, który we wszystkich dookoła widzi potencjalnych złodziei. To znaczy, precyzyjnie rzecz ujmując, miałam świadomość tego, że mężczyzna może uciec z moim bagażem i byłam gotowa natychmiast rzucić się za nim w pościg, ale na razie sprawdzałam jego rzetelność i moją czujność.

Parking był ciemny i ponury. Bardziej przypominał prywatne podwórko niż część międzynarodowego lotniska. Potykałam się o dziury i kamienie, a taksówkarz szedł i szedł. Szedł i szedł, ciągnąc za sobą moją torbę. Wtedy właśnie pomyślałam, że kiedy zgadzasz się jechać z nieznajomym taksówkarzem pod nieznany adres w nowym mieście, pozwalasz mu przejąć kontrolę nad swoim życiem, bo nie wiesz dokąd cię zawiezie ani gdzie zatrzyma się po drodze. Szczególnie gdy dookoła drży ciepła tropikalna noc.

Wreszcie stanął. Otworzył bagażnik.

– How much? – powtórzyłam. – Ile?

– Two hundred – powiedział niewyraźnie.

– Two hundred? – powtórzyłam trochę bezradnie, usiłując przywołać w pamięci kurs, po jakim wymieniłam przed chwilą na lotnisku dolary.

Matematyka nie jest moja najmocniejszą stroną, szczególnie po prawie trzydziestu godzinach spędzonych w powietrzu.

– Yes.

– Two hundred? – zapytałam jeszcze raz, bo słowa te zabrzmiały dziwnie nieprawdopodobnie.

Two hundred, czyli dwieście. Po ile wymieniałam dolary? Po osiemdziesiąt osiem, ale… Osiemdziesiąt osiem? Osiemset osiemdziesiąt? Osiem tysięcy osiemset?... A może osiemdziesiąt osiem tysięcy? Sięgnęłam do kieszeni po notatnik. Zawsze zapisuję takie rzeczy. Osiem tysięcy osiemset. Dwie ósemki i dwa zera, bez wątpliwości. To jeden dolar.

– Two hundred rupees? – spojrzałam na kierowcę. – Dwieście rupii?

Wow, najtańsze taksówki na świecie. Wychodzi… Eee, wychodzi… No, jakieś kilka centów za kurs. To jakieś pięćdziesiąt groszy. Super.

– Two hundred thousand – odpowiada kierowca, błyskając w ciemności oczami.

Dwieście tysięcy rupii. To zmienia postać rzeczy. Szybko obliczam w pamięci, starając się uruchomić uśpione szare komórki odpowiedzialne za tabliczkę mnożenia. Osiem tysięcy osiemset, zaokrąglam do dziesięciu tysięcy, dzielę z dwustu tysięcy i czuję nagle, że trzeźwieję. Dwadzieścia dolarów? Czyś pan z byka spadł? Przecież to jest bardzo blisko, a Bali to jedno z najtańszych miejsc na świecie.

– No, this is too much¹ – odpowiadam stanowczo i też błyskam na niego groźnie oczami.

– This is the price. Taka jest cena – upiera się taksówkarz.

– To za dużo. Przecież Kuta jest bardzo blisko stąd.

– Ale taka jest cena.

– Twoja cena? Czy oficjalna cena?

– Oficjalna cena. Każdy taksówkarz powie ci to samo.

– Naprawdę? – rzucam od niechcenia i patrzę mu prosto w oczy.

– Naprawdę – odpowiada żarliwie i bez wahania.

Jest noc. Zanim dostałam wizę, odebrałam bagaż i wymieniłam pieniądze, dawno minęła dziewiąta. Wyruszyłam poprzedniego dnia w południe, trasą przez Amsterdam i Singapur. Każdą cząsteczką ciała czułam, że potrzebuję wyciągnąć się w pozycji horyzontalnej, zamknąć oczy i odpłynąć w sen.

– Zapłacę sto tysięcy – mówię w ciemność.

Taksówkarz kręci głową. On wie, że człowiek po wielu godzinach podróży ma poważnie osłabioną odporność.

– Cena wynosi dwieście tysięcy – powtarza uparcie.

– Dobrze – zgadzam się. – Jedźmy.

Jedziemy. Przez mikroskopijne uliczki, gdzie z trudem mieści się jeden samochód. Przez czarne zaułki bez świateł i bez ludzi. Rozpychając gęstą, ciemną noc. Siedzę na tylnym fotelu trzymając w palcach pasek podręcznego plecaka. Mam w nim wszystko – pieniądze, dokumenty, sprzęt fotograficzny. Wiem, że ta balijska noc może być ostatnią nocą w moim życiu. Wiem, że kierowca może być w zmowie z miejscowymi przestępcami i dlatego wiezie mnie przez bezludne pustkowia. Wiem, że może się zdarzyć wszystko. I wiem, że będzie, co ma być.

Nie boję się. W podróży jest tak samo jak w życiu. Co ma się zdarzyć, to będzie. Nie ryzykuję bez potrzeby ani dla zabawy. Czasem jednak trzeba podjąć decyzję nie mając do końca pewności jakie będą jej konsekwencje. Zaufać swojemu instynktowi. Albo po prostu poddać się przeznaczeniu.

