Tytuł oryginału: THE NIGHT COUNTER

Copyright © Alia Yunis 2009

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo Remi Katarzyna Portnicka 2011

Polish translation copyright © Dobromiła Jankowska 2011

Redakcja: Beata Słama

Zdjęcie na okładce: iStockphoto

Projekt graficzny okładki: Katarzyna Portnicka, Wojciech Portnicki

Skład: Michał Nakonieczny

ISBN 978-83-63142-09-4

Wyłączny dystrybutor

Firma Księgarska Olesiejuk spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.

ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki

tel. 22 721 30 00, fax 22 721 30 01

www.olesiejuk.pl, e-mail: fk@olesiejuk.pl

Sprzedaż wysyłkowa

www.olesiejuk.pl

www.empik.pl

www.merlin.pl

Wydawnictwo REMI Katarzyna Portnicka

ul. Łukowska 8/98

04-113 Warszawa

www.wydawnictworemi.pl

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Dedykacja

Dla mojej rodziny, w szczególności dla rodziców i brata.

Motto

Widzę ich ślady i z tęsknoty umieram

W tym pustym domu, gdzie łzy moje płyną.

I błagam Jego, co straszny wydał wyrok,

By na ich do mnie powrót wreszcie zgodził się.

z Baśni z tysiąca i jednej nocy opowiadanych przez Szeherezadę

NOC 992

Fatima

Pogrzeb Selmy Haddad trwał znacznie dłużej, niż przewidziała Fatima, i dłużej niż dwa poprzednie, na których była w zeszłym tygodniu. Mogła mieć tylko nadzieję, że za dziesięć dni, gdy przyjdzie pora na jej własny, goście nie wyjdą z niego tak zmęczeni. Oprócz tego jej pożegnalnym życzeniem było, by dzieci nie zabierały na uroczystość Ibrahima. Eksmąż nie musi iść na pogrzeb eksżony.

Mimo wyczerpania uroczystością Fatima uśmiechnęła się, ukazując sztuczną szczękę, do kierowcy autobusu, który zatrzymał się, by mogła wsiąść.

– Hasta mañana, si? – rzucił, gdy Fatima, podpierając się laską, wgramoliła się do autobusu.

– Si. – Skinęła głową i poprawiła pasek czarnej spódnicy. Si było jedynym hiszpańskim słowem, jakiego nauczyła się od przyjazdu z Detroit do Los Angeles dziewięćset dziewięćdziesiąt dwie noce temu, w wieku osiemdziesięciu dwóch lat, i wszyscy w autobusie oczekiwali, że go użyje – więc to zrobiła. Gdyby wcześniej wiedziała, że tak długo i szczęśliwie będzie pędziła żywot w Los Angeles, spróbowałaby lepiej nauczyć się hiszpańskiego.

W setny wieczór pobytu w L.A. zapytała swojego wnuka Amira, w którego ramionach zamierzała umrzeć, dlaczego wszyscy ludzie w autobusie kończą każde skierowane do niej zdanie pytającym see – angielskim czasownikiem „widzieć”. Fatima była przecież dumna, że udaje jej się panować nad słabościami – włącznie ze słabym wzrokiem – za pomocą dwóch różnych par okularów, laski i aparatu słuchowego.

– Si to po hiszpańsku „tak” – wyjaśnił jej wtedy Amir.

– Czy ja wyglądam, jakbym znała hiszpański? – spytała Fatima. Zanim wnuk zdążył potwierdzić, że z wyjątkiem rozmiaru nosa wygląda na Meksykankę, babka przerwała mu, jak zwykle zresztą:

– Oczywiście, że Meksykanie wyglądają podobnie jak ja. Arabowie byli w Hiszpanii przez osiemset lat, a potem wyjechaliśmy stamtąd i pojechaliśmy do Meksyku. Wygląd może podróżować przez oceany, wiesz? Gdybyśmy tylko nauczyli Hiszpanów arabskiego, oni nauczyliby go Meksykanów i wtedy Meksykanie mówiliby po arabsku, a nie po hiszpańsku, i moje rozmowy w autobusie nie byłyby takie nudne.

W odpowiedzi Amir tylko spojrzał na zegarek, który nosił na ręku, a potem na błyszczący chromowany zegar nad toaletką.

– Masz jeszcze dużo czasu, żeby się ożenić, zanim umrę – zauważyła Fatima, odwracając wzrok od zegara.

– Jezus Maria, kiedy nadejdzie dzień twojej śmierci, tayta [1], ja i tak wciąż będę ge… – zaczął, ale Fatima natychmiast podniosła rękę, nie dając mu dokończyć.

Dzisiaj, osiemset dziewięćdziesiąt cztery dni później, Amir wciąż nie ma żony i wciąż używa tego okropnego słowa.

Fatima pomachała na pożegnanie kierowcy autobusu i ruszyła do domu bulwarem Santa Monica. Zachodnie Hollywood, jak twierdził Amir, to elegancka dzielnica, ale Fatima widziała tu zazwyczaj bezdomnych mężczyzn oraz kobiety z wózkami na zakupy wyładowanymi reklamówkami i butelkami. Czasami jej machali, ale najczęściej ignorowali, nie miała więc okazji zapytać, dlaczego nie wrócą do swoich rodzin. Szczególnie chciała o to zapytać bezdomnego młodego człowieka z dołeczkiem w policzku, takim samym, jaki miał mieszkający w Las Vegas syn Fatimy. Zamiast tego tylko uważnie przyglądała się młodemu włóczędze i czasem on odwzajemniał uśmiech, tak jak jej syn.

Fatima weszła po schodach do domu Amira i otworzyła drzwi. Natychmiast rozbolała ją głowa. Błyszczący metal, dominujący w wystroju, nigdy nie pozwalał jej się zrelaksować, ruszyła więc prosto do swojej sypialni. Na początku, gdy się tu wprowadziła, kazała Amirowi usunąć z jej pokoju wszystkie metalowe rzeczy. Uparł się jednak, by zostawić jeden błyszczący przedmiot – zegar na ścianie, który miał przypominać babci o porach posiłków. Apetyt Fatimy zniknął już tak dawno temu, że nie można było na nim polegać.

Lśniący zegar wskazywał siedemnastą, ale wydawało się, że czas pędzi jeszcze szybciej. Zostało jej zaledwie dziewięć dni na tym padole. Fatima przeliczyła raz jeszcze, na palcach, tak jak dodawała ceny w sklepie spożywczym, gdy sprzedawca nie umiał obsługiwać kasy. Tak, dziewięć dni. Ręczna matematyka nigdy się nie myli.

Fatima miała już dziewięćset dziewięćdziesiąt dwa dni, by przygotować się do swojej śmierci, ale wciąż nie zrobiła dwóch najważniejszych rzeczy. Nie żeby z premedytacją zwlekała. Nikt, kto wychował dziesięcioro dzieci, nie może być leniem. Jednak w kwestii umierania Fatima dostała coś, czego nigdy dotychczas nie miała, jeśli idzie o przygotowania: czas. Nie bardzo wiedziała, jak poradzić sobie z takim luksusem, więc do tej pory go marnowała. Teraz jednak nie mogła sobie na to pozwolić, jak na przykład wtedy, gdy dzieci były młodsze.

W ciągu ostatnich dziewięćset dziewięćdziesięciu dwóch dni była na wystarczającej liczbie pogrzebów, by wiedzieć, jak ma wyglądać jej własny. Instrukcje zamierzała zostawić Amirowi. Co ważniejsze, nie mogła dłużej odkładać znalezienia mu żony, najlepiej, jeśli zrobi to, zanim wnuk otrzyma pogrzebowe wskazówki. Co równie ważne – musi także wybrać, które dziecko odziedziczy jej dom w Libanie, dom, którego nie widziała od siedemdziesięciu lat. Przez cały ten czas dręczyły ją te dwie najważniejsze kwestie. Nie miała wyjścia, musi rozwiązać je w ciągu najbliższych dziewięciu dni, jeśli ma umrzeć w spokoju, jak zamierza.

Dzieci nie były łatwymi spadkobiercami, jako że każde poszło własną drogą i po swojemu układały sobie życie. Chciałaby jednak zobaczyć dzieci oraz dom raz jeszcze. Ale życie już jest na to za krótkie. W tej chwili Fatima czuła się jeszcze zdrowa na ciele i umyśle, ale wyniszczająca choroba mogła dopaść ją w każdej chwili i uniemożliwić jakiekolwiek działania. Nigdy nic nie wiadomo. Każdy musi przecież na coś umrzeć.

Zdjęła czarną spódnicę, czarny sweter i wygładziła zagniecenia. Biustonosza nie zdjęła, choć i tak nie pomagał obwisłym piersiom. Na spódnicy dostrzegła tłustą plamę z podawanego na stypie tabule [2]. W tym Amirowym Los Angeles pranie chemiczne jest drogie, ale może już nie będzie potrzebowała tego ubrania przed swoim pogrzebem.

Fatima kupiła tę czarną spódnicę w 1972 roku, gdy jej trzecia córka ukończyła szkołę medyczną, ale wciąż wyglądała jak nowa. Stanik kupiła zresztą w tym samym sklepie, tamtego dnia, bo akurat była siedemdziesięcioprocentowa obniżka.

