Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

© Copyright for the edition branded National Geographic Society

© 2012 National Geographic. All rights reserved

© 2012 Copyright for the text and photos Anna Olej-Kobus, Krzysztof Kobus

Dział handlowy: tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42; fax (48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa: Dział Obsługi Klienta, tel. (48 22) 360 37 77

Redakcja: Iwona Karwacka

Korekta: Maria Talar, Katarzyna Szajowska

Projekt graficzny i okładka: Natalia Baranowska, Marta Malesińska

Redaktor prowadzący: Agnieszka Radzikowska

ISBN: 978-83-7596-574-2

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o. o.

Spis treści

- WSTĘP

- NIEMOWLAK POD PALMAMI

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

WSTĘP

Właściwie trudno powiedzieć, kiedy naszym dzieciom został zapisany los małych podróżników. Czy wtedy, gdy na chrzciny dostałam od babci Wielki atlas świata, a gdy dorosłam, by samodzielnie przewracać w nim kartki, wędrowałam palcem po mapie, wyobrażając sobie nieznane krainy? Czy może wtedy, gdy Krzyś wyruszał z plecakiem po przygodę – najpierw z rodzicami, potem samodzielnie. Czy też może w dniu, gdy nasze dzieci zaczęły swoją drogę do nas?

– Kochanie, nie wiem, jak ci to powiedzieć… – jest początek czerwca, podchodzimy na Łysicę, by fotografować gołoborza, a ja nabieram coraz większej pewności, że jednak się nie mylę. – Bo widzisz… będziemy mieli maluszka.

Mój mąż jest szczęśliwy i trochę przerażony, jak sobie teraz damy radę. Jesteśmy w trakcie pracy nad dwoma albumami, przed nami sezon zdjęciowy i objazd prawie całej Polski. Chyba nigdy nie ma dobrego czasu na dziecko, lecz gdy się wreszcie pojawia, wszystko zaczyna się jakoś układać.

Okazało się, że Michałek uwielbiał podróże w brzuszku i absolutnie nic mu nie przeszkadzało. Ani chodzenie podziemnymi kanałami w Łodzi, ani huk maszyn elektrowni wodnych na Pomorzu, ani odkrywanie tajników Międzyrzeckiego

Rejonu Umocnionego. Planowany termin porodu to początek marca, ale synek uznał, że za dużo rzeczy go omija. W połowie lutego nasz maluszek po raz pierwszy zasnął po tej stronie brzuszka. Urodził się dokładnie w 25. rocznicę pierwszego zimowego zdobycia Mount Everestu. I w samą porę, by cztery tygodnie później wyruszyć na swoją pierwszą Wielką Wyprawę. Uwierzyliśmy, że podróżowanie w trójkę jest możliwe.

– Kochanie, wiesz co… – jest koniec grudnia, a my w Beskidzie Niskim, w „Domu na Łąkach” u naszych przyjaciół. Nie potrzebuję testu, wiem z całą pewnością. – Michaś będzie miał rodzeństwo.

Krzyś patrzy na mnie jak na zielonego kota. Przed nami (jakżeby inaczej!) kolejne wyjazdy zdjęciowe. Z blisko rocznym malcem mamy pełne ręce roboty, a tutaj kolejny maluszek… Ale Staś też okazał się typem podróżnika. Przed narodzinami i po nich niewiele sobie robił z tego, że spędzaliśmy większość czasu w drodze. Najważniejsze, że byliśmy razem.

Tak zaczęła się nasza największa przygoda – podróżowanie z dziećmi.

NIEMOWLAK

POD PALMAMI

Ile dni musi mieć dziecko, by wyjechać w pierwszą podróż? Pytanie bynajmniej nie teoretyczne, bo zbliżała się właśnie Niedziela Palmowa. Idealny czas na zdjęcia w Lipnicy Murowanej, co już od kilku miesięcy mieliśmy wpisane w nasz kalendarz fotograficzny. Należało tylko podjąć ważną decyzję: jedziemy razem z czterotygodniowym Michasiem, czy Krzyś dostaje delegację? Nie jestem pracoholiczką. Nie jestem wyczynowcem. Nie muszę niczego udowadniać światu ani sobie, ale lubię stan bycia w podróży.

Oczywiście Krzysiek mógł sam pojechać na te zdjęcia.

Jasne. Mogłam zostać w domu i jak ta wierna Penelopa czekać na jego powroty z kolejnych wyjazdów, podtrzymując płomień domowego ogniska. Naprawdę mogłam? Nawet nie próbowałam się zastanawiać, ile czasu wytrzymałabym w tej roli. Ile czasu minęłoby, bym zaczęła czuć się więźniem macierzyństwa.