W chwili, kiedy zgadzasz się na to, co będzie, świat zaczyna się tobą opiekować. Dopóki walczysz i usiłujesz przejąć kontrolę nad przyszłością, jesteś jak obcy przybysz w żelaznej zbroi na nowej planecie. Być może nikt cię nie zaatakuje, ale i nikt nie zaoferuje ci pomocy. Zdejmij pancerz i zdaj się na to, co ma być. Wtedy poczujesz, że ktoś lub coś o ciebie dba. Na każdym kroku.

Kiedy przestaniesz gorączkowo szukać drogowskazów i dokładnych map, poczujesz, że świat sam cię prowadzi. W najlepszym dla ciebie kierunku.

Tak właśnie lubię podróżować. W życiu na co dzień też. I podczas samotnych wypraw przez kontynenty.

Rozdział 2
Hotel

To ile? – zapytałam w nocy, kiedy w końcu dojechaliśmy na miejsce.

– Dwieście tysięcy – powtórzył z uporem taksówkarz.

Pokręciłam głową z niedowierzaniem, ale umowa jest umową. Jeszcze raz spojrzałam mu w oczy. Było ciemno, to fakt. Mdłe światło latarni padało na żelazną bramę i podwórko z udeptanej ziemi.

– Dwieście tysięcy – mruczałam do siebie sięgając po banknoty. – Nieprawdopodobne. Sprawdzę to. Jeśli to nie jest uczciwa cena, i tak się o tym dowiem.

Kierowca zwinnie zgarnął banknoty i odjechał.

– Dla jednej osoby? – Balijka na recepcji uniosła brwi.

– Si, por favor – opowiedziałam po hiszpańsku i dodałam od razu po angielsku: – O, przepraszam. Nie wiem dlaczego mówię po hiszpańsku.

Właściwie wiem. Ten język włącza mi się automatycznie kiedy jestem w podróży.

– Hm – mruknęła dziewczyna. Była boso. A „recepcja” to stara drewniana lada i skrzynki na klucze. – Sto pięćdziesiąt tysięcy.

– Super.

– Możesz zapłacić jutro rano.

– Świetnie.

– Tam – wskazała podbródkiem na ścieżkę.

– Dziękuję.

Wciągnęłam torbę do pokoju, usiadłam na łóżku, westchnęłam z zachwytu. Kiedy zasypiałam, za oknem cmokał ptak. Nie ćwierkał i nie śpiewał, ale wydawał dziobem odgłos całowania.

Rozdział 3
Kowboje z plaży

Można oczywiście kupić miejsce w kurorcie i zostać dostarczonym na miejsce jak przesyłka kurierska. Spędzić tydzień nad basenem, krążąc pomiędzy barem, leżakiem a sypialnią. Ale świat z perspektywy przeciętnego hotelu jest nudny i przewidywalny, a wakacje spędzone w takim miejscu to straszna męczarnia. Bardziej lubię trafić w nieznane i dać się porwać fali zdarzeń.

Hotel Barlian to takie miejsce, o jakich czytasz w książkach przygodowych. To idealna meta dla Indiany Jonesa i Johnny’ego Deppa z „Dzienników zakrapianych rumem”.

Wiatrak na suficie rozgarniał powietrze jak mechaniczna ośmiornica. Okrawki światła wpadały przez ażurowe cegły nad drzwiami. Wokół panowała przedziwna cisza. Tak jakbym wpadła przez szczelinę czasoprzestrzeni do zupełnie innego wszechświata. Otworzyłam drzwi.

Wstawał gorący, tropikalny poranek. Było tak cicho, że słyszałam jak kropla wody uderzyła w zielony liść. W nocy chyba padał deszcz. Gdzie ja jestem?... Ach tak, Bali. Kuta. Hotel. Śniadanie?

W tropikalnych hotelach nie ma ścian, bo po co? Jeśli przez cały rok jest gorąco, lepiej otworzyć przestrzeń i poruszyć powietrze. Recepcja miała dach i kontuar, a w mikroskopijnej jadalni ustawiono kilka stolików. Kręciła się między nimi długowłosa dziewczyna w czerwonej bluzce.

Usiadłam. Boże, jak cudownie! Pierwszy dzień podróży, rześki poranek przed gorącym, wilgotnym grudniowym upałem.

– Kawa czy herbata?

– Poproszę kawę.

– Jajko smażone?

– Może być.

– Sama? – dziewczyna rzuca mi spojrzenie z ukosa.

Plaża w Kuta to słynne miejsce z kilku powodów. Niektóre z nich mają muskularne czekoladowe ciała i olśniewające uśmiechy. Mówi się o nich „Kowboje z plaży”. To młodzi Balijczycy, którzy zaprzyjaźniają się z turystkami z Europy i uprzyjemniają im pobyt na wyspie. W zamian dostają prezenty. Potrafią być bardzo wdzięczni, szczególnie dla pań, które są rozczarowane chłodem europejskich mężów z umiarkowanego klimatu. Tutaj nie muszą pracować ani udowadniać swojej wartości. Wystarczy, że są. A chłopcy z plaży mają w sobie tyle ciepła, czułości i oddania, że są warci długiej podróży i ceny, jaką trzeba zapłacić za ich bliskość.

– Tak – uśmiechnęłam się. Chyba wiem, co sobie pomyślała.

