Michel Cohen

Dziecko od A do Z

Poradnik dla nowoczesnych rodziców

Przekład: Piotr Art i Hanna Turczyn-Zalewska

Tytuł orfyginalny:

The New Basic A-to-Z Baby and Child Care for the Modern Parent

Copyright © 2004 by dr Michel Cohen

First published by Harper Collins

Copyright © for the Polish edition by

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., Warszawa 2015

All rights reserved

Redaktor inicjująca:

Magdalena Gołdanowska

Kompleksowe opracowanie projektu: Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

Zespół w składzie:

Tłumaczenie: Piotr Art i Hanna Turczyn-Zalewska

Konsultacja: lek. med. Katarzyna Murawska

Redakcja: Beata Wieseń

Korekta: Magdalena Grela-Tokarczyk

Skład i łamanie: Robert Walczyński

Projekt graficzny okładki: Krzysztof Rychter

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN: 978-83-280-2331-4

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

Dedykacja

Dlaczego ta książka jest potrzebna

A

ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi)

Adopcja

Agresja fizyczna

Akcesoria do łóżeczka

Aklimatyzacja w przedszkolu

Alergie na leki

Alergie oddechowe

Amblyopia (leniwe oko)

Antybiotyki

Apteczka

Aspiratory do nosa

Astma

Autyzm

B

Badania przesiewowe

Badania słuchu

Becikowanie

Biegunka

Bliźnięta

Borelioza

Bóle brzucha

Bóle gardła

Bóle głowy

Bóle karku

Bóle stawów

Bóle wzrostowe

Brodawki wirusowe i mięczak zakaźny

Bródka

Budowa ciała

C

Chodzenie

Chodzik

Choroba lokomocyjna

Choroby skórne u niemowląt

Chrapanie i bezdech śródsenny

Chusteczki dla niemowląt

Chusty do noszenia niemowląt i nosidełka

Ciągnięcie się za ucho

Ciemiączko

Ciemieniucha

Czkawka

D

Daltonizm

Dentysta

Depresja poporodowa

Dezynfekowanie

Dieta wegetariańska

Dołki nad kością ogonową

Drenaż jamy bębenkowej

Drgawki gorączkowe

Drobne przekąski

Drzazgi

Drzemki

Dyscyplina i wyznaczanie granic

Dziąsła

Dzielenie się

E

Egzema

Etapy rozwoju

F

Fluor

Foteliki samochodowe

G

Gazy

Gorączka

Grupa krwi

Grypa

Gryzienie

Grzybica woszczynowa

Gwałtowne ruchy kończyn

H

Humory

I

Infekcje dróg moczowych

Infekcje oka

Infekcje przewodu pokarmowego

Infekcje ucha

Integracja sensoryczna

J

Jajka

Jądra

Jąkanie

Język

Język migowy

K

Karmienie butelką

Karmienie piersią

Karmienie piersią a dieta

Karmienie piersią a leki

Karmienie pokarmami stałymi

Kaszel ostry

Kaszel przewlekły

Kaszki zbożowe

Kąpanie

Kolana koślawe

Kolka jelitowa

Konsultanci laktacyjni

Kosmetyki nawilżające skórę

Koszmary senne i lęki nocne

Kości

Kozie mleko

Krew

Krew pępowinowa

Kręcz szyi

Krup

Krwawienie z nosa

Kształt głowy

L

Leki na katar

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

Leżenie na brzuchu

Lęk separacyjny i lęk przed obcymi

Lęki

Liszajec zakaźny

Łóżko rodzinne

Łzawienie

M

Masaż

Masło orzechowe

Masturbacja

Migdałki gardłowe

Migdałki podniebienne

Mleko krowie

Mleko matki a mleko modyfikowane

Mleko modyfikowane

Moczenie nocne

Mononukleoza

Mruganie

Mycie rąk

Mycie zębów

Mydło

N

Nadwaga

Nadwrażliwość pokarmowa

Nagła śmierć łóżeczkowa

Napady furii

Nawilżacze powietrza

Niemowlę na spacerze

