Michel Cohen

Dziecko od A do Z

Poradnik dla nowoczesnych rodziców

Przekład: Piotr Art i Hanna Turczyn-Zalewska

Tytuł orfyginalny:

The New Basic A-to-Z Baby and Child Care for the Modern Parent

Copyright © 2004 by dr Michel Cohen

First published by Harper Collins

Copyright © for the Polish edition by

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., Warszawa 2015

All rights reserved

Redaktor inicjująca:

Magdalena Gołdanowska

Kompleksowe opracowanie projektu: Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

Zespół w składzie:

Tłumaczenie: Piotr Art i Hanna Turczyn-Zalewska

Konsultacja: lek. med. Katarzyna Murawska

Redakcja: Beata Wieseń

Korekta: Magdalena Grela-Tokarczyk

Skład i łamanie: Robert Walczyński

Projekt graficzny okładki: Krzysztof Rychter

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN: 978-83-280-2331-4

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Dedykacja

- Dlaczego ta książka jest potrzebna

- A

1. ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi)

2. Adopcja

3. Agresja fizyczna

4. Akcesoria do łóżeczka

5. Aklimatyzacja w przedszkolu

6. Alergie na leki

7. Alergie oddechowe

8. Amblyopia (leniwe oko)

9. Antybiotyki

10. Apteczka

11. Aspiratory do nosa

12. Astma

13. Autyzm

- B

1. Badania przesiewowe

2. Badania słuchu

3. Becikowanie

4. Biegunka

5. Bliźnięta

6. Borelioza

7. Bóle brzucha

8. Bóle gardła

9. Bóle głowy

10. Bóle karku

11. Bóle stawów

12. Bóle wzrostowe

13. Brodawki wirusowe i mięczak zakaźny

14. Bródka

15. Budowa ciała

- C

1. Chodzenie

2. Chodzik

3. Choroba lokomocyjna

4. Choroby skórne u niemowląt

5. Chrapanie i bezdech śródsenny

6. Chusteczki dla niemowląt

7. Chusty do noszenia niemowląt i nosidełka

8. Ciągnięcie się za ucho

9. Ciemiączko

10. Ciemieniucha

11. Czkawka

- D

1. Daltonizm

2. Dentysta

3. Depresja poporodowa

4. Dezynfekowanie

5. Dieta wegetariańska

6. Dołki nad kością ogonową

7. Drenaż jamy bębenkowej

8. Drgawki gorączkowe

9. Drobne przekąski

10. Drzazgi

11. Drzemki

12. Dyscyplina i wyznaczanie granic

13. Dziąsła

14. Dzielenie się

- E

1. Egzema

2. Etapy rozwoju

- F

1. Fluor

2. Foteliki samochodowe

- G

1. Gazy

2. Gorączka

3. Grupa krwi

4. Grypa

5. Gryzienie

6. Grzybica woszczynowa

7. Gwałtowne ruchy kończyn

- H

1. Humory

- I

1. Infekcje dróg moczowych

2. Infekcje oka

3. Infekcje przewodu pokarmowego

4. Infekcje ucha

5. Integracja sensoryczna

- J

1. Jajka

2. Jądra

3. Jąkanie

4. Język

5. Język migowy

- K

1. Karmienie butelką

2. Karmienie piersią

3. Karmienie piersią a dieta

4. Karmienie piersią a leki

5. Karmienie pokarmami stałymi

6. Kaszel ostry

7. Kaszel przewlekły

8. Kaszki zbożowe

9. Kąpanie

10. Kolana koślawe

11. Kolka jelitowa

12. Konsultanci laktacyjni

13. Kosmetyki nawilżające skórę

14. Koszmary senne i lęki nocne

15. Kości

16. Kozie mleko

17. Krew

18. Krew pępowinowa

19. Kręcz szyi

20. Krup

21. Krwawienie z nosa

22. Kształt głowy

- L

1. Leki na katar

2. Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

3. Leżenie na brzuchu

4. Lęk separacyjny i lęk przed obcymi

5. Lęki

6. Liszajec zakaźny

7. Łóżko rodzinne

8. Łzawienie

- M

1. Masaż

2. Masło orzechowe

3. Masturbacja

4. Migdałki gardłowe

5. Migdałki podniebienne

6. Mleko krowie

7. Mleko matki a mleko modyfikowane

8. Mleko modyfikowane

9. Moczenie nocne

10. Mononukleoza

11. Mruganie

12. Mycie rąk

13. Mycie zębów

14. Mydło

- N

1. Nadwaga

2. Nadwrażliwość pokarmowa

3. Nagła śmierć łóżeczkowa

4. Napady furii

5. Nawilżacze powietrza

6. Niemowlę na spacerze

7. Nieprawidłowa masa ciała