– Hm – mruknęła i rzuciła mi jeszcze jedno ukradkowe spojrzenie.

Chyba niezupełnie pasowałam do obrazu europejskiej turystki. Męska tropikalna koszula z podwiniętymi rękawami, krótkie spodenki i klapki. Brak dekoltu, makijażu, rąbka bielizny i biżuterii.

– Jajko smażone? – pyta jeszcze raz. Chyba wytrąciłam ją z porannego rytmu.

– Dobrze.

– Herbata?

– Kawa.

– Uhm – mruczy dziewczyna i odpływa w stronę kuchni.

Wraca ze szklanką kawy i bladymi grzankami. Przynosi jajko. Potem siada pod ścianą i siedzi. Patrzy, nie patrząc. Zawisa gdzieś myślami i dryfuje przez czas. Jest, ale jakby jej nie było. Kiedy do jadalni wchodzi chłopak w białej koszuli, dziewczyna podnosi się jak automat.

– Kawa czy herbata? Jajko smażone?

I znów odpływa do kuchni, wraca ze szklanką, przynosi plastikową podkładkę i talerz, a potem siada i zapada w senne zamyślenie.

– Ludzie są różni – powiedziałaby pewnie, gdyby ktoś ją zapytał. – Jeden prosi o herbatę, inny o kawę. Jeden chce omlet, inny jajecznicę albo jajko na miękko. Jeden siorbie i beka, inny nie może się zdecydować czy jeść widelcem, czy łyżką. Ludzie są różni.

Jedni przyjeżdżają, żeby ogrzać się w ramionach opalonych tubylców, inni prężą własne mięśnie na deskach surfingowych. Są tacy, którzy przybywają stadnie z rodzinami i dziećmi albo w gronie znajomych. A ja daję się porwać przygodzie i podążam za nieznanym.

Rozdział 4
Plemiona plażowe

Być może powinnam była zwrócić na to uwagę już wtedy. Ale pierwszego dnia w podróży zwykle wszystko jest zaskakujące, a wnioski – przedwczesne.

Kuta była kiedyś wioską rybacką. Potem zaczęli tu przybywać zachwyceni surferzy. W latach osiemdziesiątych XX wieku mówiono o trzech słynnych K: K jak Kathmandu w Nepalu, K jak Khao San Road w Bangkoku i K jak Kuta. Wszystkie trzy wyglądają podobnie – pośpiech, chaos, tłok i szalona atmosfera zrobienia wszystkiego natychmiast, tu i teraz. Tam nie ma jutra. Jest tylko dzisiaj w najbardziej łapczywie głodnej odmianie. Dziesiątki tanich pokoi, hosteli, sklepików i barów, obwoźni sprzedawcy owoców i podrabianych okularów przeciwsłonecznych, kłęby spalin i kurzu wzbijanych przez ryczące motocykle, obrazy, napoje, promocje, oferty. K jak kosmos. Wciąga cię, porywa, wsysa i ściska. Wpływasz w niego jak swobodna tratwa i od razu wiesz, że musisz podążać za nurtem, którym cię unosi.

– Kup wodę, tania woda!

– Taksi, taksi?

– Tatuaż, miss! Wejdź, zobacz!

– Pamiątki, pamiątki? Obejrzyj bez zobowiązań!

– Taksi? – jeszcze jeden klakson, jeszcze jedna chmura czarnych spalin.

Kręci mi się w głowie. Motocykl przejeżdża mi prawie po palcach stóp. Ulice w Kuta są nieprzechodzalne albo nieprzejściowe – nie ma chyba takiego słowa w języku polskim, bo i nie istnieje w naszym kraju nic, co można by tak nazwać. Wyobraźcie sobie nieprzerwany strumień motorów i samochodów, które zawsze mają pierwszeństwo. Możesz stać na krawężniku przez pół godziny, wystawiając jedną oczekującą stopę na jezdnię, ale nikt się nie zatrzyma, nikt nie zwolni i nikt cię nie przepuści. Samochody i motocykle jadą błotnik przy błotniku, bo uliczki są ciasne i zabudowane do ostatniego wolnego centymetra.

Rybacy, którzy tu kiedyś mieszkali, nie potrzebowali zbyt wiele miejsca. Trzeba było przynieść sieci, a potem dostarczyć ryby na targ. Dróżki szerokie na półtora metra w zupełności wystarczały. Między nimi stały pewnie drewniane ażurowe domki, po których dzisiaj nie ma śladu. Zastąpiły je ściśnięte między rogami ulic budynki z betonu. Miejsca ciągle brakuje, tym bardziej, że to jest ulubione miejsce backpackersów² z Australii. To tylko pięć godzin lotu. Przylatują tu na weekend albo krótkie święta. Noszą mikroskopijne koszulki i napinają mięśnie ramion dźwigających deski do surfowania. Naprzeciwko maszerują europejskie laski w szortach, dekoltach i z rozjaśnionymi włosami. Widząc siebie nawzajem mają poczucie wspólnoty i przynależenia do tego samego plemienia plażowego, które antropolodzy nazwaliby pewnie subkulturą.

To im daje poczucie bezpieczeństwa, które pozwala czuć się wolnym i radosnym. Wracają do domów i opowiadają jak niezwykłe, wyjątkowe i cudowne jest to miejsce, ale w gruncie rzeczy wcale nie chodzi o konkretną wioskę, plażę czy hotel, tylko o kojące poczucie identyfikacji, przynależności i współdoświadczania, które pojawiło się w ich podświadomości.

