Wstęp

Urlop w dużym mieście? Czemu nie? Jest wiele miast, nawet wojewódzkich, które z racji swojego położenia mogą być wspaniałym miejscem na wypoczynek. Bez przeszkód do nich dojedziemy, nawet bez samochodu. Własny środek transportu nie jest też potrzebny do zwiedzania ani samych miast, ani okolic, gdyż zapewni to komunikacja miejska i lokalna. Miasta położone na terenach, które kojarzą się nam z urlopem, czyli nad morzem i jeziorami czy w górach, swoją ofertą mogą równać się z niejednym kurortem. Właśnie to, że nie są miejscowościami turystycznymi, stanowi ich największą zaletę. Można je odwiedzać cały rok. Zawsze coś się w nich dzieje. Znajdziemy w nich muzea, teatry, sale koncertowe, hale sportowe i boiska, gdzie można być świadkiem interesującego wydarzenia kulturalnego lub sportowego. Ważnym elementem atrakcyjności jest również to, że nie są nastawione na życie z turystów, co wpływa chociażby na ceny w lokalach gastronomicznych. W restauracjach i kawiarniach przesiadują tubylcy i my też się możemy dołączyć. Z pewnością nie będziemy żałować. Tutaj nawet deszcz i słota nie są przeszkodą w zaplanowaniu ciekawego pobytu. Warto więc skorzystać z propozycji opisanych w tej książce.

Białystok

Białystok, jedno z trzech miast wojewódzkich, o których napiszemy, to główny i największy ośrodek miejski północno-wschodniej Polski, który jest najlepszym punktem wyjścia do poznania historycznych i krajoznawczych atrakcji położonych w tej części Polski. Spacery, wycieczki piesze, rowerowe, samochodowe, autobusowe lub kolejowe do dalej leżących miejscowości regionu zadowolą niemal każdą grupę gości. Do atutów Białegostoku należy duża liczba miejsc noclegowych o rozmaitym standardzie w różnych częściach miasta.

Miasto to leży na terenie Wysoczyzny Białostockiej. To brama do krainy lasów Puszczy Knyszyńskiej otaczających miasto od północy i wschodu oraz do krainy wód doliny Narwi, którą w swym najpiękniejszym odcinku na zachód od miasta obejmuje Narwiański Park Narodowy. Unikatowe położenie stało się powodem włączenia Białegostoku do międzynarodowego projektu Sieci Zdrowych Miast realizowanego przez Światową Organizację Zdrowia. Dzięki północnej obwodnicy cały ruch tranzytowy omija dzisiaj miasto, co poprawia stan jego środowiska i bezpieczeństwo. Mieszkańcy i turyści mogą również korzystać z sieci ścieżek rowerowych o długości 41 km; nie tworzą one jeszcze w pełni zintegrowanego systemu, ale pomagają już poruszać się po mieście i okolicy na dwóch kółkach.

Obszar, na którym leży Białystok, pokrywała w średniowieczu puszcza. W XIV w. teren ten należał do Litwy. Miasto według legendy założył wielki książę litewski Giedymin, który w trakcie polowania i pościgu za zwierzyną zabłądził w puszczańskich ostępach. Następnego dnia rano, kiedy się przebudził, a miejsce noclegu oświetliło słońce, zobaczył przepiękną dolinę potoku o krystalicznie czystej wodzie. Wówczas powziął decyzję, że wybuduje tu miasto. Słowo „stok” oznaczało kiedyś „potok”. W ten sposób miała powstać nazwa Białegostoku.

