Wstęp

Turystyka rowerowa zyskuje coraz większą popularność. Wiele lokalnych samorządów, chcąc przyciągnąć turystów, tworzy systemy szlaków rowerowych, które zachęcają do ruchu i poznawania okolicy. Ułatwiają planowanie czasu wolnego na urlopie, bo już nie trzeba się martwić o to, jak i którędy pojechać. Po prostu bierzemy mapę i planujemy wycieczkę czerwonym, niebieskim lub żółtym szlakiem. Kierując się charakterystycznym znakiem z sylwetką roweru i kolorowym paskiem u dołu, jedziemy polami, lasami, nad jeziorami czy pośród gór i podziwiamy piękne widoki. Oznakowanie to nie wszystko. Na turystów rowerowych czekają zadaszone miejsca do odpoczynku, parkingi rowerowe, toalety itp. Dostęp do szlaków rowerowych ułatwiają zlokalizowane w węzłach szlaków parkingi samochodowe, z których możemy wyruszyć na rowerową eskapadę.

Miejsc do uprawiania turystyki rowerowej w Polsce nie brakuje. Każdego roku przybywa nowych ścieżek rowerowych i szlaków, jednak odbywa się to nie w takim tempie, jak życzyliby sobie amatorzy wypoczynku na dwóch kołach.

Rower latem i narty zimą to najlepszy sposób na stres i przemęczenie. Sieci szlaków rowerowych i narciarskich biegowych nierzadko pokrywają się ze sobą. Za przykład niech posłużą Góry Izerskie, które są rowerowo-narciarskim sercem naszego kraju. Takich miejsc powinno być więcej, aby nasze serca mogły bić zdrowo i miarowo. Wsiadajmy więc na rower i ruszajmy w Polskę.

Drawski Park Krajobrazowy utworzony w 1979 r. obejmuje najpiękniejszą i najbardziej zróżnicowaną krajobrazowo część Pojezierza Drawskiego. Urozmaiconą rzeźbę z głębokimi dolinami wypełnionymi jeziorami i korytami rzek nadał tym obszarom ustępujący lodowiec.

Na terenie parku jest blisko 60 jezior. Największe z nich to Drawsko, również jeden z największych akwenów całego Pojezierza Pomorskiego i drugie pod względem głębokości (80 m) jezioro w Polsce. Ma niezwykle urozmaiconą linię brzegową, rozczłonkowaną na pięć ramion; całkowita długość brzegów jeziora wynosi 74 km. Taflę urozmaicają wyspy, między innymi Bielawa, która ma powierzchnię 80 ha i jest piątą pod względem wielkości wyspą śródlądową w Polsce. Z Drawska wypływa rzeka Drawa – jeden z najpiękniejszych szlaków kajakowych na Pomorzu. Początek Szlaku Kajakowego im. ks. Kardynała Karola Wojtyły, nazwanego tak na pamiątkę spływów, które organizował tutaj dla młodzieży przyszły papież, znajduje się przy ruinach zamku w Starym Drawsku. Krainę jezior urozmaicają morenowe wzgórza osiągające ponad 200 m n.p.m. Ten zróżnicowany nizinny krajobraz jest stworzony do uprawiania aktywnej turystyki. Jeziora opanowali kajakarze i żeglarze, a ląd – turyści rowerowi. Jedni i drudzy mają do dyspozycji sieć szlaków i dobrze przygotowane na przyjęcie gości miejscowości turystyczne: Czaplinek i Złocieniec położone w południowej części parku oraz Połczyn-Zdrój na północy. Każda jest lokalnym węzłem turystycznych szlaków pieszych i rowerowych.