Kuta to pięć kilometrów dość wąskiej plaży ogrodzonej murem, za którym znajduje się labirynt betonu pełen ryczących silników aut. Ogłuszający, rozpędzony i wiecznie gnający przed siebie. Pizza Hut, Hard Rock Cafe, Hard Rock Hotel i restauracja, dżinsy Lewisa i torebki Prady, a dla surferów na głównej ulicy tłoczą się znane marki od Rip Curl aż po Quicksilver.

Stanęłam pod salonem masażu. Rozejrzałam się. Powąchałam powietrze. Tak, jest tu wszystko, czego możesz potrzebować do wygodnych wakacji i do identyfikacji plemiennej. Ale nie ma niczego dla mnie. Postanowiłam jak najszybciej ewakuować się z Kuta. Ani przez chwilę nie przeszło mi przez myśl, że może to być najtrudniejsze ze wszystkiego, na co mogłabym akurat mieć ochotę.

Rozdział 5
No have

Sprawa jest prosta. W Europie i Ameryce Północnej rzeczywistość jest tak zorganizowana, żeby ułatwić życie ludziom w miastach. Oni zajmują się zarabianiem pieniędzy, a potem należy im ułatwić ich wydawanie. Najpierw więc spędzają 80% życia w klimatyzowanych i sztucznie oświetlonych biurach lub urzędach, potem oczekują równie przewidywalnego transportu do domu lub wybranych przez siebie atrakcji.

Poza Europą i Ameryką Północną świat reguluje się sam. Między wioskami krążą szalone małe busy, dla których nigdy nie istniały rozkłady jazdy. Kierowca odjeżdża wtedy, kiedy ma komplet pasażerów, ale ponieważ tubylcy zwykle potrzebują dojechać na poranny targ, to największy ruch jest pomiędzy szóstą a ósmą rano. Wtedy wystarczy przyjść, wsiąść i po kilku minutach wyrusza się w drogę. Busy jadą po wertepach i wąskich górskich drogach w kurzu, deszczu i upale, w środku siedzi tyle osób, ile zmieści się na wcisk bez odpadnięcia bocznej ściany. To zwykły lokalny transport dla tubylców. Taki właśnie lubię najbardziej.

To jest jeden z powodów, dla których nie pociąga mnie podróżowanie po Europie. Żeby dojechać do miasta lub wioski, musiałabym przyjść na dworzec, kupić bilet, zdecydować o której godzinie chcę jechać, a następnego dnia przyjść na konkretną porę i wsiąść do odpowiedniego pociągu. To strasznie nudne.

Wolę zerwać się o świcie, wyjść na powietrze pełne śpiewu egzotycznych ptaków i ciągnąć za sobą torbę podróżną aż trafię na plac z ubitej ziemi, gdzie stare samochody niecierpliwie tupią mechanicznymi kopytami. Na widok potencjalnego pasażera natychmiast czujnie ruszają kierowcy, rzucając w moją stronę pytające nazwy wiosek, do których zaraz będą ruszać.

Szukam kierowcy, który jedzie do wybranego przeze mnie miejsca, wsiadam, ktoś ładuje moją torbę na dach, a ja wtulam się między fartuch przekupki z Nikaragui a brudną szybę okna. I jestem szczęśliwa. Między samochodami pojawia się kucharka z miską gorących tamales, czyli zawiniątek z kukurydzianej mąki w liściach bananowca. Śniadanie. Ugotowała je dziś w nocy, żeby na rano były gotowe. Wsiadają następni pasażerowie. Indianie z górskiej wioski. Rolnik z workiem manioku. Uśmiechnięta jegomość z dwiema żywymi kurami. Dziewczyna z warkoczem i maleńkim dzieckiem. Nie śpieszy mi się. Mogłabym tak siedzieć, patrzeć i słuchać, zjeść porcję gorącego ryżu w liściu bananowca i plaster ananasa na deser, czekając na to, dokąd życie mnie zabierze. To jest dla mnie esencja podróżowania. Być. Po prostu być w miejscu, gdzie toczy się egzotyczne życie i pozwolić mu się wciągnąć.

Byłam jak najbardziej gotowa dać się wciągnąć Indonezji. Tak, chcę się zmęczyć, pobrudzić, umordować, nałykać kurzu, spalić słońcem i zmoczyć przez deszcz. Chcę poczuć tutejsze życie tak głęboko i dotkliwie, jakbym je miała pod skórą. Z daleka omijam klimatyzowane autobusy i pociągi dla turystów. Nie lubię standardowych hoteli ani czystych restauracji ze stolikami pod białym obrusem. I nigdy nie wynajmuję samochodu, bo on byłby żywym dowodem na to, że należę do innego świata.

Kiedy jestem w podróży, chcę należeć do tego świata, który mnie otacza. W każdej sekundzie, w każdej sytuacji i przez cały czas.

Mój plan był więc superprosty. Znaleźć miejscowy parking dla minibusów, którymi lokalesi podróżują po wyspie, pójść tam jutro o świcie i wyruszyć dalej.

