ROZDZIAŁ 1

Polowanie na łódź

Jestem na końcu świata. Nie działa telefon, nie ma Internetu, nie ma elektryczności. Nie ma jedzenia z wyjątkiem suchych krakersów i tuńczyka w puszce. Nie ma niczego pewnego z wyjątkiem tego, że jestem. Sama.

Na końcu świata.

Podczas nadzwyczajnie pustynnej pory suchej. Deszcz przestał padać, rzeka wyschła, nikt nie pływa. Na towarowej łodzi dotarłam do wioski nad dopływem Orinoko. Mam jedną torbę, podręczny plecak ze sprzętem fotograficznym i nadzieję, że uda mi się przedostać dalej.

Ale na razie uczę się czekać.

Cierpliwie. Bez zniechęcenia. Bez ponaglania. Przyjęłam, że podróż jest po to, żeby nauczyć mnie czegoś nowego. Dlatego poddaję jej się z ciekawością. Nie mam planu. Nie mam żadnych rezerwacji. Nie mam wynajętej łodzi z obsługą. Czekam co przyniesie mi życie. I rozglądam się dookoła.

Wioska nazywa się Maroa. Są w niej trzy sklepiki, mały kościół z betonu i rzędy bunkrowatych domków pomalowanych na jaskrawe kolory. Jest port, czyli miejsce nad rzeką, gdzie przypływają łodzie. To znaczy przypływałyby, gdyby wody w rzece było trochę więcej.

Tak, to był szalony pomysł. A na miejscu okazało się, że jest jeszcze bardziej szalony niż mogło się wydawać.

Postanowiłam wyruszyć w podróż z Wenezueli do Brazylii po rzekach. Z Orinoko dopływami łączącymi się z Rio Negro aż do Amazonki. Teoretycznie możliwe. W przewodnikach było napisane, że praktycznie niewykonalne, a jeśli już, to kosmicznie drogie.

Ale ja pomyślałam, że przecież muszą być ludzie, którzy z własnymi sprawami pływają po tej trasie. Indianie z zapasem manioku, poszukiwacze złota, krewni w odwiedziny do kuzynów i sióstr. Na pewno trafi się ktoś, z kim będę mogła się zabrać dalej. Nie śpieszyło mi się. Nie chodziło o to, żeby zaliczyć coś w krótkim czasie, tylko o to, żeby doświadczyć wszystkiego, co los zechce przynieść.

I tak dotarłam do Maroa. I utknęłam. Nikt nie płynął dalej.

– Elrio es muy seco. Rzeka jest bardzo sucha – mówili wszyscy i kręcili głowami. Co ty, dziewczyno, chcesz dopłynąć do Brazylii? Sama? Na łodzi, której nie ma?…

Wynajęłam pokoik w jedynym miejscowym hotelu, który był hotelem tylko dlatego, że mieszkała w nim miejscowa rodzina. Dwie komórki na piętrze były do wynajęcia. Ja zajęłam jedną. Druga pozostała pusta. Od dawna nikt już nie przypływa do Maroa. Ruch turystyczny i podróżniczy zamarł mniej więcej piętnaście lat temu, kiedy prezydentem został Hugo Chavez i rozpoczął socjalistyczną rewolucję.

Codziennie rano wstawałam z pryczy przykrytej szarym, wiekowym prześcieradłem, brałam szczoteczkę do zębów, mydło, ręcznik i szłam do rzeki, żeby się umyć. W hotelu nie było wody. W całej wiosce nie było wody. Pranie, kąpanie, mycie naczyń, dzieci i garnków odbywało się w rzece po południu. A w ciągu dnia w betonowej wiosce panował ciężki betonowy skwar i równie wielka pustka.

Krążyłam po pustych ulicach w poszukiwaniu czegoś. Człowieka, z którym mogłabym porozmawiać, właściciela łodzi, marynarza, pikniku, baru, sprzedawcy czegoś do jedzenia, bawiących się dzieci, klientów robiących zakupy, nastolatków na pierwszej randce – ale w Maroa nie było nic.

Uwierzycie?

Nie było po prostu nic. Nic się nie działo. Ulice z jasnego betonu były gorące i puste. Czasem pojawiał się chudy pies. Czasem ktoś szedł z butelką oleju w reklamówce. O świcie raz widziałam dwie panie z ryżowymi szczotkami w rękach. A poza tym nie działo się nic.

Po prostu nic.

To było najbardziej puste, bezludne i milczące miasteczko, jakie kiedykolwiek widziałam.

I tam właśnie utknęłam.

Usiłując upolować łódź, która zabierze mnie dalej.

Widzieliście kiedyś jak poluje jaguar? Chowa się w gęstwinie i czeka. Tropi ofiarę, podchodzi jak najbliżej, przyczaja się i czeka na najlepszy moment do ataku. I ja zrobiłam tak samo.

Na wysokim brzegu nad rzeką na betonie stały trzy ławki. Tam siedziałam przez wiele godzin, patrzyłam na horyzont, czekałam i rozmyślałam.

Przez cztery dni upolowałam dwie łodzie.

Rzeka była tak płytka z powodu suszy, że pojawiło się w niej mnóstwo niebezpiecznych mielizn i rapidów.

Najpierw zieloną wojskową motorówkę, której kapitan oświadczył, że nie może mnie zabrać, bo płynie z oficjalną komisją.

Dwa dni później do brzegu zacumowało drewniane czółno. Natychmiast podniosłam się z ławki i zbiegłam w dół do rzeki. Indianie przypłynęli z koszem pełnym kasawy, czyli placka z manioku. Jest cienki, suchy, uprażony ze startego i odciśniętego manioku bez żadnych przypraw. I jest pyszny!! To moje ulubione amazońskie jedzenie. Jaki ma smak? Przypuszczam, że można by go porównać do jadalnej tektury. Ale fantastycznie zaspokaja głód.

– Buenas tardes!¹⁰ – zawołałam z radością do Indianina.

Zatrzymał się na mój widok ze zdumieniem.

– Płyniecie po rzece? – zagadnęłam. – A dokąd? Bo ja właśnie szukam transportu dalej na południe, do San Carlos.

– San Carlos? – powtórzył.

– Tak, chcę dopłynąć do San Carlos, a potem jeszcze dalej do Cocuy i aż do Manaus.

– Manaus?!

Opowiedziałam o moich planach, bo może akurat trafi się ktoś, kto zmierza w podobnym kierunku?

– Kasawa na sprzedaż?

– Tak.

– Po ile?

– Piętnaście.

– Poproszę jedną.

Placki piecze się na specjalnej ogromnej glinianej patelni o średnicy ponad metra. I każdy placek jest właśnie takiej wielkości. Dlatego wystarczy tylko jeden.

Indianka wprawnymi ruchami ostrożnie połamała placek na mniejsze części zapakowała do plastikowej torebki.

– To dokąd płyniecie? – rzuciłam.

– Ninal – odrzekł Indianin.

Ninal znaczy po hiszpańsku „dzieciniec”, ale jednocześnie to jest nazwa wioski Indian Piaroa nad dopływem Orinoko. Wiem to, bo kiedyś tam byłam.

Kasawa to duży, suchy indiański placek upieczony z manioku na glinianej patelni. Jest idealny na długie myśliwskie wyprawy.

Zawahałam się.

A może wsiąść z Indianinem do jego łodzi i przenieść się do indiańskiej wioski? Oczywiście jeśli mi pozwolą. Ale może porzucić plan dotarcia do Brazylii i spędzić dwa miesiące w indiańskiej osadzie nad Orinoko?…

– A wiem, to tu niedaleko, po drugiej stronie rzeki? – zapytałam. Spojrzeliśmy sobie w oczy.

Nie. Nie popłynę do indiańskiej wioski. Nie tym razem. Poczekam na łódź.

– Rzeka jest bardzo sucha – powiedział Indianin i uśmiechnął się do mnie.

– Wiem – powiedziałam i też się uśmiechnęłam.

Ale widać tak miało być.

ROZDZIAŁ 2

Życie mnie sprawdza

Niebo codziennie ubiera się w tropikalny błękit. Słońce wbija gorące promienie w beton jakby chciało go… rozerwać. A ja siedzę… na… betonowej… ławce i czekam na łódź.

Życie mnie sprawdza.

Zawsze tak jest w podróży. I dlatego właśnie lubię podróżować sama. Chcę sprawdzić na własnej skórze co wiem, co umiem, a czego muszę się jeszcze nauczyć.

Teraz odrabiam ćwiczenia z cierpliwości. Od czterech dni siedzę w osadzie nad rzeką w dżungli i czekam na łódź.

Wcześniej podczas tej wyprawy ćwiczyłam inne ważne umiejętności. Na przykład brak” jedzenia… i radzenie sobie z głodem. Zmęczenie. Kąpiel z… piraniami. ¹ Zaufanie i wiarę w ludzi. Szukanie… i znajdowanie tego, co było potrzebne. Poradziłam sobie. Nie straciłam ducha. Potem życie zmusiło mnie do odnalezienia się w prostych i trudnych warunkach. Dałam radę.

Widoczna z daleka tajemnicza skała w dżungli na granicy Wenezueli i Brazylii.

I wreszcie zesłało mi łódź!

Już z daleka usłyszałam głosy. W Maroa w ciągu dnia panuje wielka betonowa cisza. Nikt nie wychodzi na… ulice podczas największego upału. Miasto wydaje się wymarłe. Nawet pies nie podniesie głowy na twój widok.

Tamtego dnia też tak było.

Właściwie gdybym chciała przestrzegać miejscowych zwyczajów, to też zagrzebałabym się w jakimś przytulnym zakątku aż do popołudnia, kiedy upał zelżeje i pół miasteczka spotka się nad rzeką, żeby wyprać ubranie, wymyć naczynia i wykąpać się. Ale ja nie miałam przytulnego zakątka. I raczej nie chciałam zostać w tej wiosce do końca świata. Piszę „raczej”, bo gdyby się okazało, że nie ma innego wyjścia i muszę czekać kilka miesięcy na deszcz, który podniesie poziom wody w rzece, to trudno. Czekałabym. Nie wiem jak długo pociągnęłabym na prażonym manioku i wodzie, ale cóż. Sama się w to wpakowałam na własne życzenie. A przyjemność czerpałam właśnie z tego, że uczę się elastycznie przystosowywać do tego, co przynosi życie. Mimo że to wcale nie jest łatwe. Ale właśnie o to chodzi. Gdyby było łatwe, nie byłoby wyzwaniem. A kiedy robisz coś trudnego, to budujesz w sobie wewnętrzną siłę, która zostaje w tobie na zawsze.

Sama siebie skazałam więc na wygnanie do dżungli po to, żeby sprawdzić jak sobie poradzę i jak uda mi się z niej wydostać.

Codziennie kilka razy przychodziłam nad rzekę, żeby sprawdzić czy między kamieniami na brzegu pojawiła się nowa łódź. Istniała też możliwość, że ktoś zatrzyma się tylko na chwilę, przejazdem, choćby po to, żeby podpieczętować oficjalne dokumenty wymagane do każdej podróży po rzece.

Czasem trzeba zejść za ląd i zameldować się w jednostce wojskowej, ale czasem wystarczy podpłynąć do metalowej tratwy, gdzie siedzi żołnierz z karabinem, dostać pieczątkę i można płynąć dalej. Nie chciałam przegapić takiej sposobności, więc siadałam na betonowej ławce nad rzeką i patrzyłam.

Ale nic się nie zmieniało.

Poziom wody w rzece był wyjątkowo niski. Najstarsi Indianie nie pamiętali takiej suszy. Rzeka skurczyła się, a tam, gdzie wcześniej można było płynąć, teraz sterczały głazy.

Ale ja nie dawałam za wygraną. Codziennie przychodziłam do żołnierzy zamienić kilka słów. Może słyszeli o jakiejś łodzi, która będzie płynęła na południe?

Może ktoś się wybiera? Może ktoś przypłynie?

– Nie wiadomo – kręcili tylko głowami. – Może jutro.

– To przyjdę jutro! – odpowiadałam.

I tak przez cztery dni. Bez zasięgu, bez elektryczności, bez Internetu, bez telewizji, bez radia, bez telefonu, bez jedzenia z wyjątkiem jednego obiadu, suchego indiańskiego placka i trzech jajek na twardo.

Aż nagle pewnego popołudnia usłyszałam głosy i stukanie. Pobiegłam nad rzekę. Na piasku leżał silnik. Najwyraźniej zepsuty, bo dookoła chodzili z zaaferowanymi minami żołnierze i jeden tubylec.

Stanęłam z boku. Nie znam się na silnikach, może się czegoś nauczę? Prawie w całej Amazonii używa się jednego typu silników o różnej mocy. Silnik jest montowany na tylnej burcie, na zewnątrz. Nie pod łodzią, bo tam byłoby zbyt niebezpiecznie. Woda w amazońskich rzekach rośnie i opada co kilka miesięcy. Czasem zakrywa drzewa, a czasem odsłania kamienie na dnie. Silnik musi być tak zamontowany, żeby jednym szybkim ruchem w ostatniej chwili można go było podnieść i uniknąć zderzenia z belką, płycizną albo inną niespodziewaną przeszkodą.

Takich silników przyczepionych do tylnej burty łodzi używa się w prawie całej Amazonii.

A to się najwyraźniej tutaj zdarzyło.

Na samym dole znajduje się wirnik, czyli kilka małych łopatek, które są napędzane przez pracujący silnik i to one popychają łódź. Nawet najmocniejszy silnik nie wystarczy jeśli nie ma wirnika.

Tutaj był, ale w osobnym kawałku. Musiał zostać urwany na skale.

Żołnierze usiłowali go naprawić, a potem wezwali specjalistę. I to on właśnie teraz stukał młotkiem w kawałki drutu, którymi usiłował przyczepić wirnik z powrotem do silnika. Powoli, pojedynczo, bo trzeba było trafić do małego otworu, zagiąć drut i przyklepać go młotkiem. Misterna robota. Uznałam, że nadszedł odpowiedni moment.

– Rzeka jest bardzo sucha – rzuciłam jak tajemne hasło, bo to jest zdanie, które najczęściej słyszałam do tej pory. Refren początku roku.

– A tak, tak, bardzo sucha – przytaknęli żołnierze.

Rzeka była tak sucha, że właściwie prawie nigdy nie mogliśmy przypłynąć do samego brzegu.

– A dokąd płyniecie?

– San Carlos.

San Carlos!!!! To jest następna wioska na trasie, to jest mój cel podróży!!! Byłam gotowa podskoczyć do nieba z radości, ale zachowałam spokój.

– Hm, to się świetnie składa! – uśmiechnęłam się. – Bo ja tu czekam od czterech dni. Przypłynęłam towarową łodzią z San Fernando de Apure, potem samochodem przez dżunglę i tutaj utknęłam, bo nikt nie pływa po rzece!

– Bardzo sucha jest rzeka – rzucił ktoś mój ulubiony refren.

– Tak, wiem, z San Fernando mieliśmy płynąć dwanaście godzin, ale płynęliśmy przez cztery dni – roześmiałam się.

– Cztery dni? – żołnierze pokiwali głowami. – No, rzeka jest bardzo sucha.

– No właśnie! – podchwyciłam. – Nikt nie pływa! Nie chciałabym tu zostać na zawsze! Może mogłabym popłynąć z wami do San Carlos? Chętnie zapłacę za przejazd.

– Nie, nie – pokręcili od razu głowami żołnierze. – Nie możemy przyjąć od nikogo zapłaty. To wbrew przepisom.

– Och – stropiłam się. To był mój jedyny argument. Co jeszcze mogę powiedzieć, żeby zgodzili się mnie zabrać?

– A co tu robisz? – zainteresował się oficer.

– Nic szczególnego. Tak sobie wędruję. Zwiedzam. Podróżuję.

– Turystycznie?

– Oczywiście.

– Sama?

– Tak.

– Nie boisz się?

– Ale czego? Przecież ludzie są tutaj tak niezwykle mili.

– A dokąd płyniesz?

– Chcę dopłynąć aż do Brazylii, do Manaus nad Amazonką.

– Manaus? W Brazylii?! – zdumieli się.

– No tak. Jeśli się uda. Jeśli ktoś zgodzi się zabrać mnie ze sobą dalej. Bo jeśli nie znajdę łodzi, na której mogłabym popłynąć do San Carlos, to zostanę tutaj na zawsze, ha, ha, ha.

– Ha, ha, ha – odpowiedzieli mi żołnierze. To był dobry moment, żeby ich przycisnąć. – Może mogłabym popłynąć z wami?

– No, nie wiem… – oficer zawahał się.

– Por favor!¹¹ Zabierzcie mnie ze sobą! Czekam od czterech dni, nie chcę tu zostać na zawsze!

– No, nie wiem – powtórzył oficer. – Jeśli się okaże, że to oficjalna komisja, to nie będziemy mogli zabrać cię ze sobą.

– Dwa dni temu też mi powiedzieli, że to oficjalna komisja i nie mogą mnie zabrać! – przypomniałam sobie. – Por favor! Nie ma żadnych łodzi! Nikt nie pływa! Rzeka jest zbyt sucha!

– No tak – przyznał oficer. – Dowiem się. Powiem, że nie ma innych łodzi, ale niczego nie mogę obiecać.

– Jasne, jasne! – przytaknęłam żarliwie. – A o której odpływacie? O szóstej?

– Chyba tak.

– To będę w porcie o szóstej! Dziękuję! Hasta luego!¹²

ROZDZIAŁ 3

Plecak pełen kasy

Z radości nie wiedziałam gdzie się podziać. Pobiegłam do hotelu sprawdzić czy mój bagaż wciąż żyje. Bo zostawiałam go codziennie na kilka godzin w małej komórce zamkniętej na najmniejszą kłódkę świata. Mógł wyparować gdyby takie było jego przeznaczenie. A ja musiałabym się z tym pogodzić. Ale był. Czekał na mnie.

Wpadłam do znajomego sklepiku, gdzie dwie nastolatki zmieniały się przy ladzie. Kupiłam butelkę wody. Wróciłam na mój punkt widokowy, czyli na betonową ławkę nad rzeką. I postanowiłam poćwiczyć portugalski przed dotarciem do Brazylii. Miałam w telefonie wgrany mój kurs języka portugalskiego. Telefon nie działał z powodu braku zasięgu, ale grał.

Usiadłam na ławce, wetknęłam słuchawki do uszu i powtarzałam portugalskie zdania, aż nagle usłyszałam wołanie.

Na drodze do portu zatrzymał się duży, czarny, błyszczący samochód. A z otwartego okna ktoś machał do mnie ręką.

Tak wyglądał mój hotelowy pokój w miasteczku Maroa, gdzie przez kilka dni czekałam na łódź.

Dwaj żołnierze! Kierowca w okularach przeciwsłonecznych to ten, który powiedział, że dowie się, ale niczego nie może obiecać.

Zbiegłam w dół.

– Załatwiłem, że możesz płynąć z nami! – oświadczył żołnierz, któremu nadam imię Hector. Nie mogę używać w książce jego prawdziwego nazwiska, bo przecież jest żołnierzem w armii wenezuelskiej. A Hector bardzo do niego pasuje.

– Cudownie! – zawołałam.

– Jutro o piątej rano.

– Będę w porcie!

– Pokaż ten telefon.

O rety! Ściskałam w garści telefon, z którego powtarzałam lekcje portugalskiego.

– Najnowszy model – cmoknął Hector. – Zobacz – podsunął go do kolegi Maikela.

Tak zaczyna się świt w Amazonii – różowymi kreskami na błękitnym niebie i oszałamiającym świergotem ptaków.

– Uuu – przytaknął drugi żołnierz i przesunął palcem po ekranie. – Dotykowy.

– Pewnie drogi? – Hector odwrócił się do mnie. – Ile kosztował?

– Nie wiem – odrzekłam zgodnie z prawdą. – Dostałam go w prezencie.

– W prezencie? – Hector uniósł brwi.

– Latem były Igrzyska Olimpijskie w Londynie, prawda?

– A były, były.

– A przed Igrzyskami biegła sztafeta z ogniem olimpijskim, prawda?

– A, no tak, tak.

– No i ja właśnie biegłam w sztafecie z ogniem olimpijskim, a od organizatorów sztafety dostałam w prezencie ten telefon.

– No, no – cmoknął Hector. – Takie podróżowanie musi dużo kosztować?

– Raczej nie – odrzekłam, zastanawiając się do czego zmierza ta rozmowa. Hector powiedział mi przecież wcześniej, że nie może przyjąć zapłaty za przejazd, bo to jest wbrew przepisom. A czy teraz oczekuje, że mu coś zapłacę? Nieoficjalnie? Nie mam pojęcia.

Na wszelki wypadek więc dodałam:

– Z San Fernando do Yavity za podróż towarową łodzią zapłaciłam tylko 150 boliwarów. To niedużo.

– No, ale pewnie nosisz ze sobą dużo pieniędzy?

– Skąd! Mam mało pieniędzy i kartę kredytową. Wyciągam pieniądze z banku kiedy potrzebuję.

To akurat było kłamstwo. Ale czy mam powiedzieć żołnierzowi w wiosce na końcu świata, że w niepozornym plecaku, który zawsze mam przy sobie, noszę pięćset dolarów wymienionych na czarnym rynku na boliwary? Oraz zapas dolarów na dalszą podróż?

No błagam. A czy mogłam zrobić coś innego? Karta kredytowa to fantastyczny wynalazek, ale tylko tam, gdzie istnieje bank i bankomat. A ja przecież podróżuję przez dżunglę. Nie ma banku. Bankomat w tej części świata jeszcze nie został wynaleziony. Gdybym nie miała żywej gotówki wymienionej na lokalną walutę, nie mogłabym zapłacić za hotel ani kupić nawet najbardziej suchego indiańskiego placka.