– Dobra okazja nigdy nie wychodzi z mody – oznajmiła Fatima spódnicy, wrzucając ją do kosza z brudną bielizną.

Spódnicę może zostawić którejkolwiek z córek, choć wszystkie mają już „amerykańskie” rozmiary, są większe niż matka. Ale która jest najbardziej godna, by otrzymać jedyną cenną rzecz, jaką Fatima posiada? Na toaletce stało dużo oprawionych w ramki zdjęć, biało-czarnych i kolorowych, opowiadających o dawno minionych dniach. Na tych zdjęciach nikt nie był jeszcze dojrzały – dzieci nie zdążyły zmienić się w dorosłych, którzy ją martwili, którzy wydawali się nie dość odpowiedzialni, by otrzymać tak cenny dar, jakim jest jej dom w Libanie.

Fatima włożyła jasnoróżowy szlafrok, usiadła przed lustrem i rozpuściła gęste ciemnofioletowe włosy, patrząc, jak opadają na plecy.

Może będę musiała ufarbować włosy jeszcze jeden, ostatni raz, pomyślała, rozczesując kolejne pasma. Od trzydziestu dziewięciu lat farbowała je regularnie cztery razy do roku. Po raz pierwszy zrobiła to w lutym, po narodzinach najmłodszego dziecka, gdy włosy zaczęły nabierać barwy śniegu leżącego za oknem salonu ich domu w Detroit – szarego od brudu i starego. Nie wiedziała dokładnie, kiedy włosy straciły czarną barwę. Ibrahim nigdy nic nie mówił na ten temat. Grzeczność była przecież fundament ich małżeństwa.

Fatima wzięła kosmyk włosów i zaczęła go w zamyśleniu zwijać na palec. Po chwili zmusiła się, by przestać, i potrząsnęła głową, pozbywając się troski, która pojawiała się zawsze, gdy przypominała sobie Ibrahima. „Gdybym tylko potrafiła się zrelaksować”, zwróciła się do fotografii swoich dzieci. „Może powinnam zacząć palić”? Tyle że papierosy śmierdzą. I sporo kosztują.

Nie, nie ma już w tym życiu żadnej rzeczy w Ameryce, którą Fatima chciałaby zrobić, nawet wyjadać ciasto naleśnikowe prosto z tubki, jak robiła to Millie, jej amerykańska sąsiadka w Detroit, podczas oglądania opery mydlanej. Fatima zwykle obserwowała Millie i jej serial z kuchennego okna, przy którym obierała czosnek, siekała cebulę albo prała pieluchy. Na początku uważała, że to obrzydliwe, jak Millie wyciska sobie do ust surowe jajka wymieszane z Bóg wie czym. Potem zauważyła jednak, że w trakcie tej czynności każda zmarszczka na twarzy sąsiadki znika, rozluźniają się jej ramiona, jakby znalazła ukojenie po długiej podróży. „To jakby zakochać się w osobie, z którą uprawiasz seks” – tak wyjaśniała to Millie. Fatima się wtedy zarumieniła, ale dzisiaj tęskniła za nieprzyzwoitymi kawałami, które sąsiadka opowiadała scenicznym szeptem. Były zabawne, teraz mogła to przyznać. Do jej śmierci zostały niecałe dwa tygodnie i kogo obchodzi, czy i Fatima się zaśmieje? Już się przyzwyczaiła, że większości ludzi w ogóle nie obchodzi, co mówi.

– Mimo że zawsze mam rację, w każdej sprawie – rzuciła w stronę fotografii swoich dzieci. – Nic na to nie poradzę.

Szczotka zaczepiła się o podarty rękaw szlafroka. Fatima wyskubała jakąś niepokorną nitkę. Szlafrok wciąż jest w całkiem niezłym stanie, biorąc pod uwagę fakt, że nosi go od trzydziestu jeden lat. Gdy jeszcze dzieci w obecności matki miały poczucie humoru, śmiały się z jej oszczędności. Tyle że nie zastanawiały się nad tym, jak Fatima i Ibrahim zapłacili na przykład za ich studia albo odwyk czy kaucję, w zależności od okoliczności.

Okryła szlafrokiem zapadnięte ramiona. I tak jest wystarczająco elegancki, by w nim umrzeć, prawda? Lepiej spyta Szeherezadę. Ona chodzi na pogrzeby dużo dłużej niż Fatima. Właściwie to od setek lat.

Fatima spojrzała na chromowany zegar i włączyła telewizor, żeby obejrzeć wiadomości o baseballu. Oglądania sportu nauczyła się w trakcie swojego pierwszego małżeństwa, gdy musiała szukać tematów do rozmowy z Marwanem, pierwszym mężem.

Godzinę później ktoś zapukał do drzwi. Fatima usiadła więc prosto i wyłączyła kanał sportowy. Gdy drzwi otworzyły się ze skrzypieniem, jej twarz rozświetlił uśmiech, bo po raz pierwszy tego dnia zobaczyła twarz ulubionego wnuka – niepodobną do jej twarzy, ale piękniejszą, niż jakakolwiek matka mogła sobie wymarzyć. Założyła szkła – „bliskie okulary”, jak je nazywała – by lepiej widzieć lśniące orzechowe iskierki w jego oczach.

– To naprawdę był piękny dzień, tayta – odezwał się. – Przynajmniej, odkąd podniosła się mgła.

Fatima zignorowała uwagę o pogodzie, tak jak wnuk ignorował zwykle babcine uwagi o mądrym ożenku. Ale dzisiaj nie miała zamiaru delikatnie go pouczać. Zamiast tego przygotowała lewy sierpowy. W Las Vegas, gdzie jej syn Bassam spędził zdecydowanie zbyt dużo lat, ludzie pobierają się w mniej niż dobę, tak jak sam Bassam – kilkakrotnie zresztą. Z pewnością ona, Fatima Abdul Aziz Abdullah, wnuczka jednej z najsławniejszych libańskich swatek, potrafi znaleźć Amirowi żonę w dziewięć dni. A gdy już będzie żonaty, przestanie wreszcie używać tego okropnego słowa, przez co stanie się wystarczająco godny, by odziedziczyć babciny dom w Libanie. Dwa w jednym, jak mawiała Millie, zagryzając papierosa kanapką.

Amir postawił tackę z tabletkami na kolanach babci. Tyle tego musi brać… Już ich zresztą nie potrzebuje, nie chcąc jednak denerwować wnuka, posłusznie połknęła wszystkie.

– Dowiedziałem się dzisiaj, że w lecie będę wystawiał Szekspira w plenerze, w parku – oznajmił po chwili. – Dostaniesz miejsce w pierwszym rzędzie.

Nie chciała mu mówić, że w lipcu już jej tu nie będzie.

– Szekspir tak naprawdę był Arabem – powiedziała zamiast tego. – Nazywał się Sheikh al Subair. Pewien Brytyjczyk ukradł wszystkie wielkie arabskie sztuki – Qais wa Laila, Abla wa Antar – i wydał je pod swoim nazwiskiem.

– Mówi się, że Szekspir lubił facetów w rajtuzach, bo po prostu lubił facetów. Kropka – odrzekł Amir. – To tak jak ja, Arab i…

Fatima podniosła rękę.

– Teraz chcesz być komediantem? Czy aktorstwo to nie jest wystarczająco żenujące hobby? Urodzony inżynier, a nic, tylko marnuje czas. Haram. Świętokradztwo. Z Detroit przyjechała wnuczka Nedy Namour. Miła dziewczyna. Widziałam ją dzisiaj na pogrzebie Selmy Haddad, Allah yerhamha [3], niech spoczywa w pokoju. Może nie najładniejsza, ale przynajmniej uczciwa. Słuchaj boskich nakazów, synu.

Wskazała oprawiony w skórę, wykładany masą perłową egzemplarz Koranu leżący na stoliku. Amir zrobił to samo.

– Tayta, w Koranie nie ma nic o tym, że bycie gejem to grzech – powiedział, wymawiając to słowo, zanim babka zdążyła go powstrzymać.

– Przede wszystkim jestem pewna, że nigdy nie czytałeś Koranu – zaczęła. Znów uniosła rękę, by wnuk milczał. Amir powiedziałby, że przecież i babka nigdy nie czytała Księgi. Tyle że ona ma ku temu powody. On nie. Nie jest analfabetą.

Fatima była przekonana, że to, co określa to ohydne słowo, to grzech, ale nie mogła poprosić nikogo, nawet Ibrahima, by znalazł odpowiedni werset w Koranie „tego” zabraniający, jako iż rzadko kiedy w jakimkolwiek języku przyznawała, że nie umie czytać – nie chciała też, by ktokolwiek musiał pytać, dlaczego tak szacowną osobę jak Fatima interesuje taki temat.

Amir podał babce dwie tabletki i czekał, aż je połknie.

– Daj sobie spokój z tymi bzdurami, a o nic więcej już cię w życiu nie poproszę – przysięgła, kładąc dłoń na sercu.