Biała, dopływ Supraśli, przepływa szerokimi zakolami przez całe miasto. Wzniesienia w zakolach rzeki sprzyjały powstaniu tu osady, która miała dzięki nim naturalną osłonę. Nad Białą powstały pierwsze dwory obronne na terenie miasta – w jego centrum i dzielnicy Dojlidy. Pierwsze historyczne wzmianki o Białymstoku, wówczas Bielszczanym Stoku, pojawiają się w 1. poł. XV w. W XVI w. osada znalazła się w granicach Korony Polskiej. W XVII w., wraz z obszarem całego starostwa tykocińskiego, miasto stało się własnością hetmana Stefana Czarnieckiego. Córka hetmana Katarzyna Aleksandra wniosła starostwo tykocińskie jako wiano do małżeństwa z Janem Klemensem Branickim w 2. poł. XVII w. Rodowi Branickich cały region zawdzięczał szybki rozwój w XVIII w. W 1749 r. osada Białystok położona na trakcie z Warszawy do Grodna otrzymała prawa miejskie. Jan Klemens Branicki, wnuk i imiennik pierwszego z Branickich właścicieli Białegostoku, zaczął przekształcać miasto w wytworną stolicę swoich dóbr. W jej centrum znalazł się wspaniały pałac, siedziba dworu i ośrodek kultury promieniujący na całą okolicę. Na dworze Branickich tętniło życie kulturalne i społeczne. Działały tu teatr, orkiestra dworska i zespół baletowy, a na występy przyjeżdżali liczni artyści.

Odbywały się w pałacu przedstawienia operowe z udziałem największych ówczesnych gwiazd. Gośćmi pałacu do końca XVIII w. byli królowie i książęta. Tu schronił się w czasie rewolucji francuskiej przyszły król Francji Ludwik XVIII. Przy rezydencji rozplanowane zostało administracyjne i handlowe centrum z trójkątnym rynkiem i ratuszem. W 1753 r. dawne i powstające obok pałacu nowe centrum strawił prawie doszczętnie potężny pożar. Była to tragedia dla nowo rozwijającego się ośrodka miejskiego, którą jednak jej właściciel dzięki swojemu bogactwu i wpływom przekuł w sukces. Jan Klemens Branicki zatrudnił urbanistów, którzy rozplanowali nowy układ ulic. I tak za sprawą pożaru narodził się współczesny Białystok.

Niestety zabory zahamowały jego rozwój. Kolejny okres dużych sukcesów gospodarczych nastąpił po powstaniu listopadowym, kiedy w mieście zaczęli lokować swoje fabryki właściciele zakładów włókienniczych w Łodzi. Do końca XIX w. Białystok stał się dużym ośrodkiem włókienniczym, nazywanym nawet „podlaskim Manchesterem”. Rozwój przemysłu i handlu w 2. poł. XIX w. wspomogła linia Kolei Warszawsko-Petersburskiej otwarta w 1862 r. Świadectwem włączenia Białegostoku w sieć europejskich połączeń kolejowych (z węzłem w Warszawie) jest klasycystyczny dworzec kolejowy, zabytek architektury i historii kolei. Współcześnie miasto rozwija się jako ośrodek przemysłowy, usługowy i akademicki, a od pewnego czasu również turystyczny, w czym ważną rolę odgrywa położenie.

Wszystkie wycieczki i osoby zatrzymujące się na kilka dni w Białymstoku swe pierwsze kroki kierują do „podlaskiego Wersalu”, jak nazywany bywa zespół pałacowo-parkowy Branickich. To niewątpliwie jedna z najcenniejszych magnackich rezydencji w Polsce. Podziw budzi już sama wielkość założenia, które jest równie obszerne co pobliskie historyczne centrum miejskie Białegostoku. W momencie powstania miasto w pewnym stopniu było dodatkiem do rezydencji właściciela. To on po pożarze decydował, co i gdzie zostanie zbudowane.

Siedziba Branickich, a następnie Potockich, dopiero dzisiaj odzyskuje swój dawny blask po zniszczeniach powstałych podczas zaborów i II wojny światowej. Zespołowi pałacowo-parkowemu, ograbionemu przez zaborcę, a później spalonemu przez hitlerowskich okupantów, niedawno dzięki wieloletniej odbudowie i rekonstrukcji przywrócono splendor; wciąż trwają prace mające na celu odtworzenie wyglądu przypałacowego parku. Pałac jest siedzibą Uniwersytetu Medycznego.