Owszem, mam ze sobą kartę kredytową, ale tylko na wypadek nieprzewidzianych okoliczności. Na przykład jeśli mój bilet lotniczy zostanie skasowany i będę musiała kupić nowy w ostatniej chwili na lotnisku. Albo jeśli wpadnę na pomysł, żeby zatrzymać się w luksusowym hotelu ze spa. Albo na wypadek innego niemożliwego do przewidzenia zdarzenia, gdzie będę musiała zapłacić natychmiast i dużo. Do tego mam kartę.

A na co dzień podczas takiej ekstremalnej wyprawy karta kredytowa jest bezużyteczna. Wszyscy oczekują gotówki i to w lokalnym wydaniu. Gdybym chciała tutaj w Maroa zapłacić za coś dolarami albo euro, zostałabym wyśmiana. Bo co w wiosce bez banku można zrobić z obcą walutą? Przykleić do ściany jako ciekawostkę. Ale nic nie można za nią kupić.

Więc tak, miałam plecak pełen kasy, ale nie miałam zamiaru się do tego przyznawać. Tym bardziej, że jutro o brzasku wsiądę do łodzi z nieznajomymi żołnierzami i wyruszę z nimi po rzece przez dżunglę.

A więc nie, proszę pana. Nie mam pieniędzy. Bo po co? Przecież tutaj jest bardzo tanio, a ludzie są tacy mili. To jest moja oficjalna wersja i tego będę się trzymać.

– No to bądź jutro rano w porcie o piątej rano.

– Będę! Cudownie! Dziękuję! Do zobaczenia!

ROZDZIAŁ 4

Przez amazoński świt

Wstałam o 4.15. Opłukałam twarz w wodzie do czyszczenia toalety, bo w hotelu przecież nie było kanalizacji. Stał tylko kubeł wody z rzeki do przelewania łazienki. Wytarłam twarz rękawem koszuli i wyszłam na dwór.

Noc. Ciemno. Cicho. Księżyc w pełni. Pod samochodem spał kot.

No tak.

Co ja sobie właściwie myślałam?

Minęłam zamknięty na głucho sklep. Sama w pustym mieście.

Nad rzeką cisza. W ciemności nie widać łodzi, ale nikt się nie rusza. Gdyby łódź rzeczywiście miała odpłynąć o piątej, to ktoś pewnie już by się przy niej krzątał, mocował rurkę z beczki z paliwem do silnika, wybierał plastikowym kubkiem wodę z dna. Ale nic się nie działo.

No tak.

Właściwie byłam prawie pewna, że tak będzie. Śmiać mi się chciało. Naprawdę wierzyłaś w to, że ktoś będzie w porcie o piątej rano i łódź wyruszy punktualnie? Halo, ale ile razy wcześniej czekałaś przez dwie, dziesięć, dwadzieścia godzin na kogoś, kto nie przybywał? Na wyruszenie autobusu albo na dotarcie do celu opóźnione o kilka dni? No, błagam, przecież gdyby naprawdę o piątej rano ktoś był tutaj w porcie, to byłoby całkiem nie po amerykańsku. Chociaż z drugiej strony… istniała szczypta możliwości, że tak się właśnie stanie.

Usiadłam na murku nad rzeką i czekałam. Nietoperz przepłynął bezszelestnie w powietrzu. Księżyc lśnił srebrzyście na niebie. Ciekawe ile dni i nocy spędzę w tym miasteczku, gdzie zatrzymał mnie los. Może naprawdę nie da się popłynąć dalej do Brazylii? Może będę musiała wrócić do Puerto Ayacucho i pojechać okrężną drogą po ziemi?

Nagle zachrzęściły kroki. Z nocy wyszli dwaj żołnierze.

– Bienos dias – powiedziałam jak gdyby nigdy nic. Jak gdybym nie siedziała w ciemności na murku w totalnie pustym, uśpionym mieście.

– Buenos dias – odpowiedzieli też niezaskoczeni żołnierze i poszli dalej.

O rety, coś się tu dzieje!

Było już wprawdzie wpół do szóstej, ale jednak!… Z zaułka wytoczył się zaspany samochód z beczką benzyny. Zjechał do portu. Kilka minut później wrócił z dwoma ważnymi żołnierzami – takimi, którzy nie chadzają rano na piechotę.

Zbiegłam nad rzekę. Przeciągnęłam przez piasek moją podróżną torbę i stanęłam w dobrym punkcie. Tak, żeby wszystko widzieć, ale nie przeszkadzać. I czekałam. Żołnierze zapakowali do motorówki metalową beczkę z paliwem i jakieś drobne pakunki, a potem wsiedli do środka. To już? Dźwignęłam moją torbę. Ktoś odebrał ją ode mnie i wrzucił do łodzi. Potem ja wdrapałam się do środka. I ruszyliśmy!

Aaaaaa!!!! Nie wierzę, że to prawda!!! Może to szalony sen??? Projekcja mojej wyobraźni? Film zmontowany w mojej głowie na podstawie moich marzeń?…

Mam się uszczypnąć? Nie mam jak, bo siedzę skulona na drewnianej ławce, a łódka pędzi naprzód.

Noc zaczyna się przecierać, z ciemności wyłaniają się pierwsze promyki światła. Tak, to się naprawdę dzieje!!!

Hurra!! Pędzę wojskową motorówką przez amazoński świt razem z czterema uzbrojonymi żołnierzami i jedną małpą. Dopiero teraz ją zobaczyłam. Mała, przestraszona małpka z gatunku, który nie ma polskiej nazwy, a po łacinie nazywa się saimiri. A więc jednak!

Wyruszyliśmy z godzinnym opóźnieniem, ale to drobiazg. Najważniejsze jest to, że.

Bum! Metalowa łódź wyrżnęła w kamień, podskoczyła, zadygotała i wstrząsnęła wszystkim, co się znajdowało w środku. Czyli ludźmi i małpą. Nagle zrobiło się cicho, bo silnik stanął. Łódź zatrzymała się na środku rzeki.

Przy motorze siedział młody chłopaczek w czarnej wełnianej czapce. Nie wyglądał na znawcę tematu. Pomyślałam, że po prostu wydano mu rozkaz, żeby nawigował dzisiaj rano, mimo że pewnie nie ma zbyt wielkiego doświadczenia.

Zbladł. Płynęliśmy nie dłużej niż pół godziny. Teraz siedzieliśmy w cichej, nieruchomej łódce, którą prąd popychał z powrotem do Maroa.

Żołnierz podciągnął silnik i nagle wszyscy zobaczyliśmy straszną prawdę: wirnik znikł. A bez niego silnik jest bezużyteczny.

Saimiri, po angielsku zwana squirrel monkey, czyli małpą wiewiórczą, zapewne z powodu niewielkich rozmiarów.

– Ja nic nie zrobiłem – powiedział obronnym tonem żołnierz w czarnej czapce. – On po prostu nie wytrzymał naporu wody.

To bardzo możliwe. Przecież wczoraj złota rączka z wioski przykręcała wirnik kawałkami drutu.

Hector dźwignął się z ławki.

– Umiesz to naprawić?

– Muszę mieć nowy wirnik – odrzekł żołnierz w czapce takim głosem, jakby zaraz miał się zapaść pod ziemię.

Hector westchnął i wyjął z kieszeni komórkę.

Ha! A więc wenezuelskie telefony działały! Na szczęście zdążyliśmy odpłynąć na tyle blisko, że wciąż był zasięg.

– Tak! Słuchaj! – powiedział Hector władczym głosem do żołnierza po drugiej stronie. – Straciliśmy wirnik! Przyślij mi kogoś! Ale natychmiast! Już teraz! Słyszysz? Co? Dobrze. Czekam.

Popatrzyliśmy na siebie. Pięć ludków w bezbronnej łódce na środku rzeki. I jedna małpka, tak samo zagubiona jak my.

– Zapomnieliśmy zabrać wiosła – rzucił jeden z żołnierzy.

Popatrzyliśmy na siebie jeszcze raz.

Motorówka wyposażona w sprawny silnik to silna maszyna, która przebija się przez mocny nurt, deszcz i przez wiatr, unosząc na swoim pokładzie wiele kilogramów ładunku.

Ale motorówka bez silnika i bez wiosła to tylko krucha łupinka na łasce wody. Kręciliśmy się w kółko. A małpa nagle otworzyła szeroko oczy, zastrzygła uszami i stanęła słupka. Z dżungli dobiegało wyraźne wezwanie! Ktoś ją wołał!

– Ćwik, ćwiriririk, ćwik ćwik ćwiririk! – krzyknęła podekscytowana w małpim języku.

– Ćwiririk ćwik ćwik ćwik! – przyniósł odpowiedź wiatr.

– Habla me! Mów! – Hector odebrał telefon. – Co? Kiedy? Teraz! Natychmiast! Czekam!

– Ćwiririk! Ćwiririk! – głos małp z dżungli brzmiał jak wezwanie. – Co ty tam robisz? Czemu jesteś tak daleko? Chodź do nas! Chodź do nas!

– Idę do was! – zawołała małpka i wspięła się na tylnych nogach.

No, ale przecież siedzieliśmy na bezsilnej motorówce unoszonej przez prąd na środku rzeki.

– Habla me! – zawołał znów Hector do telefonu. – Tak, na rzece. Wirnik! Pośpieszcie się!

I znów zapadła cisza.

ROZDZIAŁ 5

Krew się leje

Był różowy amazoński świt. Słońce właśnie podniosło się ponad ścianę dżungli i oblało rzekę długimi złotymi promieniami. Pięć nieowłosionych istot ludzkich bez możliwości ucieczki to fantastyczna wiadomość dla tropikalnych komarów, które pewnie kolejny dzień czatowały w nadziei na krwisty posiłek. I oto nagle na ich terytorium pojawia się śniadanie! Wpływa z impetem na łodzi, a potem nagle staje i mówi:

– Zjedz mnie!

Kto nie zechciałby skorzystać z takiego zaproszenia? Szczególnie jeśli długo pościł i cierpliwie czekał?

Komary rzuciły się na nas jak szalona horda uliczników. W amazońskim brzasku słychać było łakome mlaskanie i chłeptanie. Komary nadlatywały zwartym dywizjonem polujących myśliwców, lądowały na z góry upatrzonych pozycjach i grrr-hum! Grrrhum! Wgryzały się w skórę, zarzucały ssawki i piły, piły, piły aż do syta!

Nie nadążaliśmy machać ramionami. Akcja była drobiazgowo zaplanowana i błyskawiczna. Zostaliśmy zaatakowani bez ostrzeżenia i bez litości.

– Au!

– Au, au! – krzyczeliśmy na zmianę, podskakiwaliśmy na drewnianych ławkach, a komary cięły.

Dobre wieści szybko się rozchodzą. Gdyby w centrum miasta otwarto restaurację z najlepszym jedzeniem, które byłoby rozdawane za darmo wszystkim, kto przyjdzie z własną łyżką i talerzem, przybywaliby ludzie z najdalszych dzielnic.

I tak właśnie stało się z nami.

To my byliśmy restauracją na środku rzeki, która za darmo rozdawała świeżą krew. A do komarów wkrótce dołączyły stada milczących żelaznych much i brzęczących czarnych gzów z wielkim apetytem. Krew się lała!

Miejscowi rybacy z pewnym ociąganiem podpłynęli na wezwanie żołnierzy

– Bzzzzzzzz!!! – bzyczały sopranem komary.

– Bżżżżżżżżż!!!! – basowo wtórowały im gzy.

A żelazne muchy nie marnowały czasu na bzyczenie, tylko bezszelestnie lądowały wprost na żywych befsztykach (czyli na nas) i piły tak żarłocznie, że zataczały się w locie jak beczki. Muszę chyba przypomnieć czym jest żelazna mucha, bo dokładniej wyjaśniłam to w poprzedniej książce.

Żelazna mucha ma żelazne szczęki, które wgryza w ludzką skórę, żeby napić się krwi. Jest malutka, ma ostro zakończone, cienkie skrzydełka i fruwa nie wydając żadnego odgłosu. Jest przy tym bardzo głodna i ma nienasycony apetyt. Nadlatuje znienacka, ląduje, wbija ci w skórę żelazne szczęki, a ty podskakujesz z bólu. Żelazna mucha równie zwinnie odlatuje, a ty zostajesz z kroplą krwi na skórze.

Komary przenoszą tropikalne choroby – takie jak choćby malaria, denga czy żółta febra. Żelazne muchy są przy nich niewinne jak dzieci – tyle że boleśnie gryzą. Ale jeśli ugryzie cię rzeczny giez, to zrozumiesz co to znaczy ból. Gzy gryzą tak, jakby chwytały się za ciało żelaznymi szczypcami. To bardzo boli. Często zdarza się tak, że giez nadlatuje i przysiada delikatnie, robi pierwsze małe nacięcie, zaczyna ssać krew, a dopiero potem wgryza się głębiej – i wtedy podskakujesz jak ukłuty szpikulcem. Aaaaa!!! Jak to boli!!!

Bzzzzzzzz!…

Bżżżżżżżżżżż!…

To był prawdziwy nalot!

Klask! – uderzaliśmy się po policzkach, nogach i szyjach.

Bżżżżżżżżżżż!!!….

Au!!!

Klask! Au! Bżżżżżżż!! Klask! Bzzzzzzzzz!!! Au! Au! Au!

Byliśmy tam chyba pierwszą dostawą jedzenia od czasów Kolumba. I w dodatku dobrowolną! I unieruchomioną na środku rzeki w motorówce z zepsutym silnikiem!! Bżżżżżżżżż!!!

Bzzzzzz!!

Au!

Bżżżżżżżż!!!!!

Klask!

Au! Au!

Au?!

Czy to zbliża się zmasowana armia amazońskich gzów? Z oddali wyraźnie było słychać narastające bzyczenie. Grube, natarczywe i niechybnie zmierzające w naszym kierunku.

Hurrra!! To nie spragnione krwi owady, tylko łódź!! Drewniane czółno z niewielkim silnikiem, ale na pewno płynie prosto na nas!! To pomoc przysłana z bazy wojskowej!! Cudownie!! Bosko!!

Łódka wyłoniła się zza zakrętu na gładkiej jak lustro wodzie, ale zawahała się na nasz widok.

– Tutaj, tutaj! – zawołał Hector, wstał i machał ramieniem.

Łódka posłusznie skręciła. To nie była pomoc wysłana przez wojsko. To dwaj rybacy, wyraźnie zaniepokojeni tym, że natknęli się na wojsko.

Wiesz jak to jest z żołnierzami. Pełnią służbę w imię honoru państwa, więc jeśli potrzebują czegoś, co jest im niezbędne do wykonywania tych obowiązków, po prostu mogą to wziąć. Benzynę do silnika. Jedzenie dla oficerów. Cokolwiek.

A jeśli zdarzy się to w sercu amazońskiej dżungli, to pewnie nigdy nie odzyskasz tego z powrotem.

Ale jeśli nie zatrzymasz się na wezwanie ważnego żołnierza stacjonującego na środku rzeki w zepsutej motorówce, to może być jeszcze gorzej.

– Silnik nam się zepsuł!

– A, silnik.

– Może macie zapasowy wirnik?

– Wirnik? Nie, nie mamy.

– Znacie się na silnikach?

– No, trochę się znamy.

– Obejrzyjcie go, może coś pomożecie.

– No, może pomożemy.

– I co?

– Nie da się. Wirnik urwany.

– No! Wirnik urwany! Co da się zrobić?

– Nic nie da się zrobić. Trzeba nowy wirnik.

– Macie może zapasowy?

– Nie, nie mamy.

– Płyniecie do Maroa?

– Tak, do Maroa.

– To płyńcie prosto do jednostki wojskowej i powiedzcie im, że my tu czekamy na nowy wirnik!

Na dole: Drapieżna modliszka, która w silne przednie ręce chwyta ofiarę i odgryza jej głowę.

– Dobrze, dobrze.

– Niech się śpieszą!

– Tak, tak.

– I niech przyślą kogoś, kto to naprawi!

– Dobrze.

– Ale szybko! Niech od razu kogoś wyślą!

– Tak, tak, tak.

Rybak z ulgą wrócił do swojej łodzi, odpalili silnik i wycofali się na bezpieczną odległość.

– Powiedz im, że to jest bardzo pilna sprawa!! – zawołał Hector przekrzykując silnik. – Niech od razu kogoś wyślą!

– Dobrze, powiem! – zawołał rybak, pomachał ręką i odpłynął w siną dal.

ROZDZIAŁ 6

W dżungli z karabinami

O świcie w Maroa – zanim jeszcze uwierzyłam w to, że naprawdę łódź jest gotowa do drogi i najprawdopodobniej uda mi się wreszcie stąd wydostać – zapytałam ile czasu płynie się do San Carlos.

– No, tak ze dwie, trzy godzinki – odrzekł jeden z żołnierzy.

Motorówka. Wojskowa. Z porządnym silnikiem. Gdyby to była ciężka, długa drewniana łódź załadowana ciężkimi workami i oponami – taka jak ta, którą płynęłam wcześniej¹³ – to podróż zajęłaby pewnie cały dzień, albo i dłużej. Ale śmigła wojskowa motorówka bez specjalnego obciążenia zabierze mnie tam w trzy godziny! No, pewnie w pięć – dodałam w myślach, znając wenezuelskie realia. I przecież rzeka była wyjątkowo sucha w tym roku.

Ale tak czy inaczej to oznaczało, że około południa wyląduję w San Carlos de Rio Negro, będę miała swobodnie czas na to, żeby się przejść, zjeść porządny obiad, znaleźć hotel i rozpytać o możliwość dalszej podróży.

Bo przecież San Carlos było większe od Maroa. Tak mówiły dziewczynki w sklepie. I wydaje mi się, że ja też tak zapamiętałam tę osadę.

Byłam tam z piętnaście lat temu. Na pewno był hotel. Na pewno były drobne bary serwujące szybkie gorące dania i zdaje się, że był też porządny port. Och! Aż westchnęłam z radości. Gorący ryż!! Fasola!! Tropikalny ananas!!! Ach, te marzenia!!

W końcu wsiadłam do motorówki i ruszyliśmy, a moje serce tańczyło z radości. Przez pół godziny. Bo wtedy urwał się wirnik. No, ale wciąż mieliśmy szansę wcześnie dotrzeć do San Carlos.

Czekaliśmy na środku rzeki ponad godzinę. Wśród złaknionych stad komarów, żelaznych much i czarnych gzów. Łódka dryfowała posłusznie tam, gdzie popychała ją rzeka, a my bez wioseł niewiele mogliśmy zrobić.

Małpa czasem dostawała nową wiadomość z dżungli. Wspinała się wtedy przednimi łapkami na beczkę z paliwem i wołała do swoich krewnych:

– Ćwiririk, ćwik ćwik ćwirik, ćwiririk!

Echo niosło jej wołanie dalej po rzece i wracało do nas razem z zaskoczonymi odpowiedziami:

– Hej, dlaczego jesteś tak daleko? Dlaczego nie jesteś z nami?

– Nie wiem, nie wiem!… – odpowiadała żałośnie małpka i napinała sznurek, którym była przywiązana. – Zupełnie tego nie rozumiem!…

Komary, muchy i gzy. Słońce i ryby wyskakujące nad powierzchnię wody. Rozmowa małp. I poczucie bezradności na dryfującej łodzi.

A potem na horyzoncie pojawiła się wojskowa łódź z nowym silnikiem i pudełkiem pełnym narzędzi. Wyglądało na to, że telefony Hectora nie były zbyt skuteczne, ale pojawienie się rybaków z meldunkiem i prośbą o pomoc przyśpieszyło akcję.

Żołnierze wymontowali nasz silnik, pokiwali głowami nad urwanym wirnikiem, a chłopaczek w czarnej czapce znowu wyjaśniał, że to nie jego wina, że nie wpadliśmy na mieliznę, tylko po prostu nurt wody stał się tak silny, że urwał źle przyczepiony wirnik. I dostaliśmy nowiutki silnik z równie nowiutkim wirnikiem. Hurra!

Zamontowanie silnika na burcie to kwestia kilku minut.

– Jedźmy, jedźmy! – ponaglał Hector.

I ruszyliśmy!

Muchy, gzy i komary natychmiast zostały w tyle. Nie miały z nami żadnych szans, nawet gdyby osiągały wyniki mistrzowskie w sprincie do ofiary. Teraz unosiła nas moc czterdziestu koni mechanicznych, z którymi nie mogą się równać nawet najbardziej potężne owadzie skrzydła i towarzyszący im głód krwi.

Płynęliśmy naprzód!

Małpa wtuliła się w mundur szczupłego Jesusa i przymknęła oczy. Hector położył się na dziobie i też wydawał się drzemać, a ja rozglądałam się z ciekawością.

Dziewicza dżungla. Ani śladu człowieka. Zielone ściany gęsto splątanej roślinności. Co się dzieje poza nimi? Kto tam jest po drugiej stronie? Jaguar? Kapibary? Anakonda? A może wędrowny szczep Indian, którzy przyglądają nam się z czubków drzew?

Bum! Zahaczyliśmy o kamień.

Szszszuuuuurrrr, prześlizgnęliśmy się po mieliźnie i w ostatniej chwili skręciliśmy przed wystającym z dna głazem.

Ale to, co miało się zdarzyć najgorszego, było już za nami, prawda? Raczej nie zdarza się tak, żeby podczas jednej podróży dwa razy urwać wirnik. Więc jeśli była nam pisana przymusowa przerwa w podróży, to zaliczyliśmy ją na samym początku, a teraz mkniemy przez gładką toń prosto do celu.

Hip hip hurra!

Hip hip!…

Głos mi zamarł, bo nagle rozległ się huk, coś trzasnęło, łomotnęło, łódź podskoczyła, a kiedy opadła, zrozumieliśmy, że stało się niemożliwe: utknęliśmy po raz drugi!!!

