Copyright © by Paweł Toboła-Pertkiewicz
Warszawa 2015

Zdjęcie na okładce:

© FotoChannels
ISBN:

978-83-61344-45-2

Projekt okładki:
Maciej Harabasz

Redakcja:
Ita Turowicz

Wydawca:
Wydawnictwo PROHIBITA

Paweł Toboła-Pertkiewicz

www.prohibita.pl
wydawnictwo@prohibita.pl

Tel: 22 424 37 36

www.facebook.com/WydawnictwoProhibita

Strona poświęcona Eamonowi de Valerze:

www.devalera.pl

Sprzedaż książki w Internecie:

Rodzicom z wdzięcznością

Pierwsza w Polsce biografia najważniejszego polityka Irlandii XX wieku. Cudem uniknął śmierci w 1916 roku po Powstaniu Wielkanocnym. Pierwszy raz prezydentem nieuznawanej przez świat Irlandii został w 1919 roku. Gdy odchodził z polityki miał 91 lat i był rok 1973. Łącznie przez ponad 21 lat był premierem, 14 lat prezydentem. Uniezależnił Irlandię od Wielkiej Brytanii, uchronił ją przed udziałem w II wojnie światowej, napisał wciąż obowiązującą konstytucję oraz stworzył partię, która do dziś wygrywa wybory. Umiał skutecznie pogodzić gorliwie wyznawaną religię katolicką z demokracją, czemu dawał wyraz w trakcie rządzenia państwem.

W 2015 roku przypada 40. rocznica śmierci Eamona de Valery (1882-1975). W 2016 roku setna rocznica wybuchu Powstania Wielkanocnego, które odmieniło losy ojczyzny św. Patryka. Już te dwie daty są wystarczającym powodem, aby poznać tego giganta konserwatyzmu w najlepszym tego słowa znaczeniu.

Prezydent Irlandii, Eamon de Valera to jeden z bardziej zapomnianych polityków katolickich XX wieku. Książka Pawła Toboły-Pertkiewicza wypełnia tę lukę znakomicie.

Prof. dr hab. Grzegorz Kucharczyk

Nie sposób zrozumieć współczesnej Irlandii, jej zmagań o niepodległość, bez poznania działalności de Valery. Książka Pawła Toboły-Pertkiewicza to lektura obowiązkowa dla wszystkich, których interesują meandry europejskiej polityki w XX wieku.

Prof. Mieczysław Ryba

Gigantyczna zaiste postać katolickiego i niepodległościowego polityka irlandzkiego, Eamona de Valery – szczęśliwszej, rzekłbym, wersji Romualda Traugutta – stanowi dobitną egzemplifikację stwierdzenia katolika hiszpańskiego, Juana Donoso Cortesa, iż Irlandia i Polska są zbiorowymi reprezentantami Zbawiciela na ziemi. Dziś już tak niestety nie jest, czego pierwsza polska biografia ojca niepodległej Éire również dowodzi.

Prof. Jacek Bartyzel

Paweł Toboła-Pertkiewicz z szalonym entuzjazmem odsłania przed Polakami postać giganta irlandzkiej polityki. W pewnym sensie de Valera to Piłsudski i Dmowski w jednej osobie, miał niesamowity wpływ nie tylko na wywalczenie niepodległości Irlandii, ale też na kształt odrodzonego państwa, u którego steru pozostawał przez ponad 30 lat. Zawsze wierny tradycji katolickiej i celtyckiemu nacjonalizmowi, ale raczej w formie konserwatywnej niż radykalnej.

Prof. Marek Jan Chodakiewicz

Polityczna biografia irlandzkiego przywódcy jest świetną lekcją dla tych Polaków, którzy wierzą, że polityka to nie jest kwestia pustych sloganów i pijarowskich haseł, a śmiałych narodowych wizji i konsekwentnej pragmatyki, opartej na chrześcijańskich wartościach.

Bogdan Zalewski, dziennikarz

Od Autora

Irlandia jest dziś domem dla ponad 100 tysięcy Polaków, którzy w poszukiwaniu pracy, lepszego życia i szczęścia wyemigrowali na Zieloną Wyspę. W przeszłości to Irlandczycy byli narodem, który najczęściej uciekał z własnej ojczyzny dokładnie z tych samych powodów dla których nasi rodacy emigrują dziś z Polski. Tak było również wówczas, gdy Polski i Irlandii jako niezależnych państw nie było na mapach Europy.

Czy to podobieństwo powoduje, że dzieje Polski i Irlandii, dwóch katolickich narodów, są sobie bliskie? Niewygodne sąsiedztwo, w naszym przypadku najpierw Krzyżaków, potem monarchii Hohenzollernów i w końcu III Rzeszy z zachodniej strony, ze strony Rosji od wschodu, a jeszcze z północy Szwedów, zaś z południa monarchii Habsburskiej, w przypadku Irlandii ogranicza się jedynie do wschodniego sąsiada, czyli Anglii. Polska przez kilkaset lat wciąż była obecna na mapach Europy, w swoim szczytowym momencie potęgi sięgała granicami od Bałtyku aż po Morze Czarne. Co znamienne i wyjątkowe dla naszych dziejów, nie zdobywaliśmy nowych terenów drogą podboju, lecz swoim wyjątkowym systemem politycznym oraz bardzo zręczną polityką dynastyczną. Irlandii, z kolei, właściwie nigdy na mapach świata jako niezależnego państwa nie było. Gdy po 123 latach odzyskaliśmy niepodległość, Polska powstała na gruzach państw, które rozpętały i wojnę światową i ją przegrały: Niemiec i Austro–Węgier z jednej strony, z drugiej na pogrążonej w krwawej rewolucji Rosji. Irlandia, znów zupełnie odmiennie niż Polska, wybiła się na niezależność od państwa, które zwyciężyło w Wielkiej Wojnie i było wówczas największą potęgą świata.

O ile dla Polaków w czasach niewoli oparciem był nasz język, nasza wiara i kultura oraz odwoływanie się do chwalebnej przeszłości, o tyle sytuacja Irlandii, znów była inna. Język irlandzki i literatura nie odegrały tej roli co nasz język. Kolejny paradoks to fakt, że o ile w naszym panteonie bohaterów narodowych zdecydowaną większość stanowią katolicy, co nie może dziwić skoro religia katolicka i Kościół są nierozłącznie związane z Polską i jej państwowością, o tyle dla Irlandczyków, szczególnie w XVIII i XIX wieku, największymi bohaterami narodowymi są Protestanci.