Pierwszą rezydencją właścicieli okolicznych dóbr był gotycki dwór obronny. Pod koniec XVII w. rozbudował go w stylu barokowym Tylman z Gameren. Ostateczny wygląd pałac uzyskał w latach 1728-1758, kiedy Jan Zygmunt Deybel i Jan Henryk Klemm dokonali na polecenie Jana Klemensa Branickiego przebudowy i powiększenia barokowej budowli. W okresie zaborów na polecenie cara Aleksandra I w pałacu urządzono szkołę dla dziewcząt, Instytut Panien Szlacheckich, funkcjonującą tu aż do I wojny światowej.

Do rezydencji wprowadza od północnego wschodu brama Gryfów, którą zaprojektował Jan Zygmunt Deybel. Pomiędzy dziedzińcem wstępnym a honorowym znajdują się dwie monumentalne rzeźby Jana Chryzostoma Redlera z wyobrażeniami walczącego Herkulesa. Zespół pałacowy zbudowano na planie litery U. W elewacji korpusu pałacu zwraca uwagę trójkątny fronton zwieńczony figurami wojowników i Atlanta podtrzymującego kulę ziemską. We wnętrzach zrekonstruowany został częściowo wystrój sztukatorski i malarski, wykonany oryginalnie przez Samuela Contesse, Antoniego Herliczkę i Szymona Czechowicza.

Odtworzono przylegający do pałacu taras dawnego parku Górnego z Pawilonem pod Orłem, bukszpanowymi parterami oraz przyciętymi stożkowo i kuliście krzewami. Środkiem parku od pałacu prowadzi reprezentacyjna, ozdobiona rzeźbami bóstw aleja, nazywana bulwarem Tadeusza Kielanowskiego. Most ozdobiony rzeźbami sfinksów z amorkami Jana Chryzostoma Redlera łączy ponad kanałem parkowym pałac i park Górny z parkiem Dolnym.

Historyczne centrum miasta leży na północny zachód od kompleksu parkowego. Tworzą go połączone ze sobą dwa place: Jana Pawła II i Rynku Kościuszki. To reprezentacyjna przestrzeń miejska Białegostoku, która w ostatnich latach nabrała blasku dzięki gruntownemu remontowi. Na północ od bramy Gryfów na styku zieleni parkowej i zabudowy pl. Jana Pawła II wznosi się barokowy pałacyk gościnny Branickich z 1771 r., w którym znajduje się Pałac Ślubów. Sąsiadująca z placem ul. Kilińskiego, której perspektywę zamyka pałacyk, to zespół zabytkowej XIX-wiecznej zabudowy. Znajduje się tu Muzeum Wojska Polskiego oraz wybudowany na początku XIX w. budynek loży masońskiej, dzisiaj Książnica Podlaska. W jej sąsiedztwie, w miejscu gdzie łączą się ze sobą dwa place, wznosi się monumentalny neogotycki kościół katedralny Wniebowzięcia NMP zaprojektowany przez Józefa Piusa Dziekońskiego i zbudowany w latach 1900-1905. Co ciekawe, ta ogromna świątynia powstała jako przybudówka do mniejszego kościoła z XVII w., zwanego „białym” i przebudowanego przez Branickich. Niewiele osób spoza Białegostoku wie, że to ten maleńki kościół zbudowano tu jako pierwszy. Obok na placu znajdują się pomniki bł. Jana Pawła II oraz bł. Jerzego Popiełuszki, który urodził się w niedalekiej wsi Okopy. Po zachodniej stronie katedry wznosi się budynek dawnego szpitala z 2. poł. XVIII w., w którym dzisiaj mieści się kino Ton. Obok niego w zabytkowym budynku zbrojowni z XVIII w. znajduje się Archiwum Państwowe. Rynek Kościuszki ma kształt wydłużonego trójkąta. Centrum placu zajmuje zespół ratusza pierwotnie zbudowanego w połowie XVIII w., odbudowanego po zniszczeniach wojennych w latach 1954-1958. Ratusz nie pełni już funkcji urzędowych i jest siedzibą Muzeum Podlaskiego. Znajduje się tu duża kolekcja malarstwa polskiego XVIII-XX w. oraz zbiory etnograficzne. Muzeum ma również oddziały w Białymstoku i poza nim. Wokół rynku iskrzy się mozaika zabudowy z XVIII-XX w. z najstarszą narożną kamienicą przy ul. Sienkiewicza. Na zachód z Rynku Kościuszki wybiega ul. Lipowa, dawniej główna arteria Białegostoku. Na obszernym placu przylegającym do jej środkowej części wznosi się klasycystyczna cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy wybudowana w latach 18431846 w miejscu dawnej drewnianej świątyni unickiej. W cennym wnętrzu znajdują się zabytkowe ikony z lat 40. XIX w. Perspektywę ulicy od zachodu zamyka wzgórze św. Rocha, na którym wzniesiono kościół Chrystusa Króla i św. Rocha. Świątynię o oryginalnej bryle zaczęto budować w 1927 r. według projektu Oskara Sosnkowskiego, a dokończono już po II wojnie światowej. Kościół zalicza się do najciekawszych obiektów architektonicznych powstałych w okresie międzywojennym w Polsce.