– Powtarzasz to samo, odkąd skończyłem siedem lat i kazałaś mi czytać instrukcję z pudełka farby do włosów L’Oreala – przypomniał.

– Tym razem mówię poważnie – zapewniła Fatima, nawijając kosmyk włosów na palec wskazujący, podczas gdy Amir pościelił jej łóżko. Pozwoliła mu myśleć, że idzie spać, bo zawsze tak myślał o tej porze dnia, odkąd babka wprowadziła się tutaj dwa lata i dwieście pięćdziesiąt pięć dni temu.

– Jutro zadzwonię do Nedy, inszallah, z boską pomocą – dodała. – Mogłyby tu przyjść z wnuczką, a ty mógłbyś im zrobić to pyszne glasimole. Doskonale ci wychodzi.

– To się nazywa guacamole, tayta – sprostował Amir.

– Tak, zawsze opowiadam paniom w autobusie, jakie pyszne jest twoje glasimole. – Fatima uśmiechnęła się szeroko i w końcu zaserwowała wnukowi lewy sierpowy. – Posłuchaj mnie, Amirze. Jeśli ożenisz się w ciągu kilku dni, zostawię ci po śmierci mój dom w Deir Zeitun.

Była pewna, że w zamian za dom Amir natychmiast zakocha się we wnuczce Nedy Namour i zapomni to okropne słowo, słowo, którego po arabsku nigdy nie słyszała – tak absurdalne, że w Libanie nawet nie istnieje.

– Na miłość boską, co ja zrobię z domem w Libanie? – spytał Amir.

– Shoo malik?! Co z tobą?! – krzyknęła głośniej, niż oboje się spodziewali. – To nie jest jakiś tam dom w Libanie. To nasz dom w Deir Zeitun. Dom, w którym urodziłam się ja i moja matka, gdzie moja matka wyswatała najlepsze pary, Allah yerhamhum.

Amir zerwał się, gdy na dole rozległ się dźwięk mikrofalówki.

– Przepraszam cię, tayta – rzucił. – Mój quiche jest gotowy.

– Co? – spytała Fatima. To nie jest jedna z potraw, na które sekretne przepisy mu kiedyś podała.

– Gejowskie ciasto – odparł.

Fatima była rozdarta. To przez nią Amir tak dobrze gotuje. Lepiej, żeby nie robił jutro tego glasimole.

– Coś ci przygotuję – powiedziała, sięgając po laskę. – Kiedy umrę, będziesz miał mnóstwo czasu, żeby sobie gotować.

– Tayta, żartowałem – zaśmiał się Amir. – Podgrzewam sobie majederę z soczewicy, którą zrobiłaś. Mam nadzieję, że zjadłaś coś na pogrzebie.

Amir zniknął tak szybko, że nie zdążyła mu nawet powiedzieć, iż na stypie po pogrzebie Selmy Haddad jadła najlepsze mamoule [4], od kiedy wyjechała z Detroit. Nie zdążyła też opowiedzieć o kamiennych stopniach w libańskim domu, po których wchodzi się, by obejrzeć całą dolinę, gdzie pasterze wypasają stada owiec, a parobkowie i gospodarze zbierają brązową pszenicę i czerwone maki.

Na pewno polubi ten dom, chociaż Fatima zabroni mu urządzić go tym całym metalem. Ale jeśli nie wybierze Amira, wybór innego spadkobiercy będzie niemożliwy, nie, kiedy zostało jej tylko kilka dni, a dzieci praktycznie z nią nie rozmawiają.

Fatima zakładała, że większość kobiet, które mają dziesięcioro dzieci i czternaścioro wnucząt, rozmawia z nimi wszystkimi każdego dnia. A tylko połowa jej dzieci dzwoni codziennie. Pozostałe – zaledwie raz czy dwa razy w tygodniu. Za to doskonale relacjonują pogodę. Maszallah, dzięki telefonom od dzieci Fatima wie, jaka jest aura w połowie amerykańskich stanów. Dzisiaj w Detroit było parno, w Waszyngtonie deszczowo, w Nowym Jorku mglisto, a w New Castle lato zaczyna się wcześniej.

Wciąż analizowała mapę USA, gdy brzęk cienkich złotych bransoletek przywrócił ją do rzeczywistości. Hamdoulilah, dzięki Bogu. Czas rozpocząć wieczór. Fatima podniosła wzrok i oto jest – Szeherezada. Dzisiaj kilka minut wcześniej niż zwykle, przysiadła na parapecie, uwodzicielsko dzwoniąc bransoletami, by zwrócić na siebie uwagę.

Tym razem ma na sobie czekoladową tobe z adamaszku i ozdabiany czerwonym haftem perski cienki płaszcz dotykający czubków delikatnych stóp. Fatima rozpoznała wzór bagdadzki. Włosy Szeherezady opadają jak u Fatimy, ale wciąż są kryształowo czarne, jak wtedy, gdy jedenaście wieków wcześniej zakochał się w niej król Szachrijar. Grube rzęsy ma prawie tak długie jak Amir. Zatrzepotała teraz nimi, patrząc na Fatimę.

– Dzisiaj w Houston było czterdzieści stopni – oznajmiła Fatima.

Szeherezada westchnęła, wykazując takie samo zainteresowanie upałem w Houston, jak chwilę przedtem babka komentarzem wnuka o mgle. Wydawało się, że nieśmiertelna także nie jest tego wieczoru w najlepszym humorze.

– Droga pani, inszallah, Bóg chce, albo nie chce, jutro będzie padać albo nie – powiedziała śpiewnym głosem, który bez względu na jej nastrój wydawał się melodyjny niczym piosenka. – Jeśli jutro będzie ładnie, skończę orać, jeśli nie – skończę tkać… Dopóki twoje dzieci wiedzą, jak radzić sobie z pogodą, wszystko będzie dobrze, ya seiti [5]. Dzisiaj wieczorem możemy darować sobie opowieść o temperaturze w ogrodach twoich dzieci i szybciej przejść do mojej historii.

Fatima znowu zaczęła nawijać na palec kosmyk włosów. Pierwszego wieczoru, kiedy Szeherezada – z odsłoniętym biustem, dzwoniąc ozdobami – obudziła ją ze snu, zaniepokoiła się. A było to dziewięćset dziewięćdziesiąt dwie noce temu, wieczorem, w dniu, w którym Fatima wprowadziła się do Amira, by dotrzymać mu towarzystwa. Szeherezada od tamtego dnia wracała co noc, za każdym razem prosząc Fatimę, by opowiedziała jakąś historię ze swojego życia.

– A jeśli nie opowiem ci historii? – spytała Fatima trzeciego wieczoru.

– Wiedzieć, że masz tysiąc jeden nocy, by opowiadać historie, to jednocześnie dar i przekleństwo – odparła Szeherezada. – Jednak gdy kończą nam się opowieści, kończy się nasze życie. Rozumiesz, co mam na myśli?

Fatima nie była hamara, idiotką. Dlatego zrozumiała, że ona, Fatima Abdul Aziz Abdullah, umrze w Los Angeles, w Kalifornii, w USA, gdy Szeherezada odwiedzi ją po raz tysięczny pierwszy. Co prawda nigdy nie czytała Baśni z tysiąca i jednej nocy – nie z własnej winy – ale znała te opowieści na pamięć. Ta kobieta bowiem, Szeherezada, o której bardowie w wioskach od Iranu po Indie snuli opowieści od czasów kalifa Haruna ar-Raszida, była najsłynniejszą opowiadaczką wszech czasów. Przez tysiąc i jedną noc udawało jej się ocalić od ścięcia, urywając historie w najbardziej interesującym momencie. Obiecywała królowi Szachrijarowi, że dokończy opowieść następnego wieczoru, dlatego pozwalał jej żyć, w przeciwieństwie do setek innych kobiet przed nią. Kiedy Szeherezadzie prawie skończyły się historie, król kochał ją już tak bardzo, że nie miał innego wyjścia, jak tylko się z nią ożenić. Mieli troje dzieci.

Fatima wciąż nawijała na palec kosmyk włosów, zirytowana, że gość nie pozwolił jej, jak zawsze, zacząć od opowieści o pogodzie. Może także i ona, pomyślała Fatima, liczy dni i wie już, że mój czas prawie się skończył.

– No, dalej – ponaglała ją Szeherezada. – Opowiedz mi o swoim ostatnim mężu.

Jednak zamiast odpowiedzieć, Fatima wciąż bawiła się włosami.

– Mamy wspomnienia, możemy więc się nimi dzielić. – Szeherezada westchnęła po raz drugi tego wieczoru. – Inaczej Bóg nie dałby nam umiejętności zapamiętywania.

– Nikt nigdy nie był dla mnie lepszy – mruknęła Fatima. Tylko tyle mówiła zawsze o Ibrahimie, ale ta dobroć nigdy nie wydawała się smutniejsza. Potem puściła kosmyk i uśmiechnęła się. – Ale mam dla ciebie dobrą historię.