Czaplinek leży na przesmyku pomiędzy zatoką jeziora Drawsko a małym jeziorem Czaplino. Okolice miasta to dawne pogranicze polsko-pomorskie. Do połowy XVII w. trwała tu nieustanna walka o wpływy i kontrolę okolicy pomiędzy Polską a Brandenburgią. Czaplinek powstał jako osada służebna zamku w Starym Drawsku – siedziby templariuszy, a następnie joannitów. Joannici w wyniku zatargu z Brandenburgią sprzedali Czaplinek królowi Kazimierzowi Wielkiemu i oddali się pod jego opiekę. Niedługo potem Władysław Jagiełło wypędził joannitów za sprzeciwienie się władzy królewskiej, a w zamku w Starym Drawsku ustanowił starostwo. W wyniku potopu szwedzkiego Jan Kazimierz zmuszony był odstąpić Czaplinek i zamek Brandenburgii. Do Polski ziemie te powróciły w 1945 r. Centrum miasta tworzy zespół zabudowy z przełomu XIX i XX w. Najładniejszym jego fragmentem jest zadbany czworoboczny Rynek. Z trzech stron otaczają go stylowe kamieniczki. Pierzeję zachodnią zajmuje kościół św. Krzyża, dawniej ewangelicki. W pobliżu Rynku, otoczony ciasno kamieniczkami, wznosi się kościół Trójcy Świętej, zbudowany w XIV w. na ruinach zamku Templariuszy. We wnętrzu znajduje się cenny rokokowy ołtarz tzw. baldachimowy pochodzący z okresu odbudowy w połowie XVIII w. Ozdobą miejskich brzegów jeziora Drawsko jest 2-kilometrowa promenada, łącząca kąpieliska i przystanie nad jeziorem. W Ośrodku Sportów Wodnych przy promenadzie możemy wypożyczyć sprzęt pływający lub skorzystać z rejsu statkiem po jeziorze i dotrzeć na Bielawę – położoną nieopodal wyspę. Do współczesnych atrakcji miasta należy Sławogród, rekonstrukcja średniowiecznego grodu słowiańskiego. W sezonie wakacyjnym codziennie można zobaczyć, jak w takim grodzie przypuszczalnie toczyło się kiedyś życie.

Na Rynku przy fontannie znajduje się główny węzeł szlaków rowerowych. Na szlak zapraszają ozdobne drogowskazy. Cztery pętle, dwie prowadzące na północ – niebieska Dolina Pięciu Jezior (47 km) i czerwona Kraina Zaklętego Trójkąta (45 km) – oraz dwie na południe – czarna Lobeliowe Jezioro (33,5 km) i zielona Dobrzyca (45 km) – pozwalają na poznanie najpiękniejszych zakątków pod Czaplinkiem.

Ich okrężne trasy pokrywają się i krzyżują, umożliwiając planowanie nawet bardzo krótkich wycieczek za miasto. Jedna z najpiękniejszych wycieczek rowerowych prowadzi niebieskim szlakiem do Rezerwatu Przyrody Dolina Pięciu Jezior, leżącego w źródliskowym odcinku rzeki Drawy na północ od Czaplinka. Tereny te ze względu na ich ukształtowanie nazywa się Szwajcarią Połczyńską. Rezerwat obejmuje głęboką kilkukilometrową rynnę polodowcową o stromych zboczach porośniętą lasem bukowym z domieszką dębu, grabu pospolitego, sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, brzozy brodawkowatej i modrzewia europejskiego. Drawa przepływa tu przez pięć małych jezior: Krzywe (Górne), Krąg (Okrągłe), Długie, Głębokie i Małe. Na trasie tego szlaku niedaleko Czaplinka leży Stare Drawsko, gdzie na wąskim przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami – Drawskiem i Żerdnem – znajdują się ruiny zamku Drahim zbudowanego w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego. Miejsce to przecina również czerwony szlak rowerowy, który ze Starego Drawska prowadzi wzdłuż brzegów jeziora Żerdno do malowniczej wsi Żerdno wtulonej w wysokie morenowe brzegi. Brukowana droga ze wsi poza szlakiem prowadzi na Spyczną Górę (203 m n.p.m.), jedno z najwyższych wzniesień morenowych w okolicy Czaplinka. Wieża widokowa zarosła już jednak drzewami, więc o wiele ładniejsze widoki rozciągają z pól przy drodze. Dalej szlak prowadzi w rejon rynny polodowcowej, w której leży jezioro Komorze. Przy wschodnim krańcu jeziora we wsi Rakowo szlak łączy się z wychodzącymi ze Szczecinka i Bornego Sulinowa. Szlaki czarny i zielony (Lobeliowe Jezioro i Dobrzyca) prowadzą przez tereny położone na południe od Czaplinka już poza obszarem parku krajobrazowego.