Nieprawidłowa masa ciała

Nieprawidłowy chód

Nieprzyjemna woń z ust

Niezdarność

Nogi

O

Obrzezanie

Obrzmienie piersi u dziecka

Obuwie

Ochrona przed słońcem

Oczy

Odbijanie

Oddychanie

Odmowa ssania mleka z butelki

Odmowa ssania piersi

Odstawienie od butelki

Odstawienie od piersi

Okłady z lodu

Oparzenia

Oparzenia słoneczne

Opryszczka wargowa

Ospa wietrzna

Owsiki

P

Paciorkowcowe zapalenie gardła

Paznokcie

Penis

Pępowina

Picie wody

Picie z kubka

Pieluszki

Pieluszkowe zapalenie skóry

Pleśń

Pleśniawki

Płonica

Płyny do kąpieli

Pływanie

Pochwa

Podrażnienie skóry na szyi

Podróże samolotem

Podróżowanie po krajach egzotycznych

Podwichnięcie Chassaignac

Pokarmy dla dzieci

Pokrzywka

Pora na prawdziwe łóżeczko

Pora snu

Pory snu i karmienia

Postępowanie w chorobie

Pozycja podczas snu

Problemy z karmieniem piersią

Próchnica zębów

Przekręcanie się na bok

Przeziębienie

Pszenica

R

Raczkowanie

Refluks

Rodzeństwo

Rodzicielstwo bliskości

Rozwój mięśni

Rozwój mowy

Rtęć

Rumień zakaźny

S

Sen

Siadanie

Siatki centylowe

Sine dłonie i stopy

Skala Apgar

Skaleczenia

Smoczki

Soja

Sok jabłkowy

Spanie z dzieckiem

Ssanie kciuka

Ssawka

Stolec

Stopy

Stymulowanie rozwoju

Syropy na kaszel

Szczepienia ochronne

Szkoła rodzenia

Ś

Ściąganie mleka laktatorem

T

Temperatura otoczenia

Termometry

Tiki

Tolerancja hałasu

Trucizny

U

Ubytki zębów

Uczenie korzystania z toalety

Uderzanie głową

Ugryzienia

Ukąszenia i użądlenia przez owady

Ulewanie

Urazy głowy

W

Wapń

Wcześniak

Węzły chłonne szyjne

Wielojęzyczne środowisko

Witaminy

Wizyty u lekarza

Włosy

Woda z kranu

Woskowina

Wózki spacerowe

Wstrzymanie oddechu

Wszy głowowe

Wybredne dziecko

Wydmuchiwanie nosa

Wydzielina w oku

Wymioty

Wzrost

Z

Zaburzenia mowy

Zakrztuszenie

Zapalenie oskrzeli

Zapalenie oskrzelików

Zapalenie płuc

Zapalenie ucha zewnętrznego

Zapalenie wyrostka robaczkowego

Zapalenie zatok

Zaparcia

Zaparcia nawykowe

Zatrucie ołowiem

Ząbkowanie

Zdjęcia rentgenowskie

Zęby

Zgrzytanie zębami (bruksizm)

Złamanie kości obojczykowej

Złamanie nosa

Zmiany na powiekach

Znamiona na skórze

Znieczulenie

Zwichnięcie stawu biodrowego

Zwierzęta domowe

Zwiększony apetyt

Ż

Żelazo

Żłobek

Żółtaczka

Zakończenie

O autorze

Podziękowania

Nota od wydawcy

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Moim rodzicom,

którzy dali mi życie i nauczyli mnie, jak się nim cieszyć

Benowi i Leli,

którzy byli moją inspiracją

Mojej miłości, Jeannie,

bez której nie byłoby tej książki

oraz radościom mojego życia,

Abeline, Norze i Fanny

Dlaczego ta książka jest potrzebna

Wyobraźmy sobie książkę, która zawiera proste i wiarygodne informacje na temat opieki nad dziećmi – taką, która traktuje nas jak dorosłych i dostarcza dokładnie takiej wiedzy, jaka jest nam potrzebna. Wyobraźmy sobie książkę, która proponuje mniej restrykcyjne podejście do opieki pediatrycznej i sprzeciwia się nadużywaniu medykamentów; krótko mówiąc, książkę, która nie doprowadza nas do szaleństwa, gdy – jako świeżo upieczeni rodzice – usiłujemy przetworzyć wszystkie dostępne informacje, aby podjąć właściwą decyzję.