Wirnik był, ale dziwnie przekrzywiony. Wpadliśmy na głazy. Myślę, że trzeba być prawdziwym mistrzem, żeby powozić łódką tamtego lata. Rzeka opadła do niespotykanie niskiego poziomu. Nikt nie wiedział gdzie czyhała zasadzka. Nawet najbardziej doświadczony motorista mógł popełnić błąd i nie dostrzec w porę przeszkody, która pojawiła się w miejscu, gdzie nigdy wcześniej jej nie było.

I tak też stało się tym razem. Uderzenie było tak mocne, że łódź wrzasnęła, ale nie pękła. Wylądowała miękko na wodzie, a żołnierz w czarnej czapce z ponurą miną oglądał silnik.

– Do brzegu! – polecił Hector.

Wciąż nie mieliśmy wioseł, ale od czego są mocne, męskie, wenezuelskie dłonie? Żołnierze posłusznie wiosłowali rękami w stronę brzegu. Zacumowaliśmy pod wygiętym konarem. Małpa od razu chciała uciekać do dżungli.

– Halo? Halo? – wołał Hector do telefonu, ale chyba nawet on stracił zasięg. – Naprawisz to? – zapytał tonem rozkazu.

– Tak, tak – wymamrotał chłopak w czarnej czapce.

Na całe szczęście mieliśmy skrzynkę z narzędziami. I dużo czasu.

Żołnierze zeszli na ląd rozprostować nogi. Rzuciłam im tęskne spojrzenie, ale. Miałam dziwne wrażenie, że tak długo jak siedzę w łodzi, znajduję się w pewien sposób na neutralnym terytorium, gdzie jestem bezpieczna.

Bo wyobraź sobie. Czterech gości z karabinami. Dżungla. I ja.

Nie chodzi o to, że ktoś może mieć złe zamiary. Mam raczej na myśli to, że w niektórych okolicznościach rzeczy czasem dzieją się same i wtedy jeden drobiazg prowadzi do następnego i zwykle staje się to zbyt szybko, żeby móc się wycofać i zmienić bieg spraw.

Nie chciałam ryzykować.

Nie wiedziałam kim są, jak wygląda ich życie ani co myślą. Czułam tylko, że w dżungli może się zdarzyć wszystko. Bo dżungla ma niezwykłą moc i naprawdę w niezwykły sposób działa na wszystkie żywe istoty, łącznie z roślinami i ludźmi.

Zostałam więc na łodzi. Wyjęłam książkę i zaczęłam czytać.

To jest druga ważna rzecz, którą można zrobić w dwuznacznych albo niepewnych sytuacjach. Chodzi o to, żeby wyglądać na zajętego. Ktoś, kto się nudzi, rozgląda i ma pustkę w myślach, przyciąga uwagę i prowokuje.

Ten, kto jest skupiony, zajęty i widać, że ma jakiś cel, raczej jest omijany i zostawiany w spokoju.

Nie patrzyłam na żołnierzy, nie sprawdzałam co robią. Czytałam, uzupełniłam notatki, a potem znowu zajęłam się czytaniem. I siedziałam w jednym miejscu na metalowej, twardej ławce. Żołnierze stukali w silnik, coś prostowali, to znowu przyginali, mocowali się z drutami i wirnikiem. Ciężko było. Wzdychali, ocierali pot z czoła, oganiali się od gzów i komarów.

Po godzinie przypomniałam sobie, że mam w bagażu gorzką czekoladę, którą kupiłam kilka miesięcy wcześniej w Kolumbii.

Akurat Hector i Jesus z małpą wrócili z dżungli. Pomyślałam, że wszystkim nam przyda się coś na wzmocnienie i poprawę nastroju. Zanurkowałam do mojego bagażu, znalazłam czekoladę i szybko ją zjedliśmy. I prace nad silnikiem też niespodziewanie nabrały tempa.

– Ile tam jeszcze ci zejdzie? – zapytał Hector.

– Już, już kończymy! – odrzekł ochoczo chłopak w czarnej czapce i rzeczywiście, jeszcze trochę postukał młotkiem, skręcił pokrywę i oświadczył, że gotowe.

– Naprawiłeś? Możemy jechać dalej? – upewnił się Hector.

– Musimy zrobić próbę.

Wsiedliśmy. I zrobiliśmy próbę. I popłynęliśmy naprzód!

ROZDZIAŁ 7

Nauka siadania

A może czekolady? – podsunęłam ją małpie pod nos.

Wzięła do łapki, powąchała, liznęła i rzuciła. Na moją czarną podróżną torbę. To była nowiutka torba kiedy wyjeżdżałam z Polski. Ale przeciągałam ją przez skały i po piasku w kilku portach nad Orinoko, więc tkanina na dole zdążyła się podrzeć. A teraz na wierzchu została obsiusiana przez małpę, wysmarowana czekoladą i jeszcze jedną brązową rzeczą, której nie nazwę po imieniu, ale też została tam posadowiona przez koleżankę saimiri.

A więc czekolady nie. Małpa nie chciała też zjeść banana, którego jej dałam. A miałam tylko dwa. Wzięła ochoczo banana do łapek, zdjęła zębami skórkę, ugryzła raz i rzuciła pod nogi. Czyli na moją czarną torbę.

– Mi, mi, mi, mi – powtarzała niecierpliwie, tak jakby domagała się czegoś, szukała, potrzebowała.

Hm, a to dopiero zagadka. Co w takim razie jedzą małpy jeśli nie banany? I nie czekoladę? I nie indiański placek z manioku, którym też pogardziła?

Zbliżało się południe. Płynęliśmy odkrytą motorówką. Gdyby lał deszcz, byłoby po nas. Ale dzień zapowiadał się słoneczny. Ja tylko starałam się tak odwracać, żeby schować przed słońcem moją wcześniej spaloną połowę twarzy. I płynęliśmy. Nie na pełnej mocy, bo zbyt mało było wody w rzece. Na tyle szybko, żeby posuwać się naprzód, ale na tyle wolno, żeby w porę dostrzec mieliznę i inne przeszkody wystające z płytkiej wody.

To wtedy, kiedy mieliśmy szczęście. Bo czasem lądowaliśmy w piasku albo na kamieniach. I wtedy też pobrałam kolejną ważną naukę w dziedzinie podróżowania. Ta lekcja do zapamiętania do końca życia brzmi:

Nigdy nie siadaj pomiędzy twardą powierzchnią a swobodnie poruszającym się, luźnym ciężkim przedmiotem.

Ja tak zrobiłam.

W motorówce było mało miejsca. Usiadłam więc na jedynym dostępnym kawałku metalowej ławki i spuściłam stopy na dno. I to był błąd. Ponieważ tuż obok mnie znajdowała się stulitrowa beczka z paliwem.

Dopóki mknęliśmy równą prędkością, wszystkie przedmioty na łodzi wydawały się mniej więcej nieruchome. Rękawy koszuli i włosy łopotały na wietrze. Małpa skakała między bagażami, a żołnierz na dziobie czasem przykładał rękę do czoła, żeby lepiej widzieć. Poza tym nie działo się nic.

Do chwili kiedy wyrżnęliśmy w kamienie. I wszystkie luźne przedmioty na łodzi potoczyły się naprzód. Beczka z paliwem też. Prosto na moje nogi, które wgniotła w metalową ławkę.

Zrobiło mi się czarno przed oczami. Wyciągnęłam ręce i z całych sił popchnęłam beczkę, ale w środku było sto litrów paliwa! Nie przesunęłam jej nawet o centymetr.

– Ayuda me, porfavor!¹⁴ – zawołałam, bo płynęliśmy dalej i nikt nawet nie zauważył co się stało.

Jezus i Pedro zaparli się butami o burty i powoli, milimetr po milimetrze, podciągnęli beczkę. Byłoby łatwiej gdyby nie to, że brakowało miejsca. Za beczką siłą bezwładu potoczyły się pakunki i torby, więc nawet nie było gdzie jej z powrotem odtoczyć.

Ale udało się.

Dotknęłam ostrożnie nóg, bo chwilowo nie mogłam nimi ruszyć. Co ma być to będzie – pomyślałam. – Kochane moje nóżki, jesteście silne, dacie radę.

Dały radę. Poczułam jak wraca czucie w lewej nodze, po chwili też w prawej. Poruszyłam nimi ostrożnie. Hurra!!! Będą posiniaczone i być może obolałe, ale są w całości! Nic nie pękło i nic się nie złamało, hurra!!

– Todo bien?¹⁵ – zapytał Jezus z niepokojem.

– Todo bien, gracias! – uśmiechnęłam się.

I zapisałam w pamięci naukę na resztę życia: kiedy siadasz w łodzi, sprawdź co spadnie na ciebie jeśli łódź uderzy w przeszkodę. I usiądź tak, żeby nie ryzykować, że zostaniesz zgnieciona przez beczkę z paliwem, walizki, worek manioku albo innego pasażera.

ROZDZIAŁ 8

Co jedzą małpy

A więc co jedzą małpy?

Owoce, prawda? Czasem zagryzają je pasikonikiem albo muchą. W Afryce pawiany potrafią nawet polować na młode antylopy. Ale nie jesteśmy na otwartej afrykańskiej sawannie, tylko w dżungli amazońskiej w Ameryce Południowej. Z małą małpką saimiri, która wydaje się zagubiona i głodna.

Banan nie. Czekolada też nie. Placek indiański odrzucony. Może to tylko dlatego, że czuje niepokój z powodu nietypowej sytuacji? Bo jaka małpa podróżuje motorówką po rzece?

Na jednym z bardziej prostych odcinków Hector sięgnął pod ławkę. W plastikowym pojemniku miał żołnierskie śniadanie. Czy mówiłam już co to jest arepa? To jest dość gruby, niewielki placek z mąki kukurydzianej. W wersji pysznej jest upieczony na grillu. W wersji codziennej jest usmażony w głębokim oleju. Rozcina się go w poprzek i wkłada coś do środka. Cokolwiek. Najczęściej nadzienie z kurczaka albo ser. W wersji żołnierskiej – plastry mielonki z konserwy.

– Częstuj się – Hector podsunął mi pojemnik.

– Nie, dziękuję – odrzekłam. – Mam kawałek kasawy, to mi wystarczy.

Indiański placek z manioku naprawdę mi wystarczy, a poza tym koncepcja smażonego placka z konserwową mielonką była mi przedziwnie obca. Tym bardziej, że przecież płyniemy do wioski, gdzie zjem wreszcie normalny, porządny, gorący posiłek!! Hurra! Wytrzymam jeszcze godzinkę albo dwie.

Poza tym ja tylko siedziałam, a oni pracowali. Naprawiali silnik, kierowali łodzią, wypatrywali przeszkód w wodzie. Zasłużyli na śniadanie, które pałaszowali z wielkim apetytem. Zapomnieli o wiosłach, ale zabrali prowiant na drogę. Brawo. Bez złośliwości. Jedzenie jest ważniejsze niż wiosła, bo dzięki posiłkowi możesz lepiej myśleć i pracować, a to się przydaje w każdej życiowej sytuacji, nie tylko na rzece. Jedzenie może zastąpić wiosła, ale nie odwrotnie.

To była najwyższa pora na śniadanie i lunch w jednym. Żołnierze z apetytem wgryźli się w swoje placki, a ja przyglądałam się dżungli na brzegu, gdy nagle kątem okna dostrzegłam duży szybko przesuwający się kształt. Spadł z nieba i zanurkował pod ławkę. A potem, równie błyskawicznie i zanim zdążyłam coś zrobić, wynurzył się spod ławki z triumfalnym wyrazem pyska.

A więc małpy najchętniej jedzą kawałek krwistej mielonki!!!

To była nasza małpa! Z kawałkiem krwistej mielonki w łapie!

A więc to jest to, co małpy lubią najbardziej!

Nie banany, nie czekoladę czy tekturkowaty sucharek z manioku. Ani nawet nie smakowicie usmażony, soczysty placek z mąki kukurydzianej! Tylko mięso! I nie jako drobna przekąseczka przed wegetariańskim daniem, ale jako główne danie!

Małpa upolowała w żołnierskim pudełku ze śniadaniem tak duży kawałek mielonki, że ledwie mieścił jej się w pazernych łapkach. I zajadała go z takim smakiem, że aż jej się trzęsły wąsy.

Zanotowałam.

To była druga ważna rzecz, jakiej nauczyłam się podczas tej wyprawy.

A trzecia?

Ha, ha, ha! Śmiać mi się chce!

Płynęliśmy przez trzynaście godzin!

Nie przez „dwie, trzy godzinki”, jak powiedział mi żołnierz o świcie.

Nie przez pięć, jakie ostrożnie założyłam.

Przez trzynaście godzin, podczas których nic nie piłam, nie jadłam i nie mogłam się załatwić. O przepraszam, zjadłam kawałek kasawy i plasterek gorzkiej czekolady. I to mi wystarczyło. Ale najdziwniejsze jest coś innego.

Gdyby mnie ktoś zapytał w Polsce czy dałabym radę płynąć odkrytą motorówką przez trzynaście godzin bez jedzenia, picia i siusiania, to pewnie odpowiedziałabym, że raczej nie. Że wolałabym uniknąć takiej sytuacji.

Ale w momencie, kiedy to się dzieje, człowiek przełącza się na zupełnie inny tryb myślenia. Nie zastanawia się jak się będzie czuł za godzinę, dwie czy dziesięć. Nie roztrząsa wszystkich przyjemnych i nieprzyjemnych stron tej sytuacji. Tylko po prostu jest tam, żyje i stara się zachować tak, żeby życie było jak najbardziej znośne. Po prostu.

Kiedy w teorii wyobrażasz sobie jak by to było, wyobraźnia podsuwa wiele różnych koncepcji, przeczuć i możliwości. Niektóre z nich są bliskie prawdy, inne całkiem abstrakcyjne. Ale nie dowiesz się tego dopóki nie znajdziesz się w konkretnym miejscu i nie doświadczysz tego zdarzenia na własnej skórze.

Wtedy różne hipotetyczne pomysły nie mają żadnego sensu. Wtedy mierzysz się tylko z tym, co realnie istnieje i co wymaga twojej reakcji. Przestajesz zastanawiać się co by było gdyby. Po prostu robisz to, co jest do zrobienia. Myślisz to, co jest do wymyślenia. Działasz i starasz się pozostać skupionym na rzeczywistości, która cię otacza. I dajesz sobie radę. Po prostu.

ROZDZIAŁ 9

Sztorm przez rapidy

Ciężko było. Przez cały czas chyba wszyscy mieliśmy nadzieję, że zza najbliższego zakrętu wynurzą się pierwsze zabudowania, a gdzieś w oddali zamajaczy wysoki maszt telekomunikacyjny – bo takie są przecież oznaki istnienia miasta. A rzeki w Amazonii są bardzo kręte. Tak jak najbardziej spiralna górska droga. Rzeka wije się to w lewo, to w prawo, tak jakby nie mogła zdecydować czego naprawdę chce. Zakręt za zakrętem. I gęste, wysokie ściany dżungli po obu stronach. Nie widać nic poza nimi.

Godzina mija za godziną. Szuramy dnem po mieliznach, uderzamy w kamienie i głazy, czasem trzeba podnieść silnik i przemknąć po nurcie rozpędzonym między skałami. Nie mamy wioseł, więc jesteśmy zdani tylko na los. Jeśli woda rzuci nas na skały, łódka się roztrzaska, a my wylądujemy w wodzie. To znaczy jeśli wylądujemy w wodzie, to będziemy mieli szczęście. Bo jeśli spadniemy na skały, to gorzej.

To był całkiem bezpieczny odcinek rzeki w czasie kiedy woda utrzymywała się na normalnym poziomie. Ale pewnego dnia deszcz przestał padać, zaczęła się susza i rzeka zaczęła schnąć. A teraz była w swoim najsuchszym momencie, kiedy niespodziewanie ukazało się wszystko, co wcześniej było ukryte na dnie. Stąd te kamienie, których wcześniej tu po prostu nie było, bo leżały wprawdzie w tym samym miejscu, ale przykryte dwoma metrami wody. Można było bezpiecznie nad nimi śmigać łódkami wszelkiej maści. A teraz?…

Bum! Łódka zachwiała się, straciła na chwilę równowagę, ale wyprostowała się i pomknęła dalej. Młody żołnierz w czarnej czapce odetchnął z ulgą. Następne głazy. Powoli kończy się dzień. Słońce zniża się ponad ciemną dżunglą. Co będzie kiedy zapadnie zmrok? Mamy płynąć po ciemku? Po takiej suchej rzece? To chyba niemożliwe!

A może za następnym zakrętem już będzie osada?

Ale nie. Nie za tym zakrętem. I nie za następnym. Ani za kolejnymi pięćdziesięcioma. Robi się coraz bardziej szaro i błękitnie. Słońce rzuca na rzekę ostatnie promienie.

Pomarszczona tafla wody wyraźnie wskazuje na to, że tuż pod nią znajdują się liczne skały.

Nadchodzi zmierzch!

I nagle w tym zmierzchu rozlega się buczenie. Łódź! Na rzece znajduje się jeszcze jedna łódź, która wyraźnie płynie w naszym kierunku! Hurra!

Gdybyśmy siedzieli w zwykłej łódce i gdyby cała załoga nie była ubrana w wojskowe mundury, pewnie minęlibyśmy się na rzece z pozdrowieniami. Ale żołnierze mogą zatrzymać każdego podróżnego i mogą go poprosić o specjalną przysługę. Są w końcu na służbie dla dobra kraju, prawda?

Drewniane czółno posłusznie zatrzymało się na wodzie.

– Daleko jeszcze do San Carlos?

– No, trochę będzie.

– A rzeka?

– Bardzo sucha.

– Ale damy radę dopłynąć?

Tubylec odwrócił głowę i spojrzał na młodego żołnierza przy silniku. Właściwie nic nie musiał mówić, bo z jego twarzy łatwo mogliśmy wyczytać wahanie, powątpiewanie i ostrzeżenie przed ryzykiem.

– Rzeka jest bardzo sucha – powtórzył tylko takim tonem, jakby mówił: – Kamieni, skał i pułapek jest tyle, że rozbijecie się na pewno.

– Musimy dopłynąć jeszcze dzisiaj – zdecydował Hector. – Daleko jeszcze?

– No, trochę będzie – powtórzył tubylec i nagle dodał: – Ja was zabiorę. Tu niedaleko są wodospady, trzeba wiedzieć gdzie jest kanał, którym można przepłynąć na drugą stronę.

– Świetnie! – powiedział Hector i to nas pewnie uratowało.

Zrozumieliśmy to kilkanaście minut później nad rapidami. Rapidy to coś w rodzaju wodospadów w poziomie na płaskiej przestrzeni.

Wyobraź sobie rzekę, która płynie swobodnie w korycie. A teraz wrzuć do tego koryta do pełna kamieni i ostrych skał. Woda musi się przeciskać, zwiększa prędkość, bulgocze, rwie naprzód, rozbija się o głazy. I porywa ze sobą każdą rzecz, która się na niej znajduje – liść, gałąź albo łódkę. Porywa i rzuca w tym samym kierunku, gdzie sama ląduje z trzaskiem rozbijanej piany.

Kiedy poziom wody w rzece był wysoki, te rapidy były całkowicie pod nią ukryte. Ale teraz?

Rzeka zamieniła się w najeżoną kolcami sadzawkę. Jeśli ktoś pływał tą trasą co najmniej raz na tydzień przez kilka ostatnich lat, to zna każdy mniej lub bardziej ukryty kamień. Wie, którędy jest szansa prześlizgnąć się dalej, a gdzie z dna wystają niebezpieczne pułapki. Nie tylko skały. Także mielizny, które mogą zmienić bieg łodzi i rzucić ją na kamienie.

Było już prawie całkiem ciemno. W zmroku słychać było szalone bulgotanie i gwałtowny szum rwącej wody. Nie ma najmniejszej szansy, żebyśmy dali radę tamtędy przepłynąć bez pomocy. Nawet w ciągu dnia. Pewnie musielibyśmy wezwać wojsko, bo nie byłoby nawet jak przeciągnąć motorówki po głazach. Woda kipiała wszędzie dookoła.

To niesamowite, że gdyby dolać dwa metry wody, rzeka byłaby całkowicie spokojna i cicha. Ale kiedy tylko jej poziom opadł, rzeka zaczęła się burzyć.

– Trzymajcie się mocno burty! – zawołał tubylec i skierował łódź prosto w największe rapidy.

Bo tam było najgłębiej.

Aaaaaa!!!!

Łodzią zarzuciło jak podczas sztormu. Silnik został w ostatniej chwili wciągnięty do środka, więc teraz byliśmy zdani na wyczucie nieznajomego i łut szczęścia. Wszystko zależy od tego gdzie rozpędzona woda rzuci łódkę razem z nami. Każde kilka centymetrów miało kolosalne znaczenie, bo woda wyrywała się dalej w różnych kierunkach.

– Może wysiądziemy?! – zawołał w ostatniej chwili Hector, ale było już za późno.

Zresztą tam nie było jak przejść pieszo na drugą stronę. Musieliśmy zaryzykować z pełnym obciążeniem. Wzburzona w tym miejscu rzeka miała niesamowicie wielką moc. Łódź zazgrzytała na kamieniu, a potem jak listek została porwana przez nurt i przerzucona na drugą stronę. Wąskim i niebezpiecznym kanałem pełnym skał. Zdążyłam tylko pomyśleć, że to właściwie cud, że na żadną z nich nie wpadliśmy.

Wydawało mi się, że ktoś krzyczał, ale rzeka szumiała tak głośno, że zagłuszała wszystkie inne odgłosy.

Łódka przystanęła po drugiej stronie i zakołysała się z ulgą.