Fatima zaczęła więc kolejną opowieść o domu w Deir Zeitun. Skończyła dopiero koło północy, a mówiła o żonie hodowcy kurczaków, która ukrywała się w domu Abdul Azizów, aż kury wybaczyły jej, że niechcący nakarmiła je resztkami omletu, i znów gotowe były znosić jajka. Fatima nie zauważyła ziewania Szeherezady i ani razu nie wspomniała o Ibrahimie.

NOC 993

Ibrahim

Trzy dni po tym, jak Ibrahim na dobre przestał jeździć fordem mercury, przypomniał sobie, jak przeczytał kiedyś w „Detroit Free Press”, że w Japonii komunikacja publiczna jest lepsza niż w Stanach Zjednoczonych. Nigdy nie wierzył, że japońskie auta mogą być lepsze, ale nie wątpił, iż tamtejsze rozkłady autobusów – z pewnością.

Bez względu na to, czy drogi były pokryte lodem, czy też panował upał niczym w komorze silnika – tak jak w dzisiejszy wilgotny, ciepły, dzień – autobus linii 285 zawsze przyjeżdżał dokładnie o 18:17. Jedenaście cennych minut później niż w rozkładzie – tym, którego Ibrahim nauczył się na pamięć i według którego funkcjonował. Pozwolił, by zmęczone nogi z pomocą laski wspięły się po schodach do autobusu. Trzeciego i ostatniego autobusu, do którego musiał wsiąść w trakcie siedemdziesięcioośmiominutowej podróży z domu w Dearborn na lotnisko miejskie w Detroit, teraz oddalone już tylko o dziewiętnaście minut.

Kierowca autobusu, Dwayne, wstał i podał Ibrahimowi rękę.

– Jak się pan miewa, panie Ibrahim? – zapytał, jak czynił to w każdą środę i w każdy piątek o 18:17. Dwayne mówił takim ojcowskim tonem zarówno do Ibrahima, jak i do sześciolatki z kucykami, która chwilę przedtem wskoczyła do autobusu.

Ibrahim przez całe życie uchodził za młodszego, niż był w rzeczywistości. Wyglądał na nie więcej niż osiemdziesiąt dwa lata – całkiem nieźle jak na dziewięćdziesięciosześciolatka. Ale nawet osiemdziesiąt dwa to sporo, więc Ibrahim przyzwyczaił się, iż wszyscy zwracają się do niego, jakby był dzieckiem – a działo się tak częściej, od kiedy zaczął nosić aparat słuchowy, czyli od siedemdziesiątych dziewiątych urodzin.

– Dzisiaj szybko nie pojedziemy – rzucił Dwayne, jakby to było coś niezwykłego.

– Co my zrobić, kolego? – odparł Ibrahim i wzruszył ramionami, nieświadomy, że wciąż kaleczy angielski i ludzie wiedzą, że jest nie tylko stary, ale także obcy.

Białe zęby Dwayne’a odcinały się wyraźnie od czarnej skóry – czarniejszej niż wszystkie, które Ibrahim widział w ciągu osiemdziesięciu lat spędzonych w Ameryce, tak czarnej, że kierowca przypominał sudańskich sprzedawców orzeszków, którzy jeździli z wózkami po ulicach Libanu. Jednak Ibrahim, który nie poddał się całkiem starości, miał świadomość, że współczesne czasy są bardzo, bardzo oddalone od jego dzieciństwa, kiedy to razem z siostrami biegał po libańskich górach i szukał świeżych fig na maminy dżem.

Ibrahim zajął miejsce trzy rzędy za plecami kierowcy, unikając kontaktu wzrokowego z jakąś młodą damą z kolczykiem w pępku. Wstała, by zwolnić dla niego miejsce dla niepełnosprawnych, odsłaniając także tatuaż z pacyfką, usytuowany dokładnie w miejscu, które – jak sądził Ibrahim – powinni oglądać wyłącznie matki i mężowie. Odwracając oczy od tatuażu, napotkał wzrok sześcioletniej dziewczynki z kucykami.

– Upuścił pan! – wrzasnęła w jego aparat słuchowy, podając mu list zaadresowany do Fatimy mieszkającej w Los Angeles. W każdą środę i piątek wysyłał bowiem byłej żonie czek. Co prawda nigdy nie prosiła o alimenty, ale uważał, że ma obowiązek je zapewniać. Jednak dzisiejszy list był inny.

– Dziękuję – powiedział. Dziewczynka wzięła matkę za rękę i wpatrywała się w gęste siwe włosy Ibrahima, które nawijał na palec.

Odwrócił się do okna. Autobus Dwayne’a częściej stał, niż jechał. Wtedy Ibrahim zaglądał w okna domów ludzi, którzy właściwie nie zmieniali się między kolejnymi środami i piątkami.

Z powodu zachmurzenia światła zapalano wcześniej niż zazwyczaj, więc Ibrahim tego wieczoru mógł dokładniej przyjrzeć się swoim „znajomym”. Widział nawet obsceniczny film, który oglądał w swoim domku pewien grubas w okolicy trzeciego przystanku. Bez względu na to, co wyrabiały dzikie dziewczyny na ekranie, poruszały raczej serce Ibrahima niż dolne rejony jego ciała. Aktorki z filmów przypominały mu o Dalal, dziewczynie z wioski – tej, którą miał poślubić, tej z dwoma długimi czarnymi warkoczami. Na zawsze pozostała piętnaście lat starsza od Ibrahima, nawet osiemdziesiąt lat później. Jedyne wspomnienie, jakie zabrał do Detroit, to obraz Dalal patrzącej na swoje odbicie w lustrze w sypialni: płakała cicho, rozplatając warkocze, chwilę po tym, jak Ibrahim powiedział jej ojcu, iż nie może poślubić jego córki. Dalal nigdy się nie dowiedziała, że stał wtedy pod jej domem i obserwował ją, rozpalony jej niewinnością.

– Muszę jechać do Ameryki budować samochody – powiedział wtedy obojgu, gładząc wąs nie gęstszy od włosków na górskich figach rosnących koło domu matki. – Zarobię dość pieniędzy, by wybudować nam największy dom we wsi, a wtedy, inszallah, wrócę, będąc godnym, by cię poślubić.

Ta obietnica z upływem lat powoli, prawie niedostrzegalnie, ulotniła się, rozpłynęła w prawdziwym życiu, aż w końcu ból w sercu Ibrahima przypomniał mu łzy Dalal. Przyjechał do Detroit w 1924 roku jako jeden z ostatnich Arabów wpuszczonych do kraju przed wprowadzeniem nowego prawa ograniczającego napływ imigrantów, w szczególności „żółtych”, jak w tamtych czasach często ich nazywano. Trudno byłoby wtedy sprowadzić Dalal do Ameryki. Tak przynajmniej tłumaczył sobie Ibrahim fakt, że nigdy do niej nie napisał.

Ruch ożył na chwilę i autobus dotarł do domu pewnej tlenionej blondynki, siedzącej na schodach w tym samym co zawsze pomarańczowym dresie, dyskretnie zwijającej sobie jointa z gazety. Ibrahim wiedział, co ona robi, bo to samo robił jego syn, który przez wiele lat okłamywał ojca. Tleniona blondynka miała jakieś czterdzieści trzy lata, mniej więcej tyle, ile syn Ibrahima. Dzięki piersi futbolisty i chudym jak patyki nogom przypominała trochę drugą – i ostatnią już – kobietę, którą porzucił. Tamta miała na imię Betsy i była kelnerką. Zaopiekowała się Ibrahimem, gdy przyjechał do Ameryki bez pracy, znając po angielsku tylko trzy słowa – yes, sir i no. Poślubił ją, a potem porzucił – sześćdziesiąt dziewięć lat temu, gdy najlepszy przyjaciel Ibrahima, Marwan, wrócił z pogrzebu swojej matki w Libanie, przywożąc stamtąd piękną, pochodzącą z ich wioski żonę, Fatimę.

– Przychodzi taki czas, kiedy nie chcesz już mieszkać z obcą osobą – powiedział wtedy swojej oddanej pierwszej żonie po dziesięciu latach zupełnie przyzwoitego małżeństwa.

Ibrahim żałował, że Betsy nie krzyczała na niego i nie rzuciła się z pazurami, tylko patrzyła nań przez łzy, w milczeniu. Wtedy myślał po prostu, że mu się upiekło, ale dziś wiedział, że niczym nie odkupi się utraty czyjegoś zaufania. W ciągu ostatnich trzech lat często budził się nagle w nocy, pragnąc przeprosić Betsy. Ale gdy nadchodził świt, nigdy nie próbował jej odnaleźć, zakładając, że już nie żyje, jak dziewięćdziesiąt dziewięć procent ludzi w jego wieku. Przez moment miał nawet nadzieję, że była żona zdawała sobie sprawę, iż była szczęściarą, bo resztę życia – nieważne, jak długą – przeżyła bez niego.

Ibrahim odwrócił wzrok od okna i z wysiłkiem, powoli, uśmiechnął się do małej dziewczynki. Miłe uczucie. Chciał jej powiedzieć, by nie żyła tak długo jak on i nie gromadziła tak wielu wspomnień. Gdyby umarł trzydzieści lat wcześniej, nie doświadczyłby tych wszystkich okropnych rzeczy. Nie miałby także czasu, by rozpamiętywać zło, jakie wyrządził.