Dłuższy zielony szlak wiedzie do źródeł Dobrzycy – rzeki, którą biegnie jeden z dzikich i malowniczych szlaków kajakowych. Szlak Dobrzyca podąża wzdłuż brzegów jezior Machliny Duże i Małe, skąd wypływa rzeka, umożliwiając spływ. Na jego trasie znajduje się również duże jezioro Nobliny o łagodnych brzegach.

Szlak czarny prowadzi nad ciąg mniejszych i większych jezior rynnowych w pobliżu Czaplinka. Najciekawsze z nich są leżące po sąsiedzku wśród lasów jeziora Kaleńskie i Krzemno. Pierwsze z nich należy do typu jezior lobeliowych, charakteryzujących się niewielką trofią, a przez to znaczną przejrzystością wody. Ich nazwa pochodzi od lobelii jeziornej – rośliny porastającej strefę przybrzeżną. Oprócz przejrzystości jedną z cech Jeziora Kaleńskiego jest jego duża głębokość (43 m). We wsi Psie Głowy czarny szlak krzyżuje się z zielonym, dzięki czemu da się skrócić lub wydłużyć wycieczkę. W Starym Kaleńsku nad Jeziorem Kaleńskim można opuścić szlak czarny i wjechać na czerwony należący do sieci szlaków rowerowych miasta Złocieniec.

Złocieniec to miasto na Pojezierzu Drawskim leżące nad rzeką Drawą. Prawa miejskie otrzymało już w 1333 r., kiedy było własnością Wedlów, rodu szlacheckiego, do którego należało wiele posiadłości na Pomorzu Zachodnim. W 1945 r. zostało zajęte bez większych zniszczeń. Wiele lat zaniedbań i brak opieki doprowadziły jednak do dewastacji miasta, w tym okazałego zamku, który przeszedł ostatnią rozbudowę w 1906 r., a w latach 70. XX w. został wyburzony. Po rezydencji, oprócz resztek murów, pozostał obszerny park Żubra z zachowanymi cennymi okazami starodrzewu, między innymi piękną aleją grabową z ponad osiemdziesięcioma drzewami, których korony tworzą rodzaj naturalnego tunelu. Centrum miasta leży w widłach Drawy i jej dopływu Wąsawy. Zabytkowa, nieco chaotyczna zabudowa w większości pochodzi z początku XX w. Do najokazalszych budynków należą położone przy Starym Rynku ratusz z początku XIX w. i kościół Wniebowzięcia NMP z XIV w., ostatecznie ukształtowany przebudową z 1875 r., podczas której otrzymał wysoką neogotycką wieżę. Do najciekawszych obiektów zalicza się spichlerz i wille z końca XIX w., wybudowane wzdłuż ulic dojazdowych do rynku. W granicach miasta leży zachodni kraniec jeziora Krosino. W sąsiadującym z brzegami osiedlu Budowo znajduje się dawny ośrodek szkoleniowy NSDAP, którego charakterystycznym elementem są dwie 50-metrowe wieże, pozostałość po niezrealizowanym projekcie faszystowskiej pseudoświątyni. Obecnie teren zajmuje 2 Brygada Zmechanizowana. Nad jeziorem rozciąga się kąpielisko. Nad Drawą w centrum miasta znajduje się duża i nowoczesna stanica wodna, przystanek na trasie spływów szlakiem Drawy. Pod prąd można ze Złocieńca wypłynąć na krótki kajakowy spacer do położonego przy wschodnich granicach miasta jeziora Wilczkowo. Złocieniec jest jednym z ważniejszych centrów turystyki rowerowej na Pojezierzu Drawskim. Miasto oplata sieć pięciu znakowanych okrężnych szlaków rowerowych. Wspomniany już czerwony szlak Drawa jest najdłuższym z nich i łączy obszary położone na wschód i północ od miasta. Na jego trasie znajdują się lasy, jeziora, malownicze wzgórza i leżące wśród pól wsie i pałace. Jednym z ciekawszych miejsc jest Siemczyno, gdzie zachował się barokowy pałac wybudowany w latach 1722-1728 i park z licznymi okazami cennych, starych drzew. Nad jeziorem Siecino, jednym z największych na Pojezierzu Drawskim, we wsiach Sławianki i Cieszyno znajdują się zespoły pałacowo-parkowe; w Cieszynie jest również kościół ryglowy z XVIII w. Pozostałe szlaki zataczają mniejsze pętle o długości 17-39 km.