Tych różnic, które powodują, że losy Polski i Irlandii są tak naprawdę zupełnie od siebie odmienne, można byłoby wymienić jeszcze wiele. Zresztą, czy losy jakiegokolwiek narodu można porównywać do innego. Każda historia jest zasadniczo inna, mimo że czasem można się w niej doszukać pewnych podobieństw czy analogii. Porównanie historii Irlandii i Polski nie jest jednak celem tej pracy. Książka przybliża historię Irlandii, szczególnie historię niepodległej Irlandii, wykazując wyjątkową rolę, jaką w walce o tę niepodległą, a następnie już niezależną Éire, odegrał Eamon de Valera. Postać na tyle nietuzinkowa, na tyle charyzmatyczna i wyjątkowa w XX–wiecznej historii Europy, że dziwić może, że do tej pory właściwie nikt w Polsce nie pochylił się nad Irlandczykiem.

Co łączy tę postać z naszą rodzimą historią to spór i kontrowersje, jakie wciąż wywołuje. Jako żywo przypomina to rodzimy spór o Romana Dmowskiego i Józefa Piłsudskiego, którzy przez część narodu są uwielbiani, przez drugą część krytykowani i na odwrót. Analogicznie jest w przypadku bohatera tej książki – Eamona de Valery. Połowa Irlandii go wielbi i podziwia, druga połowa krytykuje.

Dziewiętnastowieczna Irlandia czciła bohaterów kolejno w osobach Daniela O’Connella i Charlesa Stewarta Parnella, o których będzie wspomniane w dalszej części książki. W ubiegłym stuleciu na czoło wysunęły się dwie postacie: Michael Collins i właśnie de Valera. Collinsa, twórcę IRA, jak większość przedwcześnie zmarłych przywódców, szybko otoczyła gloria chwały i powszechnego szacunku. W dzisiejszej Irlandii każde miejsce, mające jakikolwiek związek z postacią Collinsa, jest odpowiednio zaznaczone pamiątkową tablicą, wyrytym kamieniem bądź po prostu informacją o jego pobycie i okolicznościach z tym związanych. Dodatkowym czynnikiem popularyzatorskim, również w Polsce, jest świetny film w reżyserii Neila Jordana z 1996 roku pt. Michael Collins.

Tego samego natomiast nie można napisać o bohaterze tej książki. Gdy pytałem kobietę, u której mieszkałem podczas pobytu w Irlandii, co sądzi o de Valerze, odparła, że w jej ocenie de Valera zrobił dla Irlandii więcej złego niż dobrego. Każda irlandzka dziewczyna, jak mi wyznała, w młodości kochała się w Collinsie i on również był jej bohaterem i obiektem miłosnych westchnień. Z kolei w republikańskim pubie w miejscowości Enniscorthy we wschodniej Irlandii, w reakcji na to samo pytanie pada całkiem odmienna odpowiedź. Barman na dźwięk nazwiska de Valery od razu podnosi do góry kciuk w geście sympatii, wyrażając uznanie z charakterystycznym irlandzkim akcentem: Republican, czyli republikanin. Na temat Collinsa – co zrozumiałe ze względu na miejsce – wypowiadać się nie chce. „O zmarłych źle się nie mówi…”.

Na jednym z dublińskich targów w antykwariacie z książkami pytam właściciela o publikacje na temat de Valery. Antykwariusz najpierw patrzy na mnie zdziwiony, że obcokrajowiec pyta w ogóle o tego człowieka, po czym wskazuje właściwą półkę. Gdy po pobieżnym przejrzeniu pytam, którą by mi polecił, odpowiada pytaniem: czy chodzi mi o biografię krytyczną czy gloryfikującą. „Najlepiej obiektywną” – mówię, na co antykwariusz reaguje uśmiechem. Takich jeszcze nie napisano, powiada. De Valerę albo się wielbi, albo nienawidzi. „Mało kto jest obojętny wobec niego, może lepiej zainteresuj się Michaelem Collinsem, on jest mniej kontrowersyjny” – radzi.

Dobrych rad antykwariusza z Dublina nie posłuchałem, czego efektem jest niniejsza książka, przedstawiająca dorobek polityczny człowieka, który całe swoje długie życie poświęcił Irlandii. Długie, gdyż de Valera okazał się nadzwyczaj długowiecznym i człowiekiem, i politykiem – przeżył dziewięćdziesiąt trzy lata, z czego łącznie ponad dwadzieścia jeden lat jako premier, zaś czternaście jako prezydent Irlandii. Wszystko wskazuje na to, że to właśnie on wywarł największy wpływ na irlandzką scenę polityczną ubiegłego wieku. Po raz pierwszy prezydentem Republiki Irlandzkiej, co prawda nieuznawanej wówczas przez większość państw świata, został wybrany w 1919 roku, ale w świadomości Irlandczyków zapisał się trzy lata wcześniej. W 1916 roku był jednym z przywódców Powstania Wielkanocnego – jedynym, który ocalał. Uratował go zresztą tylko fakt, że miał szczęście urodzić się na Manhattanie w Nowym Jorku, dokąd w poszukiwaniu pracy wyemigrowała jego matka, a nie na Zielonej Wyspie. Decyzję o zamianie kary śmierci na dożywotnie więzienie podjęto na sześć godzin przed wyznaczoną godziną egzekucji. Gdyby wówczas został stracony, jak pozostali powstańczy przywódcy, z pewnością otaczałaby go podobna do reszty bojowników sympatia ze strony irlandzkiej opinii publicznej.

W 1916 roku miał trzydzieści cztery lata. Gdy przekazywał urząd prezydenta swojemu następcy, Erskinowi Childersowi, był rok 1973, a on sam miał lat dziewięćdziesiąt jeden i był niewidomy. Nie znajdziemy chyba w XX–wiecznej Europie drugiego polityka, któremu by było dane tak długo oddziaływać na losy swojej ojczyzny i którego rola w kształtowaniu życia politycznego ojczyzny nie kończy się wraz z jego odejściem. Warto, żeby polscy czytelnicy poznali tego wybitnego męża stanu.

Rozdział II

Rys biograficzny Eamona de Valery

Eamon de Valera urodził się 14 października 1882 roku w Nowym Jorku⁷¹. Matka, Cathrine Coll, była irlandzką emigrantką, którą do Ameryki, podobnie jak miliony jej rodaków, przygnała nędza i prześladowania ze strony uprzywilejowanej protestanckiej mniejszości zamieszkującej Wyspę. Coll urodziła się najprawdopodobniej w 1858 roku nieopodal miejscowości Bruree w hrabstwie Limerick w zachodniej Irlandii. W końcu lat siedemdziesiątych XIX wieku jako jedyna z rodziny wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Na emigracji poznała swojego przyszłego męża i ojca Eamona – Viviona Juana de Valerę. W kwestii pochodzenia ojca późniejszego prezydenta Irlandii pozostaje sporo niejasności. Według quasi oficjalnej biografii de Valery pióra O’Neilla i Longforda⁷², Vivion Juan de Valera urodził się w Hiszpanii, zaś w Stanach Zjednoczonych zarabiał na życie jako nauczyciel muzyki. Zdaniem autorów, w 1885 roku, w czasie przeprowadzki ze względów zdrowotnych do Denver w stanie Colorado, ojciec późniejszego prezydenta Irlandii zmarł. Informacje o hiszpańskich korzeniach ojca de Valery podważył m.in. profesor Brendan Ward⁷³ z University of Columbia. Na podstawie badań, jakie prowadził przez dwa lata, a które udokumentował odpowiednimi metrykami kubańskimi, udowadnia, że ojciec Eamona de Valery był Kubańczykiem. Przywódca Irlandii miał być zatem urodzonym w Stanach Zjednoczonych pół Irlandczykiem, pół Kubańczykiem. Jednak dowody przedstawione przez profesora Warda pozostały bez większego echa w samej Irlandii⁷⁴.