8. Nieprawidłowy chód

9. Nieprzyjemna woń z ust

10. Niezdarność

11. Nogi

- O

1. Obrzezanie

2. Obrzmienie piersi u dziecka

3. Obuwie

4. Ochrona przed słońcem

5. Oczy

6. Odbijanie

7. Oddychanie

8. Odmowa ssania mleka z butelki

9. Odmowa ssania piersi

10. Odstawienie od butelki

11. Odstawienie od piersi

12. Okłady z lodu

13. Oparzenia

14. Oparzenia słoneczne

15. Opryszczka wargowa

16. Ospa wietrzna

17. Owsiki

- P

1. Paciorkowcowe zapalenie gardła

2. Paznokcie

3. Penis

4. Pępowina

5. Picie wody

6. Picie z kubka

7. Pieluszki

8. Pieluszkowe zapalenie skóry

9. Pleśń

10. Pleśniawki

11. Płonica

12. Płyny do kąpieli

13. Pływanie

14. Pochwa

15. Podrażnienie skóry na szyi

16. Podróże samolotem

17. Podróżowanie po krajach egzotycznych

18. Podwichnięcie Chassaignac

19. Pokarmy dla dzieci

20. Pokrzywka

21. Pora na prawdziwe łóżeczko

22. Pora snu

23. Pory snu i karmienia

24. Postępowanie w chorobie

25. Pozycja podczas snu

26. Problemy z karmieniem piersią

27. Próchnica zębów

28. Przekręcanie się na bok

29. Przeziębienie

30. Pszenica

- R

1. Raczkowanie

2. Refluks

3. Rodzeństwo

4. Rodzicielstwo bliskości

5. Rozwój mięśni

6. Rozwój mowy

7. Rtęć

8. Rumień zakaźny

- S

1. Sen

2. Siadanie

3. Siatki centylowe

4. Sine dłonie i stopy

5. Skala Apgar

6. Skaleczenia

7. Smoczki

8. Soja

9. Sok jabłkowy

10. Spanie z dzieckiem

11. Ssanie kciuka

12. Ssawka

13. Stolec

14. Stopy

15. Stymulowanie rozwoju

16. Syropy na kaszel

17. Szczepienia ochronne

18. Szkoła rodzenia

- Ś

1. Ściąganie mleka laktatorem

- T

1. Temperatura otoczenia

2. Termometry

3. Tiki

4. Tolerancja hałasu

5. Trucizny

- U

1. Ubytki zębów

2. Uczenie korzystania z toalety

3. Uderzanie głową

4. Ugryzienia

5. Ukąszenia i użądlenia przez owady

6. Ulewanie

7. Urazy głowy

- W

1. Wapń

2. Wcześniak

3. Węzły chłonne szyjne

4. Wielojęzyczne środowisko

5. Witaminy

6. Wizyty u lekarza

7. Włosy

8. Woda z kranu

9. Woskowina

10. Wózki spacerowe

11. Wstrzymanie oddechu

12. Wszy głowowe

13. Wybredne dziecko

14. Wydmuchiwanie nosa

15. Wydzielina w oku

16. Wymioty

17. Wzrost

- Z

1. Zaburzenia mowy

2. Zakrztuszenie

3. Zapalenie oskrzeli

4. Zapalenie oskrzelików

5. Zapalenie płuc

6. Zapalenie ucha zewnętrznego

7. Zapalenie wyrostka robaczkowego

8. Zapalenie zatok

9. Zaparcia

10. Zaparcia nawykowe

11. Zatrucie ołowiem

12. Ząbkowanie

13. Zdjęcia rentgenowskie

14. Zęby

15. Zgrzytanie zębami (bruksizm)

16. Złamanie kości obojczykowej

17. Złamanie nosa

18. Zmiany na powiekach

19. Znamiona na skórze

20. Znieczulenie

21. Zwichnięcie stawu biodrowego

22. Zwierzęta domowe

23. Zwiększony apetyt

- Ż

1. Żelazo

2. Żłobek

3. Żółtaczka

- Zakończenie

- O autorze

- Podziękowania

- Nota od wydawcy

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Moim rodzicom,

którzy dali mi życie i nauczyli mnie, jak się nim cieszyć

Benowi i Leli,

którzy byli moją inspiracją

Mojej miłości, Jeannie,

bez której nie byłoby tej książki

oraz radościom mojego życia,

Abeline, Norze i Fanny

Dlaczego ta książka jest potrzebna

Wyobraźmy sobie książkę, która zawiera proste i wiarygodne informacje na temat opieki nad dziećmi – taką, która traktuje nas jak dorosłych i dostarcza dokładnie takiej wiedzy, jaka jest nam potrzebna. Wyobraźmy sobie książkę, która proponuje mniej restrykcyjne podejście do opieki pediatrycznej i sprzeciwia się nadużywaniu medykamentów; krótko mówiąc, książkę, która nie doprowadza nas do szaleństwa, gdy – jako świeżo upieczeni rodzice – usiłujemy przetworzyć wszystkie dostępne informacje, aby podjąć właściwą decyzję.