Siedemnastokilometrowy zielony szlak okrężny Jezioro Kańsko to krótka spacerowa pętelka po leśnych drogach prowadzących nad Kańsko, nad którego brzegiem wznoszą się zabytkowe zabudowania szpitala.

Niezwykle interesujący jest prowadzący na północ niebieski szlak Dookoła Jeziora Siecino (39 km).

Na trasie leżą rezerwaty przyrody, kościoły kamienne i ryglowe, pałace, zabytkowe aleje drzew ozdobnych i punkty widokowe.

Czarny, 30-kilometrowy szlak Dolina Wąsawy

prowadzi wokół rynny jeziornej, w której leży jezioro Wąsosze. Po drodze możemy podziwiać interesujące zabytki: pałac i zabudowę ryglową w Osieku Drawskim oraz neogotycki pałac w Bobrowie.

Żółty szlak Góra Lisica przecina urozmaicony morenowymi pagórkami teren na południowy zachód od Złocieńca; najwyższym wzniesieniem jest tu góra Lisica (167 m n.p.m.). Pagórkowaty teren sąsiaduje z jeziorem Lubie, trzecim pod względem powierzchni i najdłuższym akwenem Pojezierza Drawskiego. Żółty szlak dociera do brzegów jeziora w letniskowej wsi Lubieszewo, gdzie wznoszą się dwa zabytkowe dwory z XIX i XX w. oraz XVII-wieczny kościół. We wsi znajduje się węzeł szlaków, gdzie żółty szlak złocieński spotyka okrążający jezioro Lubie czerwony szlak z Drawska Pomorskiego.

Złocieniec jest także połączony ścieżką rowerową o długości 27 km z uzdrowiskiem Połczyn-Zdrój usytuowanym przy północnej granicy Drawskiego Parku Krajobrazowego. Ścieżka wiedzie trasą nieczynnej linii kolejowej łączącej niegdyś oba miasta.

Połczyn-Zdrój to znana miejscowość uzdrowiskowa, która nie została zniszczona podczas działań II wojny światowej. Zachował się tu piękny zespół XIX-wiecznej zabudowy rynku i jego sąsiedztwa.

W sąsiedztwie rynku znajduje się wzniesiony w XIV w. zamek poddany później licznym modernizacjom, co zatarło jego pierwotną bryłę. Nad miasteczkiem dominuje wieża kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP z połowy XIV w., wielokrotnie przebudowywanego.

W południowej części miasta leży rozległy 80-hektarowy park Zdrojowy z zabytkową zabudową uzdrowiskową z początku XX w. W Połczynie-Zdroju znajduje się węzeł dwóch rowerowych pętli: czerwonego Szlaku Szwajcarii Połczyńskiej (35 km) i niebieskiego szlaku Pradoliną Dębnicy (22 km). Pierwszy z nich prowadzi poprzez najpiękniejszy pod względem krajobrazowym obszar oddalony na południe od uzdrowiska. Rejon ten przypomina tereny podgórskie, a wzniesienia sięgają powyżej 200 m n.p.m. Na jednym z najwyższych, Wolej Górze (219 m n.p.m.), znajduje się wieża obserwacyjna Lasów Państwowych z punktem widokowym. Zresztą wcale nie trzeba się wspinać na wieżę, ponieważ piękne widoki można podziwiać również z dróg, którymi prowadzi szlak. Obszar urozmaicają liczne jeziora, z których największe jest Kokowskie, a najbardziej malownicze leżą w opisywanej już Dolinie Pięciu Jezior. Niebieska, krótsza pętla biegnie poprzez porośnięte lasami Wzgórza Kołackie i położone u ich podnóża malownicze jezioro Kołacz.