Podobnie niewyjaśnioną do końca kwestią pozostaje status związku, z jakiego narodził się Eamon de Valera. Amerykańskie archiwa kościelne nie odnotowują⁷⁵ ani ślubu rodziców, ani chrztu samego Eamona. Zdaniem Coogana, wiele wskazuje na to, że Eamon de Valera narodził się ze związku pozamałżeńskiego. Inny opis związku rodziców Eamona znajdujemy w książce zmarłego w 2007 roku najmłodszego syna de Valery, Terry’ego – podaje on nie tylko dokładną datę i miejsce ślubu, ale również nazwisko księdza udzielającego sakramentu oraz wymienia nazwiska kilku gości uczestniczących w ceremonii⁷⁶. Sam de Valera wypowiedział się na temat swojego pochodzenia, przy okazji oskarżeń o żydowskie pochodzenie w czasie jednej z kampanii wyborczych, w następujący sposób. „Moi rodzice pobrali się 19 października 1881 roku. Urodziłem się w październiku 1882 roku, zostałem ochrzczony w kościele. Wzrastałem w katolickiej atmosferze. Mieszkałem i dorastałem pośród Irlandczyków, których pokochałem tak samo, jak każde źdźbło trawy rosnące na tej ziemi. Nie obchodzą mnie zarzuty ludzi, którzy próbują udowodnić, że nie jestem Irlandczykiem. Powtarzam zatem tylko, że uważam siebie za Irlandczyka, i wszystko, co miałem, oddałem narodowi irlandzkiemu”⁷⁷. Dla większości Irlandczyków sprawa pochodzenia ich wieloletniego przywódcy oraz kontrowersje związane z rodzajem związku jego rodziców pozostają jedynie sporem historycznym i zupełnie ich nie interesują. Nie są też najważniejsze w kwestii oceny jego dorobku politycznego. Być może właśnie dlatego sensacyjna wiadomość, jaką miała być nowa historia pochodzenia de Valery, szybko zniknęła z czołówek prasowych⁷⁸.

Po śmierci męża Cathrine Coll⁷⁹ ponownie wyszła za mąż – tym razem za pochodzącego z Anglii woźnicę Charlesa Wheelwrighta. Z tego związku przyszła na świat córka Ann i syn Thomas, który został później księdzem. Eamon jeszcze przed ponownym zamążpójściem swojej matki został odesłany do rodzinnej miejscowości Bruree i nigdy później razem z matką już nie mieszkał. Opieką i wychowaniem przyszłego powstańca zajęła się babka Elizabeth Coll wraz z rodzeństwem Cathrine – bratem Patrickiem oraz siostrą Hannie. Eamon de Valera przez kilka lat uczęszczał do państwowej szkoły Christian Brother’s School w Charleville w hrabstwie Cork, oddalonym od jego miejsca zamieszkania o 11 kilometrów. Zanim babka zakupiła dla wnuka rower, młody Eamon przez kilka lat codziennie pokonywał ten dystans pieszo⁸⁰. W wieku szesnastu lat, dzięki stypendium uzyskanemu za dobre wyniki w nauce, rozpoczął edukację w Rockwell College w Dublinie.

Podczas studiów zainteresował się polityką, a przede wszystkim językiem irlandzkim. Zaczął uczestniczyć w kursach kształcenia, po czym przystąpił do Ligi Gaelickiej, stawiającej sobie za cel odrodzenie kultury celtyckiej. Podczas spotkań Ligi poznał Sinéad Flanagan, którą poślubił w 1910 roku. W 1913 roku przystąpił z kolei do Irlandzkich Ochotników (Irish Volunteers), organizacji będącej „nieformalną armią Republiki”⁸¹. Od tego momentu rósł wpływ de Valery na wydarzenia polityczne w Irlandii. Przez pół wieku był obecny w życiu publicznym, pełniąc kolejno wszystkie najważniejsze funkcje w państwie i wyznaczając główne kierunki i cele polityki. De Valera miał własną, bardzo wyraźną wizję niepodległej Irlandii. W rozdziale szóstym wizja te zostanie przedstawiona, ze szczególnym uwzględnieniem wagi i wymiaru konstytucji Éire z 1937 roku, która pisana przy znacznym udziale de Valery, była ekspresją jego poglądów politycznych i wizji Irlandii, o jaką walczył.

Z lektury jego licznych biografii i monografii wynika, że de Valera był przywódcą łączącym w sobie wiele sprzecznych cech. Jedni uważają go za wzór idealisty, inni za przykład pragmatyka i koniunkturalisty zafascynowanego filozofią Machiavellego. Dla jednych jego irlandzka racja stanu była realizacją polityki realnej, dla pozostałych wyrazem bezsilności. W oczach niektórych był socjalistą, w oczach innych – klerykałem i reakcjonistą. Znajdziemy więc charakterystykę de Valery jako dyktatora, ale i jako wzorcowego demokraty. Jak wytłumaczyć tak skrajnie przeciwstawne cechy przypisywane wieloletniemu premierowi Irlandii? Wydaje się, że wynika to ze wspomnianych już wcześniej różnic w podejściu do rozumienia i postrzegania irlandzkiej przeszłości. Irlandzka historia jest na tle dziejów innych narodów europejskich nader skomplikowana, a ponadto wytworzyła na własne potrzeby specyficzne rozumienie pewnych terminów, które w innych państwach są postrzegane zgoła odmiennie.