Współczesną wizytówką architektoniczną Białegostoku jest oddany do użytku jesienią 2012 r. nowoczesny kompleks Opery i Filharmonii Podlaskiej – Europejskiego Centrum Sztuki w parku Centralnym. W sąsiedztwie nowoczesnych budynków wśród drzew na niewielkim wzniesieniu znajduje się cerkiew św. Marii Magdaleny, dawniej kaplica cmentarna, ufundowana w 1758 r. przez Branickich. Gmach opery i cerkiew wznoszą się na terenie dawnej dzielnicy Chanajki zamieszkiwanej przed II wojną światową w znacznej większości przez ubogą społeczność żydowską. Niemcy po wkroczeniu w 1941 r. do Białegostoku dokonali pacyfikacji i wyburzenia całej dzielnicy, a wywiezionych stąd Żydów przetransportowano do utworzonego w północnej części miasta getta.

Na wschód od zespołu pałacowo-parkowego Branickich za rzeką Białą leżą Bojary. To dzielnica o dwóch obliczach. Wzdłuż ul. Warszawskiej zachowała się jej typowo miejska część, która zaczęła się kształtować od 2. poł. XIX w., kiedy Białystok przeżywał rozkwit gospodarczy. Tu wznoszą się ciekawe budynki pochodzące z tego okresu, na przykład pałac Cytronów, pałac Tryllingów czy dawny kościół ewangelicko-augsburski św. Jana (dzisiaj katolicki św. Wojciecha). Za tym pasem zabudowy leży część Bojar o charakterze wiejskim, jakby drewniane serce dawnego Białegostoku. Dzisiaj otoczona blokami i budynkami wielorodzinnymi jest wsią w centrum miasta. To unikatowy zespół dawnej drewnianej zabudowy tonący w zieleni przydomowych ogrodów. Warto odbyć spacer ulicami Poprzeczną, Wiktorii, Staszica, Koszykową czy Glinianą.

Ważnym elementem wizerunku Białegostoku są tereny zielone. Najpiękniejszy jest oczywiście park Pałacowy. Na południowy-wschód od niego rozciągają się Planty – miejski park założony w latach 30. XX w. Przy ul. Mickiewicza parkową zieleń urozmaica niewielki staw z rzeźbą Praczki Stanisława Horno-Popławskiego. Park po przekątnej przecina szeroka, reprezentacyjna al. Zakochanych, w której środkowej części znajdują się Tańczące Fontanny. Poprzez pl. Katyński Planty łączą się z Lasem Zwierzynieckim, ciągnącym się aż do lotniska Aeroklubu Białostockiego przy południowych granicach miasta. Ciąg parków jest jednym z najpopularniejszych terenów weekendowych spacerów i przejażdżek na rowerze. Las Zwierzyniecki objęty jest ochroną rezerwatową. W północnej części Białegostoku znajduje się duży kompleks leśny w sąsiedztwie doliny Supraśli. Znaczną jego część obejmuje Rezerwat Antoniuk, który powstał dla zachowania naturalnych zbiorowisk roślin leśnych typowych dla Wysoczyzny Białostockiej. Jest również wskaźnikiem jakości środowiska w mieście.