Szlaki wokół Czaplinka, Złocieńca i Połczyna-Zdroju to fragment większej rowerowej krainy Pojezierza Drawskiego. Łączą się one z systemami szlaków innych okolicznych miejscowości: Drawska Pomorskiego, Łobza, Bornego Sulinowa, Szczecinka i Barwic. To jeden z największych w Polsce obszarów, gdzie rowerzyści mimo takich przeszkód jak piaszczyste drogi, rozlewiska, zwalone pnie drzew czy wyblakłe oznaczenia szlaków mogą oddać się rowerowej pasji bez reszty.

Informacje

Wrota Czaplinka (lokalna organizacja turystyczna) Rynek 1, Czaplinek, 94 375 47 90, www.wrota.czaplinek.pl.

Gminne Centrum Informacji pl. Wolności 5, Połczyn-Zdrój, tel. 94 366 24 04, www.polczyn-zdroj.pl.

Informacja Turystyczna przy Ośrodku Sportu i Rekreacji w Złocieńcu Czaplinecka 3, Złocieniec, tel. 94 36 30 906, www.zlocieniec.pl.

Bory Tucholskie są fragmentem pradawnej, potężnej puszczy pomorskiej, rozciągającej się niegdyś pomiędzy Wisłą a Odrą. Pomimo osadnictwa Bory Tucholskie do dzisiaj tworzą jeden z najbardziej rozległych obszarów leśnych w Europie. Monotonię lasów urozmaicają setki jezior oraz liczne rzeki i potoki. Nic więc dziwnego, że jest to obszar cieszący się dużą popularnością turystyczną. Bory Tucholskie należą do miejsc odwiedzanych chętnie nie tyle przez naszych rodaków, ile przez turystów z innych krajów europejskich: Holendrów, Duńczyków czy Belgów, dla których tak wielkie połacie lasów stanowią wielką atrakcję.

Bory Tucholskie obejmują obszar położony w przybliżeniu pomiędzy Bytowem, Kościerzyną, Starogardem Gdańskim, Świeciem, Nowem, Tucholą i Chojnicami. Na tak ogromnym terenie znajdują się też rozległe obszary zagospodarowane przez człowieka w trakcie kilkusetletniej kolonizacji. Największe tereny pól i łąk otaczają miasta Czersk i Brusy, główne ośrodki osadnictwa wewnątrz kompleksów leśnych, przecięte głównymi arteriami komunikacji drogowej i kolejowej. Są to także najbardziej żyzne i nadające się pod uprawę rejony Borów Tucholskich. Większość obszarów leśnych zajmują bowiem mało urodzajne gleby piaszczyste. Bory Tucholskie zajmują tereny ukształtowane w czasie ostatniego zlodowacenia. Charakterystycznymi elementami krajobrazu są morenowe wzgórza, obszary wydm śródlądowych i głębokie rynny polodowcowe w większości wypełnione wodami jezior.

Najpiękniejsze rejony Borów Tucholskich objęte są ochroną czterech parków krajobrazowych: Zaborskiego, Tucholskiego, Wdzydzkiego i Wdeckiego, a ponadto Parku Narodowego „Bory Tucholskie”.

Parki oraz tereny poza ich obszarem oplata gęsta sieć szlaków turystycznych pieszych i rowerowych. Brda i Wda oraz ich dopływy i nanizane na ich bieg jeziora to popularne szlaki kajakowe. Ostępy puszczańskie najwygodniej jest zwiedzać na rowerze. Wytyczono tu specjalne szlaki rowerowe, ale poruszanie się na rowerach umożliwia także większość szlaków pieszych.

Północno-zachodnia część Borów Tucholskich leży w sąsiedztwie Bytowa. Miasto lokowali Krzyżacy w 1346 r., a na przełomie XIV i XV w. wybudowali obecny zamek. Po pokoju w 1466 r. zamek wraz z okolicznymi ziemiami król polski przekazał w lenno książętom pomorskim. Po śmierci ostatniego z nich w 1637 r. ziemia bytowska trafiła pod bezpośrednie zwierzchnictwo Polski, zamek zaś stał się siedzibą polskiego starosty. W wyniku porozumień po potopie szwedzkim w 1657 r. Bytów przyłączono do Brandenburgii.