– Daleko jeszcze? – zapytał znów Hector.

– Trochę będzie – odrzekł tubylec, opuścił silnik do wody i ruszyliśmy dalej.

ROZDZIAŁ 10

San Carlos???

Trudno było właściwie podać inną odpowiedź. Nikt nie wiedział ile czasu jeszcze będziemy płynąć, bo nikt wcześniej nie płynął tą trasą przy tak niskiej wodzie i w takiej motorówce z podobnym ładunkiem.

Po niebie sunęła ostatnia różowa chmura podświetlona przez niewidoczne już słońce. Popatrzyłyśmy na siebie z małpą.

– Co ja tutaj robię? – mrugnęła czarnymi oczami.

– To samo co ja – odpowiedziałam jej wzrokiem. – Nie wiemy co się zdarzy.

– Ale tam w dżungli słychać głosy – małpa spojrzała na puszczę. – To moja rodzina!

– Może jeszcze do niej wrócisz – powiedziałam z głębi serca. – A teraz możesz się cieszyć z tego, że zjadłaś porządny obiad.

– Dobre było – małpa oblizała się na wspomnienie mielonki. – W dżungli tego nie można upolować.

– No właśnie – przytaknęłam. – To nie ruszaj się przez chwilę, zrobię ci zdjęcie.

Różowa chmura odpłynęła. Na niebo wpełzła ciemność. Zaczęła się amazońska noc, a my płynęliśmy przed siebie.

Godzinę później na czarnym horyzoncie zabłysła czerwona gwiazda. Mrugająca. O rety!!!! Nie może być?!!!! To miasto!!!!

Nie, zaraz!! To chyba niemożliwe? Gdyby to rzeczywiście było miasto, to miałoby chyba więcej niż jedno światełko?

Ale może miasto jest za zakrętem i dlatego go nie widać, a to jest najwyższy maszt mrugający ostrzeżenie do latających tędy samolotów?

Miasto!!!

San Carlos!!!

W Amazonii nocą jest tak czarno, że nic nie widać. No, chyba że księżyc na niebie świeci jak wielka lampa.

Hurra!!!

Silnik nagle przeszedł na niskie obroty. Tubylec, który przeprowadził nas przez rapidy, nie chciał wysiąść.

– No, ale przecież płynąłeś w przeciwnym kierunku? – zapytał Hector.

– To nic – machnął ręką tubylec. – Jutro tam popłynę.

– Na pewno?

– Tak. Teraz zabiorę was do miasta.

Zdaje mi się, że nie miał wielkiego zaufania do młodego żołnierza obsługującego silnik. Może żal mu się zrobiło małej małpki i blondynki w samotnej podróży. I może wiedział, że jeśli z nami nie zostanie, to roztrzaskamy się na skałach ukrytych w ciemności?…

Jego drewniane czółno zacumowało na noc przy głazach. A on doprowadził nas nocą prosto do celu!

To znaczy jeśli to rzeczywiście był nasz cel. Bo brzeg był dziwnie ciemny i pusty.

Podpłynęliśmy jeszcze bliżej.

Czerwone światełko w oddali mrugało regularnie. Z jego punktu widzenia wszystko najwyraźniej było w porządku. A z mojego?…

– Nie możemy podejść bliżej, bo tu już są tylko skały – powiedział tubylec i zgasił silnik.

Hector westchnął, przerzucił swoje potężne ciało nad burtą i wskoczył w ubraniu do wody. Sięgała mu do kolan. Rzeczywiście, nie było szans, żeby łódka popłynęła bliżej do lądu.

– Wysiadamy tutaj? – zapytałam z wahaniem.

To chyba niemożliwe. Może zatrzymujemy się na noc, żeby rano ruszyć dalej?

– Tak, tak – rzucił tubylec.

– To jest San Carlos? – zadałam najbardziej bezsensowne pytanie, biorąc pod uwagę pustkę i ciszę ścielącą się na brzegu, ale otrzymałam jeszcze bardziej nieprawdopodobną odpowiedź:

– Tak, jesteśmy na miejscu!

– San Carlos??? – powtórzyłam.

– Tak, tak, dopłynęliśmy!

Rety! Naprawdę? Czegoś tu nie rozumiem, ale teraz nie czas na gadanie. Zarzuciłam plecak na ramiona, zeskoczyłam do wody. Jeden z żołnierzy dźwignął moją torbę i powoli, krok po kroku, brnęliśmy przez wodę na brzeg.

Było zupełnie ciemno.

Żołnierz rzucił moją torbę na piasek.

– Dziękuję! – powiedziałam w ciemność, ale już go nie było. – Dziękuję, do zobaczenia! – zawołałam do łodzi.

– Nie ma sprawy! – odkrzyknął Hector. – Szczęśliwej podróży!

– Dziękuję! – zawołałam jeszcze raz.

Chwyciłam za ciężką torbę i ruszyłam w ciemność nocy. W kierunku, gdzie prawdopodobnie znajdowało się miasto. Taką przynajmniej miałam nadzieję.

ROZDZIAŁ 11

Niewidzialne miasto

Port w tej części świata to raczej umowna sprawa. Nikt nie buduje specjalnego nabrzeża, pomostu ani miejsc postojowych dla łodzi. Chodzi bardziej o to, żeby osada powstała tam, gdzie istnieje coś w rodzaju naturalnej przystani. Na przykład wielki głaz. Albo skalna ściana, która zatrzyma przybierającą wodę podczas pory deszczowej. Albo szeroka plaża z klifem. Teraz połączcie to w jedno i zobaczycie port w San Carlos. Wielki płaski głaz ścielący się przy brzegu, potem piasek plaży i strome skały, po których trzeba się wspiąć na klif.

I ja, w totalnej ciemności, po trzynastu godzinach spędzonych na łodzi, z plecakiem na ramionach i torbą podróżną w rękach.

Idę po wąziutkiej ścieżce między skałami, która zakręca tak ostro i szybko, jakby chciała uciec spod moich stóp. Mam latarkę, więc widzę mniej więcej gdzie skały się otwierają i robią przejście. I przeciskam się z torbą. Byle wyżej.

To jest jedyna droga. Nie ma innej.

Muszę dotrzeć na samą górę.

Żołnierze zostali gdzieś z tyłu. Mają własne ważne sprawy na głowie. Nie mogą przecież zostawić beczki z paliwem w motorówce. Muszą zameldować się w jednostce, przenieść swoje bagaże i małpę. A może wezwali posiłki i czekają na pomoc z bazy? A może gęsto się tłumaczą dlaczego podróż zabrała im tyle czasu? A może. Nieważne.

Zatrzymałam się zdyszana. Mój podręczny plecak waży około dziesięciu kilo.

Sprzęt fotograficzny. Dokumenty. Pieniądze. Telefon. To wszystko, czego nie chciałabym zgubić.

Torba podróżna waży około piętnastu. Jest czarna noc. Piasek wymieszany ze żwirem między skałami. Trudno jest iść. Dwadzieścia pięć kilo bagażu to więcej niż połowa mojej własnej wagi. No, ale muszę targać ze sobą wszystko. Buty i długie spodnie, które pewnie włożę dopiero na lotnisku w drodze powrotnej. Minimalna apteczka. Dwie koszule z długimi rękawami na zmianę. Cztery ładowarki, bo każda rzecz wymaga innej. Kosmetyczka. Płaszcz przeciwdeszczowy. Hamak. Moskitiera. Śpiwór tropikalny. Polar. Tak, tak. Wszystko niby najlżejsze z możliwych (oprócz płaszcza przeciwdeszczowego – ale to wyjaśniłam dokładnie w innej książce)¹⁶, ale z takich drobiazgów rośnie kilogram za kilogramem.

Odpoczęłam chwilę i ruszyłam dalej. Torba nie mieściła się między skałami, więc musiałam ją przeciągać albo przerzucać. W ciemności nic nie było widać, więc co chwilę zahaczałam o skały, cierniste krzaki, gałęzie, potykałam się, dyszałam ze zmęczenia. Z daleka pewnie wyglądałam jak świecący żuczek usiłujący wtoczyć kulkę swojego dobytku na szczyt góry.

Jeszcze kilka kroków, następna skała, ścieżka znów zakręca pod ostrym kątem, torba znów się nie mieści, dźwigam ją na ramiona, przenoszę dalej, stawiam na ziemi, staję, dyszę i myślę sobie, że tego się na koniec dnia nie spodziewałam.

No, ale dam radę.

Znów kawałek prostej drogi, a potem znowu trzeba się przecisnąć między kamieniami i przeło… Ooo??? Moja ciężka torba nagle wyfrunęła mi z rąk. Nie wypadła, żeby gruchnąć o ziemię siłą grawitacji. Wyfrunęła jak ptak uniesiony siłą własnych mięśni. Albo raczej mięśni niespodziewanego nieznajomego!

– Ooo?! – sapnęłam tylko ze zdumienia.

– Idziesz do miasta? – zapytał nieznajomy. – Pomogę ci.

– Ooch! – westchnęłam z zachwytem.

San Carlos! Kocham cię! Tylko gdzie ty jesteś?…

Zawahałam się.

Miły nieznajomy wtachał mi torbę na szczyt stromej skarpy. Szłam tuż za nim, przyświecając latarką. Po kilku minutach byliśmy na górze, ale.

Gdzie jest miasto?

– Powodzenia! – rzucił nieznajomy i odwrócił się.

– Gdzie jest miasto? – zdążyłam zawołać.

– Tam – wskazał ramieniem i wsiąkł w ciemność.

Stałam na betonie. Tak, to niewątpliwie jest dowód istnienia miasta. Tam, gdzie nie docierają ludzie z naszej cywilizacji, beton nie istnieje. Tyle że beton zazwyczaj występuje w połączeniu z kilkoma innymi elementami, takimi jak choćby elektryczność. Czyli światło. Dzięki temu w ciemności miasto błyszczy latarniami i lampami w oknach.

Wytężyłam wzrok. Odgarnęłam włosy z twarzy.

Ale chociaż wpatrywałam się z całych sił, miasta nie było.

A raczej było, tylko niewidzialne.

– Może zaczyna się za zakrętem? – pocieszyłam siebie i ruszyłam naprzód.

Gdyby był zakręt, za nim też byłoby ciemno. Ale zakrętu nie było. A ciemność wciąż otulała mnie jak szczelny płaszcz.

Co robić?…

Stoję w obcym mieście, którego nie widać.

Jest noc. Pusto. Ani śladu człowieka.

Co robić?

Iść dalej przed siebie? Może dojdę do centrum? Czyli do oświetlonej części miasta?

Kiedy to sobie przypominam, śmiać mi się chce. Dobrze kombinowałam. Że może to są przedmieścia, dzielnica biedoty zasłonięta wzgórzem, a tam dalej rozpościera się miasteczko moich marzeń. Miało być przecież większe niż Maroa. Miało mieć bary, restauracje, hotele, no, po prostu, miało być prawdziwym miasteczkiem.

Ha, ha, ha. Zabawne.

W Maroa spędziłam cztery dni czekając na łódź, która mogłaby zabrać mnie dalej. To był prawdziwy koniec świata. Zabite deskami targowisko, które dawno przestało działać. Ani jednego baru. Trzy sklepiki.

Tu miało być inaczej.

Ale, ha, ha, ha, niby właściwie dlaczego?…

Wąż. I tapir, największy ssak w Amazonii.

ROZDZIAŁ 12

Hipopotam na latającym spodku

Stałam w centrum miasta.

Z betonowego placyku patrzył na mnie Szymon Boliwar. Tam gdzie on jest, tam musi być serce każdej wioski i osady w Wenezueli.

Był więc Szymon Boliwar. Był beton. Tylko miasta wciąż nie mogłam znaleźć.

Nagle w ciemności usłyszałam kroki.

Wyobraź sobie.

Noc.

Totalna ciemność.

Widzisz tylko kawałek betonu pod swoimi stopami.

I nagle ktoś się do ciebie z tej ciemności odzywa i mówi:

– Dobry wieczór. Przepraszam, czy może mi pan/pani wskazać drogę do hotelu?

W języku hiszpańskim mówi się Usted, co oznacza zarówno panią, jak i pana, więc mogłam bezpiecznie użyć jednego słowa, nie mając pojęcia kto przede mną stoi. I na całe szczęście nie zwiał, choć pewnie musiał być ciężko zdumiony.

Tutaj nie przyjeżdżają turyści ani podróżnicy. Kiedyś tak, z piętnaście lat temu Wenezuela była innym krajem. Ale teraz? Nikt tu nie przyjeżdża, a nawet jeśli, to przecież nie pojedyncza Europejka, która nie wiadomo skąd ląduje tu w środku nocy?

– Hotel jest tam – odpowiada młody chłopak i wskazuje kierunek.

– Dziękuję bardzo! – mówię z wdzięcznością i idę.

No, to jest najważniejsze! Znajdę hotel, który na pewno ma dodatkowe zasilanie, wyśpię się, a jutro w świetle dnia wszystko będzie wyglądało inaczej.

Idę. Idę. Idę.

Doszłam chyba na drugi koniec miasta.

Te zdjęcia zrobiłam w zupełnie innym mieście. W San Carlos de Rio Negro była noc i panowała całkowita, totalna ciemność. Elektryczności nie było.

Ciemność. Cisza. Zero ludzi. Zero światła.

Kurczę, jak to możliwe? Może źle gdzieś skręciłam? Ale nie skręcałam nigdzie, szłam prosto po tej jednej jedynej betonowej jezdni.

Hm.

Gdyby było jasno, mogłabym przynajmniej zobaczyć co jest dookoła. Poza tym w ciągu dnia ludzie pewnie prowadzą jakieś życie na zewnątrz. Bo nocą jeśli nie ma światła, to trzeba siedzieć w domu.

Co robić?…

Zastukać do jakichś drzwi?

Albo do zamkniętego okna?

W środku ciemność, a ja będę się dobijać do czyjegoś prywatnego domu, bo zachciało mi się podróżować?

Powiedziałabym, że bardzo przepraszam, ale właśnie przypłynęłam, szukam hotelu, a może oni mieliby pokój do wynajęcia? Nie, raczej nie. Chyba że nie będzie żadnej innej możliwości.

Na razie muszę chyba znowu kogoś zapytać o drogę, bo im dalej szłam, tym bardziej hotel się ode mnie oddalał.

Malowanie na murach to bardzo popularna sztuka w Ameryce Południowej.

O! Ciche głosy w oddali! Ktoś się zbliża!

Przyczaiłam się w ciemności i poczekałam aż głosy zbliżą się na tyle, żebym mogła swobodnie do nich zagadać.

– Halo, dobry wieczór! – zagadnęłam jak gdyby nigdy nic.

Trzy nastolatki stanęły jak wryte.

– Szukam hotelu, podobno jest gdzieś w tej okolicy, ale nie mogę go znaleźć.

– A tak, tak! – przypomniała sobie jedna. – Ale to nie tutaj. Musisz pójść tam!

Ha! Stamtąd właśnie przyszłam!

– Pewnie musiałam go minąć?…

– Pewnie tak! – przytakują dziewczyny.

– Tutaj? Przy tej ulicy? Daleko?

– Nie, niezbyt daleko. Kawałeczek.

– No to pójdę, dziękuję bardzo. Dobranoc.

– Dobranoc – uśmiechają się nastolatki.

Idę.

Kawałeczek.

Ciemno dookoła. Po prawej stronie przytulone do siebie domy, po lewej otwarta przestrzeń. Który z nich to może być hotel? Miałby pewnie jakiś szyld? No, na pewno musi mieć choćby najmniejszą lampę. Ach, zapomniałam zapytać dlaczego nie ma światła. Jeśli to awaria, to i nawet w hotelu nie będzie światła. Dobra. Powoli.

Oglądam starannie każdy dom.

O! Może to tutaj?

Uchylone drzwi, a gdzieś daleko w głębi słyszę muzykę i głosy.

Tak, to na pewno będzie tutaj!

Drzwi zostały uchylone dla nowych potencjalnych gości, a pozostali pewnie jedzą wspólnie kolację w hotelowej restauracji.

Popchnęłam drzwi z ulgą.

– Halo? Dzień dobry? – zawołałam, ale nikt mnie nie usłyszał. – Halo?

Wciągnęłam torbę przez wysoki próg. W pierwszym pomieszczeniu było pusto, wisiał tylko hamak. Tak, to dobry znak. To na pewno jest hotel! Och, co za ulga! Dzięki ci! Nareszcie! Może nawet uda się zjeść coś ciepłego, a potem położę się na łóżku i zasnę. Och, jak cudownie będzie zasnąć po trzynastu godzinach na łodzi!…

– Halo? – zawołałam wesoło i pchnęłam następne drzwi.

I nagle muzyka się urwała, wszyscy zamilkli i spojrzeli na mnie takim wzrokiem, jakbym była hipopotamem, który właśnie wylądował tu na latającym spodku prosto z Afryki.

ROZDZIAŁ 13

Gdzie jest ten hotel???

Dobry wieczór!

Cisza.

– Czy… czy to jest hotel? – zająknęłam się z ostatnim cieniem nadziei.

– Nie, to nie jest hotel – odpowiedziała gospodyni z garnkiem w rękach.

Chyba właśnie szła postawić go na stół, kiedy wparowałam do ich jadalni.

– Och! – powiedziałam tylko, bo chwilowo zabrakło mi słów. – Myślałam, że to jest hotel!

– Nie, to nie jest hotel – powtórzyła cierpliwie tym samym tonem i stała w miejscu z garnkiem.

Mieli kilka małych lampek zrobionych z puszek po oleju silnikowym, które dawały tyle światła, że wyraźnie widziałam, że wszyscy jakoś dziwnie znieruchomieli. Jej mąż wychylał się z hamaka, żeby na mnie popatrzeć, dwie inne panie zamarły na swoich krzesłach z widelcami w rękach i wpatrywały się we mnie jak w UFO.

– Och! – zamrugałam, bo nagle dotarło do mnie to, co właśnie zrobiłam.

Weszłam z butami komuś do kuchni!

– Przepraszam bardzo! Nie wiedziałam! Myślałam, że to jest hotel!

– Nie, to nie jest hotel – powiedziała po raz trzeci gospodyni, ale trochę bardziej miękkim głosem. Może zdążyła już ochłonąć ze zdumienia. – To jest prywatny dom.

– Przepraszam! – chwyciłam za torbę i zaczęłam się wycofywać. – Nie wiedziałam! Powiedziano mi, że gdzieś tutaj jest hotel, usłyszałam muzykę przez uchylone drzwi i myślałam, że to właśnie tutaj! Och, naprawdę, bardzo przepraszam!

Zdumienie mieszkańców zamieniło się w łagodne rozbawienie. Patrzyli na mnie jak na niegroźną gąsienicę.

– A gdzie jest ten hotel? – zapytałam jeszcze w ostatniej chwili.

– Parę domów dalej, niedaleko.

– Dziękuję! Przepraszam jeszcze raz! Dobranoc!

Wytoczyłam się z powrotem na ciemną ulicę. O rety.

Gdzie jest ten hotel?…

Powoli. Skup się. Przyglądaj się domom. Na pewno rozpoznasz hotel kiedy w końcu do niego trafisz.

No jasne. No przecież, że rozpoznam. Muszę tylko być uważna. Zaraz pewnie będę się śmiała, że wcześniej tego nie zauważyłam, bo pewnie już ze dwa razy przeszłam obok tego hotelu.

To musi być gdzieś tutaj.

Może tutaj? Nie. Następny dom? Nie. Jeszcze jeden? Nie, chyba też nie. W środku było ciemno i pusto. Może tutaj?…

Przeszłam tą samą trasą jeszcze raz.

To było najdziwniejsze miasteczko na świecie. Pogrążone w totalnej ciemności, kompletnie puste i ciche. Czy ktoś tu w ogóle jeszcze żyje?…

Zatrzymałam się na środku drogi.

No, po prostu nie wiem. Nie wiem co dalej.

Może wrócić do pomnika Boliwara i tam rozwiesić hamak? Ale co zrobię w nocy z torbą? Plecak zapakuję ze sobą do hamaka, ale moja podróżna torba? Mogłabym ją przywiązać sznurkiem do pomnika. Ale jak zasnę, a po trzynastu godzinach na motorówce i godzinie błądzenia po mieście, będę pewnie spała jak kamień. Nie mówiąc już o tym, że miałam nieśmiałe i coraz bardziej natarczywe marzenie o odwiedzeniu łazienki. Przepraszam, ale załatwiłam się o czwartej rano, a potem przez cały dzień nie miałam już takiej możliwości.

Ale najpierw hotel. Wszystko inne poczeka. Hotel.

Gdzie jest ten hotel???!!!!

Kroki.

Rety, to chyba ten sam gość, który pomógł mi wnieść torbę na górę!

– Och, dobry wieczór! – przywitałam się z nim jak z dobrym znajomym. – Nie mogę znaleźć tego hotelu!…

– Nie możesz znaleźć? – zdziwił się. – To jest tam dalej, w prawo.

– Byłam tam! Przed chwilą tam właśnie byłam!

– Ach, pewnie przeoczyłaś ten hotel. Chodź, zaprowadzę cię.

W San Carlos de Rio Negro od dawna nie było elektryczności i ludzie zdążyli się do tego przyzwyczaić.

Wierzycie w anioły? Ten gość musiał być aniołem zesłanym tu specjalnie dla mnie! Ni stąd ni zowąd pojawia się na skałach jak Superman, zarzuca sobie moją torbę podróżną na plecy i wnosi mi ją jak gdyby nigdy nic na górę! Potem znika i pojawia się w ciemności po raz drugi, kiedy kompletnie skołowana stanęłam na środku pustej drogi i nie wiedziałam w którą stronę ruszyć.

A więc jednak z powrotem tam, skąd przyszłam. Musiałam przeoczyć ten hotel! Kurczę, jak to możliwe? A starałam się być taka uważna!