Przykładem galimatiasu terminologicznego jest chociażby republikanizm. De Valera wielokrotnie nazywany jest przywódcą republikańskim czy liderem republikanów. Pytanie brzmi zatem: czym jest republikanizm w kontekście irlandzkim. Eithne MacDermott zrównuje termin republikanizm z nacjonalizmem, ale uważa też, że „subtelne różnice między nimi doprowadziły do kilku wewnętrznych napięć w ramach tego, co może być luźno określane jako irlandzki ruch republikański”⁸². i tak mamy do czynienia z różnymi podziałami republikanizmu irlandzkiego; jest prawicowy i lewicowy, jest ten przed 1921 rokiem i po nim. Przed 1921 rokiem wszyscy politycy – poza konstytucjonalistami – byli republikanami, po podpisaniu traktatu brytyjsko–irlandzkiego już nie. Traktat wyznacza zatem cezurę zmieniającą rozumienie tego słowa. Po jego zawarciu zwolennicy Cosgrave’a stają się nacjonalistami konstytucyjnymi, zaś Sinn Féin z de Valerą nadal pozostają republikanami. Po 1927 roku de Valera przestaje być republikaninem, a mimo to pełna nazwa jego ugrupowania brzmi: Fianna Fáil – The Republican Party. Oto bowiem następuje kolejny podział republikanów: rozdzielają się na nurt idealistyczny i nurt pragmatyczny⁸³. De Valera w tym rozumieniu owego terminu pozostaje republikaninem idealistycznym do 1927 roku. Po jego wejściu do Dáilu w tym nurcie mieszczą się już tylko Sinn Féin i IRA.

Z nazwiskiem de Valery nieodzownie kojarzą się również określenia charyzmatycznego przywódcy politycznego oraz wytrwałego bojownika o wolność Irlandii. Jak wyjaśnia Słownik socjologiczny, przywództwo charyzmatyczne „opiera się na cechach osobowości przywódcy, na jej społecznym odbiorze i postrzeganiu, oraz niekiedy na przypisywaniu mu przez szersze środowisko społeczne cech wyjątkowych (…j”⁸⁴. Leksykon politologiczny doprecyzowuje termin przywództwo polityczne jako „stosunek pomiędzy jednostką przywódcą a grupą, którą tworzą zwolennicy przywódcy. (…) Przywódca to taka jednostka, która systematycznie wywiera wpływ na grupę, gdzie pełni funkcje przywódcze”⁸⁵. De Valera spełnia kryteria charyzmatycznego przywódcy, jako że przez blisko trzydzieści lat ze względu na cechy osobowościowe i zdolności przywódcze cieszył się niepodważalnym autorytetem wśród członków partii i jej sympatyków. Był dla nich przykładem bohaterstwa i odwagi, idealnego obrońcy wolności i suwerenności Irlandii. Z kolei wśród reszty obywateli uznanie jego przywództwa opierało się na autorytecie legalności, jeśli pozostaniemy przy posługiwaniu się podziałem zaproponowanym przez Maxa Webera⁸⁶. De Valera zwyciężał w demokratycznych wyborach, dzięki czemu miał legalną legitymację dla swoich rządów, co uznawali jego konkurenci i przeciwnicy, których przecież nigdy nie brakowało. Gdy wybory przegrywał, władzę przekazywał zwycięskim przywódcom innych partii zajmując miejsce w ławach opozycji.

Sama walka o wolność Irlandii może być różnie rozumiana. W XIX wieku O’Connell i Parnell niewątpliwie walczyli o jej wolność, ale czym innym była wolna Irlandia dla nich, a czym innym dla de Valery i jego pokolenia. Dla tego ostatniego wolna Irlandia to suwerenny naród obejmujący swym obszarem całą Wyspę o nazwie Irlandia wraz z przylegającymi do niej wszystkimi małymi wysepkami. Jak wolna miała pozostawać Irlandia, najlepiej oddaje treść artykułu 5 konstytucji z 1937 roku, który brzmi: „Irlandia jest państwem suwerennym, niepodległym i demokratycznym”⁸⁷, do czego można dodać za Marcinem Kulą – państwem „żyjącym we własnym, odwiecznym świecie”⁸⁸.

Zapraszamy do zakupu penej wersji
Sprzedaż książki w Internecie:

Bibliografia:

Teksty źródłowe:

Act of Supremacy, 1559.

Adoption Act, 1952.

Articles of Agreement for a Treaty Between Great Britain and Ireland, 1921.

Declaration of Indulgence, 1687.

External Relations Act, 1936.

Government of Ireland Act, 1914.

Government of Ireland Act, 1920.

Official Correspondence relating to the Peace Negotiations. PART 1.

Preliminary Correspondence. June 24th - July 9th, 1921.

Official Correspondence relating to the Peace Negotiations. PART 2, Correspondence arising from the Conversations at London between President de Valera and the British Prime Minister, July 20th -September 30th, 1921.

Offences Against the State Act, 1939.

Penal Laws, 1695-1709.

Public Safety Bill, 1931.

Royal and Parliamentary Titles Act, 1927.

Statute of Westminster, 1931.

Supreme Governor of the Church of England, 1559.

The Ireland Act, 1949.

The Municipal Corporations Act (Ireland) 1840.

The World Factbook, 2006.

Książki:

Bidwell George, Irlandia, Wiedza Powszechna, Warszawa 1970.

Bidwell George,Niekoronowany król Irlandii. Życiorys Karola Stewarta Parnella,Ossolineum, Wrocław 1975.

Bitheryod Sylvia i Paul, Celtowie, Studio Astropsychologii, Białystok 2001.

Bernasiowie Julitta i Franciszek, Burza nad «Zieloną Wyspą», Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964.

Boland Kevin, The Rise and Decline of Fianna Fáil, The Mercier Press, Dublin 1982.

Böll Heinrich, Dziennik irlandzki, Wydawnictwo Znak, Kraków 2007.

Bowman John, De Valera and the Ulster Question 1917-1973, Oxford University Press, Nowy Jork 1989.

Brown Terence, Ireland. A Social and Cultural History 1922-1985, Harper-Collins Publisher, Dublin 1985.

Cahill Thomas, Jak Irlandczycy ocalili cywilizację, Media Rodzina, Poznań 2002.

Churchill Winston, Druga wojna światowa t.1-5, Phantom Press International, Gdańsk 1994.

Churchill Winston, Myśli i przygody, Zysk i S-ka, Poznań 2003.

Collins Michael, The Path for Freedom, Welsh Academic Press, Cardiff 1996.

Coogan Tim Pat, Eamon de Valera: Long Fellow, Long Shadow, Hutchinson, Londyn 1993.

Coogan Tim Pat, Eamon de Valera. The Man Who Was Ireland, Harper-Collins Publishers, Nowy Jork 1993.

Coogan Tim Pat, Michael Collins: The Man Who Made Ireland, Roberts Rinehart Publishers, Colorado 1996.

De Valera Terry, A Memoir, Currach Press, Dublin 2005.

Dwyer T. Ryle, De Valera. The Man & The Myths, Poolbeg Press, Dublin 1992.

Falarski Wojciech, Podróże po Irlandii monastycznej, „W drodze”, Poznań 2006.