W zamku znajduje się Muzeum Zachodniokaszubskie, hotel oraz siedziba Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i Bractwa Rycerzy Zamku Pomorskiego. W centrum miasta wznosi się gotycka wieża kościelna przy fundamentach kościoła św. Katarzyny. Średniowieczną budowlę zastąpił w połowie XIX w. kościół pod tym samym wezwaniem. W mieście wznosi się ponadto XVII-wieczny zbór protestancki użytkowany dzisiaj przez kościół prawosławny. Warto zwrócić uwagę na nigdy niewykorzystywany w celu, w jakim został wybudowany w 1884 r., kamienno-ceglany most kolejowy nad rzeką Borują, który dzisiaj pełni funkcję kładki dla pieszych. Wokół miasta zaplanowano 120-kilometrowy szlak rowerowy Pętla Kaszubska, który w swym południowym przebiegu będzie przecinał Bory Tucholskie w okolicach gminnej wsi Studzienice. Zaplanowano także szlak łącznikowy, który będzie bezpośrednio łączył Bytów ze Studzienicami.

Studzienice i rozproszone na dużym obszarze lasów nad jeziorami sąsiednie wsie to popularny rejon letniskowy; nad brzegami wśród lasów znajdują się tutaj kameralne ośrodki wypoczynkowe i gospodarstwa agroturystyczne. Z myślą o turystach już w latach 90. XX w. wokół Studzienic wytyczono gminne szlaki rowerowe łączące Studzienice z Kłącznem, Rynszem, Przewozem, Prądzonką, Sominami i Skwierawami oraz takimi miejscowościami jak Ugoszcz, Rabacino i Czarna Dąbrowa. W Ugoszczy wznosi się ryglowy kościół z 1822 r. z barokowym wyposażeniem pochodzącym z poprzedniej świątyni. Najciekawszą spośród wsi na szlakach wokół Studzienic są letniskowe Sominy leżące nad Jeziorem Somińskim i mniejszym Jeziorem Dywańskim. Na terenie wsi zachowały się zabytki drewnianej architektury: zespół drewnianej zagrody z XVIII w., kościół wybudowany w połowie XVIII w. jako zbór protestancki i budynek XIX-wiecznej szkoły. Na południowym skraju wsi w lesie znajdują się dwa duże ośrodki domków kempingowych. Atrakcją jednego z nich jest ośrodek jazdy konnej, drugiego – plenerowa galeria rzeźby w drewnie. Z Somin szlak rowerowy gminy Studzienice prowadzi do oddalonych o 12 km na północ Skwieraw oraz do leżącej na zachód Prądzonki, skąd dalej można dojechać do Kłączna, Przewozu oraz Studzienic. Sominy są również najdalej na północ oddalonym punktem Literackigo Szlaku Turystycznego im. Anny Łajming.

To szlak, który okrążając jeziora Somińskie i Kruszyńskie oraz dolinę rzeki Zbrzycy, łączy Brusy ze wsią Kaszuba (50 km). Należy on do sieci szlaków turystycznych przecinających Zaborski Park Krajobrazowy; północna granica parku przecina w poprzek Jezioro Somińskie. Z akwenu wypływa wspomniana Zbrzyca – dopływ Brdy, jeden z najatrakcyjniejszych szlaków wodnych w Borach Tucholskich. Meandrując i zmieniając często kierunek, przepływa przez liczne jeziora: Kruszyńskie, Parzyn, Miłachowo, Laska, Księże, Śluza i Witoczno, gdzie łączy się ze Szlakiem Brdy (dzikie jezioro Laska jest w całości rezerwatem ornitologicznym utworzonym dla ochrony lęgowisk ptaków wodnych).