Nad ulicą przeleciał samolot, odwracając uwagę małej dziewczynki od wąsów Ibrahima. Zaraz potem pojawił się następny. Samoloty przypomniały Ibrahimowi o jego dziesięciorgu dzieciach, z których wszystkie poza jednym na zawsze uciekły z Detroit. Gdyby wiedział, że w Ameryce, będąc starym człowiekiem, nie będzie miał dzieci, nawet jeśli je miał, nie zdecydowałby się na aż tylu potomków.

Ibrahim nie oczekiwał, że dzieci będą wracały, czy choćby przyjeżdżały w odwiedziny. Właściwie to wystarczyłyby mu okazjonalne rozmowy telefoniczne, na które składały się głównie raporty pogodowe oraz długie chwile ciszy, gdy osoba po drugiej stronie słuchawki próbowała wymyślić jakiś temat, który nie rozzłościłby Ibrahima. Ale on nie miał już w sobie gniewu, a jedynie samotność, tęsknotę za nimi, która przytłaczała go każdej prawie bezsennej nocy.

Może to nie Ameryka zmarnowała jego dzieci, może to wina ich matki? Gdyby Fatima bardziej je dyscyplinowała, może bałyby się odejść na dobre. Ktoś musi być winny, że ich nie ma. Logicznie rzecz biorąc, Ameryka i była żona wydają się najlepszymi kozłami ofiarnymi. Jednak mimo iż Ibrahim tak narzekał na jedną i drugą, żadnej z nich nie opuścił.

– Inszallah – odpowiedziała Fatima, kiedy sześćdziesiąt pięć lat temu poprosił ją o rękę. Ani „tak”, ani „nie”. Inszallah. Jeśli Bóg zechce. Ibrahim już wtedy wystarczająco długo żył w Ameryce, by nauczyć się, iż potrzeba bardziej konkretnych odpowiedzi. Ale teraz, jako mężczyzna, który od wielu lat nie żył w przyjaźni z Bogiem, wiedział już, że inszallah to jedyna dobra odpowiedź na każde pytanie. Wyjdziesz za mnie? Czy figa obrodzi? Czy Tygrysy zdobędą Puchar Świata? Twój syn urodził się, by dokonywać wielkich rzeczy, nie sądzisz? Inszallah. Czasem w życiu pojawia się definitywne „nie”, ale nic nie jest wystarczająco proste, by powiedzieć na pewno „tak”.

– Inszallah, gdy mnie nie będzie w twoim życiu, znów będziesz się uśmiechał – oznajmiła Fatima, trzy lata temu zaskakując go wiadomością o rozwodzie.

Podzielili wszystko dokładnie po połowie, co do centa. Każde dostało po jednym z dwóch fordów mercury (rocznik 1983), chociaż oboje już i tak nimi nie jeździli. Fatima oddała mężowi dokładnie połowę pieniędzy trzymanych na koncie oraz dokładnie połowę z czterdziestu dwóch rodzinnych zdjęć. Ona zabrała wyciskacz do czosnku, on dostał dzbanek do kawy. Ona jedną z lasek należących do jej dziadka, on drugą, tak jak postanowił kiedyś dziadek, by każde miało swoją, jeśli oboje dożyją starości. Fatima zostawiła jabłoń, ale wykopała figowiec, by zabrać go ze sobą. Nalegała, by Ibrahim zatrzymał dom w Detroit. Przypomniał, że przecież należy do niej, ale odparła, iż wciąż ma swój dom w Libanie, nie potrzebuje więc tego w Detroit tak bardzo jak mąż.

Ale Ibrahim chciał tylko, by zostawiła mu swoje włosy. Był przekonany, że fioletowe włosy Fatimy (nigdy nie nauczyła się ich farbować – albo zmywała farbę zbyt szybko, albo zostawiała ją na zbyt długo) wciąż sięgały kolan, tak jak wtedy, gdy się pobierali. Tęsknił za fioletem w swoim życiu.

Autobus w końcu dojechał do zjazdu na lotnisko i mała dziewczynka zaklaskała podekscytowana. Ibrahim miał tu czekać na lot linii KLM numer 6470 z Amsterdamu, tak jak w każdą środę i piątek. Czekał, aż pasażerowie przejdą przez kontrolę celną. Większość z nich to będą Arabowie podróżujący z Libanu i Jordanii przez Amsterdam. Nie byli jego krewnymi, ale gdy szlochali i obejmowali tych, którzy przyjechali ich odebrać, Ibrahim słyszał w tych przesadzonych powitaniach dźwięki obiadu, które pamiętał z dzieciństwa. Czuł zapach wieczornych spotkań matki w ciężkich perfumach przesadnie wystrojonych babć i w pocie młodych mężczyzn, którzy nie wiedzieć czemu nie uznawali dezodorantów, ale jednocześnie kochali się w zachodnich rzeczach, takich jak marlboro i ogłupiająca muzyka bez znaczenia. W pełnych walizkach powiązanych sznurkiem tak, by się nie otworzyły, Ibrahim wyobrażał sobie pudełka z baklawą, ostrożnie powkładane między swetry i płaszcze, które miały się tu przydać.

Ibrahim nie potrzebował „pomocy słuchowej”, jak nazywał aparat, by słyszeć swoje strzelające kości, gdy ciągnął za dzwonek, by zatrzymać autobus. Jeśli będzie miał szczęście, poczuje w hali przylotów jaśmin, który akurat teraz kwitnie w Libanie. A nie, przecież to w sierpniu, prawda? Maj to chyba pora kapryfolium?

Dwayne puścił do niego oko, jak robił to w każdą środę i piątek, kiedy pomagał Ibrahimowi zejść po stopniach autobusu. Ibrahim sprawdził, czy w kieszeni wciąż ma list do Fatimy.

– Salam alejkum, bracie – powiedział powoli Dwayne ojcowskim tonem.

– Wa alejkum as-salam, synu – odpowiedział Ibrahim. Nie chciał psuć pełnej szacunku postawy Dwayne’a, mówiąc mu, że wystarczyłoby powiedzieć „do widzenia”.

– Na razie, bracie – dodał Ibrahim. Próbował udawać „fajnego białasa”, jak mawiał Dwayne. Dzięki temu, jeśli któreś z dzieci albo wnuków przyjedzie w odwiedziny, będzie mógł używać tych samych „tekstów”, których używa jego syn.

Gdy Dwayne odjechał, Ibrahim spojrzał na zegarek. Za piętnaście siódma. Sześć minut spóźnienia. W Japonii z pewnością takie rzeczy się nie zdarzają. Cóż, może samolot także się spóźnił? Inszallah.

Otworzył końcem laski tę samą skrzynkę co zwykle i pozwolił, by list wypadł z jego ręki i wleciał do środka. Ibrahim nie spierał się o rozwód. Zawsze dawał Fatimie wszystko, co chciała, choć ona tego nie wiedziała, bo wiele rzeczy przed nią ukrywał. Zawsze też unikał mówienia jej o tym, o czym nie chciała słyszeć, ale akurat w tym liście tak właśnie zrobił. Choćby z tego powodu cieszył się, że są rozwiedzeni i to nie on, a ktoś inny, będzie musiał przeczytać Fatimie ten list.

Ibrahim pokuśtykał do terminalu. To Ameryka w nim tak go poganiała. Za to tkwiący w środku Arab dziwił się, dlaczego tak się spieszy. W końcu, jak twierdzi Koran Fatimy, wszystko zostało już zapisane, nie ma więc takiej potrzeby. Nie ma potrzeby zastanawiać się, czy dzieci kupiły japońskie, czy może szwedzkie lub niemieckie samochody. Nie ma sensu żałować przeszłości. Ibrahim nie mógł jej zmienić, nawet zanim się jeszcze zaczęła.

Amir

Kawałkiem pity Amir zebrał resztki majedery. Beknął, delektując się jedzeniem drugi wieczór z rzędu. Był przekonany, że soczewica i smażona cebula wrócą, by nawiedzać go w nocy, i przez chwilę był wdzięczny losowi, że sypia sam. Fatima wychowała wnuka na arabskim jedzeniu, ale Amir doskonale wiedział, iż nie są to najlepsze potrawy na randki. Beknął raz jeszcze, dzięki Bogu przestając na moment słyszeć Fatimę, która na górze wciąż mówiła do siebie, jak co wieczór kakofonią dźwięków niepokojąc wnuka.

– Sfinalizowałam rozwód i przyjeżdżam do Kalifornii – oznajmiła mu przez telefon dziewięćset dziewięćdziesiąt cztery dni temu. – Northwest Airlines, lot numer czterysta trzydzieści pięć, gdyby cię to interesowało.