Ferriter Diarmaid,Judging Dev: A reassessment of the life and legacy of Eamon de Valera, Royal Irish Academy, Dublin 2007.

Foy Michael, Michael Collin’s Intelligence War, Sutton Publishing, Londyn 2006.

Gitlin Jan, Wyspa Celtów, Książka i Wiedza, Warszawa 1961.

Gruszka Witold, Konflikt w Irlandii Północnej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977.

Gruszka Witold, «Szmaragdy» nie lubią koloru khaki, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986

Grzybowski Stanisław, Historia Irlandii, Ossolineum, Wrocław 1977.

Hall Aleksander, Charles de Gaulle, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2002.

Hart Peter, Mick. The Real Michael Collins, Macmillan, Londyn 2005.

Hill Myrtle, Lynch John,Ireland Society & Economy 1912-1949.

Hull Mark M.,Irish Secrets. German Espionage in Wartime Ireland 1939-1945, IrishAcademic Pr., Dublin 2003.

Jackson T.A., Walka Irlandii o wolność, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1955.

Kenny Mary, Goodbye to Catholic Ireland, New Island Books, Dublin 2000.

Kędzierski Jerzy Z., Historia Anglii 1485-1939, Ossolineum, Wrocław 1986.

Klimkiewicz Sławomir, Brunatna pajęczyna, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974.

Klimkiewicz Sławomir, Republika Irlandii, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979.

Keogh Dermot, Ireland and the Vatican. The Politics and Diplomacy of Church-State Relations 1922-1960, Cork University Press, Cork 1995.

Konarski Wawrzyniec, System konstytucyjny Irlandii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005.

Konarski Wawrzyniec, Pragmatycy i idealiści. Rodowód, typologia i ewolucja ugrupowań politycznych nacjonalizmu irlandzkiego w XX wieku, Wyższa Szkoła Humanistyczna,Pułtusk-Warszawa 2001.

Konarski Wawrzyniec, Nieprzejednani. Rzecz o Irlandzkiej Armii Republikańskiej, Agencja Wydawnicza TOR, Warszawa 1991.

Konarski Wawrzyniec, Centroprawica irlandzka na przełomie dekad 1977-1982, Towarzystwo Polsko-Irlandzkie, Poznań 1992.

Konarski Wawrzyniec, Parlament Narodowy Irlandii, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1992.

Konarski Wawrzyniec, Nacjonalizm w nowożytnej historii Irlandii 1782-1921, Towarzystwo Polsko-Irlandzkie, Poznań 1997.

Laqueter Walter, Historia Europy 1945-1992, Wydawnictwo Puls, Londyn 1993.

Longford The Earl of, O’Neill Thomas, Eamon de Valera, Hutchinson & Co, Arrow Edition 1974.

Lusiński Cezary, Parnell. Droga Irlandczyków do demokracji parlamentarnej, Wydawnictwo Meritom, Warszawa 1999.

Machiavelli Niccoló, Książę, Wydawnictwo Antyk, Kęty 2005.

Mac Manus J.M., Eamon de Valera, Ziff-Davis Publishing Company, Chicago-Nowy Jork 1946.

Mallerais Bernard Tissier de, Marcel Lefebvre. Zycie, Dębogóra 2010.

McMahon Sean, Charles Stewart Parnell, Mercie Press, Dublin 2000.

Mitchel John, The Last Conquist of Ireland (Perhaps), University College Dublin Press, Dublin 2005.

Mitchell Arthur, Revolutionary Government in Ireland. Dáil Éireann 1919-1922, Gill & MacMillian LTD, Dublin 1995.

Morby John E., Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Wydawnictwo Znak, Kraków 1994.

Moody Theo W., Martin, F.X., Historia Irlandii, Zysk i S-ka, Poznań 1998.

O’Brien Brendan, IRA, Wiedza Powszechna, Warszawa 2001.

Olechnicki Krzysztof, Załęcki Paweł, Słownik socjologiczny, Graffiti BC, Toruń 1997.

Olsson Jan Olof, Margareta Sjogren, Niż nad Irlandią, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1974.

O’Mahoney Edward, Michael Collins - His Life and Times, http://www.generalmichaelcollins.com, Dublin 2002.

Petrusewicz Marta, Irlandzki sen. Zycie Konstancji Markiewicz - komendantki IRA (1868-1927), Twój Styl, Warszawa 2000.

Pollard Albert Federick, Henryk VIII, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.

Posner Stanisław, Autonomia Irlandyi, Biblioteka Reprintów Towarzystwa Polsko-Irlandzkiego, Poznań 1993.

Praca zbiorowa, Mowy, które zmieniły świat, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2007.

Ranelagh John O’Beirne, Historia Irlandii, Wydawnictwo Marabut, Warszawa-Gdańsk 2003.

Ratajczak Dariusz, Tematy niebezpieczne, Wydawnictwo As, Opole 1999.

Red. Chmaj Marek, Sokół Wojciech, Leksykon politologiczny, Wydawnictwo Morpol, Lublin 1999.

Red. Garlicki Leszek, Konstytucja Irlandii, seria: Konstytucje świata, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006.

Red. Goduń T., Cygarowski M., Dudek S. i Iwaniszczuk P., Leksykon systemów politycznych, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2003.

Red. Kałużna-Ross Joanna, Mitologie świata. Celtowie, New Media Koncept, Warszawa 2007.

Red. Malendowski Włodzimierz, Spory i konflikty międzynarodowe. Aspekty prawne i polityczne, Atla2, Wrocław 2000.

Red. O’Carroll John P., Murphy John A., De Valera and His Times, Cork University Press, Cork 1986.

Sobolewska-Myślik Katarzyna, Partie i systemy partyjne na świecie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004.

Strzelczyk Jerzy, Chrystianizacja Irlandii, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2006.

Swoboda Grzegorz, Dublin 1916, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2006.

Sczaniecki Michał, Powszechna historia państwa i prawa, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1997.

Trawers Pauric, Eamon de Valera, Dundalgan Press, Dublin 1994.

Trevelyan George Macaulay, Historia Anglii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.

Younger Calton, A State of Disunion, Frederick Muller LTD, Londyn 1972.

Zabieglik Stefan, Historia Szkocji, Wydawnictwo DJ, Gdańsk 2000.

Prasa naukowa:

„History Ireland”, 2005.

„Proceedings of the Royal Irish Academy”, rocznik 2001.

„The Journal of Commonwealth and Comparative Politics”, rocznik 1974.

Czasopisma:

„Backgrounder. Publisher by The Heritage Foundation”, 2006. „Christianitas”, 2002.

„Gazeta Warszawska”, 1932.

„Gazeta Wyborcza”, 2006.

„Gość Niedzielny”, 2007.

„Irish Independent”, 2005.

„Kurjer Warszawski”, 1932-1933, 1937.