Zaborski Park Krajobrazowy obejmuje zachodnią część Borów Tucholskich. To prawdziwe królestwo lasów, które pokrywają ponad 70% całej powierzchni parku. Znajdują się tu 53 jeziora, które zajmują 23% powierzchni. Największymi spośród nich są leżące w jego południowej części jeziora Charzykowskie i Karsińskie. Łączy je nurt Brdy – najdłuższej rzeki Borów Tucholskich. Kajakowy Szlak Brdy to najpiękniejsza droga wodna na Pomorzu. Rzeka wraz z kanałami i dopływami łączy wiele jezior, którymi można zorganizować spływ na wiele rożnych sposobów. Wspomnimy o niej także w dalszej części rozdziału, gdyż dolina rzeki przecina niemal całe Bory Tucholskie.

Wschodnie brzegi jezior Charzykowskiego i Karsińskiego przylegają do najdzikszego obszaru w Zaborskim Parku Krajobrazowym, na którym w 1996 r. utworzono Park Narodowy „Bory Tucholskie”. To niemal bezludny obszar obejmujący prawie 5000 ha lasów i jezior; 90% jego powierzchni to naturalne lasy, a 10% – wody przeszło dwudziestu dzikich jezior. Największym akwenem jest bardzo głębokie, 43-metrowe Jezioro Ostrowite należące do tzw. Strugi Siedmiu Jezior – położonego w środkowej części parku ciągu dzikich jezior rynnowych, w skład którego wchodzą ponadto: Zielone, Jeleń, Bełczak, Główka, Płęsno, Skrzynka, Mielnica. Przyrodę parku narodowego i jego niepowtarzalny krajobraz możemy podziwiać dzięki szlakom turystycznym. Ze względu na znaczne odległości i monotonię leśnych krajobrazów najlepszym sposobem poznania całego obszaru Parku Narodowego „Bory Tucholskie” i Zaborskiego Parku Krajobrazowego jest turystyka rowerowa. Szlaków typowo rowerowych nie ma tu wiele, ale można skorzystać z przejezdnych dla rowerów pieszych szlaków PTTK. Najlepsze miejsca do wyruszenia na parkowe szlaki są wsie: Swornegacie na północnym krańcu Jeziora Karsińskiego, Małe Swornegacie na przesmyku pomiędzy jeziorami Karsińskim i Charzykowskim oraz niewielka osada Bachorze na wschodnim brzegu Jeziora Charzykowskiego.

Swornegacie to popularna wieś letniskowa przy ujściu Brdy do Jeziora Karsińskiego. Życie jej mieszkańców od zawsze związane było z wodą i lasem. W 1272 r. wzniesiono tu klasztor Augustianów, których posiadłości już w 1303 r. przejęli cystersi z Oliwy, a następnie Krzyżacy. Swornegacie leżały z dala od traktów handlowych. Dzisiaj to położenie na uboczu nad jeziorami w otoczeniu Borów Tucholskich stworzyło doskonałe warunki do rozwoju turystyki. Drewniany barokowy kościół z 1742 r. przeniesiono do Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach Kiszewskich. Murowany kościół św. Barbary zbudowano w 1912 r. w stylu neobarokowym. We wsi zachowało się kilka oryginalnych drewnianych chałup kaszubskich. W stylizowanym na dom kaszubski drewnianym budynku mieści się Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego. Nad brzegami Jeziora Karsińskiego znajdują się ośrodki wypoczynkowe, przystanie i kąpieliska. Nad jeziorem Witoczno 1,5 km w górę Brdy znajdują się stanica wodna i ośrodek PTTK, przystanek na trasie spływów kajakowych Brdą.

Wydawnictwo G+J RBA

Sp. z o.o. & Co.

Spółka Komandytowa Licencjobiorca National Geographic Society ul. Marynarska 15 02-674 Warszawa

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41-42 

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst: Dariusz Jędrzejewski

Redakcja: Anna Maria Thor

Korekta: erte

Projekt okładki: studio graficzne aorta/www.aorta.com.pl

Projekt graficzny, skład i łamanie: Hanna Szeliga-Czajkowska

Redaktor prowadząca: Małgorzata Zemsta

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcia na okładce: Shutterstock

Zdjęcia wewnątrz: Dariusz Jędrzejewski, Shutterstock

Copyright for the edition branded by National Geographic

© 2013 National Geographic Society. All rights reserved

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Text © 2013 by Dariusz Jędrzejewski

ISBN 978-83-7596-461-5

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.