Szliśmy z powrotem dokładnie tą samą drogą, którą przeszłam już chyba trzy razy. Puste miasto, noc, nasze kroki rozbrzmiewają w bezludnej ciszy jak niecierpliwe werble i odbijają się echem od milczących ścian.

– A dlaczego nie ma światła? – przypomniałam sobie.

– No, nie ma – odrzekł nieznajomy.

– Jakaś awaria? – domyśliłam się.

– No, pewnie awaria.

– To dzisiaj wieczorem się stało? – dopytywałam. – Czy w ciągu dnia?

– Dzisiaj? – powtórzył takim tonem, jakby nie rozumiał. – Och, nie! Tu przez cały czas nie ma prądu!

– Słucham?! – aż się zatrzymałam. Może źle zrozumiałam. – Przez cały czas nie ma prądu? Od kiedy?

– Od dawna.

– Nie ma prądu? W ogóle?

– No, ale w ciągu dnia jest jasno, więc dajemy radę.

– Nie ma w ogóle prądu? Od jak dawna?

– No, będzie już trochę. Może kiedyś naprawią.

O rety. Nie ma prądu? W ogóle? Na stałe?? W Maroa też nie było prądu, ale wieczorem włączali generator na kilka godzin, można było schłodzić lodówki, naładować baterie i pooglądać telewizję. A tutaj?… Przecież San Carlos miało być większe i bardziej rozwinięte niż Maroa!

Tak bardzo tego pragnęłam, że uwierzyłam na słowo dziewczynce w sklepie, która z przekonaniem oświadczyła, że tak, oczywiście, San Carlos jest większe. Są sklepy, hotele, restauracje. To ja ją wypytywałam, a ona z całą powagą kiwała głową i mówiła, że tak, oczywiście, tak właśnie jest.

A ja już sobie wyobrażałam jak idę do restauracji, siadam przy stoliku i zamawiam gorący ryż i fasolę, a potem jem sobie spokojnie do syta!… Piję kawę bez cukru i wracam rano na śniadanie.

Tak, to wszystko istniało! Ale tylko w mojej wyobraźni!!!

– Hm, hm, hm – chrząknął nieco zakłopotany nieznajomy. – To było gdzieś tutaj.

– No właśnie – przytaknęłam – właśnie tutaj mnie kierowano.

– Tak, tak, on gdzieś tutaj jest. Poczekaj, zaraz zapytam.

– No właśnie, właśnie. Ja też tu byłam i nie mogłam znaleźć tego hotelu, chyba jest naprawdę dobrze ukryty!

– Tak, tak. Nie martw się, zaraz go znajdziemy.

Nieznajomy postawił moją torbę na ziemi i zastukał do drzwi.

– Halo? – zawołał. – Mamy takie małe pytanko, przepraszam, że przeszkadzam o tej porze!

Cisza. Pustka. Dom wydawał się głęboko uśpiony. Snem wiecznym.

Nieznajomy cofnął się o krok.

– Może to nie było tutaj?

– Tutaj, tutaj – odrzekł, wyraźnie zaskoczony. Nawet on nie wiedział co się dzieje w tym mieście!

– Co tam? – w oknie sąsiedniego domu pojawiła się kobieta.

– O, dobry wieczór! Szukam hotelu, który był chyba w tym budynku. Ta panienka przyjechała dzisiaj z daleka i potrzebuje noclegu. Tu był ten hotel?

– Tu był – odrzekła kobieta i rzuciła mi zaciekawione spojrzenie.

– Był? – powtórzyłam po niej.

– Tu był, ale go zamknęli i sprzedali.

– Zamknęli? – jęknęłam. – I sprzedali?

– Albo wynajęli – uzupełniła kobieta. – Nie wiem dokładnie. Ale hotelu już nie ma.

– Ale tutaj był? – upewnił się mój przewodnik.

– No tutaj, tak, jeszcze do niedawna. Ale teraz już nie ma.

– A może jest jakiś inny hotel? – zapytałam nieśmiało.

Kobieta roześmiała się.

– Inny hotel? – powtórzyła, jakby to był świetny żart.

– Tu nie ma innego hotelu – wyjaśnił mój nieznajomy Anioł. – Ten był jedyny w mieście.

ROZDZIAŁ 14

Anioł i geniusz

Hotel istnieje wtedy, kiedy jest szansa na to, że pojawią się jacyś goście. No, chyba ’ że hotelem są dwie komórki dobudowane z desek na poddaszu rodzinnego domu. Wtedy wszyscy spokojnie mieszkają sobie na dole, a jeśli zdarzy się taka niespodziewana okoliczność, że do miasteczka przyjedzie ktoś z daleka, można będzie mu wynająć pokój. Tak było w Maroa. Płaciłam siedemdziesiąt boliwarów za noc.

Ostatniego wieczoru przyszłam, żeby zapłacić z góry za ostatnią noc. Gospodyni nie było. Rozmawiałam z jej córką, Deisy.

– To jutro wyjeżdżasz? – zapytała.

– Nie wiem na pewno, ale żołnierze powiedzieli, że wypływają o piątej rano.

Pokiwała głową.

– Chciałabym zapłacić za ostatnią noc.

– Pięćdziesiąt boliwarów.

– Wcześniej płaciłam siedemdziesiąt – podpowiedziałam.

– Pięćdziesiąt wystarczy – odrzekła Deisy.

Wyobrażasz sobie?

Tak wygląda miasteczko Maroa, gdzie utknęłam na cztery dni.

Kto nie zechciałby wziąć więcej pieniędzy jeśli może? Dwadzieścia boliwarów po oficjalnym kursie w Wenezueli to całe pięć dolarów! W przeliczniku czarnorynkowym to wprawdzie tylko niewiele ponad jednego dolara, ale jednak. Za dwadzieścia boliwarów można kupić dwie małe kawy, kilogram farinii (czyli sypkiego, prażonego manioku używanego jako dodatek do jedzenia) i małe opakowanie krakersów. To niedużo, ale przecież zawsze lepiej jest mieć niż nie mieć! A tutaj dziewczyna mówi mi, że woli, żebym zapłaciła jej mniej, mimo że mogłaby nawet zażądać więcej za ostatnią noc! Wyobrażasz sobie?

To właśnie dlatego podróżowanie jest takie niesamowite! Bo codziennie spotykasz ludzi, którzy mogą cię czymś zaskoczyć. I wtedy nagle odkrywasz, że nie istnieje jeden sposób patrzenia na świat i rzeczy, które się w nim dzieją. Jest nieskończenie wiele możliwości i rozwiązań.

Można chcieć mieć więcej pieniędzy. Ale równie dobrze można chcieć mieć mniej. Po prostu. Istnieje także taka sytuacja.

No, ale skoro jesteśmy przy sytuacjach.

Ciemna noc. Wioska nad Rio Negro. Nie ma elektryczności, nie ma ludzi, nie ma hotelu. Co robić?…

– Co robić?… – powiedziałam na głos.

Bo przecież obok mnie wciąż stał mój niespodziewany Anioł. Dodam, że wcale nie wyglądał na Anioła. Miał wielki brzuch i był gruby od jedzenia smażonego fast foodu – najbardziej powszechnego jedzenia w Wenezueli. No, ale niewątpliwie był aniołem, który już dwa razy wyratował mnie z opresji i zjawił się jak duch dokładnie wtedy, kiedy był potrzebny. Ale teraz chyba on też był w kropce.

– Hm… – mruknął i złapał się za podbródek.

– Może po prostu rozwieszę gdzieś hamak? – zaproponowałam. – W jakimś parku? Tylko gdzie jest jakiś park?

– A może… – odezwał się Anioł. – Może zapytasz w jednostce wojskowej?

Był nie tylko Aniołem. Był też geniuszem!

No tak! W każdej wenezuelskiej osadzie jest przecież jednostka wojskowa. Tym bardziej tutaj, niedaleko granicy z Kolumbią i Brazylią. Muszą mieć koszary. Może mają chatkę bez ścian, gdzie mogłabym powiesić hamak i bezpiecznie spędzić noc?

– Tak! – zawołałam. – To świetny pomysł! Dziękuję!

– Zaprowadzę cię – zaproponował Anioł, chwycił za moją podróżną torbę i poszliśmy razem dalej przez noc.

ROZDZIAŁ 15

Sindbad Żeglarz i Diabeł Morski

Gdybyś szukał kiedyś jednostki wojskowej, to pamiętaj, że oni mają zwykle najwyższy maszt. Widoczny z bardzo daleka. I tak samo było tutaj. Tak, to było to czerwone światełko mrugające na mnie z oddali jeszcze na rzece.

Na szczęście wojsko jeszcze nie spało! Było około dziewiątej wieczorem. Piętnasta godzina bez jedzenia, picia i siusiania.

Anioł doprowadził mnie do siatki otaczającej posterunek, odwrócił się i odszedł. Zdążyłam mu podziękować i powiedzieć „do zobaczenia”, ale nigdy później już go nie spotkałam. Przynajmniej jak dotąd.

To był niski, długi budynek, do którego prowadziła wąska ścieżka między dwoma trawnikami. Wojsko miało chyba swój wewnętrzny generator, bo w kilku oknach zobaczyłam światło. I nadzieję, mimo że na razie wciąż jeszcze stałam na zewnątrz.

Poprawiłam plecak podręczny, chwyciłam za torbę podróżną i nieśmiało pchnęłam bramę.

Była otwarta.

Tylko co dalej?

Czy wojsko ma psy? Jeśli ma, to na pewno natychmiast pojawią się na widok obcej osoby na ich terytorium. Nie miałam wielkiej ochoty ryzykować. Daleko w głębi wydawało mi się, że widać ciemne sylwetki kilku żołnierzy, ale byli za daleko, żeby do nich krzyczeć.

W końcu była noc.

O tej porze w Amazonii wszyscy już dawno śpią. Szczególnie kiedy nie ma elektryczności.

Przestąpiłam z nogi na nogę.

Co robić?

Wejść? Wołać? Czekać? Ale na co?

Rozejrzałam się i nagle usłyszałam głos. Tam dalej, w krzakach, ale po drugiej stronie płotu. Cichy, spokojny, ale dziwnie mocny i stanowczy, tak jakby ktoś mądry tłumaczył coś komuś niemądremu.

Wejść?

No, kurczę, chyba nie wyglądam na terrorystkę, prawda? Co może się stać? przecież nikt od razu nie strzela do nieznajomej osoby przekraczającej granicę jednostki wojskowej. Najpierw zawsze pada ostrzeżenie, prawda? Chyba że tylko tak mi się wydaje?

No, ale z drugiej strony? Co mam do stracenia? Mam zostać na ciemnej ulicy na noc? Przecież tutaj nawet nie ma gdzie rozwiesić hamaka. Mogłabym ewentualnie siedzieć przez całą noc pod bramą jednostki wojskowej, ale… zanim usiądę i zacznę kimać na chodniku, może warto zapytać i poprosić o pomoc?…

Zostawiłam więc moją torbę jak posłusznego psa i zrobiłam kilka kroków naprzód. W kierunku głosu. Jeszcze jeden krok, jeszcze jeden i nagle zdębiałam. Bo człowiek, którego zobaczyłam w krzakach miał taką minę, jakby zobaczył ducha. To był Hector!

Oczy zrobiły mu się okrągłe ze zdumienia. Przypuszczam, że takie samo spojrzenie musiał mieć żeglarz Sindbad na widok Diabła Morskiego, który nękał go podczas podróży statkiem po morzach i oceanach. Po prostu wynurzał się czasami z fal i nie dawał o sobie zapomnieć. I w dodatku przynosił pecha wszystkim marynarzom na okręcie!

To tak jak ja!

Hector zamrugał gwałtownie, jakby chciał powiekami zetrzeć ten przerażający obraz ze swoich oczu.

Ale ja nie znikałam.

Poprzedniego dnia nie odpuszczałam, nie dawałam za wygraną, chodziłam za żołnierzami aż zgodzili się zabrać mnie ze sobą. Wprosiłam się na motorówkę, a potem może to przeze mnie urwał się wirnik! A potem jeszcze raz rozbił się o skały! Może to przeze mnie zamiast płynąć trzy godziny, płynęliśmy trzynaście!

I właściwie Hector mógłby mieć rację, bo przecież każdy kilogram dołożony do łodzi sprawiał, że była bardziej narażona na uderzenia w mielizny i podwodne skały. Może gdybym ja nie pojawiła się tam ze swoim bagażem – czyli gdybym nie obciążyła motorówki kolejnymi 45 + 10 + 15 kilogramami, to podróż przebiegłaby sprawniej i szybciej! Siedemdziesiąt kilogramów dodatkowego obciążenia na pewno robi różnicę w małej łodzi.

I teraz jeszcze po tym wszystkim ja zjawiam się w środku nocy jak duch, który go prześladuje!!!

– Buenas tardes – powiedziałam jak gdyby nigdy nic.

Bo tak jak pisałam wcześniej, usłyszałam, jak ktoś mądry tłumaczy coś komuś niemądremu. I tym mądrym wcale nie był Hector. On był tym, który słuchał. A przed nim stał inny żołnierz, o władczej postawie, który nagle urwał, rzucił spojrzenie na Hectora, a potem odwrócił się do mnie.

Na twarzy miał wypisane poczucie władzy i przekonanie o własnej wyższości, mądrości i racji.

– Buenas tardes! – powtórzyłam wesoło.

– Buenas tardes – uniósł brwi i zmarszczył czoło.

Było oczywiste, że on jest tutaj dowódcą.

– Panie kapitanie! – przeszłam od razu do rzeczy i pośpiesznie wyjaśniłam: – Przypłynęłam dzisiaj wieczorem! Przez trzynaście godzin płynęliśmy motorówką, wylądowaliśmy już po zmierzchu, myślałam, że znajdę tu nocleg w hotelu, chodziłam po ulicach, pytałam ludzi, ale okazuje się, że hotel został zamknięty! Proszę! Niech mi pan pozwoli spędzić noc tutaj w jednostce! Nawet na zewnątrz, tutaj, na trawniku, ale po tej stronie płotu! Nie chcę spać na ulicy!…

Zapadła cisza.

Kapitan też chyba zdębiał.

Odwrócił się powoli do Hectora, jakby u niego szukał pomocy albo potwierdzenia.

– Tak – mruknął Hector. – Ona przypłynęła z nami.

– No właśnie! – podchwyciłam. – Panowie byli tak dobrzy, że pozwolili mi zabrać się na motorówkę! Cześć, Hector, jak się masz?

Hector tylko pokiwał głową.

A dowódca znów powoli odwrócił głowę, która poruszała się tym samym równomiernym rytmem, jak gdyby została zaprogramowana.

I znów patrzył na mnie.

– Panie kapitanie! – zawołałam żarliwie, usiłując go przekonać. – Tu w całej wiosce nie ma ani jednego hotelu, gdzie mogłabym spędzić noc! Mam własny hamak! Chciałabym go tylko rozwiesić w bezpiecznym miejscu! Proszę, niech mi pan pozwoli zostać tutaj!

Dowódca powoli dochodził do siebie. Chyba nigdy wcześniej w jego ogrodzie nie wylądowało UFO o długich włosach i niebieskich oczach, ubrane w pogniecioną, jasną, tropikalną koszulę z podwiniętymi rękawami. I nigdy ludzkim głosem nie prosiło go o nocleg.

Patrzyłam na niego z nadzieją i oczekiwaniem. Byłam zmęczona, głodna, spalona przez słońce, bo przecież przez cały dzień siedziałam w otwartej łodzi. No i miałam przed sobą wiele dni dalszej podróży. Nie wiadomo jak i kiedy, ale przed siebie. Do celu. Ciekawe czy mi się uda.

Śmiać mi się chciało z samej siebie. To niesamowite, że można wyruszyć tak właśnie całkowicie w nieznane i jakoś to nieznane powolutku oswajać. Dzień za dniem, krok za krokiem, człowiek za człowiekiem. Czasem niespodziewanie pojawia się Wilmer z towarową łodzią i ładunkiem jedzenia dla kur. Czasem na szczycie klifu staje Anioł, który prowadzi mnie do nieistniejącego hotelu. A czasem staję przed oszołomionym dowódcą jednostki wojskowej i muszę go przekonać, że potrzebuję pomocy.

– Hm, mhm – chrząknął dowódca, jakby chciał się upewnić, że wciąż włada swoim głosem. – Skąd jesteś?

– Jestem z Polski, proszę pana! – odrzekłam ochoczo.

Ale on chyba wcale mnie nie słuchał. Spojrzał znów na Hectora, potem na mnie i oświadczył:

– To jest jednostka wojskowa. Nie ma takiej możliwości, żeby osoba cywilna spędziła tutaj noc.

O, w mordę! Już otwierałam usta, żeby coś powiedzieć, ale mnie uprzedził:

– Ale nie martw się. Nie zostaniesz na ulicy. Coś wymyślimy.

Hurraaaa!!!!!

Aż podskoczyłam z radości.

– Dziękuję bardzo, panie kapitanie! Dziękuję!

– Usiądź tam i czekaj – wyciągnął rękę w stronę betonowego murku przy trawie.

– Tak jest! – powiedziałam tylko i czmychnęłam na murek.

Drzewa tego gatunku obsypują się różowymi kwiatami, które później spadają na ziemię jak różowy deszcz.

ROZDZIAŁ 16

Ja z Polski

Byłam zmęczona, ale nie aż tak. Usiadłam na murku, odgarnęłam włosy, oparłam łokcie na kolanach i czekałam. Od czasu do czasu mijał mnie zaskoczony żołnierz. Kątem oka widziałam jak Hector pręży się przed dowódcą, ściska czapkę w rękach i skwapliwie przytakuje.

I czekałam cierpliwie.

Jeśli kapitan powiedział, że znajdzie mi nocleg, to na pewno tak będzie. Być może będę musiała czekać do północy albo dłużej, ale to nieistotne. Oddałam swój los w jego ręce i teraz pozostaje mi jedynie cierpliwie czekać aż przyjdzie pora kiedy będzie mógł się zająć moją sprawą.

Ach, jak szybko potrafi się zmienić sposób patrzenia na świat! Wcześniej myślałam, że to przykre, że w komunistycznym kraju wszędzie jest tyle wojska, które musi pilnować obywateli, regulaminu i przestrzegania prawa, ale teraz? Gdyby nie żołnierze, pewnie musiałabym zostać w Maroa przez kilka tygodni. To nie była zła opcja. Po prostu musiałabym się nauczyć kompletnie nowego trybu życia. Ach, i pewnie ktoś w Polsce zorientowałby się, że nie wracam, więc pewnie ruszyłaby wyprawa poszukiwawcza, bo przecież w Maroa nie było zasięgu ani Internetu. Nie mogłabym dać znać gdzie jestem i dlaczego nie wracam.

I wcale niełatwo byłoby mnie znaleźć, bo ostatnim oficjalnym śladem jest lotnisko w Caracas, gdzie dostałam pieczątkę w paszporcie. Potem płaciłam gotówką i nie używałam telefonu, jeździłam lokalnymi środkami transportu razem z tubylcami, więc pewnie ślad po mnie zaginął.

Ciekawe jak długo by mnie szukali. Nie mówiąc już o tym, że nikt nie mógłby dopłynąć do Maroa, bo przecież rzeka była zbyt sucha, a deszczu jak nie było, tak nie ma.

– Ja? – poderwałam się jak na sprężynie, bo wydało mi się, że ktoś mnie woła. To Hector.

– Tak, panie kapitanie?

– Skąd jesteś?

– Z Polski.

Zmarszczył brwi.

– El pais del papa Juan Pablo Segundo¹⁷ – podsunęłam.

– Turystka?

– Tak – potwierdziłam. Można to tak nazwać.

– Co tu robisz? – dopytywał, bo pewnie trudno mu było zrozumieć po co ktoś pakuje się w najmniej turystyczne miejsce na świecie. Żeby zwiedzać co? Puste ulice? Posterunki wojskowe? To mogło być podejrzane.

– Chcę dopłynąć po rzekach do Manaus – odrzekłam jak gdyby nigdy nic.

– Do Brazylii?!

– Do Brazylii – uśmiechnęłam się. – Wypłynęłam z Puerto Ayacucho, potem tylko łodziami dotarłam do San Fernando, do Yavity, samochodem do Maroa, a dzisiaj rano z miłymi panami przypłynęłam z Maroa.

– I gdzie wybierasz się dalej?

Rzeka była wyjątkowo sucha. Wszędzie było pełno niewidocznych wcześniej mielizn i skał.

– Do Cocuy – odrzekłam. To była następna, najbliższa wioska na trasie.

– A potem?

– Tam przekroczę granicę i spróbuję znaleźć jakąś łódź, która będzie płynęła dalej na południe. Do Sao Gabriel do Cachoeira.

– Ale tam nic nie pływa.

– Spróbuję.

– Rzeka jest bardzo sucha.

– Wiem – wyszczerzyłam znowu do niego zęby. No, przecież właśnie dlatego płynęliśmy dzisiaj trzynaście godzin!

– Hm – kapitan schował dokumenty pod pachę. – Czekaj tutaj – polecił.

I odszedł.

A ja wróciłam do czekania.

ROZDZIAŁ 17

Świat jest dziwny

Minęła chyba niecała godzina. Nagle podszedł do mnie młody, szczupły chłopaczek w podkoszulce i krótkich spodniach. Miał może ze dwadzieścia lat.

– Ty chodź ze mną – powiedział i chwycił za rączkę mojej czarnej torby. Wstałam.

No, zaraz. Co tu robić? Jestem na terenie jednostki wojskowej, więc to musi być chyba żołnierz? Przysłany przez kapitana? Bo kto inny? A może to jakiś gość, który wyprowadza z jednostki włóczęgów? Do więzienia? Nie, błagam, przecież w Wenezueli nie ma włóczęgów. A tym bardziej tutaj, w najciemniejszym końcu świata!