„Magazyn Histmag”, 2006.

„Międzynarodowy Przegląd Polityczny”, 2003-2004.

„Mówią wieki”, 2004.

„Morning post”, 1932.

„Nowe życie. Dolnośląskie pismo katolickie”, 2004.

„Orga”, 2005.

„Przegląd Polonijny”, 1988.

„The blankiet”, 2003.

„The Irish Times”, 2005.

„Time”, 1932-1975.

„Więź”, 2002.

Internet:

http://acts.oireachtas.ie

http://breakingnews.iol.ie

http://clarelibrary.ie

http://electionsireland.org

http://en.wikipedia.org http://en.wikisource.org

http://www.freeme.org

http://heritage.org

http://historical-debates.oireachtas.ie

http://history.hanover.edu

http://homepage.eircom.net

http://multitext.ucc.ie

http://www.1916rising.com.

http://www.cia.gov

http://www.cso.ie

http://eur-lex.europa.eu/

http://www.fiannafail.ie

http://www.generalmichaelcollins.com

http://www.historia.terramail.pl

http://www.ibiblio.org

http://www.irishstatutebook.ie

http://www.jacobite.ca

http://www.kapitalizm.republika.pl

http://www.law.umn.edu.

http://www.lifesite.net

http://www.nationalarchives.ie

http://www.opoka.org.pl

http://www.oscail.ie

http://www.parties-and-elections.de

http://www.phoblacht.net

http://www.politics.ie

http://www.presidency.ucsb.edu

http://www.stripes.com

http://www.threemonkeysonline.com

http://www.time.com

http://www.ucc.ie.

http://www.uniset.ca

http://www.uroczysko.republika.pl

Indeks nazwisk:

A

Ahern Bertie (ur. 1951, premier Irlandii w l. 1997-2008)

Aiken Frank (1898-1983, przeciwnik traktatu, szef IRA, wieloletni minister spraw zagranicznych)

Asquith Herbert (1852-1928, premier Wielkiej Brytanii w l. 1908-1916)

Attlee Clement (1883-1967, premier Wielkiej Brytanii w l. 1945-1951)

B

Baudouin I (1930-1993, król Belgii w l. 1951-1993)

Bartley Gerald (1898-1974, dwukrotny minister)

Barton Robert (1881-1975, delegat na rozmowy traktatowe w 1921 r.)

Boland Gerald (1885-1973, wiceprezes Fianna Fáil, brat Harry’ego Bolanda)

Boland Harry (1887-1922, przeciwnik traktatu, zginął w czasie wojny domowej)

Böll Heinrich (1915-1984, niemiecki pisarz, laureat Nobla z 1972 r.)

Boru Brian (941-1014, król Irlandii w l. 1002-1014)

Boycott Charles (1809-1898, brytyjski żołnierz, zarządca hrabstwa Mayo)

Breen Daniel (1899-1971, pierwszy przeciwnik traktatu, który wszedł do Dáilu)

Brugha Cathal (1874-1922, pierwszy premier Irlandii, przeciwnik traktatu)

Buachalle Domhall Ua (patrz: Buckley Daniel Richard)

Buckley Daniel Richard (1866-1963, ostatni gubernator Wolnego Państwa Irlandzkiego w l. 1932-1935)

Butt Isaac (1813-1879, protestant, zwolennik rządów krajowych)

C

Cahill Edward (1868-1941, irlandzki duchowny, twórca irlandzkiej Akcji Katolickiej)

Carson Edward (1854-1935, wieloletni lider Irlandzkiej Partii Unionistycznej)

Casement Roger (1864-1916, bohater narodowy Irlandii, skazany na śmierć przez Brytyjczyków za zdradę stanu)

Cavendish Frederick lord (1732-1796, brytyjski arystokrata i polityk)

Cearbhall Ó Dálaigh (1911-1978, prezydent Irlandii w l. 1974-1976)

Cezar (100-42 A.CHr.n., rzymski wódz i dyktator)

Chamberlain Neville (1869-1940, premier Wielkiej Brytanii w l. 1937-1940)

Childers Erskine Hamilton (1905-1974, prezydent Irlandii w l. 1973-1974)

Childers Erskine Robert (1870-1922, przeciwnik traktatu, zginął w czasie wojny domowej)

Churchill Winston (1874-1965, dwukrotny premier Wielkiej Brytanii)

Coll Cathrine (1858-1932, matka Eamona de Valery)

Coll Hannie (siostra matki de Valery)

Coll Elizabeth (babka Eamona de Valery)

Coll Patrick (brat matki de Valery)

Collins Michael (1890-1922, założyciel i przywódca IRA, zginął w czasie wojny domowej)

Connolly James (1868-1916, przywódca robotniczy)

Convay William kardynał (1913-1977, prymas Irlandii w l. 1963-1977)

Cosgrave William (1880-1965, premier Irlandii w l. 1922-1932)

Costello John A. (1891-1976, dwukrotny premier Irlandii)

Craig James (1871-1940, premier Irlandii Północnej w l. 1921-1940)

Crawford Fred (1861-1952, lider Ulster Volunteer Force)

Cromwell Oliver (1599-1658, lord protektor Republiki Anglii, Szkocji i Irlandii w l. 1653-1658)

D

Déak Franciszek (1803-1876, polityk węgierski)

De Gaulle Charles (1890-1970, prezydent Francji w l. 1959-1969)

De Valera Sinéad (1878-1975, żona Eamona de Valery)

De Valera Terry (1922-2007, syn Eamona de Valery)

De Valera Vivion Juan de (ojciec Eamona de Valery)

Dillon James (1902-1986, syn Johna Dillona, lider Fine Gael w l. 1959-1966)

Dillon John (1851-1927, lider irlandzkiej partii parlamentarnej)

Dmowski Roman (1864-1939, jeden z twórców niepodległej Polski, przywódca endecji)

Duffy George Gavan (1882-1951, delegat na rozmowy traktatowe w 1921 r.)

Duggan Eamonn (1874-1936, członek delegacji na rozmowy traktatowe z Brytyjczykami w 1921 r.)

E

Edward VIII (1894-1972, król Anglii, abdykował w 1936 r.)

Elżbieta I Tudor (1533-1603, królowa Anglii w l. 1558-1603)

Emmet Robert (1780-1803, irlandzki bohater narodowy, przywódca powstania z 1803 r.)