Dziesięć lat temu rozpocząłem praktykę pediatryczną w dzielnicy Tribeca na Dolnym Manhattanie. Moim celem było zaoferowanie dzieciom możliwie najlepszej opieki medycznej, pozbawionej jednak wszelkiej zbędnej interwencji. Mając do czynienia z tysiącami rodziców, którzy odwiedzali mnie wraz ze swoimi pociechami, wypracowałem sobie filozofię, która jest ideą przewodnią tej książki: mniej leków to często najlepszy lek.

Opieka zdrowotna wchodzi w nową erę. Z jednej strony technika sprawia, że możliwy jest ogromny postęp w metodach leczenia, ale z drugiej następuje powrót do podstawowej myśli przysięgi Hipokratesa: „Po pierwsze, nie szkodzić”. Powoli, lecz nieustannie, pacjenci i lekarze uświadamiają sobie, że nie ma potrzeby stosowania leków w wypadku wszystkich chorób. Nie każdą gorączkę trzeba zbijać, jeśli pomaga ona zwalczać wirusa. Nie każdy kaszel trzeba powstrzymywać, jeśli dzięki niemu oczyścimy drogi oddechowe. Nie każda infekcja bakteryjna musi być zwalczana silnymi antybiotykami, jeśli organizm ma okazję pokonać ją samodzielnie, a tym samym wzmocnić swoją odporność. Ten nowy sposób myślenia jest szczególnie uzasadniony w odniesieniu do dzieci, które z natury są bardzo delikatne. Większość chorób dziecięcych ma łagodny przebieg i ustępują same. Należy uważnie obserwować objawy, ale szanować naturalne mechanizmy obronne organizmu i unikać niepotrzebnych czy wręcz szkodliwych interwencji.

Dziecko od A do Z jest owocem dziesięciu lat mojej praktyki pediatrycznej, wychowania trójki dzieci oraz doświadczeń spoza medycyny. Na stronach tej książki – opracowanej w wygodnej formie alfabetycznego leksykonu – czytelnicy znajdą omówienie ważnych zagadnień z zakresu medycyny i rozwoju dziecka, z jakimi mogą się spotkać w trakcie opieki nad własnym maleństwem. Aby jakoś przybliżyć ten ocean informacji, wprowadziłem dwójkę fikcyjnych pacjentów: niemowlę, dziewczynkę imieniem Lucy, i trochę starszego chłopczyka, Jimmy’ego. Po przeczytaniu tej książki, gdy staniemy w obliczu konkretnej sytuacji, będziemy od razu wiedzieli, czy powinniśmy się martwić, czy nie. Lektura dostarczy informacji, w jakich sytuacjach trzeba aktywnie interweniować, a kiedy lepiej będzie, jeśli sobie odpuścimy. Nauczymy się także ignorować mity, które zakłócają sensowny osąd sytuacji. Mam nadzieję, że książka pozwoli rodzicom zdobyć się na nieco luźniejsze podejście do rozmaitych dziecięcych dolegliwości.

A

ADHD¹ (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi)

[patrz też: Dyscyplina i wyznaczanie granic]

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest to termin medyczny, za pomocą którego określa się dzieci nadaktywne i impulsywne, mające trudności ze skupieniem i koncentracją. Choroba ta i jej przyczyny są jeszcze słabo poznane. Badacze starają się znaleźć powiązanie z zaburzeniami funkcjonowania mózgu, ale jak na razie nie są w stanie sformułować rozstrzygających wniosków.