– Ja czekam na pana kapitana – powiedziałam nieśmiało.

– To on mnie właśnie przysyła – odrzekł chłopak. – Pojedziemy do mojej siostry.

Ha!

Zarzuciłam pośpiesznie plecak na ramiona. Cudownie! To chyba najbardziej logiczne rozwiązanie! Dowódca znalazł żołnierza, który pochodzi stąd i może mnie przenocować! Hurra!

Pod bramą czekał stary, odrapany samochód. Usiadłam w bagażniku razem z moim bagażem. To nie był samochód osobowy, tylko taki większy, który miał z tyłu otwierane drzwi. I pojechaliśmy przez noc. Po wertepach, przez puste, zanurzone w ciemności miasto.

– Od dawna już nie ma prądu? – zagadnęłam.

– No, trochę będzie.

– A wiadomo kiedy wróci?

– Nie wiadomo.

Mogłam się domyślić.

– Skąd jesteś? – zapytała nagle dziewczyna. Nie widziałam jej wcześniej, siedziała w szoferce obok żołnierza.

– To moja siostra – wyjaśnił chłopak.

– Jestem z Polski.

– Polonia?… – powtórzyła, smakując to słowo, jakby chciała się w nie wsłuchać i usłyszeć odpowiedź na niewypowiedziane pytanie. – Polonia?…

– Polonia. W Europie. Kraj papieża Jana Pawła II.

– Aaaa! – przypomniała sobie. – El Papa!

Ha, to właściwie zabawne, że w języku polskim nie istnieje jedno słowo, którym można by przetłumaczyć to hiszpańskie określenie. Bo my, Polacy, nie mamy raczej pieszczotliwego zdrobnienia używanego kiedy mówimy o najsłynniejszym papieżu – Polaku. Mówi się czasem „Ojciec Święty” albo „Nasz papież”. A po hiszpańsku można powiedzieć „Nasz święty tatuś” – El Papa.

– Asi es – zgodziłam się. – Właśnie tak.

– A ty podróżujesz?

– Tak, chcę z Wenezueli dopłynąć do Brazylii.

– Sama?

– No, tak, sama, bo tak lubię podróżować.

Świat jest dziwny, prawda? Dlaczego ktoś miałby chcieć pakować się w podróż na inny kontynent, samotnie, z bagażem, i w dodatku w takie miejsca, które turystów zwykle w ogóle nie interesują?

Z punktu widzenia tej dziewczyny to było pewnie niepojęte, ale nie okazała zdumienia. Nie wypytywała, nie domagała się, żebym dostarczyła argumentów dlaczego właściwie wpadłam na taki pomysł i czemu on ma służyć. Nie oceniała tego faktu. Zaakceptowała to, że taki jest mój plan. I to, że ja mam prawo do własnego planu. Mimo że ona ma zapewne zupełnie inny i inaczej patrzy na świat, inaczej rozumie to, co jest dobre, mądre i potrzebne.

To jest jedna z największych różnic między Europejczykami a ludźmi z innych części świata. Europejczycy ciągle oceniają, wydają osądy, krytykują i chcą kogoś zmieniać. A Latynosi akceptują i pozwalają ci żyć tak jak chcesz. To fantastyczna cecha.

– To tutaj! – chłopak zgasił silnik.

Hm, dziwne. Zatrzymaliśmy się w ciasnej, pustej uliczce. Wszystkie drzwi i okna wydawały się zabite na głucho.

– Jak masz na imię? – zapytała dziewczyna takim tonem, jakby za chwilę świat miał się skończyć.

– Beata. A ty?

– Mariana.

– Miło mi cię poznać, Mariana – szepnęłam i zapadła cisza.

ROZDZIAŁ 18

Leo włamywacz

Leo, jesteś pewien, że to tutaj? – Mariana opuściła okno.

A ja siedziałam w bagażniku.

Zaraz, o co tu chodzi? Czy nie jechaliśmy do domu żołnierza? Czy jego siostra nie rozpoznałaby jego domu? Dlaczego oboje zastanawiają się czy to tutaj?…

Leo wysiadł i zaczął walić pięścią w bramę.

Skuliłam się na desce. Z tyłu nie było siedzeń, tylko przestrzeń bagażowa. I surowa deska przymocowana do ściany.

– Hej! Jest tam kto?! – wołał Leo, ale odpowiedziała mu cisza.

Nie zadawałam żadnych pytań. Ukradkiem patrzyłam na bramę, ale udawałam, że w ogóle mnie to nie interesuje. Rozumiesz dlaczego? Nie wiedziałam co się dzieje. Może Leo wcale nie jest żołnierzem? Był przecież ubrany w zwykły podkoszulek i szorty. Może wcale nie wiezie mnie do swojego domu ani domu swojej siostry. Może wcale nawet nie pochodzi z tej wioski. Nic nie wiem. Wsiadłam z obcym gościem do samochodu – a właściwie pozwoliłam się posłusznie zapakować do bagażnika – i teraz nie mam nic do powiedzenia. I nie chcę go prowokować podejrzliwym spojrzeniem ani cieniem strachu. Nie chcę, żeby pomyślał, że jestem bezbronna na jego łasce – co właściwie było prawdą, ale tak długo jak jest to prawda ukryta i nieuświadomiona, jestem bezpieczna.

To może dziwne, ale prawdziwe. Bezbronność często wywołuje agresję. Tak jakby prześladowca był zły, że bezbronna ofiara w pewien sposób obciąża jego swoją bezradnością, czyli w pewien sposób przerzuca odpowiedzialność za siebie na drugą osobę. A człowiek, który ma złe zamiary, jest zwykle przepełniony strachem ukrytym głęboko w podświadomości. To ten strach powoduje agresję. Napastnik w gruncie rzeczy chce obronić samego siebie i dlatego atakuje. Nie mam na myśli świadomego uczucia lęku przed drugą osobą, tylko nagromadzony strach z przeszłości. Strach przed bliskością, przed życiem, przed samotnością, strach przed strachem. Stąd moim zdaniem bierze się agresja – to rodzaj wołania o pomoc. Taki człowiek na pewno nie chce być obarczony odpowiedzialnością za drugą osobę, więc jeśli wyczuwa w ofierze strach i bezbronność, to tym bardziej chce się przed nią bronić i dlatego atakuje.

Pająk ptasznik tuż przed atakiem. Unosi przednie nogi, żeby wydać się większym i odsłonić kły jadowe.

Pochyliłam się nad własnymi stopami w klapkach i udawałam, że znalazłam tam coś bardzo interesującego. A jednocześnie sprawdzałam możliwości ucieczki.

– To chyba nie tutaj! – zawołała Mariana.

– Tutaj, tutaj, ale on mnie chyba nie słyszy – odrzekł Leo.

– To może wejdź do środka i poszukaj go!

Leo zawahał się. A ja wytknęłam głowę spomiędzy moich stóp.

– No, wszedłbym, ale tu jest pies, który gryzie! – odrzekł w końcu niechętnie Leo.

– Wejdź! – namawiała go siostra.

– Ale wiesz – wzdrygnął się Leo. – To jest naprawdę groźny pies.

– Gdyby tam był, to słyszelibyśmy szczekanie.

– A może on tam siedzi i czeka aż ktoś wejdzie do środka?

Leo spojrzał z wahaniem na zaryglowane drzwi, potem na samochód.

– Spróbuj – zachęciła go siostra. – W razie czego będziesz szybko uciekał.

– No dobra – postanowił Leo i poruszył ramionami. – To trzymaj samochód otwarty, żebym mógł łatwo wskoczyć.

– Dobrze, czekam tutaj – obiecała Mariana i otworzyła drzwi.

A Leo wspiął się na zasuwę, przeskoczył przez bramę i zniknął po jej drugiej stronie.

Spojrzałyśmy na siebie. Myślałyśmy pewnie o tym samym – czy za chwilę rozlegnie się wściekłe ujadanie groźnego psa, który miał tam czyhać na włamywaczy? Czy Leo zdąży uciec?

Ja dodałam do tego moje osobiste pytanie: Po co on właściwie pakował się do obcego domu w środku nocy? I w dodatku wyraźnie zrobił to wbrew woli i bez wiedzy właścicieli, bo przeskoczył przez płot i raczej po prostu włamał się do środka?…

W ciszy uśpionego i pozbawionego elektryczności miasteczka było słychać niespokojne bicie serca. Mojego. Mariany. I pewnie Leona też. A może to jego serce właśnie biło najgłośniej, bo miał najwięcej powodów do stresu. Przynajmniej w tamtej chwili.

Czekałyśmy przez długich kilka minut.

A potem niespodziewanie Leo wynurzył się z zaułka, wsiadł do samochodu, zatrzasnął drzwi i powiedział:

– Załatwiłem. Gotowe. Możemy jechać dalej.

I pojechaliśmy.

ROZDZIAŁ 19

Sok z melona

Samochód podskakiwał na wertepach i sunął przez puste, czarne miasto. A ja siedziałam w bagażniku, oparta na mojej podróżnej torbie i chyba się zdrzemnęłam, bo obudziło mnie nagle szarpnięcie.

Zatrzymaliśmy się.

Przed dużym, czarnym domem. To znaczy w nocy wyglądał na czarny, a przecież latarni ulicznych nie było. A raczej były, ale nie działające z powodu braku elektryczności. A właściwie prawdę mówiąc w tym konkretnym miejscu było jeszcze inaczej. To był chyba koniec wioski. Nie zwyczajna ulica obsadzona domami, tylko polny trakt, przy którym stał duży budynek. I tutaj rzeczywiście nie było latarni ulicznych, a jeżeli chodzi o elektryczność…

Ale tego jeszcze wtedy nie wiedziałam.

Leo otworzył bagażnik.

– Jesteśmy na miejscu! – wziął moją torbę.

Nie wahałam się. Teraz już nie mam nic do stracenia. Zeskoczyłam na ziemię i poszłam za Leo i jego siostrą do środka.

Światło! Prawdziwe światło elektryczne! Nie z małego kaganka podłączonego do generatora, tylko normalnie we wszystkich lampach! Na suficie, na stole, na ścianie! Jak to możliwe?

– To jest moja siostra, Doris – powiedział Leo.

– A to jest mój mąż, Felix – dodała Doris.

Wszyscy się uśmiechali. Hurra!!

Radośnie wyjaśniłam skąd się tu wzięłam, że jestem bardzo wdzięczna i nie chcę robić kłopotu, ale Doris nagle zapytała:

– Jesteś głodna?

Arepa – placek z mąki kukurydzianej, tutaj w wersji luksusowej, czyli upieczony. Najczęściej jest niestety smażony w głębokim oleju.

– Jestem! – odrzekłam natychmiast i takim tonem, że nikt chyba nie miał wątpliwości, że mówię prawdę.

– Jesz arepy?

– Jem!

Prawdę mówiąc tamtego wieczoru zjadłabym wszystko. Wszystko.

Lubię sposoby, w jakie życie uczy mnie pokory i rozumienia pewnych spraw. W normalnych okolicznościach obeszłabym arepę szerokim łukiem. To jest gruby placek z mąki kukurydzianej, który w wydaniu najbardziej codziennym smaży się w głębokim tłuszczu jak pączki. A ja w domu nie jem niczego smażonego, nie jem niczego z olejem ani na oleju, nie jem mięsa ani cukru, bo przeszłam na stuprocentowo zdrowe i pyszne jedzenie wegańskie, które sama wymyślam i gotuję.

Ale w podróży? Błagam. Musiałabym ograniczyć moje podróżowanie do Londynu, Nowego Jorku i innych wielkich miast, gdzie są vege bary i restauracje. To byłoby bez sensu.

I dlatego podczas podróży uczę się smakować mój głód, a potem doceniam wszystko, co zechce się znaleźć na moim talerzu. Także tłusty placek usmażony na patelni.

Czułam jak kręci mi się w głowie. Może ze zmęczenia, może z głodu.

– Tu jest pokój dla ciebie – mówi Doris i otwiera drzwi.

Aaaaaa!!!! Nie wierzę własnym oczom!! Jest pokój, czyste łóżko i prześcieradło!!!! I gumowe dinozaury na półce.

Mam właściwie ochotę paść na to łóżko i zapaść w kamienny sen, ale.. No, będzie kolacja, a poza tym wypada posiedzieć chwilę i porozmawiać.

– Czy mogłabym się wykąpać? – zapytałam nieśmiało. Może kąpiel mnie trochę orzeźwi i przywróci do życia.

– Oczywiście! – Leo prowadzi mnie do łazienki. – Proszę, tu jest szampon, tu mydło, tu szczoteczka do zębów.

– Dziękuję – odpowiadam. – Mam swoje.

Prysznic. O rety, normalnie tu jest prawdziwy prysznic! To chyba pierwszy prysznic, jaki zobaczyłam od wyjazdu z Caracas, bo potem przez wiele dni kąpałam się tylko w rzece.

Zasunęłam plastikową zasłonę, odkręciłam kurek. Z prysznica spływał najmniejszy możliwy strumyczek wody, ale był!!! Ciepły! Czysty! Ach!!! Czym sobie zasłużyłam na takie luksusy?!…

Wytarłam się, ubrałam i wróciłam do kuchni. Felix akurat kończył obierać melona.

– Lubisz sok? – zapytał.

Czy ja lubię sok?! Czy mam mu powiedzieć, że od kilkunastu godzin niczego nie jadłam i niczego nie piłam, a sok jest jednym z największych marzeń mojego życia?

– Robię sok z melona – dodał Leo, a potem stał się cud.

Leo zapytał:

– Ile cukru lubisz w soku z melona?

To był cud, bo w Wenezueli nikt nie zadaje takiego pytania, tylko sypie pół torebki cukru do litrowego dzbanka z sokiem. Im więcej, tym lepiej. Im bardziej słodki, tym chyba wydaje się bardziej bogaty. Nikt nigdy wcześniej i nigdy później podczas tej wyprawy nie zadał mi takiego pytania. Dla wszystkich było oczywiste, że cukru musi być dużo. Dużo. Tak dużo, że dla przeciętnego Europejczyka to smakuje jak syrop. Dotyczy to wszystkich napojów – od kawy, przez soki owocowe i napoje gazowane. Herbaty tu się nie pije, więc herbaty nie dotyczy.

– W ogóle! – odrzekłam pośpiesznie. – Jeśli mogę prosić, poproszę o sok bez cukru!

– Bez cukru? – zdumiał się Leo.

– Bez, w ogóle – potwierdziłam.

– Może łyżeczkę, tak dla smaku?

– Nie, dziękuję bardzo. Ja właśnie lubię smak samych owoców i zawsze piję wszystko bez cukru.

– Wszystko?

– Tak, wszystko! Kawę też.

– Kawę? – Doris i Leo roześmiali się z niedowierzaniem.

No tak, wyobraź sobie, że ktoś od dzieciństwa pił tylko kawę posłodzoną jak syrop. Nigdy i nigdzie nie spotkał się ze smakiem gorzkiej kawy, więc taka kawa bez cukru wydaje mu się odarta z całej kawowości i budzi niedowierzanie.

– Tak, kawę też – potwierdziłam i dodałam: – W Europie wielu ludzi pije kawę bez cukru, tak jak ja.

– Czyli tylko sok i woda?… – upewnił się Leo. – Nic więcej?

– Nic więcej – przytaknęłam suchymi ustami, które na widok zmrożonej butelki wody wyjętej z lodówki zrobiły się jeszcze bardziej suche.

A potem przypięłam się do oszronionej szklanki i natychmiast wypiłam wszystko do dna. O Boże, jakie to było dobre!!!!! Melon zmiksowany z zimną wodą.

– Jeszcze? – domyślił się Leo.

– Tak! Proszę!

Wypiłam drugą szklankę. Trzecią szklankę. Czwartą szklankę. Piątą szklankę. I dopiero wtedy poczułam, że nasyciłam pragnienie.

O nieba, jakie to było pyszne!!!!!

A tu już Doris smażyła arepy na patelni, skwierczał tłuszcz, dzwoniły talerze i sztućce.

– Może zjesz jajko? – zapytała Doris.

– Zjem! – odpowiedziałam natychmiast.

Jak już wspomniałam wcześniej, zjadłabym wszystko. A jajko? Nie mogłam uwierzyć w swoje szczęście!

ROZDZIAŁ 20

Trzy cudowne chwile

Gumowe dinozaury, sok z melona, zapach smażonych jajek – wszystko zaczęło wirować mi przed oczami. Siedziałam przy stole i zanurzałam się w taki przyjemny, fantastyczny stan, kiedy wiesz, że jesteś bezpieczny, masz gdzie spać, a za chwilę jeszcze będziesz miał zaszczyt i przyjemność zjeść pierwszy posiłek dzisiejszego dnia. Który zaczął się o czwartej nad ranem. A teraz dochodziła 22.00.

Doris dopiero co przeszła dengę. To odmiana wirusowej gorączki, podobna do malarii. Też roznoszona przez komary, ale od malarii różni się tym, że nie ma na nią lekarstwa. Ani profilaktycznego, ani terapeutycznego. Można tylko brać tabletki na obniżenie gorączki i zmniejszenie bólu. I liczyć na to, że organizm sam sobie poradzi.

Miałam dengę kiedyś w Paragwaju. Myślałam, że to jest mój ostatni dzień na świecie. Dostałam takich dreszczy, że dygotałam na siedzeniu w autobusie. Gorączka czterdzieści stopni i potworny ból całego ciała. Wszystkiego – kości, mięśni, stawów, ścięgien i skóry. Wyzdrowiałam po dziesięciu dniach. Schudłam dziesięć kilo, bo podczas dengi człowiek czuje wstręt do jedzenia, więc praktycznie przestaje jeść i pić.

– Ja chorowałam dwanaście dni – dodała Doris. Widać, że jest jeszcze osłabiona, ma podkrążone oczy. – Ale teraz już czuję się dobrze.

Jej mąż to zupełne przeciwieństwo. Wesoły, żywy, przez cały czas sypie żartami. Chociaż mam dziwne wrażenie, że ta wesołość jest trochę bolesna, jakby miała coś przykryć. Doris mówi, że chciałaby mieć dziecko, ale dwa lata temu stracili jedno. I coś półsłówkami przymawia mężowi. A on żartuje.

Doris uczy w szkole. Tutaj się urodziła i wychowała, potem mieszkała przez pewien czas w Puerto Ayacucho, a od siedmiu lat mieszkają tutaj.

– I macie elektryczność? – przypomniałam sobie.

– Bo tu niedaleko jest elektrownia wojskowa – wyjaśniła Doris. – Podpięliśmy się.

Na stole – typowe wenezuelskie jedzenie.

Wyobraź sobie – mała wioska na skraju dżungli amazońskiej, nad brzegiem rzeki Rio Negro. Niedaleko dżunglowej granicy z Brazylią i Kolumbią. Naprawdę na końcu świata. Jak myślisz, co znajdzie się na stole podczas typowego posiłku dla całej rodziny?

Pewnie się zdziwisz. Ja byłam zdziwiona.

Arepy, czyli grube placki z mąki kukurydzianej sprzedawanej w specjalnych torebkach pod nazwą Arepapan, czyli „Mąka na arepy”. Bierzesz mąkę z torebki, rozrabiasz z wodą i smażysz. Nawet tutaj, w wiosce na końcu świata, gdzie pewnie łatwiej byłoby kupić kawałek manioku niż fabrycznie zapakowaną mąkę! W takim kierunku właśnie zmierza świat. Dalej od tego, co jest zdrowe, pełnowartościowe i stworzone przez naturę. Bliżej do tego, co jest chemicznie oczyszczone, spreparowane, gotowe do użycia i wyprodukowane w fabrykach.

Idę o zakład, że dziesięć razy zdrowsza, pożywna i sycąca byłaby kolacja złożona z gotowanego manioku, jajek i fasoli, czyli z tego, co rośnie tutaj na tej ziemi, jest łatwe do przechowania i pełne naturalnych wartości odżywczych.

Przysmaki z warzywnych bananów. Smażone w połówkach w oleju są słodkawe i soczyste. Pokrojone w plastry i rozbite tłuczkiem są bardziej mdłe i chrupiące.

Tymczasem na stole znalazły się przede wszystkim rzeczy kupione w sklepie, wyprodukowane przemysłowo z dodatkiem chemicznych substancji nadających im smak, zapach i konsystencję. Nie wspominając już o tym, że te syntetyczne dodatki wywołują choroby, otyłość i inne dolegliwości. I osłabiają system odpornościowy – ten sam, który jest odpowiedzialny za obronę człowieka przed drobnoustrojami, także tymi, które wywołują dengę i malarię.

Smażone arepy z gotowej mąki arepowej, tarty żółty ser, tarta szynka z konserwy (mama przysłała, bo na co dzień nie stać nas na takie luksusy – dodała Doris), majonez, butelka sosu kukurydzianego (olej, jajka, dodatki chemiczne i sztuczny aromat) i – hurra – smażone jajka.

O, cudowna chwilo!!

Właściwie cudowne chwile były trzy. Najpierw, kiedy mogłam skorzystać z toalety. Potem, kiedy wypiłam litr soku z melona. I teraz – kiedy poczułam w ustach ciepły kawałek sadzonego jaja i otłuszczonego placka. O, cuda świata! Dziękuję!!!

– Pyszne! – mówię na głos. – Dziękuję! Naprawdę, jestem wam ogromnie wdzięczna za kolację, za pokój, za możliwość kąpieli!

– E, nie ma o czym mówić – Doris macha ręką. – Na zdrowie!

Uliczny sprzedawca owoców. Nie w San Carlos, oczywiście, bo tam wszyscy spali.

– A co zwykle jadacie na co dzień? – dopytuję.