O, proszę. Informacja turystyczna. Zwykła mała budka przy ulicy. Żadne klimatyzowane biuro ani pani w urzędowym mundurku. Długowłosy lokales w T-shircie.

– Hello! – rozświetla się na mój widok. – How are you!

Wymieniamy uprzejmości. Czas przejść do rzeczy.

– Autobus?? – kręci głową. – Do Ubud??

Ubud to miejscowość kilkadziesiąt kilometrów na północ od plaży w Kuta, słynąca jako kulturalna stolica Bali.

– Bemo – podpowiadam, bo tak nazywa się indonezyjski minibus dla lokalesów.

– Bemo? – pyta takim tonem, jakby słyszał to słowo po raz pierwszy.

Cofam się o krok. Może źle przeczytałam szyld i to nie jest Informacja turystyczna, tylko Nimfomancja nudystyczna lub coś w tym rodzaju?

– Public bus³ – podpowiadam.

– Ooo! – woła. – No have, no have!⁴

– Jak to no have? – zdumiewam się. To niemożliwe. – To czym ludzie jeżdżą do Ubud?

– Tylko shuttle bus albo prywatnym samochodem.

Shuttle bus to autobus turystyczny, czyli taki, w którym podróżują wyłącznie biali turyści. Aaaaa! Mam ochotę krzyczeć. To jest specjalny samochód, który podjeżdża pod drzwi twojego hotelu, kierowca pakuje twoją walizkę do bagażnika, a potem zatrzaskuje drzwi, żeby przypadkiem zbyt wiele promyków słońca nie zepsuło ci drogocennego europejskiego samopoczucia. Klimatyzacja, zimne piwo i towarzystwo kolegów i koleżanek z Europy. To jest dokładnie to, czego jak ognia unikam w podróży!!

– Nie, nie – upieram się jak tonący. – Gdzie jest parking dla miejscowych lokalnych busów?

– Lokalnych busów? – zdumiewa się tubylec.

– Tak, tak, zwykłych lokalnych busów.

– No have, no have.

– No jak to? A jeżeli ktoś, kto mieszka na Bali, chce dojechać do Ubud, to czym jedzie?

– Własnym transportem.

Robię wielkie oczy. Bali? Jedno z najtańszych miejsc na świecie? Ludzie mieliby dojeżdżać na targowisko w sąsiedniej wiosce własnym transportem?

– Thank you – mówię i postanawiam poszukać innego rozmówcy.

Następna budka przy ulicy. Broszury. Upewniam się, że to informacja turystyczna, a nie nihilistyczna. Lokales też bardziej wiarygodny, w błękitnej koszuli i spodniach.

– Hello – wita mnie uprzejmie.

– Hello – oddycham z ulgą. – Szukam miejsca, skąd rano odjeżdżają bemo do Ubud.

Balijczyk mruga oczami. Wyraźnie nie rozumie.

– Bemo. Public bus. Do Ubud.

– Public bus? – powtarza z niedowierzaniem.

– Of course!

– No have, no have.

Jak to no have??!! To jest po prostu niemożliwe! Trzecia budka. Czwarta budka.

– No have, no have!...

– Zawsze podróżuję lokalnym transportem! – upieram się. – Musicie go mieć!

– No, może i jest jakiś public bus, ale ja nawet nie wiedziałbym gdzie go szukać – przyznaje w końcu jeden z tubylców.

Piątka budka. Szósta budka. Jestem głodna, zmęczona i oszołomiona. Kompletnie nie wiem co o tym myśleć, postanawiam więc odłożyć myślenie na później, a na razie jakimkolwiek możliwym sposobem wydostać się z upiornej plaży w Kuta.

– Ubud? – pyta mnie gość w siódmej budce. – Shuttle bus? Tomorrow?⁵

– Yes – odpowiadam kompletnie skołowana. – Nie – dodaję po chwili. Spróbuję jeszcze raz. – Chcę pojechać lokalnym bemo, które pewnie odjeżdżają o świcie. Ale skąd?

– Lokalne bemo?... Transport publiczny?... No have. Nie ma – odpowiada jak automat pan z informacji.

– A co jest? – pytam zrezygnowana.

– Shuttle bus – mówi radośnie. – Jutro o jedenastej rano. W którym hotelu jesteś?

– Barlian.

– O jedenastej będzie czekał przed hotelem. Sześćdziesiąt tysięcy.

– Rupii? – upewniam się. Chyba nic by mnie już nie zaskoczyło, nawet to, że turystyczny bus do miejscowości oddalonej o trzydzieści kilometrów kosztuje sześćdziesiąt tysięcy dolarów.

– Of course – przytakuje dobrodusznie tubylec.

Kupuję bilet, płacę i wracam do hotelu. Nic nie rozumiem.

Rozdział 6
Zielony smok

Kuta poza plażą to nieustający ryk i szum silników. Motocykle i samochody bez przerwy suną po wąskich ulicach jak wielkie żelazne bestie w świecie przyszłości. Czy to prawda, czy tylko mi się zdawało, że rano przed moim pokojem w gęstej tropikalnej zieloności ogrodu było tak cicho, że słyszałam uderzenie kropli deszczu o liść?...

Zahaczyłam plecakiem o kabel zwisający z muru. Czy zdarza wam się, że życie chwyta was za ubranie i zatrzymuje, bo chce wam pokazać coś ważnego?