Osobiście uważam, że ADHD jest zarówno zbyt pochopnie diagnozowane, jak i leczone. Wiele dzieci, które nie mają ADHD, jest impulsywnych i źle znosi frustrację. Korzenie tego stanu rzeczy mogą sięgać wczesnego dzieciństwa, gdy starsze niemowlę nie zdoła nabyć umiejętności właściwego radzenia sobie z frustracją i wyczucia ograniczeń. Kluczową rolę odgrywają tutaj rodzice – niespójna reakcja na frustracje podrastającego niemowlęcia może sprzyjać rozwojowi nieprawidłowych reakcji. Dzieci są wówczas tak zajęte sprawami samokontroli, że tracą zdolność skupiania się na innych kwestiach, takich jak zajęcia oraz zadania szkolne albo zabawa. To może prowadzić do niskiego poczucia własnej wartości oraz utraty radości życia, co z kolei wzmaga impulsywność. Zbyt często takie dzieci kończą z błędną diagnozą i są leczone na ADHD. Takie pochopne zaklasyfikowanie sugeruje, że np. problemy Jimmy’ego wynikają z niewłaściwego funkcjonowania jego mózgu, a nie z nieporozumień na linii rodzice – dziecko i braku dyscypliny.

Leczenie prawdziwego ADHD polega głównie na stosowaniu stymulatorów mózgu (najpopularniejszy jest Ritalin, czyli metylofenidat, na rynku polskim dostępny pod nazwą Concerta lub Medikinet), które jednak nie leczą choroby, tylko pomagają dziecku skupić się i uspokoić. Nie wiemy dokładnie, dlaczego i do jakiego stopnia działają te leki. Trudno je badać, ponieważ początkowa diagnoza ADHD jest dość subiektywna, a postępy w leczeniu trudne do zmierzenia. Bada się też działanie innych grup substancji, takich jak antydepresanty, ale obecnie jest za wcześnie na ocenę ich skuteczności.

Z mojego doświadczenia wynika, że w wypadkach prawdziwego ADHD leki skutecznie zmieniają zachowanie dziecka już na samym początku ich stosowania. Koncentracja poprawia się szybciej, niż zmniejszają się impulsywność i nadaktywność, są to bowiem zjawiska powiązane: gdy dziecko jest w stanie lepiej się skupić, jego zwiększone poczucie własnej wartości prowadzi do zmniejszenia impulsywności. Dzieci na ogół dobrze tolerują leki przeciw ADHD. Nieliczne, krótkotrwałe skutki uboczne – jak wzmożony apetyt, tiki nerwowe i bezsenność – można łatwo kontrolować, po prostu zmniejszając dawkę. Skutki długoterminowe są równie niewielkie – przynajmniej w wypadku Ritalinu, który stosuje się już od wielu lat.

Większość dzieci z ADHD wyrasta na zrównoważonych dorosłych. Dzięki właściwemu wsparciu uczą się koncentrować i potrafią wybrać zajęcia odpowiadające ich umiejętnościom i zdolnościom.

Jeszcze jedno: szacuje się, że aż 5% amerykańskich dzieci² wykazuje oznaki ADHD – jest to duży wzrost w porównaniu ze stanem sprzed dziesięciu lat. Firmy farmaceutyczne nie narzekają z tego powodu – choć oczywiście utrzymują, że robią tylko to, co takie firmy robić powinny, czyli pomagają leczyć nowo odkryty problem. Jest oczywiste, że leczenie ADHD stało się intratnym biznesem. W czasopismach medycznych znajduję mnóstwo reklam leków przeciw ADHD, a ich celem jest wpływanie na lekarzy, by nie oszczędzali na receptariuszach. Osobiście uważam, że dzieci z prawdziwym ADHD powinny otrzymać wszelką potrzebną pomoc, ale jako rodzice musimy je chronić przed zakusami firm farmaceutycznych, które chciałyby wyrokować o tym, jak należy rozumieć i traktować zachowanie naszych pociech.