W południowo-wschodniej części Białegostoku nad Białą znajduje się zabytkowy zespół pałacowo-parkowy Rydygierów i należący niegdyś do majątku zespół Stawów Dojlidzkich, dzisiaj ośrodek rekreacji wodnej mieszkańców miasta. W sąsiedztwie znajdują się także zabudowania dojlidzkiego browaru.

Po Białymstoku oprowadza sześć miejskich szlaków: Dziedzictwa Żydowskiego, PRL, Śladami bł… ks. Michała Sopoćki, Białystok Branickich, Białystok Fabrykantów oraz Kulinarny. Ten ostatni może w zasadzie służyć pomocą podczas wycieczek pozostałymi; na jego trasie znajdują się lokale serwujące potrawy kuchni regionalnej: kiszkę ziemniaczaną, bliny, białys, kartacze, soliankę czy kołduny tatarskie.

Rower w Białymstoku może okazać się pomocny również podczas wycieczek poza centrum. Niedokończona jeszcze sieć ścieżek rowerowych wzdłuż głównych i bocznych ulic jest bardzo przydatna. Rowerem łatwiej dotrzeć do miejskich rezerwatów leśnych Antoniuk i Las Zwierzyniecki, do ośrodka rekreacyjnego i pałacu w Dojlidach czy też do interesujących miejsc za miastem. Umożliwią to miejskie ścieżki rowerowe i połączone z nimi szlaki turystyczne.

Oferta kulturalna Białegostoku jest bardzo bogata i, przyjeżdżając tu na dłużej, warto z niej skorzystać. Opera i Filharmonia Podlaska zaprasza na koncerty i inscenizacje dzieł artystów dawnych i współczesnych. W jej sąsiedztwie znajduje się Białostocki Teatr Lalek, który w programie ma przedstawienia zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Interesującą propozycją jest także teatralne muzeum, gdzie można obejrzeć kostiumy, lalki i scenografie historycznych spektakli granych tu od lat 60. XX w. Niedaleko zespołu pałacowo-parkowego ma swoją siedzibę Teatr Dramatyczny im. Józefa Piłsudskiego, zapraszający miłośników teatru na przedstawienia klasyczne i eksperymentalne. Sale domów kultury w różnych częściach miasta również goszczą liczne imprezy kulturalne: koncerty, kabarety, wieczory poezji itp. Warto również odwiedzić tutejsze galerie. Obok wymienionejjuż siedziby Muzeum Podlaskiego i Muzeum Wojska Polskiego w Białymstoku znajdują się jeszcze oddziały Muzeum Podlaskiego: Muzeum Historyczne i Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego. Inne placówki muzealne to: Muzeum Regionalne Kresowego Muzycznego Domu, Muzeum Motoryzacji i Techniki, Uniwersyteckie Muzeum Przyrodnicze i Muzeum Szkolne LO im. Króla Zygmunta Augusta.

W mieście odbywają się liczne imprezy cykliczne. Teatry i filharmonia są organizatorami najbardziej prestiżowych z nich: Międzynarodowego Festiwalu Szkół Lalkarskich, Podlaskich Spotkań Teatrów Lalkowych, Międzynarodowego Konkursu Duetów Fortepianowych, Międzynarodowego Przeglądu Młodych Dyrygentów im. Witolda Lutosławskiego. Kulturalne wydarzenia muzyczne uzupełniają: Jesień z Bluesem, Zaduszki Bluesowe, Festiwal Muzyki Barokowej, Moniuszkowski Festiwal Podlasia czy Międzynarodowy Przegląd Orkiestr Dętych. Mieszkańców i gości przyciągają też inne wydarzenia kulturalne: Dni Sztuki Współczesnej, Białostockie Spotkania Folkowe, Podlaski Festiwal Krótkich Filmów Niezależnych „ŻubrOFFka”, Letnie Koncerty w Ogrodach Branickich, Białostocka Wiosna Muzyczna, Katedralne Koncerty Organowe czy masowe i rodzinne Dni Miasta Białegostoku.