Wyplątałam się z kabla i nagle zobaczyłam wnękę, w której urządzono prosty bar. Ściany pomalowane na niebiesko, kolorowe obrazki wycięte z gazety i dziewczyna, która opiera się o stół tak spokojnie, jakby była jego częścią. Nagle sobie przypomniałam, że jestem potwornie głodna.

– Selamat… – zawahałam się.

W języku indonezyjskim są cztery określenia na powitanie. Zależnie od pory dnia mówi się selamat pagi (do dwunastej w południe), selamat siang (między 12.00 a 14.00), selamat sore (do szóstej po południu) albo selamat malam (po zapadnięciu zmroku).

– Selamat sore – zajrzałam do notatek.

– Sore – odpowiedziała sennie.

– Saya – zaczęłam odważnie. „Saya” znaczy „ja”. Tyle zdążyłam zapamiętać w samolocie. Saya tidak mau… Ja nie chcę…

Jak było mięso po indonezyjsku? Nie mogłam sobie przypomnieć. Kojarzyło mi się z angielskim określeniem psa.

– Digang! – dokończyłam triumfalnie.

Dziewczyna uniosła brwi.

– Saya tidak mau mikan digang. Nie chcu juść mińsa.

Dziewczyna cofnęła się o krok.

– Here only vegetarian. Tu tylko wegetariańskie.

– Świetnie. O to mi chodziło. Ja nie chcu juść mińsa – powtórzyłam z dumą, zadowolona, że mówię po indonezyjsku.

Usiadłam. Prosty drewniany stół. Plastikowe talerze. Lepki, wilgotny upał. W tle grała indyjska muzyka. „Mięso” to wcale nie jest digang, tylko daging, a „jeść” to makan zamiast mikan, ale i tak najważniejsze było to, że po chwili stanął przede mną talerz cudownie parującego białego ryżu w otoczeniu fasolek, garści szpinaku, kukurydzy i szaszłyka z brokuła.

Nie czekałam ani chwili dłużej. On też nie czekał. Kiedy tylko ugryzłam, natychmiast zaatakował. Aaaaaa! Był tak samo uparty i spragniony jak ja! Czułam, że z każdym kęsem ze środka wyskakuje smok i gryzie mnie w język! Coraz mocniej i mocniej! Czy w pikantnym jedzeniu właśnie o to chodzi? Że jedzenie gryzie ciebie kiedy ty je gryziesz?

– Pomocy! – wołały spieczone ogniem usta, a w odpowiedzi gładziły mnie łagodne ziarenka ciepłego ryżu. Balijska kelnerka wtopiła się w kontuar unoszona dźwiękami hinduskiej muzyki, a ja toczyłam nierówny pojedynek z piekielnie pikantnym jedzeniem. Łzy płynęły mi po policzkach jak grochy, wygłodzony żołądek wołał o więcej, a ja uśmiechałam się radośnie, bo jak dobrze jest zjeść gorące danie wie tylko ten, kto sam bywał głodny.

Ostatnia fasolka, ostatnie ziarno kukurydzy, łza kap na stół, łyk czystej wody. I nagle patrzę… Przechylam głowę… Mrugam ze zdumieniem, bo dopiero teraz zauważyłam, że nad wejściem wisi transparent. Nie widziałam go z ulicy, bo szłam tuż przy murze i pewnie w ogóle nie zajrzałabym do środka, gdyby nie zatrzymał mnie kabel. Nie ma drzwi, bo zgodnie z tropikalną zasadą im więcej przestrzeni, tym lepiej, więc jest tylko wejście na całą szerokość, które wieczorem zamyka się taką bramą, jak jest zwykle w garażach.

Transparent wisi tyłem do mnie, więc odczytuję powoli litera po literze:

THE WORLD IS IN TROUBLE

Love is the answer

Be vegetarian

ŚWIAT JEST W NIEBEZPIECZEŃSTWIE

Uratować go może tylko miłość

Przejdź na wegetarianizm

Kto to powiesił? Kto to napisał? Odwróciłam się. Dziewczyna spała wtulona w kontuar. Ze ściany patrzył na mnie hinduski bóg Sziwa z półksiężycem we włosach. Powietrze drżało w rytmie dźwięków sitaru i tabli. Zielony smok piekielnie ostrych brokułów westchnął cichutko. Nie ma wojny, bo nie musi jej być.

Nieważne kto to powiedział i kto powiesił ten transparent. Ważne, że powiesił go dla mnie.

Rozdział 7
Ludzie i psy

Zawahałam się. Wtedy zauważyłam to po raz drugi, ale znów pomyślałam, że to zbyt wcześnie na wyciąganie wniosków. Czasem daleko w świecie dzieją się rzeczy, których nie rozumiem, ale nie daję sobie prawa do rozumienia wszystkiego, a tym bardziej do oceniania, osądzania i wydawania wyroków.

Przed moim pokojem stało stare krzesło. Zatopione w ciszę równie sędziwego ogródka. Kilkanaście kroków dalej zaczynała się rycząca stalą zakurzona ulica, ale tutaj krople deszczu i rosy grały spokojnie swoją poranną muzykę.

Hałas i cisza – tuż obok siebie.