Everett James (1894-1967, lider Narodowej Partii Pracy)

F

Fahey Denis (1883-1954, katolicki ksiądz, promotor intronizacji Chrystusa na króla Irlandii)

Feethan Richard (1874-1965, polityk, niezależny przedstawiciel w komisji granicznej w l. 1924-1925)

FitzGerald William Vessey (1783-1843, wielokrotny minister w rządach brytyjskiej Partii Konserwatywnej)

Flanagan Sinéad (patrz: De Valera Sinéad)

Franco Francisco (1892-1975, generał, przywódca Hiszpanii w l. 1936-1975)

G

Gladstone William (1809-1898, premier Wielkiej Brytanii w l. 1868-1874) 41, 42

Goertz Hermann (1890-1947, niemiecki szpieg podczas II wojny światowej) 146

Grattan Henry (1746-1820, irlandzki protestant walczący o prawa katolików)

Gray David (1870-1968, ambasador Stanów Zjednoczonych w Irlandii w l. 1940-1947)

Greenwood Hamar (1870-1948, ostatni główny sekretarz Irlandii w l. 1920-1922)

Griffith Arthur (1872-1922, współzałożyciel i główny ideolog Sinn Féin, pierwszy prezydent Wolnego Państwa Irlandzkiego)

H

Halifax lord (1881-1959, wł. Edward Wood, polityk brytyjskiej Partii Konserwatywnej)

Hearne John (1893-1969, prawnik, współtwórca konstytucji z 1937 r.)

Hemingway Ernest (1899-1961, pisarz, luareat Nobla z 1954 r.)

Hempel Eduard (1887-1972, ambasador Niemiec w Irlandii w l. 1937-1945)

Henryk II Plantagenet (1133-1189, król Anglii 1152-1189)

Henryk VIII (1491-1547, król Anglii 1509-1547)

Hitler Adolf (1899-1945, fuhrer Niemiec w l. 1934-1945)

Hugo Victor (1802-1885, pisarz francuski)

Hyde Douglas (1860-1949, twórca Ligi Gaelickiej)

J

Jan I (1167-1214, król Anglii 1199-1214)

Jan bez Ziemi (patrz: Jan I)

Jakub II Stuart (1631-1701, król Anglii 1685-1688)

Jerzy V (1865-1936, król Wielkiej Brytanii w l. 1910-1936)

Johnson Lyndon (1908-1973, 36. prezydent Stanów Zjednoczonych w l. 1963-1969)

Johnson Thomas (1872-1963, lider irlandzkiej Partii Pracy)

K

Karol II Stuart (1630-1685, król Anglii w l. 1660-1685)

L

Leger Anton S.T. (1496-1559, namiestnik Henryka VIII w Irlandii)

Lefebvre Marcel arcybiskup (1905-1991, założyciel Bractwa Św. Piusa X)

Lemass Séan (1899-1971, wieloletni wicepremier i premier Irlandii w l. 1959-1966)

Lenin Włodzimierz (1870-1924, przywódca rewolucji bolszewickiej)

Longford Earl of (wł. Francis Pakenham)

Lloyd George David (1863-1945, premier Wielkiej Brytanii w l. 1916-1922)

Ludwik XIV (1638-1715, król Francji w l. 1643-1715)

Lynch Liam (1893-1923, przeciwnik traktatu, generał IRA, zginął w czasie wojny domowej)

M

MacBride Sean (1904-1988, szef sztabu IRA, założyciel Clann na Poblachta)

MacEntee Sean (1899-1984, minister, członek wszystkich gabinetów za czasów de Valery)

Machiavelli Niccoló (1469-1527, włoski pisarz polityczno-społeczny)

MacDonald Malcolm (1901-1981, wieloletni minister w różnych rządach w Wielkiej Brytanii)

Mac Morrugh Dermouth (1110-1171, król Leinsteru w l. 1126-1171)

MacNeill Eoin (1867-1945, zwolennik traktatu, wieloletni minister różnych resortów)

MacRory Joseph kardynał (1861-1945, prymas Irlandii w l. 1928-1945)

McGarrita Joseph (1874-1940, główny organizator wyprawy de Valery do Stanów Zjednocznych w 1920 r.)

Mann Thomas (1875-1955, pisarz, laureat Nobla z 1929 r.)

Mannerheim Gustaf (1867-1951, marszałek i prezydent Finlandii)

Maria I Tudor (1516-1558, królowa Anglii w l. 1553-1558)

Markiewicz Konstancja (1868-1927, irlandzka patriotka, uczestniczka Powstania oraz minister pracy)

McQuaid John Charles arcybiskup (1895-1972, prymas Irlandii w l. 1940-1972)

McNeille James (1869-1938, gubernator generalny w l. 1928-1932)

Mitchel John (1815-1875, irlandzki publicysta i działacz niepodległościowy)

Móráin Micheál Ó (1912-1983, minister różnych resortów w l. 1957-1970)

Mulcahy Richard (1886-1971, lider Fine Gael)

Mussolini Benito (1883-1945, przywódca Włoch w l. 1922-1943)

O

O’Connell Daniel (1775-1847, irlandzki przywódca narodowy, doprowadził do emancypacji katolików)

O’Connell Kathleen (1888-1956, wieloletnia sekretarka de Valery)

O’Donnell Patrick kardynał (1856-1927, prymas całej Irlandii od 1925 r.)

O’Donnell Peadar (1893-1986, irlandzki socjalista)

O’Duffy Eoin (1892-1944, irlandzki żołnierz i polityk, przywódca Błękitnych Koszul, walczył po stronie gen. Franco)

O’Grady Standish (1846-1928, irlandzki historyk, przedstawiciel Odrodzenia Celtyckiego)

O’Higgins Kevin (1892-1927, zwolennik traktatu, wicepremier zamordowany w 1927 r.)

O’Higgins Tom (1916-2003, dwukrotny kandydat na prezydenta z ramienia Fine Gael)

O’Kelly Sean T. (1882-1966, prezydent Irlandii w l. 1945-1959)

O’Neill Hugh (ok. 1550-1616, irlandzki dowódca)

O’Shea Katharine (1846-1921, wieloletnia kochanka Ch. Parnella, jego późniejsza żona)

P

Pacelli Eugenio (patrz: Pius XII)

Parnell Charles Stewart (1846-1891, protestant, przywódca ruchu na rzecz rządów krajowych w l. 1877-1890)

Patryk święty (385-389-461, patron Irlandii)

Paweł VI (1897-1978, papież w l. 1963-1978)

Pearse Margaret (1857-1932, matka Pádraiga Pearse’a, członkini Fianna Fáil i Dáilu)

Pearse Pádraig (1879-1916, przywódca Powstania Wielkanocnego, bohater narodowy Irlandii)

Piłsudski Józef (1867-1935, jeden z twórców niepodległej Polski, marszałek)

Pitt William Młodszy (1759-1806, dwukrotny premier Anglii)

Pius XI (1857-1939, papież w latach 1922-1939)

Pius XII (1876-1958, papież w l. 1939-1958)

Pliniusz Starszy (23-79, rzymski historyk)

R

Redmond John (1856-1918, lider irlandzkiej partii parlamentarnej)

Ribbentrop Joachim von (1893-1946, minister spraw zagranicznych Niemiec w l. 1938-1945)

Roosevelt Franklin Delano (1882- -1945, prezydent Stanów Zjednoczonych w l. 1932-1945)

Russel Séan (1893-1940, jeden z przywódców IRA)

Rutledge Patrick (1892-1952 przeciwnik traktatu, wieloletni członek rządu de Valery)

S

Salazar António (1889-1790, premier Portugalii w l. 1932-1968)

Shaw George Bernard (1856-1950, pisarz, laureat Nobla z 1925 r.)