Babka nigdy nie była na zachód od Missisipi i nie określiła nawet dokładnie, gdzie w Kalifornii wyląduje jej samolot. Jednak w ciągu siedmiu godzin, które zajął Fatimie lot do Los Angeles przez Salt Lake City, Amir zdążył sprawdzić szczegóły lotu, zmienić pościel w pokoju gościnnym i zerwać ze swoim chłopakiem, który był również sąsiadem. Amir przyznał się Fatimie do swojej orientacji już dawno temu, choć i tak nie słuchała, ale jej przyjazd dał mu dobrą wymówkę, by zakończyć bardzo przeciętny związek trwający od czterech miesięcy – przynajmniej o trzy za długo.

Porzucony chłopak chciał walczyć o Amira, ale gdy przebiegł przez ulicę, by zanieść torby do swojego domu, czekała tam na niego wiadomość. „Dostałem rolę doktora Graysona”, poinformował wtedy Amira przez komórkę, pokazując mu jednocześnie środkowy palec ze swojego podwórka. Doktor Grayson był głównym bohaterem popularnej opery mydlanej nadawanej w ciągu dnia. Amir jednocześnie poczuł ulgę i rozczarowanie, że jego ostatni eks nie będzie miał czasu na opłakiwanie rozstania. Był też zazdrosny o rolę lekarza.

Zdusił jednak zazdrość i pojechał na lotnisko, by z uśmiechem przywitać babcię. Gdy dotarli do domu, nowa gwiazda telewizji pomachała ze swojego podjazdu, gdzie stał już nowy chevrolet tahoe, którego oglądał w salonie samochodowym już od dłuższego czasu.

– Przystojnego masz sąsiada – zauważyła wtedy Fatima i wskazała poodbijaną hondę civic należącą do wnuka. – Powinieneś jeździć amerykańskim samochodem, jak on.

Następnego dnia był jedenasty września 2001 roku. Gdyby Fatima sfinalizowała swój rozwód dzień później, zapewne nigdy nie przyjechałaby do Los Angeles, a Amir na pewno nie poprosiłby jej, żeby została. Gdy samoloty uderzyły w wieże WTC, Fatima zaczęła krzyczeć ze strachu o swoją córkę Lenę, która mieszkała w Nowym Jorku. Kiedy następnego dnia okazało się, że Lena jest cała, babka zaczęła modlić się za tych, którzy być może przeżyli w gruzach, jednocześnie prosząc Boga, by to jednak nie Arabowie dokonali tego strasznego czynu. Podczas gdy telewizja co kilka minut wciąż na nowo pokazywała tragedię, a wiadomości podawały te same informacje, Fatima utyskiwała:

– Te zwierzęta zmieniły mój islam w śmiertelną pułapkę. – Wskazała ozdobiony masą perłową Koran, którego żadne z nich nie potrafiło przeczytać.

W tym samym czasie, gdy Fatima zaczęła martwić się, jaką zemstę szykują Stany Zjednoczone na Bliskim Wschodzie, Amir postanowił, że babka nie może mieszkać sama. Za bardzo przejmowała się wiadomościami z Bliskiego Wschodu, tak jak za bardzo przejmowała się pogrzebami mieszkańców Los Angeles, których ledwo znała. Ale nie to martwiło Amira, a reakcje ludzi. Przez resztę września i cały październik sąsiedzi, współpracownicy, znajomi, ludzie, którzy zwykle czytali tylko plotkarskie portale i notowania giełdowe, zachowywali się, jakby w wieżach WTC stracili bliskich, jakby ktoś z ich rodziny miał zaraz jechać do Afganistanu, jakby to ich domy pogrążyły się w dymie i śmierci. Zarówno kroki Fatimy, jak i tych ludzi, były teraz ostrożniejsze. Babka przekazała Amirowi wrażliwość na to, co dzieje się na Bliskim Wchodzie, i przerażały go informacje o samobójczych zamachach w tamtym rejonie, ale w zamkniętym kręgu zachodniego Hollywood „bomba” była do tej pory określeniem drinka – porcję whisky wlewało się do szklanki piwa i wypijało duszkiem. Gdy Bliski Wschód należał tylko do niego, Amir czuł się znacznie lepiej, wtedy udane przesłuchanie albo ładna laska sprawiały, że mógł o nim zapomnieć. Ale skoro w Los Angeles nagle mówiono tylko o dobru i złu, czarnym i białym, czy pozostali obywatele amerykańscy – powiedzmy w Detroit – nie mogliby uznać starszej pani z Libanu za niebezpieczną? Podobnie w Libanie większość ludzi uważała, że duża część Amerykanów tam żyjących szpieguje dla CIA. Nie, postanowił, że Fatima zamieszka z nim. Ibrahim nie potrafi jej chronić. A sam nie potrzebuje ochrony, Amir w ogóle o tym nie pomyślał.

Gdy poprosił babkę, by została, skinęła głową na zgodę, ale nie wspomniała o jedenastym września, tylko właśnie o dziadku.

– Teraz, skoro jesteśmy po rozwodzie, nie ma sensu, żebyśmy mieszkali w tym samym mieście – oznajmiła. Potem kazała Amirowi wypisać czek i wpłacić jej pieniądze na konto rodzin ofiar jedenastego września.

– Zaka, czyli jałmużna, to jeden z pięciu filarów islamu – wyjaśniła. – W CNN jakoś o tym nie mówią.

Kilka miesięcy później stwierdziła, że wszystko, co mówią w CNN, to kłamstwo. Zamach tak naprawdę miał być pułapką, a Osama bin Laden amerykańskim agentem, który dał Stanom powód do okupacji Iraku. Tak twierdzili wszyscy na stypie Raszidy Kaldun. Następnego dnia Amir zabrał z pokoju babci telewizor i zgodził się wnieść go z powrotem dopiero wtedy, gdy obiecała, że będzie oglądała wyłącznie sport.

– Musisz zacząć wychodzić z domu – powiedział też. – A chodzenie na pogrzeby to nie to samo.

– Większość życia spędziłam we wnętrzach – oznajmiła. – Nie da się wychować dziesięciorga dzieci, chodząc na przyjęcia. Czy ja wyglądam jak Marylin Monroe?

Minęła połowa 2004 roku i jak wszyscy mu podobni Amir nie był szczęśliwy, że babka wciąż mieszka z nim w najbardziej aktywnej dekadzie jego życia. Jednak lata aktorstwa sprawiły, że udało mu się ukrywać przed Fatimą swoje męki. W końcu to ona nalegała, że zapłaci za jego lekcje gry, choć nie zrobiłaby tego, gdyby wiedziała, po co się uczy.

– Chcę badać gwiazdy – powiedział kiedyś, gdy szukał akurat trenera. Pozwolił też, by wierzyła, że chodzi o gwiazdy na niebie, a nie te w Hollywood, i że szkoli się, by zostać „lekarzem wolnym strzelcem”, jak wyjaśniła to babce matka Amira, Soraja.

Fatima wychowała zarówno wnuka, jak i córkę w tym samym domu w Detroit, choć oczywiście w innych czasach. Soraja tak rzadko bywała w domu, gdy syn dorastał, że to babcia przytulała go do piersi, kiedy budził się w środku nocy, pytając o ojca.

– Cicho, noor hayati, światło mojego życia – mówiła Fatima, a dziadek stawał drzwiach, nie karcąc wnuka za to, że płacze, ale i nie odpowiadając mu. – Twój ojciec nie był zwyczajnym, niemądrym człowiekiem. Kiedyś to zrozumiesz, prawda, Ibrahimie? – W słabym świetle ulicznych latarni ledwo można było dostrzec lekkie wzruszenie ramion.

Wiele lat później Amir wciąż nie znał swojego ojca, ale teraz to on był oparciem dla Fatimy. Zazwyczaj.

– Mój wnuk uważa, że jest brzydszym słowem niż Millie – Allah yerhamha, niech spoczywa w pokoju – kiedykolwiek wypowiedziała! – krzyczała do siebie na górze Fatima, waląc laską o podłogę.

Jezu Chryste. Amir beknął po raz ostatni majederą i wyszedł na dwór, żeby podlać trawnik i ogródek. Wiedział, że to ani bardzo gejowskie, ani bardzo arabskie, ani kalifornijskie, samemu uprawiać i podlewać ogród, skoro można za grosze kogoś do tego zatrudnić. Ale tkwił w nim środkowy zachód i lata spędzone w ogrodzie Fatimy. Odkąd z nim zamieszkała, to do ogrodu najczęściej uciekał Amir od rozmów babki z samą sobą. Na szczęście – nie tak jak w Detroit – tu trzeba było dbać o zieleń przez cały rok, zawsze miał więc wymówkę, by wyjść z domu.

W ogródku przed gankiem Amir posadził róże, jaśmin i aautre, tak jak Fatima jeszcze w Detroit. Eukaliptus rósł tu już przedtem, ale obok przesadzili mały figowiec, który przywiozła babka. Amir bardzo o niego dbał, tak jak robiła to – odkąd sięgał pamięcią – Fatima.

Gdy podlewał figowiec, zauważył nowego SUV-a marki GMC Yukon zaparkowanego przed domem jego ekschłopaka, gwiazdy seriali. Na miłość boską, ten palant kupił nowy samochód, nie musząc sprzedawać poprzedniego, który wciąż stoi na podjeździe i wciąż jest o dziesięć lat młodszy od hondy Amira.