Białystok ze swoim położeniem może konkurować z miejscowościami o ugruntowanej renomie turystycznej. Największy obszar wokół miasta zajmuje Puszcza Knyszyńska otaczająca je od północy i wschodu. Niemal cała znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej. Popularnym miejscem na przejażdżki rowerowe jest wieś Osowicze nad rzeką Supraślą połączona z Białymstokiem ścieżką rowerową biegnącą wylotową ul. Lodową. Wieś słynie z pięknych krajobrazów doliny rzeki z widokami na położoną po przeciwnej stronie Puszczę Knyszyńską. We wschodniej części wsi w sąsiedztwie drogi S8 i mostu na Supraśli znajduje się podlaski Park Dinozaurów oraz Białostockie Muzeum Wsi z ekspozycją starych chałup, zagród i innych budynków typowych dla podlaskich wsi. Wycieczka pozwala też na odwiedziny leśnego rezerwatu przyrody Antoniuk.

Do najciekawszych miejsc w okolicach Białegostoku należy Supraśl, niewielkie miasto nad rzeką Supraślą, które w 2002 r. zyskało status uzdrowiska. Klimat Supraśla pozwala na leczenie osób w podeszłym wieku, rekonwalescentów i dzieci z chorobami dróg oddechowych i reumatycznych. Dojazd do Supraśla umożliwia 10-kilometrowa ścieżka rowerowo-piesza rozpoczynająca się w Białymstoku na ul. Raginisa, wylotowej drodze nr 676 do przygranicznych Krynek.

W Supraślu żyli przedstawiciele trzech odłamów religii chrześcijańskiej: prawosławia, katolicyzmu i protestantyzmu. Świadectwem ich współistnienia są dzisiaj świątynie oraz cmentarze wszystkich trzech wyznań. Najcenniejszy zabytek miasta to kompleks prawosławnego klasztoru Zwiastowania NMP, którego budowa dała początek miastu. Prawosławnych mnichów z Kijowa sprowadził tu Aleksander Chodkiewicz około 1500 r. Wokół zbudowanego przez nich obronnego klasztoru zaczął rozwijać się późniejszy Supraśl. Murowaną cerkiew Zwiastowania NMP wzniesiono w latach 1503-1511 w oryginalnym stylu będącym mieszanką gotyku i stylu bizantyjskiego. Świątynię otaczają budynki zespołu klasztornego. Wejście na teren klasztoru prowadzi przez barokową bramę-dzwonnicę z 1752 r. We wschodnim skrzydle znajduje się Pałac Opatów z 1. poł. XVII w., w którym zachowała się część oryginalnej polichromii. Tutaj też mieści się muzeum klasztoru z ekspozycją oryginalnych fresków i ikon uratowanych ze zniszczonej działaniami wojennymi cerkwi klasztornej.

Kościoły (katolicki Świętej Trójcy i dawny zbór ewangelicki, dzisiaj także siedziba parafii katolickiej) zostały zbudowane w 2. poł. XIX w., kiedy Supraśl był dużym ośrodkiem włókiennictwa. Z tego okresu pochodzą także drewniane, parterowe budynki mieszkalne w centrum. Ich wyjątkowo malowniczy zespół tworzy zabudowę ul. Tkaczy, której widok zamyka wieża kościoła Trójcy Świętej. W centrum miasta wznosi się pałac Buchholtza wybudowany na przełomie XIX i XX w. w stylu nawiązującym do francuskiego i niderlandzkiego renesansu. We wnętrzu zachowały się secesyjne sztukaterie, gabinet, sala bankietowa z dębowym stropem oraz klatka schodowa. Adolf Buchholtz był jednym z przemysłowców, którzy w XIX w. założyli w Supraślu fabryki włókiennicze. Rodzinne mauzolea Buchholtzów oraz Zachertów, drugiego z tutejszych fabrykanckich rodów, znajdują się na zabytkowym cmentarzu ewangelickim.