Ale zaraz, kto powiedział, że domowego ogniska nie da się przenieść? Skoro dziecku do szczęścia potrzebni są tylko rodzice (przynajmniej na początku), to z pewnością lepiej, jeśli będą oni szczęśliwi i na wyciągnięcie ręki, niż skazywać je (i siebie) na wariant: sfrustrowana mama i nieobecny tata. Jeszcze w szpitalu z ogromną determinacją namawiałam synka, by nauczył się korzystać z bufetu mamy. Pomijając wszelkie korzyści dla dziecka, już wtedy planowałam wspólne wyjazdy i chciałam to sobie po prostu maksymalnie ułatwić. Jako osoba niechętna dodatkowym pracom wolałam karmić maluszka piersią, niż wozić ze sobą butelki, sterylizatory i dziesiątki innych wynalazków, bez których, jak przypuszczałam, świetnie można się obejść w podróży.

Nadszedł dzień wyjazdu. Torby z rzeczami (głównie Michasia!) pękały w szwach, a nasza apteczka mogłaby być chlubą niejednego szpitala. Marzec tego roku nie należał do upalnych: temperatura w okolicy zera sugerowała przygotowanie się na porządny chłód. Cóż więc robi świeżo upieczona mama, szykując dziecko do drogi? Ubiera je cieplutko: do fotelika polarowa wkładka, dziecko w zimowym kombinezonie, wszystko szczelnie zapięte – gotowi do drogi! Po półgodzinie Michaś donośnym płaczem informuje nas, że jego system chłodzenia się wyczerpuje i albo pójdę po rozum do głowy i go trochę rozbiorę, albo on rezygnuje z wyjazdu. Bardzo cię przepraszam, synku! Faktycznie się zagalopowałam, wszak w aucie temperatury są zupełnie normalne. Spoceni z emocji (za to Michaś dalszą drogę po prostu sobie spokojnie przespał), docieramy do domu naszych przyjaciół i obieżyświatów Moniki i Andrzeja Urbaników.

– Jak maluch będzie płakał w nocy, to się nie stresujcie.

Nasz dom nie jest zbyt akustyczny, a poza tym miło pomyśleć, że to nie nasze dziecko i nie my musimy do niego wstawać – powiedzieli na wstępie.

Takie podejście bardzo nam pomogło, bo choć ja po porodzie miałam stan permanentnej euforii, to nasz czterotygodniowy synek właśnie przeżywał swój pierwszy baby blues. Chyba się zorientował, że powrotu do brzuszka nie ma, a tutaj czeka go walka o przetrwanie. Rodzice nie domyślali się jeszcze odpowiednio wcześnie, kiedy zmienić pieluchę, a kiedy dać jedzenie, zresztą żeby brzuszek był pełen, to trzeba się namęczyć ze ssaniem, jakieś beznadziejne pomysły z kąpielami, jakieś strasznie ubranka, które ciągle gdzieś się podwijają i przemakają w najmniej odpowiednim momencie.

Zdecydowanie Michałkowi nie spodobał się świat, jaki zastał, i dawał temu głośny wyraz. Gdzieś tak od dziewiątej wieczór do trzeciej rano. Po dwóch miesiącach chyba uznał, że skoro nie da nic się zmienić, to zacznie się przystosowywać do życia z nami. Trudno, może w końcu się nauczymy, o co mu w życiu chodzi. Na razie jednak należało się spodziewać co najmniej kilku nocnych pobudek.

Ciekawa rzecz, że wielu rodziców te nocne płacze maluszków traktuje jako jeden z głównych powodów rezygnacji z rodzinnego podróżowania. Nie chcą do kłopotu wyjazdu dodawać sobie dodatkowo stresu, że przeszkadzają innym i nie chcą się umęczyć. Co do przeszkadzania innym – zgoda, tu trzeba dobrze rozpoznać teren, ale nocne pobudki po prostu są wpisane we wczesny etap macierzyństwa. Kilka lat wcześniej, gdy pracowałam na katamaranie, bywało, że ze skipperem musieliśmy płynąć całą noc, dzieląc się we dwójkę wachtami. Dwie godziny snu, dwie godziny żeglowania i tak na zmianę do rana. Było to znacznie bardziej wyczerpujące niż pobudka co trzy godziny, by nakarmić maluszka. A jednak wtedy nikomu nie przyszłoby do głowy, żeby mi współczuć, bo się nie wyśpię… Gdy zatem uznałam nocne karmienia za naturalny porządek rzeczy (jak wachty na statku), mogłam dużo łatwiej przetrwać te najtrudniejsze chwile.