– Dupek! – wrzasnął Amir w stronę domu byłego, jakby to jego porzucił mydlany aktorzyna, a nie odwrotnie. Wyjął pocztę, z hukiem zatrzasnął skrzynkę i wrócił do domu, gdzie Fatima na piętrze wciąż mówiła do siebie.

Pierwsza przesyłka okazała się obdartą kopertą z Detroit. Oczywiście od Ibrahima. W środku będzie czek, który Amir nazywał „cichą forsą” – czek na dziesięć dolarów, mający wynagrodzić zimne milczenie dziadka przez większość dwudziestodziewięcioletniego życia wnuka. Mimo to było lepiej, kiedy Fatima mówiła do dziadka, a nie do siebie. Ostatnio Ibrahim w ogóle zniknął z pola widzenia. Dosłownie. Na blacie obok komputera Amira stało zdjęcie Fatimy w ślubnej sukni – ale bez małżonka.

Przyszło też kilka czeków od różnych ciotek. Dobrze. Czasami utrzymanie Fatimy sporo kosztuje. Amir przypuszczał, że dzieci oczywiście kochają matkę, ale nie wiąże się to bynajmniej z pragnieniem, by z nimi zamieszkała. Dlatego przyjmując ją do siebie, wnuk stał się swego rodzaju świętym – finansowanym i nigdy nie krytykowanym.

Amir jeszcze raz przeczytał e-mail, który zaczął pisać poprzedniego wieczoru.

Drodzy krewni Fatimy,

Mam nadzieję, że ten 141. tygodniowy raport znajdzie Was w dobrym zdrowiu. Dzisiejszy dzień w Los Angeles zaczął się mglisto, ale zakończył słońcem i pogodą. Dziękuję tym z Was, którzy przysłali nam czeki. Wykorzystałem te pieniądze, by kupić taycie nowe „dalekie” okulary, jak je nazywa. Z „bliskimi” wszystko w porządku. Z nią też. Włączyła się w serię arabskich pogrzebów w Los Angeles i przynajmniej raz lub dwa razy w tygodniu wychodzi, by złożyć komuś kondolencje. Wciąż co wieczór mówi do siebie, opowiada o wioskach w Libanie, sułtanach i królach Persji. Co wieczór też słyszę opisy pogody w Waszych miastach, które powtarza po arabsku:-).

Pozdrowienia, Amir.

Kliknął „wyślij”, dostarczając tym samym kolejną radosną wiadomość dwudziestu trzem krewnym, z którymi – gdyby nie Fatima – nie miałby żadnego kontaktu. Zanim się tu wprowadziła, Amir nie miał nawet tych nazwisk na liście świątecznych kartek, a przecież korzystał z każdej okazji, by pochwalić się robionymi przez siebie pocztówkami. Każdego roku naklejał na nie swoje zdjęcie z planu najbardziej znanego filmu, w którym dostał rolę od czasu poprzedniego Bożego Narodzenia.

Gdy zadzwonił telefon, Amir przestał słyszeć Fatimę.

– Jutro masz przesłuchanie w CBS. O dziewiątej rano! – wrzasnęła do słuchawki Darcy Dagrout, jego agentka. – Przyklej superdługą brodę. Bez wąsów.

– Rany boskie, mam dość przesłuchań do ról terrorystów – jęknął Amir.

– Hej, Osama, nie pochlebiaj sobie! – krzyczała agentka. – Jest bardzo dużo podobnych castingów, na które cię nie zapraszają. A, chłopcze, to przesłuchanie do roli nowojorskiego taksówkarza. Zapomnij o swoim hollywoodzkim szyku. I nie wkładaj żadnych jedwabi. Jeśli pomyślą, że jesteś gejem, przestaną cię zapraszać nawet do ról terrorystów.

– A nie wydaje ci się, że Osama i ci wszyscy kolesie ukrywający się w jaskiniach to też trochę gejowskie? – spytał Amir.

– Próbujesz się wymądrzać? Nie rób tego jutro – ostrzegła Darcy. – Masz być taksówkarzem, a w nich nie ma niczego mądrego.

Przez Fatimę, która cały czas uderzała laską w podłogę, Amira zaczęła boleć głowa.

– Darcy, byłbym doskonałym lekarzem – zasugerował, myśląc, że nawet gdyby został ze swoim eks, i tak nigdy nie pozwoliłby mu pomagać w opiece nad Fatimą, szczególnie po tym, jak nieprzekonująco grał rolę lekarza w telewizji.

– W operach mydlanych ciągle szukają przystojnych lekarzy. No a Omar Sharif? Słyszałem, że Warner Bros. kręcą o nim film. Kiedyś grał lekarza.

Ale Darcy już się rozłączyła.

Ludzie w SUV-ie

Kiedy Amir wrócił do domu, dwoje ludzi od stóp do głów ubranych na czarno wyjrzało przez przyciemniane szyby GMC. Żadne z nich nie przypominało byłego kochanka Amira – gwiazdy oper mydlanych, a w SUV-ie pełno było sprzętu fotograficznego i najróżniejszych obiektywów.

– Widzisz, jak sobie od niechcenia zawołał „dupek”, tak na głos? – Mężczyzna w czerni coś zanotował.

– Nigdy nie miałeś złego dnia? – westchnęła kobieta.

– Hej, to ty od lat opowiadasz, że powinniśmy używać naszych talentów paparazzi do bardziej szlachetnych celów.

– Nie jestem pewna, czy szpiegowanie pod to podchodzi – odparła kobieta. – Mówiąc to, myślałam raczej o wyjeździe na safari i zrobieniu superfantastycznych i oryginalnych zbliżeń lwów albo czymś podobnym. Przynajmniej byłoby romantycznie.

– „Szpiegowanie” to bardzo nieprzyjemne określenie – powiedział mężczyzna, ignorując uwagę o romantyzmie. – Słuchaj, mamy trop, i każdy trop musimy sprawdzić. Tak robi FBI.

– Ale my nie jesteśmy z FBI – zauważyła. – I co to niby za trop – gwiazdor telenoweli, który nie chciał, żebyśmy za nim jeździli, więc napuścił nas na swojego sąsiada.

– Nie zrobiłby tego, gdybyś nie oświadczyła, że masz w życiu lepsze rzeczy do roboty niż łażenie za nim.

– A co miałam powiedzieć? – jęknęła. – Chciał rozwalić mój aparat.

– Słuchaj, z obywatelskiego obowiązku pomagamy FBI, czekając na jakiś ślad. Jeśli niczego na niego nie znajdziemy, może przynajmniej zarobimy kilka dolców od „Enquirera” za sfotografowanie tego aktorzyny z właśnie adoptowanym dzieckiem albo chłopakiem – bo tego akurat możemy być pewni.

Kobieta w czerni znów westchnęła.

– No dobra. Jeśli ten Amir jest równie dobrym terrorystą co ogrodnikiem, nie zmarnujemy dnia.

– I zemsta na tych, którzy nie szanują naszej pracy, będzie słodka – dodał mężczyzna.

Fatima

Szeherezada tego wieczoru miała na sobie jeszcze więcej złota niż poprzednio, gdy Fatima opowiadała historię swojej kuzynki Samiry, która w wieku sześciu lat straciła wzrok (ale nie słuch), gdy spojrzała na starą kobietę bez ucha, a także więcej niż poprzedniego wieczoru, gdy mówiła o żonie hodowcy kurczaków w Deir Zeitun.

Blask biżuterii sprawiał, że Fatimę bolały oczy bez względu na to, czy założyła okulary: rubiny i diamenty na prawie wszystkich palcach, obręcze zwisające z uszu, złote i szmaragdowe bransolety aż po same łokcie.

– Masz na sobie więcej biżuterii niż beduińska panna młoda w dzień ślubu – narzekała.

– Ibad e sher, nie wywołuj wilka z lasu, jedno małżeństwo mi wystarczy – odparła Szeherezada. – A ty i twoi dwaj mężowie?

– Powiedz mi, w jaki sposób umrę – poprosiła Fatima. – Będę w dobrej formie aż do ostatniej, tysiąc pierwszej nocy? Możesz mi powiedzieć, zniosę wszystko. Już za późno, żebym miała być kaleką czekającą na śmierć. Chcę tylko wiedzieć, czy mam przed sobą zdrowe dni i mogę skupić się na znalezieniu Amirowi żony i kogoś, kto odziedziczy mój dom w Libanie.

– Pozwól swoim dzieciom załatwić te sprawy – zasugerowała Szeherezada.

– Chcesz powiedzieć, że nie dożyję dni w spokoju? –niepokoiła się Fatima.

– Choć raz opowiedz mi ciekawą historię, to może ci powiem. – Nieśmiertelna puściła oko.

– Dobrze. Znam… Opowiadałam ci kiedyś, jak ja i moi awlad aami, wszyscy kuzyni, próbowaliśmy pomalować dom sokiem z granatów?

– Tak, tak, granat, mój ulubiony boski owoc. – Szeherezada ziewnęła i przeciągnęła się. – Plamy nie zeszły nawet po zimowych burzach i nieprzerwanych deszczach.