Bo może to dla mnie wyjęli z lodówki ten chemicznie wyprodukowany sos z kukurydzy, w którym prawdziwej kukurydzy jest tyle samo, co na księżycu.

– Ot, tak, jak teraz. Tylko bez szynki i sera, bo to trudno kupić.

– A maniok? – podsuwam. – Ryż? Jajka? Ziemniaki? Marchewka? Może jest targowisko, gdzie można kupić świeże warzywa?

– E, nie – odpowiada Doris. – Ludzi są leniwi i nie chce im się pracować. Jedzą tylko to, co można kupić gotowe i co jest sprowadzone z daleka.

– Nie uprawiają?

– Nie.

– Nie łowią?

– Gdzie tam!

– A teraz w ogóle trudno o wszystko – dodała po chwili Doris. – Kilo cukru kosztuje trzydzieści boliwarów! Niedługo nie będzie nas na to stać!

– Cukier jest niezdrowy – wtrącam z uśmiechem. – Można żyć bez cukru.

– Ha, ha, ha! – śmieją się. – I dlatego ty jesteś szczupła, a my jesteśmy grubi!

O rety, rety! To jest właśnie pośrednia droga prowadząca prosto do kryzysu i załamania gospodarki. Myślę, że w Europie syndrom jest ten sam. Ludziom przestaje się chcieć. System mówi:

– Nie wychylaj się. Dopasuj się do zarządzeń. Czekaj na dyrektywy. Postępuj zgodnie z wytycznymi.

Ludzie przestają myśleć. Przestają twórczo podchodzić do swojej pracy i do swojego życia. Stają się stopniowo coraz bardziej bierni, potulni, pozbawieni iskry. Początkowo tak jest łatwiej dla systemu, bo jego strażnicy – czyli urzędnicy – mogą spokojnie zajmować się wpinaniem do segregatorów kolejnych dokumentów, stawianiem pieczęci i sprawdzaniem zgodności aplikacji. Ale z czasem to się obraca przeciwko systemowi, bo ludzie przestają mieć ochotę na oddychanie, na życie, na jakąkolwiek formę aktywności. Najchętniej spaliby w kołyskach instytucji, przewijani przez przeszkolonych urzędników.

Wtedy system wdraża system aktywizacji. Namawia, żeby wstać, myśleć, wiesza ludziom marchewki na końcu kija i zachęca, żeby truchtali.

Ale oni już są tylko robotami, wytresowanymi przez system do wstawania i służenia w sposób ściśle określony dyrektywami.

Każdy system musi upaść.

Właśnie dlatego, że najpierw zniewala ludzkie umysły, dając im gotowe rozwiązania i pętając tysiącami drobiazgowych przepisów.

Jedyne, co może przetrwać, to chęć. Inspiracja, aktywność, wolność i przekraczanie granic.

System, który buduje ograniczenia i wyznacza ludziom wąskie korytarze, którymi wolno im się poruszać, sam prowadzi do swojej zguby.

Przetrwać może jedynie twórcza chęć do życia i wolność. Także wolność ludzkiego umysłu.

ROZDZIAŁ 21

Termity i korniki

Siedziałam, jadłam, piłam, a głowa kiwała mi się coraz bardziej i bardziej. I już miałam złożyć ją na talerzu po sadzonym jajku – na którym nie został najmniejszy ślad, bo zjadłam wszystko do ostatniej kropli żółtka, a potem jeszcze dokładnie wytarłam plackiem – gdy nagle Leo powiedział:

– Jutro o szóstej rano odpływa motorówka z portu, to cię zabierze. Natychmiast odzyskałam pełną przytomność i wyprostowałam się jak młody szczypiorek.

– Słucham?

– O szóstej rano masz czekać w porcie, zabierze cię motorówka.

– Dokąd?

– A dokąd chciałaś płynąć?

– Do San Simon de Cocuy.

– On właśnie tam płynie.

No nie! Niewiarygodne! Niesamowite!

– Wojskowa motorówka?

– Nie. Jednego handlarza.

– Do Cocuy? – nie wierzyłam własnym uszom.

Miałam wprawdzie zamiar rano przejść się po miasteczku i zobaczyć na własne oczy jak bardzo się zmieniło przez piętnaście lat, ale… W sytuacji, kiedy łodzie przestały pływać po rzece, bo poziom wody jest zbyt niski, nie mam chyba wyjścia. Jeśli sama na mojej drodze pojawia się następna łódź, to jedyne rozsądne będzie skorzystanie z tej okazji.

– No – pokiwał głową Leo i wypił trochę wody z metalowego garnka. – To on tak długo nie chciał nam otworzyć drzwi.

– To ten, który ma gryzącego psa? – przypomniałam sobie.

– Tak – Leo wzdrygnął się na samą myśl. – Właśnie ten.

– A co tam będziesz robić w Cocuy? – wtrąciła zatroskana Doris.

– No nie wiem jeszcze – roześmiałam się. – Znajdę jakiś hotel – jeśli jest. Będę szukać łodzi, żeby płynąć dalej.

– Sama? – zmartwiła się.

– Sama, ale ja tak lubię – powiedziałam.

– Ale czekaj! – zawołała. – Przecież ja mam kuzynkę w Cocuy! Napiszę ci list polecający!

Zerwała się z miejsca i przyniosła zeszyt w kratkę. Gdyby nie pracowała w szkole jako nauczycielka, pewnie nie miałaby w domu zeszytu, bo po co? Wyrwała kartkę i starannie, okrągłymi literami zaczęła pisać list.

– O szóstej rano? – przypomniałam sobie. – W porcie?

– Tak, ale tutaj obok, niedaleko.

– Tutaj? – zamrugałam oczami.

Przecież jeździliśmy samochodem zygzakiem po mieście, sama już nie wiem gdzie jestem.

– Oficjalny port jest z drugiej strony, ale tutaj jest taki mały, zwykły.

– Aha, a ja przypłynęłam do innego?

– Przypłynęłaś do dużego portu, a tu jest mały – powtórzył Leo. – Wyjdziesz z domu, skręcisz w prawo, pójdziesz czterysta metrów i będzie port.

– I tam będzie rano motorówka?

– Tak. Będzie na ciebie czekał.

O rety, rety, jakie to wszystkie niezwykłe. Ale zaraz, zaraz. Zdaje się, że to nie handlarz chciał płynąć do Cocuy, tylko tak mu rozkazał dowódca jednostki. Może nie był pewien co ja tu naprawdę robię i postanowił się mnie pozbyć jak najszybciej? A może po prostu z czystej dobroci serca chciał mi pomóc jeszcze bardziej i zorganizował dla mnie następną łódź?

Ha! tak czy inaczej, jutro o świcie ruszam w dalszą drogę! Niesamowite!

Felix z jakąś dziwną melancholią patrzył w dal. Podążyłam za jego wzrokiem.

– Ha, patrzysz na sufit? – roześmiał się.

Sufit jak sufit. Zrobiony z blachy falistej. W tropikalnym klimacie to nic nadzwyczajnego.

– Ach! – westchnęła Doris i podniosła głowę znad listu. – Mieliśmy drewniany sufit! Ale wiesz co się stało? Korniki go zjadły!

– Korniki? Zjadły wam sufit? – powtórzyłam z niedowierzaniem.

– Niedawno się zawalił – dodał ponuro Felix.

– Akurat przyjechała moja mama. Wszyscy siedzieliśmy przy stole, dokładnie pod tym sufitem. Zjedliśmy, wstaliśmy i wyszliśmy z domu. I wtedy sufit się zawalił! Bo był tak przeżarty przez korniki!

W jadalni u Doris i Felixa. To tutaj właśnie zawalił się drewniany sufit.

– Mieliście szczęście!

– O tak, dzięki Bogu! Gdyby nie to, to pewnie nie rozmawialibyśmy teraz. Cały sufit spadł po prostu na podłogę, wyobrażasz sobie?

– Niewiarygodne!

– Po prostu cały sufit spadł! Wiesz jak wyglądał potem ten dom?

– Wyobrażam sobie!

– Wynieśliśmy wszystko do garażu, mieszkaliśmy przez kilka dni normalnie pod gołym niebem! Dopiero potem udało się przykryć to blachą.

– A teraz? Będziecie budować sufit na nowo?

– No, będziemy, będziemy. Tylko nie z drewna!

Roześmialiśmy się. Ale korniki i termity w Ameryce Południowej to nie żarty. Potrafią zjeść cały dom. Wiercą w nim wewnętrzne korytarze i z wierzchu właściwie trudno się zorientować, że coś jest nie tak. Tyle że kiedy wyjedzą całe środki drewnianych belek, to budynek po prostu rozpada się jak domek z kart. A jeśli termity upodobają sobie twój dom, to bardzo trudno jest je zniechęcić.

Można ewentualnie zmusić je do chwilowej przeprowadzki, ale kiedy tylko będzie taka możliwość, natychmiast wracają. I jedzą drewno.

– Tu masz list! – Doris wręczyła mi złożoną na pół kartkę. – W Cocuy znajdź taki niebieski sklep, gdzie będzie napisane Delia. Delia to jest nasze nazwisko. Ja się nazywam Delia i moja kuzynka też. Powiedz, że Doris cię przysyła.

– Dobrze. Dziękuję bardzo. Może chciałabyś jej coś przekazać? Chętnie zabiorę.

– Nie, nie trzeba. Ona ci pomoże.

– Super. Dziękuję bardzo. Naprawdę, jestem wam ogromnie wdzięczna. Za wszystko. Za sok, za kolację, za to, że przygarnęliście mnie na noc.

– Nie ma o czym mówić!

– Serio, jestem wam bardzo wdzięczna! Gdyby nie wy, spałabym dzisiaj na ulicy!

– Trzeba sobie pomagać – wtrącił Felix.

– Dziękuję! – powtarzałam. – Dziękuję!

– O szóstej w porcie! – przypomniał mi Leo.

– Tak, super, pamiętam!

– Wyjdziesz z domu, skręcisz w prawo, idź prosto i zobaczysz port. To bardzo blisko. Może chcesz teraz tam pójść?

– Nie, dziękuję. Jeśli tylko w prawo i prosto, to na pewno trafię.

– Na pewno trafisz.

– Super, dziękuję.

Czuję, że cały świat kołysze mi się pod stopami. Szum w głowie. Powieki tak ciężkie, że zatrzaskują się jak drzwi w przeciągu. Spać, spać, spać!…

– To chyba już pora spać! – budzi mnie nagle głos Felixa.

– Dobranoc!

– Dobranoc!

Na górze: Moja cudowna sypialnia! I sypialnia gospodarzy. W hamaku będzie spało dziecko.

Dziękuję im jeszcze raz, ściskamy się na pożegnanie, a potem wślizguję się pod prześcieradło w moim pokoju bez okna, ale z gumowymi dinozaurami, i natychmiast zapadam w sen. A nie, przepraszam. Zanim zasnęłam, nastawiłam budzik w zegarku na 5.30. A potem odpłynęłam.

ROZDZIAŁ 22

W labiryncie

Była piąta piętnaście kiedy otworzyłam oczy. Wyskoczyłam z łóżka, napisałam krótki list z podziękowaniami i położyłam go na poduszce razem ze ’ stu boliwarami. I gumowym dinozaurem, żeby banknoty nie sfrunęły.

Prześlizgnęłam się bezgłośnie do łazienki, umyłam zęby i załatwiłam się, dziękując Bogu za ten cudowny luksus. Spakowałam plecak, zarzuciłam go na ramiona i nagle odkryłam, że jestem w labiryncie.

W całym domu było ciemno. Noc. Słońce wstanie dopiero po szóstej. Wszyscy śpią. Tylko ja jak niespokojny duch krążę po korytarzach. Boże! Przecież to był całkiem nieduży dom!! Zaraz, spokojnie. Kuchnia, gdzie urwał się sufit. Z kuchni było wyjście do przedpokoju. Mój pokój. Uchyliłam drzwi. Tak, to się zgadza. Poza tym są jeszcze trzy pary drzwi. Jedne z nich muszą prowadzić na zewnątrz.

Po kolei. Powoli. Ostrożnie i cicho, żeby nikogo nie zbudzić. Pierwsze drzwi. Ładuję się do spiżarni. Potem komuś do sypialni. Potem do schowka.

Zaraz, przecież to niemożliwe! Musiałam coś pominąć! Zaraz, spokojnie, jak to było wczoraj? Leo otworzył’ drzwi i… I weszliśmy prosto do domu, pamiętam, że od razu zobaczyłam Doris i Felixa, a potem – usiedliśmy w kuchni. I z kuchni było blisko do mojego pokoju.

Jeszcze raz. Spokojnie. Przyświecałam sobie latarką. Kuchnia. Jeśli stanę plecami do kuchni, to jestem w przedpokoju i widzę trzy pary drzwi. Za jednymi z nich musi być wyjście. Cichutko. O, kurczę, znowu komuś wparowałam do sypialni! Drugie drzwi. Spiżarnia! Trzecie drzwi? Schowek! Tutaj Doris przeniosła meble, sztuczne kwiaty i zabawki po zawaleniu się sufitu w kuchni. No, to chyba nie może być wyjście, prawda?

Z powrotem.

Była noc, a ja w całkowitej ciemności krążyłam po labiryncie korytarzy. Te zdjęcia pochodzą oczywiście z innego miejsca.

Coś mi musiało umknąć. Może nie wchodziłam przez drzwi, tylko to była jakaś kotara prowadząca na korytarz?

Dobra. Jeszcze raz. Latarka. Macam ściany. Jedne drzwi. Drugie drzwi. Trzecie drzwi. Czwarte drzwi. Sypialnia. Spiżarnia. Schowek. Mój pokój.

Zaraz! Może z mojego pokoju było przejście dalej na korytarz? Mogłam o tym zapomnieć, byłam wczoraj umordowana i głodna, więc bardziej myślałam o łóżku niż o tym, którędy będę wychodzić następnego dnia. Poza tym czy mogłam wiedzieć, że będę wychodzić w ciemności i sama?…

Obmacałam cały pokój. Gumowe dinozaury. Półki na ścianach. Łóżko. Nic więcej tam nie było. I na pewno nie było tam drugiego wyjścia.

Back to square one¹⁸. Z powrotem na start. Kuchnia. Obmacałam ściany w kuchni. Lodówka. Kuchenka. Stół. Tu nie ma wyjścia. Kuchnia na sto procent odpada.

Przedpokój.

Cztery pary drzwi. Mój pokój. Sypialnia. Słyszę oddechy, ktoś tu śpi. I na pewno nie byłam wczoraj w tym pokoju. Odpada. Następny. Spiżarnia. Słoiki, puszki, pudełka. Niemożliwe, żeby tędy dało się dalej przejść. Następne. Łazienka. Czy przechodziłam wczoraj przez łazienkę w drodze do kuchni? Nie, błagam! To niemożliwe. Zapamiętałabym. Odpada.

Pozostaje w takim razie tylko jedna opcja.

Schowek.

Po raz trzeci wchodzę do schowka. Jest ciemno jak w studni. Świecę latarką na meble przestawione tu z kuchni, bukiet sztucznych kwiatów, dziecinny rowerek. Motor! Prawdziwy motor. Może to jest garaż, a nie schowek? Czyli schowek urządzony w garażu? Jeśli tak, to z garażu musi być wyjście na zewnątrz!

Macam ściany.

Drzwi! Brama! Kłódka!

Rety, normalnie wielka zatrzaśnięta kłódka na drzwiach od wewnątrz!

Jak to możliwe?!

Jeszcze raz.

Ściana. Ściana. Ściana. Na czwartej ścianie brama. Zasuwa. Kłódka. Może ta kłódka jest tylko nałożona tak dla niepoznaki? Nie zamknięta? Świecę latarką. Pajęczyna. Tysiącletni kurz. Ta kłódka wisi tu chyba od czasów króla Ćwieczka. O, przepraszam. Król Ćwieczek chyba nigdy nie dotarł do Wenezueli. Przynajmniej według oficjalnych źródeł. Ta kłódka więc pamięta raczej czasy wolnych Indian i dumnych wodzów, którzy prowadzili ich na wyprawy myśliwskie.

Och! Poczułam na palcach tętent ośmiu nóg. Jeśli jest pajęczyna, to zapewne w pobliżu znajduje się też jej właściciel.

Pająk przemknął po mojej skórze, tak samo zaskoczony jak ja.

Drzwi z kłódką odpadają.

Jeszcze raz. Spokojnie. Skup się.

Wewnątrz domu sprawdziłam wszystkie drzwi. Obmacałam wszystkie ściany., Innego wyjścia nie było.

Ten schowek to jedyna możliwość.

Jedna ściana. Potykam się o skrzynkę z narzędziami. Ale cisza. Nikt nie słyszał. Wszyscy śpią. Tylko ja miotam się jak mysz w labiryncie.

Powoli. Dokładnie.

Druga ściana. Nie ma drzwi.

Trzecia ściana. Nie ma drzwi.

Czwarta ściana. Brama z kłódką.

Ale zaraz.

Macam bramę. Może tu jest jeszcze jedno wyjście? Ze ściany wystają jakieś metalowe haki. Może jeśli je pociągnę. Nareszcie! Jeden hak miękko opada w dół. Teraz drugi. Ani drgnie! Może jest zardzewiały? Może słabo chodzi? Wytężam się z całych sił, wieszam się na haku, ale on drwi ze mnie i nie porusza się nawet o milimetr.

Jezu! To jakaś totalna abstrakcja! Jestem uwięziona w garażu domu, gdzie korniki zżarły sufit nad kuchnią!

Chciało mi się śmiać. Wszyscy śpią, a ja obmacuję ściany i witam się z pająkami. Ale przecież tutaj musi być jakieś wyjście!!! Musi być!!

Kłódka. Pajęczyna. Metalowe haki. Macam rękami dalej. Oburzona pluskwa. Następna pajęczyna. O? A to malutkie tu na górze? Zasuwka?

Próbuję z nadzieją. Otwiera się bez oporu, tak jakby na mnie czekała. Zwykła malutka zasuwka o długości kilku centymetrów. Spróbuj to znaleźć w wielkim i kompletnie ciemnym domu! Hurra! Wolność!!!!

Otwieram małe drzwi w bramie garażu. Chwytam moją czarną torbę i wychodzę w noc. Do portu.

ROZDZIAŁ 23

Na brzegu rzeki

Taraz. Czy Leo powiedział, że po wyjściu z domu mam skręcić w prawo? Czy w lewo? W prawo. Prawda? Tak, w prawo, bo pamiętam, że wyobraziłam sobie jak stoję przed domem twarzą do dżungli i skręcam. No to w prawo.

Dochodzi szósta rano. To jest chyba ostatni dom w całej wiosce. Droga z piasku i kamieni. Krzaki. Pustkowie, które powoli wyłania się z ciemności nocy.

W Amazonii najpierw pojawia się błękitny brzask. Delikatnie rozsuwa zasłony ciemności, zdejmuje z nieba gwiazdy i maluje świat na szaro i jasnoniebiesko.

A dopiero potem przychodzi różowy świt. Podświetla chmury, kładzie się na niebie ciepłymi kreskami i zapowiada zbliżanie się słońca. I dopiero wtedy zaczyna się dzień.

Na razie świat był błękitnoszary. Pusty. Cichy.

Doszłam do końca ziemi. Dalej były tylko głazy i rzeka.

Stanęłam. Zdjęłam plecak.

Piąta czterdzieści pięć.

Księżyc na niebie.

Obok mnie jak pociski przelatywały ptaki. Świiist, świiist, wziuuuut, wziu-uuut, wziuuuut.

Nagle w szarości poranka mignął cień.

Ktoś przeszedł po ścieżce prowadzącej w krzaki nad wodą? Czy tylko mi się zdawało? Mogłabym przysiąc, że widziałam sylwetkę mężczyzny. Czy to on? Mam iść za nim? Mam go szukać? Czy zostać tutaj?

Stoję.

Jestem sama.

Na całym świecie jestem tylko ja na pustym brzegu rzeki. Wszyscy inni śpią albo są w inny sposób nieobecni. A ja jestem… Au. Drgnęłam. To była dziwna myśl. Cały świat wydawał się, au! Au! Au, au, au!!!

Rzeczywiście byłam sama.

I na pewno żadna ludzka istota od dawna nie była tu widziana. Ani spożywana. Bo teraz niespodziewanie z krzaków wyprysnęły spragnione komary. Szybowały z otwartymi paszczami, żeby jak najszybciej dotrzeć do krwi! Czyli do mnie!! Au! Au! Au!

To był błyskawiczny i gwałtowny desant. Prawie słyszałam w powietrzu triumfalne „Hurra!!!!”, z jakim nadlatywały komary. Ich cierpliwość została nagrodzona. Ciekawe od jak dawna czekały wytrwale na szansę przekąszenia czegoś krwistego. I kto mógł pomyśleć, że pewnego wieczoru do wioski przypłynie biała istota z Europy, zostanie samochodem przewieziona na drugi koniec osady, przed świtem na własnych nogach i z własnej woli pomaszeruje komarom prosto na talerz.

Au! Au! Komary wgryzały się we mnie jak stado wściekłych psów. Albo jak wygłodniałe piranie. Bolało! Aaaaa!!! Nie mam żadnego repelentu! Nie chciałam zabierać go z Polski, bo pomyślałam, że najlepszy będzie kupiony lokalnie, a poza tym im mniej bagażu, tym lepiej, ale potem jakoś. Jakoś tak się złożyło, że nigdzie nie było sklepu, a nawet jeśli sklep był, to sprzedawano w nim tylko zapałki. I mydło do prania. I tak zostałam bez repelentu, czyli bez czegoś, co pomogłoby mi odstraszyć komary.

Podskakiwałam więc, syczałam z bólu i klaskałam się po policzkach i szyi. A księżyc wisiał na niebie i uśmiechał się z pobłażaniem.