W 2005 roku fotelik samochodowy wpinany w stelaż wózka zwracał uwagę nietypową konstrukcją. Gdy więc spacerowałam po rynku w Lipnicy Murowanej, co chwila ktoś pokazywał nasz pojazd. Czego to ludzie nie wymyślą! Bo kiedyś wózek to był po prostu wózek, a teraz. „łunochod panie, albo inna jakaś kosmiczna maszyna”. Prawda, nasz wózek wyglądał odlotowo, choć dwa lata później był już przestarzałą konstrukcją wobec nowoczesnych modeli! Wybierając go, kierowaliśmy się praktycznością i wygodą dziecka, niemniej ważna była też jednak wygoda mamy. Bo na jego rączce można było powiesić ciężką torbę fotograficzną. I jeszcze wrzucić na dół ubranka na zmianę, kilka pieluch i statyw. Dla Michałka szybko stał się naturalnym przedłużeniem domu, choć przychodziły chwile, gdy miał go dość i wtedy trzeba było nieść go na ręku, a do wózka wrzucić torbę ze sprzętem foto. Na razie jednak nasz synek błyskawicznie w nim zasypiał, mogłam więc spacerując z nim po rynku, oglądać niezwykłe święto.

Palmy w Lipnicy Murowanej to nader widowiskowa tradycja. Sekret konstrukcji tkwi w proporcjach, bo trzeba wielkiego wyczucia, żeby zrobić palmę sięgającą nieba, a jednocześnie nie łamiącą się pod własnym ciężarem. Do tego w całości powinna być wykonana z naturalnych materiałów. Żadnych plastikowych dodatków! Trzon tworzy drewniana tyczka, w tych najwyższych zaś są to aż cztery tyczki połączone metalowymi rurkami lub świerkowe drągi. Następnie okłada się je wiklinowymi witkami, które przy takiej liczbie i wysokości ważą do 40 kg! Na koniec dodaje się dekoracje: bibułki, wstążki, a na szczycie pióropusz z trzciny wodnej. Przygotowanie tego wszystkiego wymaga czasu, stąd co zapobiegliwsze gospodynie zaczynają tworzyć kwiaty z bibuły nawet pół roku wcześniej. Dwa tygodnie przed Niedzielą Palmową do pracy przystępują gospodarze wraz z synami i wnukami. Metoda budowy tych najwyższych palm to pilnie strzeżona rodzinna tajemnica, przekazywana z pokolenia na pokolenie. I co najważniejsze: dzisiejsze dzieci chętnie się w te działania włączają, przynosząc na konkursy swoje dzieła.

Na początek kilkumetrowe, z czasem zaś starają się pobić rekord rodziców. A jest do czego aspirować, bo najwyższa palma jak dotąd miała 36 metrów! Przeniesienie takiego giganta (ważącego nawet 150 kg!) na rynek to prawdziwa operacja logistyczna! Bez ośmiu silnych chłopów nie da rady!

Jednq rękq pcham wózek ze śpiącym Michałkiem, a drugą robię zdjęcia: babci przechodzącej ze smukłą małą palemką nad olbrzymem czekającym na podniesienie; chłopca w krakowskim stroju obok rówieśnika w burej pikowanej kurtce; pisanek ze wzorkiem misternie wydrapanym w kolorowej skorupce. Posąg św. Szymona z Lipnicy zdaje się wyciągniętą dłonią opędzać od otaczających go barwnych wstążek. Co chwila podnoszona jest kolejna palma. To najtrudniejszy moment, test prawdy, czy konstrukcja nie ma ukrytej wady, czy nie pęknie pod wpływem własnego ciężaru, okrywając twórców niesławą. Kilku mężczyzn z pomocą podpórek i lin podnosi ją ostrożnie. W konarach wysokiego drzewa rosnącego przy rynku jeden z twórców nadzoruje całość podnoszenia, w stosownej chwili przywiązując plamę do drzewa, by się nie przewróciła. Za chwilę zacznie się uroczysta procesja, ale tej już na rynku nie doczekam. Świeże powietrze zaostrzyło apetyt Michasia, który chce jeść. Teraz, natychmiast! Nie ma szans na negocjacje, trzeba wracać do auta i zająć się małym głodomorkiem. Kiedy posapując z błogości, kończy obiadek, nagle widzę, jak w naszym kierunku zmierza… procesja! Zaparkowaliśmy na jej trasie, szybko więc przykrywam Michasia pareo. Teraz od biedy mogę uchodzić za zmarzniętą turystkę, a nie mamuśkę wydającą śniadanko. Mijający mnie ludzie zerkają do auta, ale maluszek jest tak mały, że nawet go nie widać. Uff, udało się! Ale oczywiście u tak małego człowieka wszystko idzie szybko: za chwilę trzeba by go przewinąć. Tyle że w aucie nie jest zbyt ciepło, a do tego brak mi jeszcze wprawy: za kilka tygodni będę zmieniała pieluchy na kolanie z szybkością światła, na razie wciąż czuję się debiutantką. Na szczęście Michaś zasypia, alarm odwołany, uporam się z nim w bardziej stosownych okolicznościach!

Trzy miesiące później, jadąc na Suwalszczyznę, czuliśmy się jak weterani podróżowania z dzieckiem. W końcu nasz synek miał już dwa i pół miesiąca. Chcieliśmy popływać na jeziorze Hańcza i od razu pojawił się problem: łódka przecież musi być szczelna.