Fatima opowiedziała Szeherezadzie dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy historie o tamtym domu: jak kuzynkę Najwę użądliło dwadzieścia pszczół z uli ojca Fatimy i dziewczyna zrobiła się słodsza niż miód; jak do drzwi zapukał handlarz z Damaszku zakochany w jej ciotce, którą namówił, żeby go poślubiła w zamian za wszystkie perfumy, jakie miał w wózku; o tym, jak wuj wjechał na górę pierwszym w wiosce samochodem i wszyscy przyglądali się, schowani w pszenicy, gdzie ukrywa się osioł albo koń; jak babka zaaranżowała siedem małżeństw w ciągu jednego gorącego lipca, a ze wszystkich narodzili się pierworodni synowie. Te wydarzenia miały miejsce podczas pierwszych siedemnastu lat życia Fatimy, wtedy bowiem po raz ostatni widziała i Liban, i rodzinny dom.

Szeherezada zeskoczyła z parapetu i usiadła obok Fatimy na łóżku.

– Ya seit el beit, pani domu – prosiła. – Wahayat deen el-nebi, w imię religii proroka, miałaś dwóch mężów, urodziłaś dziesięcioro dzieci. Przecież coś musiało się wydarzyć w ciągu tych ostatnich sześćdziesięciu ośmiu lat? Ospa wietrzna?

– Nie opowiadałam ci nigdy o tym tygodniu, w którym pięciu farmerów chcących coś podkraść uwięzło w jesiennej winorośli mojego dziadka – przypomniała sobie Fatima.

Szeherezada westchnęła i przesunęła palcem po pełnych wargach.

– Opowiedziałaś mi historie miłosne z Deir Zeitun, o miłości nieodwzajemnionej, zakazanej, przeklętej, ale nie opowiedziałaś mi o swojej własnej.

– Nie mam historii miłosnej. – Fatima wzruszyła ramionami.

– Oczywiście, że masz – orzekła Szeherezada. – Nie można żyć tak wiele lat bez miłości. Być może trwała ona tylko chwilę, a może wciąż żyje, ale miłość – pamiętana czy też istniejąca – musi karmić nasze serce, by nie przestało bić.

Fatima bawiła się kosmykiem włosów.

– Powiedz mi na przykład, jak to było kochać się z Ibrahimem? – poprosiła Szeherezada. – Z czasem robiło się lepiej czy gorzej?

Fatima wymierzyła Szeherezadzie policzek tak mocny, że aż zatrzęsły się dzwonki na jej pasku.

– Ya bint al-sharaa! – krzyknęła. – Zwykła ulicznica!

– Jak śmiesz! – Szeherezada odwzajemniła uderzenie. – Od kiedy śmiertelnicy są tacy wstydliwi? W komnatach mojego pałacu uprawiano miłość z dumą i…

Fatima odwróciła się do Szeherezady plecami, by ta przestała mówić.

– Przysięgam na serce mojej matki, kiedy przypomnisz sobie miłość, wróci pragnienie opowiadania o niej, a może i samo uczucie – obiecywała Szeherezada. – Zacznę linijką jednej z moich własnych opowieści, a potem ty będziesz mówiła dalej… Yallah, zacznijmy więc… Poślubię jedynego mężczyznę, który opowie mi historię, której początek jest niemożliwy, a koniec nieprawdziwy… Yallah, kontynuuj.

Fatima znów nawijała na palec kosmyk fioletowych włosów.

– Czekam – zachęcała Szeherezada.

– Mogę zapalić papierosa? – spytała Fatima.

– Palenie przedwcześnie postarza.

Fatima dotknęła palcami swojej pomarszczonej twarzy.

– Mam osiemdziesiąt cztery lata. „Przedwcześnie” już dawno minęło.

– Ale spójrz na mnie: tysiąc sto dwadzieścia osiem lat i ani jednej zmarszczki – chwaliła się Szeherezada.

– Jesteś nieśmiertelna, to co innego – przypomniała Fatima.

– A ty masz osiemdziesiąt pięć.

Fatima przestała się krzywić, co chyba zadowoliło rozmówczynię.

– Opowiadaj – zażądała Szeherezada.

– A jeśli Amir się nie ożeni i nie weźmie mojego domu, to kto? – zmartwiła się Fatima.

– Nie znajdziesz odpowiedzi, jeśli wciąż będziesz sobie w nim wyobrażała dawno nieżyjących ludzi – tłumaczyła Szeherezada. – Bóg dobrze wie, jakie kłamstwa kryją się w starych opowieściach od dawna nieżyjących ludzi i dawno minionych czasów. My nie. My musimy patrzeć na przeszłość, która wciąż się rozwija. Tam leży odpowiedź na pytanie, jakie jest przeznaczenie twojego domu. Zanim urodziły się dzieci, był już ich ojciec. Od niego więc zacznijmy.

Według chromowanego zegara Fatima przez następne trzydzieści sekund nawijała włosy na palec. Potem puściła kosmyk i poprawiła na ramionach różowy szlafrok.

– Pomóż mi wstać. Chcę ci coś pokazać.

– Tylko jeśli wiąże się to z opowieścią.

– Czyż nie spędziłam ostatnich dziewięciuset dziewięćdziesięciu trzech wieczorów, opowiadając ci moje historie? – spytała Fatima.

– Mówię o takiej, która przyprawi mnie o dreszcz. Seksownej, namiętnej i soczystej.

Fatima udawała, że nie dosłyszała tych przymiotników, ale niestety ugrzęzły na dobre w jej głowie. Wskazała laskę, którą Szeherezada podniosła i niechcący uderzyła nią o łóżko.

– Hej, uważaj – skarciła ją Fatima. – Zrobił ją mój dziadek. Był najlepszym…

– …laskarzem w całym Libanie. Tak, wiem, już mi opowiadałaś tę historię. No chodź, ya ikhtiyara, stara kobieto.

Szeherezada podała jej laskę.

– Bądź dla mnie miła – nalegała Fatima. – Przez ciebie tracę wiadomości sportowe na kanale jedenastym. A mieli mówić o naborze NFL, który odbywa się w tym tygodniu. Chcę wiedzieć, kto będzie grał na nowym stadionie Lwów, zanim pójdę do nieba.

– Bardzo jesteś pewna tego, gdzie trafisz z tego świata – zauważyła Szeherezada i wzięła starszą kobietę pod rękę. Razem prawie bezgłośnie zeszły do holu, z wyjątkiem stukania laski, aż Fatima zatrzymała się przed drzwiami i gestem nakazała Szeherezadzie je otworzyć. Ta westchnęła, widząc, co jest po drugiej stronie. – Jaki gość chciałby mieszkać w takim miejscu?! – wykrzyknęła.

Fatima westchnęła. Całe to szkło i metal Amira, mimo że obrzydliwe, zawsze lśniły. Ale w tym pomieszczeniu nic się nie błyszczało.

Szeherezada uderzyła idealnie pomalowanym na czerwono paznokciem u stopy w jeden z kilkunastu kartonów i syknęła z bólu.

– Twój Amir jest tak doskonały, jak wielu wiecznych kawalerów, zwykle bardziej uporządkowanych niż kobiety, z którymi się żenią – zauważyła. – Ale to… Kiedyś opowiadałam bajki synowi sułtana, który wyrzucił wszystkich służących, a jednak jego pałac był czystszy niż to miejsce.

– To są moje pudła przywiezione z Detroit. Bałagan nie jest winą Amira – wytłumaczyła Fatima. – Powiedziałam mu, żeby niczego tutaj nie dotykał.

Szeherezada podniosła duży drewniany kij.

– Mówiłam, nie dotykaj! – krzyknęła Fatima głosem tak mocnym, że zdziwiona Szeherezada natychmiast upuściła kij baseballowy. Potoczył się po podłodze i uderzył w stos krzywo ustawionych pudeł, zrzucając to leżące najwyżej – karton po blenderze marki Oster. Wysypało się z niego mnóstwo małych białych tubek. Szeherezada schyliła się i otworzyła kilka na chybił trafił, by ujrzeć popękane i wyblakłe róże i fiolety.

– To moje próbki z czasów, gdy pracowałam w Avonie – wyjaśniła Fatima. – Trzymam je od czterdziestu dwóch lat, na wypadek gdybym potrzebowała dodatkowej gotówki. Ale nie musiałam wychodzić i ich sprzedawać. Bogu niech będą dzięki, hamdoulilah, Amir i ja mamy dość pieniędzy.

Fatima powoli przykucnęła, a potem uklęknęła przed drewnianą skrzynią, wdychając zapach cedrowego drewna.

– O to chodziło. – Uśmiechnęła się. Sięgnęła do kieszeni różowego szlafroka, ale przypomniała sobie, że zapomniała zarówno swoich „bliskich”, jak i „dalekich” okularów. Ya Allah. – Chodź, chodź – przywołała Szeherezadę. – Czy drewno wciąż ma kolor czarnego miodu?

Dłonie Fatimy delikatnie dotykały i głaskały wieko skrzyni. Położyła głowę na chłodnym drewnie, pozwalając, by fioletowe włosy całkiem ją przykryły.