W recepcji przy kontuarze leżał kosmaty pies przypięty łańcuchem do bramy. Leżał przez wiele godzin. Od czasu do czasu otwierał oczy, żeby sprawdzić czy świat wciąż wygląda tak samo. Nic się jednak nie zmieniało. Łańcuch nie był ani trochę dłuższy, a ludzie ani trochę bardziej ludzcy. Kiedy pies chciał się załatwić, szczekał. Wtedy dziewczyna z recepcji zdejmowała łańcuch, pozwalała mu się załatwić na oponę samochodu stojącego na parkingu i przypinała go z powrotem.

Okrucieństwo i łaska – tuż obok siebie.

Życie na łańcuchu to śmierć.

Patrzyłam na twarz dziewczyny na recepcji. Na pysk kosmatego psa. Na dwie turystyki z Australii przy śniadaniu. Na kierowcę, który czekał na kogoś w samochodzie. Czy tylko ja to widzę? Czy tylko mnie to dziwi? Może świat jest normalny, a ja jestem nietypowa?

Szczęk łańcucha. Pies wstał, poruszył uszami, zamrugał. Nie, wciąż nic się nie zmieniło. Wciąż wszystko jest tak samo. Kółko na gardle. Łańcuch. Zakurzony parking. Zapach jajecznicy. Wysoko nad głową ludzkie twarze. Położył się. Zasnął. A może udawał, że śpi, wyobrażając sobie coś, czego doświadczać może każda pchła w jego szarym futrze, ale co jemu nigdy jeszcze się nie zdarzyło?...

Czy można tęsknić za wolnością, jeśli nigdy się jej nie miało?

Czy można ocalić komuś życie, podarowując mu miskę jedzenia, a jednocześnie skazując na niewolę?

Czy można swobodnie zajmować się swoimi sprawami, kiedy obok znajduje się żywa istota przykuta do bramy? Nieważne czy to człowiek, pies, jaszczurka czy ptak, bo każde ma w swoją naturę wpisany ruch. Każde zostało stworzone, żeby chodzić, fruwać, pełzać albo biegać, przemierzać przestrzeń, oddychać, szukać, znajdować i wtedy się zachwycać.

Dziewczyna na recepcji poruszyła się, zamrugała i oparła na drugiej ręce. Ona też wydawała się być na niewidzialnym łańcuchu.

Czy dlatego ludzie nie widzą cierpienia zwierząt, bo sami stracili umiejętność cieszenia się wolnością? Przywiązani do kredytów, telefonów komórkowych i skrzynek mailowych, które stały się przedłużeniem ich ciał zatopionych w krzesłach, fotelach i kanapach. Najważniejsze to znaleźć wygodne miejsce do siedzenia. Mieć pod dostatkiem ulubionych rozrywek i przekąsek. Reszta nieważna.

Ludziom XXI wieku ruch kojarzy się z nieprzyjemnym wysiłkiem. Dlatego uwiązują swoje psy na łańcuchach i nie mają pojęcia, że dokładnie tak samo jak te psy, oni też umierają za życia.

Rozdział 8
W Ubud

Uwielbiam moment oczekiwania. Kiedy wiesz, że za chwilę wylądujesz w magicznym miejscu, które porwie cię w ramiona, oszołomi i zaczaruje na zawsze. Otworzyłam przewodnik. Od ponad stu lat Ubud jest ośrodkiem sztuk pięknych, tańca i muzyki. Tutaj znajdziesz całą magię Bali. Są tu wprawdzie luksusowe hotele, stylowe kafejki i modne sklepy, ale mimo sławy i popularności miasto zachowało swój szczery, skromny i prawdziwy charakter. Zachwyceni podróżnicy spacerują po ulicach. Przyjezdni zaprzyjaźniają się z tubylcami i mieszkają w licznych pokojach do wynajęcia, stając się częścią rytmu codziennego życia miejscowych rodzin, biorąc udział w rytuałach i religijnych ceremoniach.

Wow. Przytuliłam policzek do szyby. W busie z sufitu ziała zimna klimatyzacja. Miałam wrażenie, że chce zabić każdy nieśmiały promień słońca, który odważy się wpaść do środka. Oderwałam się na chwilę od książki i wyjrzałam na zewnątrz. To absolutnie niemożliwe, żeby turystyczny shuttle bus był jedynym możliwym środkiem transportu na wyspie.

Jestem bardziej uparta niż James Bond i Sherlock Holmes razem wzięci. Bardziej zawzięta niż Iron Man i inni obrońcy prawdy. Znajdę publiczny autobus na Bali i będę podróżować wyłącznie lokalnymi bemo, tak jak zawsze to robię. Być może w Kuta zostali tylko turyści i ludzie do obsługi hoteli, i dlatego jedynym sposobem wydostania się z wioski był samochód wynajęty do przewozu białych, ale postanowiłam, że to był pierwszy i ostatni raz, kiedy zostałam do tego zmuszona.

Czułam się jak pies na łańcuchu. To jest dla mnie zaprzeczenie idei podróżowania. Nie znoszę miejsc zbudowanych specjalnie dla białych turystów z Europy. Nigdy nie zatrzymuję się w popularnych hotelach dla białych, nie wynajmuję samochodów i nie korzystam z turystycznych wygód.