I wtedy nagle uświadomiłam sobie dwie rzeczy.

Po pierwsze to, że przez cały czas słyszałam warczenie elektrowni, z którego w ogóle nie zdawałam sobie sprawy. To była mała elektrownia wielkości garażu z generatorem napędzanym pewnie paliwem silnikowym. Dzięki niej światło miała gwardia narodowa i jeden dom. W całej wiosce.

Po drugie zorientowałam się, że warkot elektrowni zagłusza wszystkie inne dźwięki. Także mnie. Także wtedy, gdybym potrzebowała wołać o pomoc. I tak naprawdę w gruncie rzeczy byłam teraz zupełnie bezbronna.

Samotna na pustym brzegu rzeki – jeśli nie liczyć wgryzających się we mnie komarów. Poza zasięgiem wzroku innych ludzi. I poza ich uszami. Bo jedyne, co rozbrzmiewało w tej okolicy, to burczenie generatora.

Ale co ja mogę zrobić?

Mogę zaufać, że życie przyprowadziło mnie tutaj w jakimś celu. Może miałam tylko nakarmić głodne komary. A może mam tu do wykonania jeszcze jakieś życiowe zadanie. Cóż, czekam więc sama w porcie w szarym brzasku pod księżycem.

Żeby nie wyglądać jak sierotka zagubiona w dżungli, wyjęłam notatnik, długopis i ze skupionym wyrazem twarzy zaczęłam notować. Chodziło o to, żeby wyglądać na zawodowca, który jest tu zajęty jakąś bardzo ważną sprawą i nie ma czasu ani ochoty na bycie ofiarą przestępstwa. Rozumiesz? Chciałam wyglądać jak ktoś ważny, kto przygotowuje raport i czeka na umówione spotkanie. Pomyślałam, że w kraju komunistycznej biurokracji nikt nie miałby ochoty zaczepiać bez powodu takiej osoby. Nigdy przecież nie wiadomo z jakim urzędem jest związana i jak wielką ma władzę, prawda? A może nawet jest tutaj na zlecenie wojska? Może przygotowuje opis działania elektrowni? Tak czy inaczej, kiedy ktoś wygląda na profesjonalistę i jest czymś bardzo zajęty, lepiej mu nie przeszkadzać.

O świcie amazońskie komary są wyjątkowo złaknione świeżej krwi. Nie było dokąd uciekać!

Tak się pocieszałam w myślach. I notowałam, od czasu do czasu spoglądając na drogę.

I nagle usłyszałam motor. Była 6.20.

Z motoru zsiadł szczupły gość w klapkach. A może to był duch? Bo ja chyba na pewno byłam dla niego niewidzialna. Podniosłam z nadzieją oczy i patrzyłam na niego w oczekiwaniu na jakiś gest, ale nawet na mnie nie spojrzał.

– Dzień dobry! – zaczepiłam go. – Czy to pan płynie do Cocuy?

Zatrzymał się.

– Tak – rzucił niechętnie.

– Czy mógłby pan mnie zabrać?

Odpowiedział coś niewyraźnie po portugalsku, ale wydaje mi się, że wymienił liczbę. Podał chyba cenę za przejazd?

– Ile? – pytam. – Sześć reali?

Nie wspominając już o tym, że nie mam ani jednego reala i nie mam pojęcia jaki jest jego kurs wobec dolara i boliwara.

Brazylijczyk powtórzył swoją cenę, ale to był chyba zbyt wczesny poranek, żeby otwierać usta. Jego słowa wciąż jeszcze spały pod ciepłą pierzyną. Nie rozumiałam nic a nic.

– A w boliwarach? – zapytałam.

Wymamrotał coś, co zabrzmiało jak „Pięćset”.

– Pięćset?! – powtórzyłam ze zdumieniem. – Pięćset boliwarów?!

– A nie, czekaj – mężczyzna zmrużył oczy i liczył coś w pamięci. – Trzysta.

– Trzysta boliwarów?

No, właściwie, czego ja się spodziewałam? Że handlarz walutą zabierze mnie na rozkaz wojska za darmo? Albo że będę miała jakiś wybór? On tu jest jedyną szansą i ma pełne prawo dyktować dowolną cenę. I najwyraźniej nie ma też wcale ochoty płynąć do Cocuy.

– Mogę zapłacić dwieście! – próbuję się targować.

– Trzysta.

– Dwieście?

– Trzysta – powtarza handlarz uparcie i patrzy na mnie nieruchomym wzrokiem.

– Dobrze – zgadzam się. Nie mam wyboru.

Wyjątkowy brazylijski owoc cupuaęu, we wnętrzu którego kryje się miękki miąższ o niesamowitym smaku i zapachu.

Chyba do cna wyczerpałam jego chęć rozmowy, bo kiwnął tylko głową, że mam iść za nim. Zarzuciłam na ramiona plecak, dźwignęłam torbę i posłusznie ruszyłam. Po ścieżce przez krzaki – tej samej, gdzie wcześniej widziałam ducha.

ROZDZIAŁ 24

Nieznana jaszczurka

Duch był! Nawet dwóch!

Ach, jakie to niesamowite! W takich miejscach jak ta wioska w dżungli nad rzeką na końcu świata każdy zajmuje się własnymi sprawami. Ludzie są różni. Mają różne cele, różne myśli i opinie na ten sam temat. Mają różne potrzeby i różne sposoby na ich zaspokajanie. I to dla wszystkich jest tutaj oczywiste.

Samotna podróżniczka z aparatem fotograficznym, plecakiem i torbą jest dla tutejszych ludzi totalną abstrakcją. Nikt tutaj nigdy w życiu czegoś takiego nie widział i nie zrobił. Jasne, czasem wyjeżdża się na weekend albo na wakacje, ale zawsze w towarzystwie rodziny albo znajomych. Podróż na inny kontynent? A co to w ogóle jest kontynent? Po co szukać innego, skoro ma się już jeden? Podróżować po świecie? Ale po co? Dlaczego? Żeby zobaczyć? Ale po co?

Samotnie??? Nie, to niemożliwe. Niewyobrażalne. Niewykonalne.

Ale w życiu jest jak w dżungli. Tam też rosną różne tajemnicze rośliny, a zwierzęta wędrują po sobie tylko znanych ścieżkach. Jeśli więc znienacka w wiosce pojawia się samotna podróżniczka z innej planety, to jest czymś takim jak wcześniej nie widziany gatunek jaszczurki w puszczy. Żyje sobie po swojemu. Nie wtrącamy się do jej spraw, a ona na szczęście ma na tyle rozumu, żeby nie wtrącać się do naszych.

Myślę, że to nie było złudzenie. Ja naprawdę wcześniej widziałam ciemną sylwetkę mężczyzny, który znikał w krzakach prowadzących do rzeki. A on najprawdopodobniej widział mnie, ale ominął mnie tak jak nieznaną jaszczurkę i poszedł do swojego celu. Czyli na statek.

Podobało mi się takie nastawienie. W Europie to chyba niemożliwe. Zaraz pojawiłby się strażnik portu i wypytywał co tam robię i po co. Zostałabym pewnie nagrana na jakąś kamerę pilnującą porządku w porcie. Zostałabym skierowana do odpowiedniej kolejki po bilet. Ktoś przeszukałby mi bagaż i prześwietlił sprzęt fotograficzny, nie sugerując, że jestem terrorystką. Na głazach stałyby metalowe barierki z napisem „Nie zbliżać się” albo „Przejście zabronione”. Na słupie wisiałby rozkład jazdy i pewnie dowiedziałabym się, że następna łódź w tamtym kierunku wypływa o 16.08 albo że pływanie po tej trasie zostało zakazane ze względu na bezpieczeństwo społeczeństwa.

Za krzakami stał mały statek. Typowej brazylijskiej konstrukcji. Wiele razy widziałam w Amazonii takie statki – zgrabne, niewielkie, z miękko zarysowanym dziobem i białymi ażurowymi barierkami po bokach. O rety! Nagle uświadomiłam sobie, że dopłynęłam do skraju Wenezueli! Za chwilę będę w Brazylii! I będę pływać takimi właśnie statkami!

Takie statki pływają po Amazonce i są tym samym, co dalekobieżne autobusy w naszej części świata.

Choć ten chyba już od dawna czekał w porcie. Obłożony starymi sznurami, wciśnięty między tratwy, beczki i skrzynie, pewnie stał tu od kilku dobrych miesięcy w oczekiwaniu na deszcz, który podniesie poziom wody w rzece.

Stanęłam na wąskiej desce. Zawahałam, się ale czyjeś silne ręce uniosły moją torbę, więc poszłam po prostu za nią.

– Och, dzień dobry, dziękuję! – powiedziałam z wdzięcznością.

Na statku było dwóch lokatorów. Wyraźnie dopiero co wstali z hamaków. Półnadzy, z rozwichrzonymi włosami i trochę spuchniętymi twarzami. Nie tylko od snu.

– Buenos dias - odrzekł z sympatycznym uśmiechem. Pachniał alkoholem.

– Hay cafe! – odezwał się Brazylijczyk. – Jest kawa! Poczęstuj się!

O rety! O szóstej rano na dzikim statku w porcie na końcu świata jest gorąca kawa?? Aa! Zamknęłam oczy. Przełknęłam z trudem. Zmusiłam się do wypicia czterech łyków. Oni mieli tylko jeden termos z gorącą kawą, ale podzielili się ze mną. Dostałam mały plastikowy kubeczek i wypiłam połowę. Reszty nie dałam rady. To był gęsty syrop, a nie kawa. Ale tak tu jest. Tak tutaj pije się kawę, więc chyba powinnam zacząć się do tego przyzwyczajać. Wzdrygnęłam się na samą myśl.

A gdzie jest moja torba? Ten miło uśmiechnięty i średnio wyspany gość zabrał ją gdzieś i… Właśnie wdrapywał się z powrotem na statek, po drugiej stronie. Ha! Na wodzie już czekała motorówka. Z moją torbą w środku. Dziesięć minut później ruszyliśmy.

To, że silnik się psuje, to oczywista rzecz. To prawo natury, z którym wszyscy tu żyją. I ja też. Nie byłam więc bardzo zdumiona kiedy po pół godzinie silnik jęknął i zgasł.

I tak właśnie znalazłam się na środku Rio Negro w małej blaszance z handlarzem walutą i cichym Wenezuelczykiem na kacu. To był niewielki silnik, o mocy tylko 15 koni mechanicznych, ale kiedy zgasł i zapadła cisza, nagle usłyszałam jak cudownie o poranku śpiewa dżungla. Ptaki, cykady i inne tajemnicze stworzenia mówiły mi chyba „Do zobaczenia”.

ROZDZIAŁ 25

Aż do Brazylii!

Rzeka była gładka jak lustro. W dżungli śpiewały ptaki. Motorista usiłował śrubokrętem naprawić silnik. No, tak po prostu jest w życiu. Czasem płyniesz, a czasem coś cię zatrzymuje. Co ja mogę zrobić?…

Wzruszyłam ramionami…

Nic.

Siedzę w blaszance na środku rzeki. Nie ma kapoków, nie ma wioseł, nie ma biletu ani obietnicy, że dotrzemy do celu. W gruncie rzeczy nawet nie wiem dokąd płynę. Wyruszyliśmy z innego portu niż ten, do którego przypłynęłam poprzedniego wieczoru. Nie wiem gdzie jest Brazylia. Może tam, a może gdzieś indziej. Nikt nie wie, że tutaj jestem. Telefon komórkowy nie działa. Nic nie mogę zrobić. Mogę tylko zgodzić się na to, co się zdarzy.

Słońce wstaje po prawej stronie. To dobry znak. Płyniemy na południe. Nie, zaraz! Jeśli słońce wstaje po prawej stronie, to znaczy, że płyniemy na północ! W stronę Wenezueli. Rety! Co mam o tym myśleć?

Rzucam spojrzenie na szefa. Trzyma w rękach termos, popija kawę z małego plastikowego kubeczka i mruczy pod nosem. Śpiewa sobie jakąś piosenkę.

Z drugiej strony. Rzeka w Amazonii jest tak kręta, że co chwilę płyniesz w inną stronę. Jak na górskiej drodze. Nigdy właściwie nie jedziesz naprzód, tylko ciągle kręcisz się w kółko. Na amazońskich rzekach jest tak samo.

A teraz dodatkowo kręcimy się w kółko na podwodnym wirze, który obraca

łódką jak liściem.

Kliknęła pokrywa od silnika.

– Zrobione? – zapytał Brazylijczyk.

Motorista w odpowiedzi pociągnął za linkę i uruchomił silnik. Naprawione! Płyniemy dalej!!!

Obróciłam się twarzą do dżungli, bo na ustach siedział mi największy uśmiech, jaki można sobie wyobrazić. Płynę po Rio Negro! Dotarłam tu aż z Orinoko! A co najdziwniejsze, ta rzeka wcale nie ma źródła! Rio Negro zaczyna się tam, gdzie łączą się rzeki Guainia i Cassiquiare.

Guainia to ta rzeka, nad którą czekałam w Maroa. A Cassiquiare to największy na świecie naturalny kanał, czyli rzeka bez źródła, która wypływa z jednej rzeki i wpada do drugiej. Wypływa z Rio Negro i wpada do Orinoko. Czyli łączy dorzecze Amazonki z dorzeczem Orinoko.

Czy to nie jest niesamowite?…

Zobaczyć to na własne oczy.

Kiedyś zrobiłam pętlę po tych rzekach – z Puerto Ayacucho na południe do San Fernando de Atabapo, potem dalej po Orinoko na południowy zachód – do Tamatama i osady misjonarzy Esmeralda, stamtąd z powrotem do Tamatama i potem po rzece Cassiquiare aż do Rio Negro i z powrotem na północ przez Maroa do Puerto Ayacucho. To było z piętnaście lat temu.

Wtedy miałam wynajętą łódź i dwóch przewodników. Teraz jestem sama. Witam się z rzeką Cassiquiare i płynę dalej na południe. Aż do Brazylii!!!

ROZDZIAŁ 26

W poszukiwaniu granicy

Naprawdę? – zdumiałam się.

Nie miałam pojęcia gdzie jestem. To chyba musi być granica?… Łódź po prostu nagle zwolniła, zatoczyła kółko w poszukiwaniu najlepszego miejsca do lądowania, a potem zatrzymała się przy głazach.

– Tutaj? – zapytałam jeszcze raz.

Handlarz walutą skinął głową. Zapłaciłam mu umówione trzysta boliwarów, zabrałam torbę i poszłam przez płytką wodę na brzeg. Bliżej nie można było podpłynąć.

Weszłam w klapkach na suchy ląd.

O tak, to musi być granica, bo na podwyższeniu nad brzegiem stoi betonowa chałupka z wojskiem. Piasek chrzęścił mi pod stopami. No cóż, Wenezuelo, czas się pożegnać.

– Buenos dias! – zawołałam wesoło. – To jest San Simon de Cocuy?

– Cucui – żołnierz z karabinem skinął głową.

– No to ja jestem z Polski, przypłynęłam tu po rzece i chcę płynąć dalej do Brazylii – oświadczyłam bardzo zadowolona.

Proszę! Jak się chce, to można! Dotarłam po wodzie aż do samej granicy z Brazylią, mimo że we wszystkich przewodnikach było napisane, że to jest niemożliwe, a nawet jeśli się uda, to musiałoby kosztować kosmiczne pieniądze. Kosmiczne? Chciało mi się śmiać. Sto pięćdziesiąt boliwarów dla właściciela towarowej łodzi, mały podręczny plecak w prezencie dla żołnierza Hectora, który zabrał mnie na wojskową motorówkę i trzysta boliwarów dla handlarza walutą, to daje w sumie jakieś trzydzieści dolarów. Ha, ha, ha!!! Liczę po kursie czarnorynkowym, czyli piętnaście boliwarów za dolara, tak jak kupowałam w hotelu w Caracas. Dodać musiałabym jeszcze do tego kilka dni oczekiwania i niepewność czy w ogóle uda mi się wyruszyć i gdziekolwiek dopłynąć, ale to trudno przeliczyć na pieniądze. W gruncie rzeczy powiedziałabym nawet, że to była przyjemność.

Czy to może być granica między Wenezuelą a Brazylią?

Żołnierz z karabinem przyglądał mi się, a potem powtórzył z dziwnym akcentem:

– Polonia?

– Si, Polonia! Proszę, tu jest mój paszport.

– Pasaporte? – zapytał znów z tym dziwnym akcentem. Jeszcze wtedy nie zwróciłam na to szczególnej uwagi.

Żołnierz pokazał, że mam wejść do środka. To był przybrzeżny posterunek wojska. Betonowa chata bez ścian, tylko z dachem. Bo w tropikach ściany są niepotrzebne, a poza tym widok jest lepszy. Szczególnie dla wojska.

– Buenos dias! - zawołałam wesoło.

W środku siedziało jeszcze dwóch żołnierzy przy komputerach.

– Bom dia! – odpowiedzieli. I wtedy mnie tknęło.

– Bom dia! – powtórzyłam po nich.

– Fala portugues?¹ – ucieszył się żołnierz.

– Po portugalsku? – zająknęłam się. – Jak to?

Zaraz, chwila. Dlaczego po portugalsku? Przecież to chyba jest przejście graniczne, nie? Najpierw muszę się wypisać z Wenezueli, żeby móc się zapisać do Brazylii. Zmrużyłam oczy.

– Wy mówicie po portugalsku? – upewniłam się.

– Tak – odpowiedział żołnierz. – My w Brazylii mówimy po portugalsku.

– W Brazylii? – zdumiałam się.

Jak to w Brazylii? A gdzie jest San Simon de Cocuy, gdzie miałam dokonać formalności wyjazdowych i podpieczętować paszport, że opuszczam Wenezuelę?

– Tu jest Cucui.

– San Simon de Cocuy?

– Nie. San Simon de Cocuy jest po wenezuelskiej stronie. To jest Cucui.

– I tu jest Brazylia?

– Tak.

– A gdzie jest San Simon de Cocuy? – zapytałam, całkiem już skołowana.

No zaraz, jak to możliwe? Czyżbym mogła nie zauważyć granicy?? To prawda, że dzień był wyjątkowo piękny. Dżungla dostojna i ciemnozielona, rzeka gładka jak kryształ, niebo błękitne, niesamowita góra na horyzoncie, ciepłe słońce i miły wiatr, ale czy naprawdę istnieje taka możliwość, że tak się zapatrzyłam na piękny świat, że nie zauważyłam posterunku wojska???

A co jeszcze dziwniejsze, że posterunek wojska nie zauważył mnie???

Przecież gdzieś tu musi być przejście graniczne. Chyba nawet w jednym z przewodników czytałam, że tu można dopełnić formalności. Przecież nie mogłabym tak po prostu od niechcenia minąć granicy i popłynąć sobie dalej???….

Jeżeli to jest brazylijskie Cucui, to gdzie jest wenezuelskie Cocuy???

– No, było tam wcześniej – wyjaśnił żołnierz. – Na pewno musieliście się tam zatrzymać.

O rety! Zaraz! No rzeczywiście, zatrzymaliśmy się na moment przy głazach. Było trzech gości w bokserkach, którzy myli się w rzece. Zamienili z handlarzem kilka słów i popłynęliśmy dalej. Ale to chyba nie mogło być wojsko??

– Nie sprawdzali mi paszportu! – powiedziałam. – Nie podstemplowali!

– Oni tam nawet nie mają pieczątki – powiedział żołnierz.

– Nie mają wody ani elektryczności. Czasem zawozimy im jedzenie – dodał drugi.

O, w mordę! Ale zaraz? Co to oznacza?

– To wy mi przystawicie pieczęć, że wyjechałam z Wenezueli?

– Nie, my nie możemy. My możemy ci tylko wstawić pieczęć, że wjeżdżasz do Brazylii.

Największa na świecie organizacja naukowa i oświatowa – Towarzystwo National Geographic – powstała w 1888 roku, aby „rozwijać i upowszechniać wiedzę geograficzną”.

Od tego czasu Towarzystwo finansuje wyprawy naukowe i prace badawcze oraz popularyzuje wiedzę o świecie wśród ponad 9 milionów swoich członków.

Magazyn National Geographic oraz książki, programy telewizyjne, filmy wideo i DVD, a także mapy i atlasy wydawane przez Towarzystwo National Geographic uczą i inspirują.

Członkami Towarzystwa są wszyscy prenumeratorzy Magazynu, którzy opłacając prenumeratę współfinansują jego działalność.

Więcej informacji na temat działalności Towarzystwa można uzyskać na stronach internetowych: www.nationalgeographic.pl oraz na łamach Magazynu National Geographic po polsku.

Blondynka na Rio Negro

Burda NG Polska Sp. z o.o. Spółka Komandytowa Licencjobiorca National Geographic Society ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

© Copyright for the edition branded National Geographic Society © 2014 National Geographic. All rights reserved

© 2014 Copyright for the text, photos and drawings by Beata Pawlikowska

Dział handlowy: tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42; fax ( 48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa: Dział Obsługi Klienta, tel. (48 22) 360 37 77

Tekst, rysunki i zdjęcia: Beata Pawlikowska

Projekt okładki: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz

Opracowanie graficzne: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz

DTP: Maciej Szymanowicz

Zdjęcia na str 7, 82, 86: Artur Zapart

ISBN: 978-83-7596-602-2

Od Autorki:

Lubię przecinki. Daję im artystyczną wolność, nieskrępowaną schematem.

Przecinek mówi czasem więcej niż słowo, zatrzymuje myśl, oddziela znaczenia, a czasem nadaje im nowy sens. Także wtedy kiedy znika.

I dlatego przecinki w tej książce są postawione i zniknięte zgodnie z artystyczną wolnością, wbrew zaleceniom korekty i na moją odpowiedzialność.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.