Nad rzeką Supraślą znajduje się miejskie kąpielisko z piaszczystą plażą. Do kąpieli zapraszają czyste wody rozlewającej się szeroko rzeki w okolicach centrum miasta. Supraśl rozsławia współcześnie Teatr Wierszalin – grupa teatralna, która obrała miasto za swoją siedzibę i tu wystawia swoje spektakle. Jest jedną z dobrze znanych w Polsce i na świecie grup teatralnych, laureatem wielu prestiżowych nagród, w tym kilkakrotnie na festiwalu teatralnym w szkockim Edynburgu.

Duży plac przed pałacem Buchholtza to ważny węzeł turystyczny Puszczy Knyszyńskiej. Tu krzyżują się szlaki piesze i rowerowe, znajdują się tablice informacyjne z mapami miasta i jego okolic oraz drogowskazy. Jeśli dojedziemy tu z Białegostoku, możemy kontynuować wycieczkę rowerową po Puszczy Knyszyńskiej. W węźle spotykają się aż cztery szlaki pieszo-rowerowe: czerwony, zielony, niebieski i żółty. Czerwony Świętojański, żółty Supraski i niebieski Świętej Wody zaczynają się w supraskim węźle. Czerwony prowadzi na najwyżej wzniesioną część Puszczy Knyszyńskiej nazywaną Wzgórzami Świętojańskimi z kulminacją Góry św. Jana (211 m n.p.m.), aby po 27 km zakończyć bieg w Sokolu Białostockim. Na 15. kilometrze szlaku znajduje się wieś Królowy Most, miejsce akcji trylogii filmowej U Pana Boga… Jacka Bromskiego. Żółty jest 16-kilometrową turystyczną kontynuacją szlaku czerwonego i prowadzi z Supraśla do Horodnianki i Czarnego Bloku (przystanek kolejowy na trasie Białystok-Sokółka). Niebieski szlak łączy Supraśl z Białymstokiem okrężną drogą przez sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej Święta Woda i Wasilków. Od węzła przy rondzie pod obwodnicą Białegostoku (droga nr 8) można jechać ścieżką rowerową ul. Świętokrzyską. Zielonym szlakiem Borami Dorzecza Supraśli przecinającym Supraśl w jednym kierunku dojedziemy przez wieś Surażkowo do Kopnej Góry (18,5 km), a w przeciwnym przez Ciasne do podbiałostockiej wsi Grabówka (15,5 km). Szlak biegnie przez najpiękniejsze uroczyska Puszczy Knyszyńskiej, w tym Rezerwat Krzemienne Góry obejmujący lasy porastające morenowe wzniesienia, jeden z ciekawszych w puszczy. Supraśl z Czarną Białostocką, kolejnym ważnym węzłem w Puszczy Knyszyńskiej, łączy niebieski szlak rowerowy; w przeciwnym kierunku z Supraśli dojechać nim można do Białegostoku (ul. 27 Lipca) przez Królowy Most.

Wydawnictwo G+J RBA

Sp. z o.o. & Co.

Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41-42 

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst: Dariusz Jędrzejewski

Redakcja: Anna Maria Thor

Korekta: erte

Projekt okładki: studio graficzne aorta/www.aorta.com.pl

Projekt graficzny, skład i łamanie: Hanna Szeliga-Czajkowska

Redaktor prowadząca: Małgorzata Zemsta

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcia na okładce: Shutterstock, Dariusz Jędrzejewski

Zdjęcia wewnątrz: Dariusz Jędrzejewski, Shutterstock

Copyright for the edition branded by National Geographic

© 2013 National Geographic Society. All rights reserved

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Text © 2013 by Dariusz Jędrzejewski

ISBN 978-83-7596-454-7

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.