Podróżowanie to zanurzenie się w oceanie codzienności nowego, nieznanego świata. Jem tam, gdzie jedzą tubylcy. Jeżdżę z nimi upchnięta jak sardynka w zatłoczonych busach. Mieszkam z karaluchami w hotelach dla miejscowych podróżnych. I nie chcę inaczej.

Nie wyruszam w świat, żeby odpocząć. Podróżuję, żeby zrozumieć. Poznać smak innego życia. Tak jakby to była moja nowa codzienność.

Znów przyłożyłam policzek do szyby. Cudownie rozgrzewała się od słońca. Ubud. Słynne nie tylko z powodu tańca i muzyki, ale i na skutek pewnej książki. To właśnie tutaj mieszka Ketut Liyer, czyli szaman, medicine man, zielarz opisany w książce „Jedz, módl się i kochaj”. Pamiętacie? Bohaterka w poszukiwaniu prawdy swojego życia wyrusza w roczną podróż. Najpierw do Włoch, gdzie objada się pizzą i makaronem, potem do Indii, gdzie medytuje w aszramie, a potem na Bali, gdzie trafia do szamana, a on radzi jej, żeby przestała się spinać i zamartwiać, a zamiast tego zaczęła się uśmiechać. Potem dziewczyna wraca do niego po następne rady, a Ketut zawsze mówi dokładnie to, co ona potrzebowała usłyszeć, żeby powrócić na właściwą ścieżkę.

Niedawno byłam u szamana na Zanzibarze, potem u szamana w Peru, w Chinach, w Brazylii i w Kolumbii. Byłam nawet u szamana w Polsce, który powiedział, że widzi obok mnie wojowników indiańskich ubranych w pióra papug i tukanów. Jasne, że miałam zamiar odwiedzić szamana na Bali. Zawsze warto szukać kogoś mądrzejszego od siebie, żeby dowiedzieć się czegoś nowego. Nawet gdyby miała to być prawda trudna lub niewygodna – moim zdaniem lepiej ją znać, bo tylko wtedy można sobie z nią poradzić i zamienić ją w coś, co przestanie być destrukcyjną iluzją, a zacznie być wartościowe i konstruktywne.

– Ubud – powiedział niespodziewanie kierowca i stanął.

Wysiadłam na parkingu przed supermarketem. Nie zdążyłam jeszcze wyciągnąć torby z bagażnika, gdy podszedł do mnie łagodny mężczyzna w brązowej koszuli.

– How many people? – zapytał. – Ile ludzi?

– One people. Jeden ludź – odpowiedziałam.

– Może potrzebujesz pokoju?

– Potrzebuję.

– Mam bardzo ładne pokoje trzysta metrów od centrum.

– Mogę je najpierw zobaczyć?

– Oczywiście – odpowiedział łagodnie Balijczyk. – Pojedziemy moim motorem.

– Motorem? – spojrzałam na niego z powątpiewaniem. – Z moją torbą?

Miałam plecak podręczny ze sprzętem fotograficznym i dużą torbę podróżną na kółkach. Naprawdę dużą.

– Of course – odrzekł bez wahania. – No problem. Zaraz zobaczysz.

I rzeczywiście zobaczyłam. I widziałam to potem jeszcze dziesiątki razy – na krętej górskiej drodze, w deszczu i w upale, na kamiennej ścieżce w lesie i w najbardziej nieprawdopodobnych okolicznościach, jakie można sobie wyobrazić. Gdybym podróżowała z krową, na pewno i ją udałoby się załadować obok mnie na motor.

Usiadłam więc z tyłu i pojechaliśmy. To jest jeden z takich momentów, kiedy wszystko może się zdarzyć. Kierowca z wielką torbą między nogami, śmigające obok samochody, skręcanie w prawo z lewego pasa i odwrotnie, brak kierunkowskazów i biała laska na tylnym siedzeniu. Miałam ze strachu tak szeroko otwarte oczy, że kiedy dwadzieścia minut później motor się zatrzymał i mogłam zsiąść, kierowca zaczął się śmiać.

– Przyzwyczaisz się – pocieszył mnie i znikł w niepozornej bramie. A ja pośpieszyłam za nim.

Copyright for this edition © 2015 by Burda Publishing Polska Sp. z o.o. Spółka Komandytowa

Copyright for the text and drawings
© 2015 by Beata Pawlikowska

Burda Publishing Polska Sp. z o.o. & Spółka Komandytowa.
02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Dział handlowy:
tel. (48) 22 360 38 38, fax (48) 22 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:
Dział Obsługi Klienta, tel. (48) 22 360 37 77

Teksty i rysunki: Beata Pawlikowska
Projekt okładki: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
Zdjęcie na okładce: Rafał Masłow
Opracowanie graficzne: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
DTP: Maciej Szymanowicz

ISBN: 978-83-7596-676-3

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

¹ No, this is too much – (ang.) Nie, to za dużo.

² Backpacker – (ang.) turysta podróżujący z plecakiem; backpack to plecak.

³ Public bus – (ang.) Autobus publiczny.

⁴ No have – w uproszczonym angielskim: Nie ma. Poprawnie powinno być: There are not any. Poza krajami angielskojęzycznymi używa się najprostszej, uniwersalnej odmiany angielskiego, o której dokładniej napisałam w „Poradniku globtrotera”, wyd. National Geographic 2008.

⁵ Tomorrow – (ang.) Jutro.