Smuts Jan Christian (1870-1950, polityk, dwukrotny premier Związku Południowej Afryki)

Succat Maewyn (patrz: św. Patryk)

Sullivan David (ur. 1946, irlandzki ksiądz, misjonarz)

Stack Austin (1879-1929, irlandzki polityk, przeciwnik Traktatu)

T

Tacyt (ok. 55-120, rzymski historyk)

Traynor Oscar (1886-1963, polityk Fianna Fáil, minister w kilku rządach)

U

Ua Buachalla Domhnall (1866-1963, wł. Daniel Buckley, trzeci gubernator Wolnego Państwa)

W

Weber Max (1864-1920, niemiecki socjolog)

Wellington książę (1769-1852, wł. Wellesley Arthur, arystokrata i żołnierz brytyjski)

Wheelwright Charles

Whitaker Kenneth (ur. 1916, minister finansów, twórca irlandzkiego cudu gospodarczego)

Wilhelm Orański (1535-1584, król Anglii 1689-1702)

Wilson Woodrow (1856-1924, prezydent Stanów Zjednoczonych w l. 1913-1921)

Wolfe Tone Theobald (1763-1798, irlandzki bohater narodowy, przywódca powstania z 1798 r.)

Y

Yeats William Butler (1865-1939, pisarz, laureat Nobla z 1932 r.)

Paweł Toboła-Pertkiewicz (ur. 1981 r.), absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW, przedsiębiorca, wydawca i publicysta. Pomysłodawca i redaktor (wspólnie z prof. M.J. Chodakiewiczem) pierwszej wydanej po 1989 roku w Polsce książki o Ronaldzie Reaganie pt. Moja wizja Ameryki (ARWIL, Warszawa 2004). Współautor książki Ronald Reagan. Nowa odsłona w 100-lecie urodzin pod red. Piotra Musiewicza (Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2011).

Od 2007 roku prowadzi założone przez siebie Wydawnictwo Prohibita, które od początku działalności wydaje książki bez jakichkolwiek państwowych dotacji, oraz księgarnię internetową Multibook.pl – obecnie największą księgarnię po Prawej stronie w Polsce.

W 2008 roku inicjator pierwszego ogólnopolskiego protestu przeciw przymusowemu obniżeniu wieku szkolnego, twórca strony www.prawarodzicow.pl, na której 50 tys. ludzi podpisało swój sprzeciw.

Tata Ewy, Zofii i Leona

Przypisy

[←71]

      Zgodnie z amerykańskim prawem, które zakłada stosowanie zasady ius soli, czyli zasadę prawa ziemi, każdy człowiek urodzony na terenie Stanów Zjednoczonych automatycznie otrzymuje obywatelstwo tego państwa. Jest to o tyle ważne, że dzięki temu de Valera uniknął śmierci razem z innymi przywódcami Powstania Wielkanocnego w 1916 roku. Więcej na ten temat w: T.P. Coogan, Eamon de Valera. The Man Who Was Ireland, HarperCollins Publishing, Nowy Jork 1993, s. 78-82.

[←72]

      Por. E. of Longford, T.P. O’Neill, Eamon de Valera, op. cit., s. 1-3.

[←73]

      Więcej informacji na temat kontrowersji związanych z pochodzeniem de Valery można znaleźć w internecie na stronie:

http://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/irhismys/devalera.html.

[←74]

      Być może dlatego, że państwowa stacja telewizyjna RTÉ nie była zainteresowana scenariuszem filmowym przygotowanym przez prof. Warda na temat korzeni Eamona de Valery, patrz:

http://breakingnews.iol.ie/news/?c=ireland&jp=cwmhkfkfauoj.

[←75]

      Tak przynajmniej twierdzi T.P. Coogan, patrz: De Valera: Long Fellow, Long Shadow, Hutchinson, Londyn 1993, s. 69-72.

[←76]

      Por. T. de Valera, A Memoir, op. cit., s. 161.

[←77]

      M.J. Mac Manus, Eamon de Valera, op. cit., s. 241.

[←78]

      Nie podważam w żaden sposób dowodów zgromadzonych przez prof. Warda. Wydają się przekonujące i potwierdzające, że ojciec de Valery nie był wcale Hiszpanem, lecz Kubańczykiem. Pytanie, jakie się nasuwa przy tej okazji, dotyczy tego, czy sam zainteresowany wiedział o swoich korzeniach, czy nie.

[←79]

      W literaturze przedmiotu przyjęło się stosować panieńskie nazwisko matki de Valery. Występuje ona najczęściej jako Cathrine Coll, a nie Cathrine Wheelwright, czy też Cathrine de Valera.

[←80]

      Więcej na temat okresu dzieciństwa można znaleźć na stronie: http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/eamon.htm.

[←81]

      B. O’Brien, IRA, Wiedza Powszechna, Warszawa 2001, s. 7.

[←82]

      Cyt. za: W. Konarski, Pragmatycy i idealiści. Rodowód, typologia i ewolucja ugrupowań politycznych nacjonalizmu irlandzkiego w XX wieku, Wyższa Szkoła Humanistyczna, Pułtusk-Warszawa 2001, s. 79.

[←83]

      Autorem tego podziału republikanizmu irlandzkiego jest Peter Pyne. Por. P. Pyne, The Politics of Abstentionism: Ireland’s Four Sinn Fein Partie 1905-1926 w: „The Journal of Commonwealth and Comparative Politics”, vol. 12, no 1, marzec 1974, s. 222-223.

[←84]

      K. Olechnicki, P. Załęcki, Słownik socjologiczny, Graffiti BC, Toruń 1997, s. 169.

[←85]

      Leksykon politologiczny, pod red. M. Chmaja i W. Sokoła, Wydawnictwo Morpol, Lublin 1999, s. 311-312.

[←86]

      Weber wyróżniał trzy rodzaje legitymizacji sprawowanej władzy: legalną, charyzmatyczną i tradycyjną.

[←87]

      Cyt za: Konstytucja Irlandii, w serii Konstytucje świata pod. red. L. Garlickiego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, s. 35.

[←88]

      Zob. M. Kula, Irlandzka wizja ojczyzny, część I, w: „Przegląd Polonijny”, nr 1/1988, s. 47.