Dziesięć lat temu rozpocząłem praktykę pediatryczną w dzielnicy Tribeca na Dolnym Manhattanie. Moim celem było zaoferowanie dzieciom możliwie najlepszej opieki medycznej, pozbawionej jednak wszelkiej zbędnej interwencji. Mając do czynienia z tysiącami rodziców, którzy odwiedzali mnie wraz ze swoimi pociechami, wypracowałem sobie filozofię, która jest ideą przewodnią tej książki: mniej leków to często najlepszy lek.

Opieka zdrowotna wchodzi w nową erę. Z jednej strony technika sprawia, że możliwy jest ogromny postęp w metodach leczenia, ale z drugiej następuje powrót do podstawowej myśli przysięgi Hipokratesa: „Po pierwsze, nie szkodzić”. Powoli, lecz nieustannie, pacjenci i lekarze uświadamiają sobie, że nie ma potrzeby stosowania leków w wypadku wszystkich chorób. Nie każdą gorączkę trzeba zbijać, jeśli pomaga ona zwalczać wirusa. Nie każdy kaszel trzeba powstrzymywać, jeśli dzięki niemu oczyścimy drogi oddechowe. Nie każda infekcja bakteryjna musi być zwalczana silnymi antybiotykami, jeśli organizm ma okazję pokonać ją samodzielnie, a tym samym wzmocnić swoją odporność. Ten nowy sposób myślenia jest szczególnie uzasadniony w odniesieniu do dzieci, które z natury są bardzo delikatne. Większość chorób dziecięcych ma łagodny przebieg i ustępują same. Należy uważnie obserwować objawy, ale szanować naturalne mechanizmy obronne organizmu i unikać niepotrzebnych czy wręcz szkodliwych interwencji.

Dziecko od A do Z jest owocem dziesięciu lat mojej praktyki pediatrycznej, wychowania trójki dzieci oraz doświadczeń spoza medycyny. Na stronach tej książki – opracowanej w wygodnej formie alfabetycznego leksykonu – czytelnicy znajdą omówienie ważnych zagadnień z zakresu medycyny i rozwoju dziecka, z jakimi mogą się spotkać w trakcie opieki nad własnym maleństwem. Aby jakoś przybliżyć ten ocean informacji, wprowadziłem dwójkę fikcyjnych pacjentów: niemowlę, dziewczynkę imieniem Lucy, i trochę starszego chłopczyka, Jimmy’ego. Po przeczytaniu tej książki, gdy staniemy w obliczu konkretnej sytuacji, będziemy od razu wiedzieli, czy powinniśmy się martwić, czy nie. Lektura dostarczy informacji, w jakich sytuacjach trzeba aktywnie interweniować, a kiedy lepiej będzie, jeśli sobie odpuścimy. Nauczymy się także ignorować mity, które zakłócają sensowny osąd sytuacji. Mam nadzieję, że książka pozwoli rodzicom zdobyć się na nieco luźniejsze podejście do rozmaitych dziecięcych dolegliwości.

A

ADHD^1 (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi)

[patrz też: Dyscyplina i wyznaczanie granic]

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi jest to termin medyczny, za pomocą którego określa się dzieci nadaktywne i impulsywne, mające trudności ze skupieniem i koncentracją. Choroba ta i jej przyczyny są jeszcze słabo poznane. Badacze starają się znaleźć powiązanie z zaburzeniami funkcjonowania mózgu, ale jak na razie nie są w stanie sformułować rozstrzygających wniosków.

Osobiście uważam, że ADHD jest zarówno zbyt pochopnie diagnozowane, jak i leczone. Wiele dzieci, które nie mają ADHD, jest impulsywnych i źle znosi frustrację. Korzenie tego stanu rzeczy mogą sięgać wczesnego dzieciństwa, gdy starsze niemowlę nie zdoła nabyć umiejętności właściwego radzenia sobie z frustracją i wyczucia ograniczeń. Kluczową rolę odgrywają tutaj rodzice – niespójna reakcja na frustracje podrastającego niemowlęcia może sprzyjać rozwojowi nieprawidłowych reakcji. Dzieci są wówczas tak zajęte sprawami samokontroli, że tracą zdolność skupiania się na innych kwestiach, takich jak zajęcia oraz zadania szkolne albo zabawa. To może prowadzić do niskiego poczucia własnej wartości oraz utraty radości życia, co z kolei wzmaga impulsywność. Zbyt często takie dzieci kończą z błędną diagnozą i są leczone na ADHD. Takie pochopne zaklasyfikowanie sugeruje, że np. problemy Jimmy’ego wynikają z niewłaściwego funkcjonowania jego mózgu, a nie z nieporozumień na linii rodzice – dziecko i braku dyscypliny.

Leczenie prawdziwego ADHD polega głównie na stosowaniu stymulatorów mózgu (najpopularniejszy jest Ritalin, czyli metylofenidat, na rynku polskim dostępny pod nazwą Concerta lub Medikinet), które jednak nie leczą choroby, tylko pomagają dziecku skupić się i uspokoić. Nie wiemy dokładnie, dlaczego i do jakiego stopnia działają te leki. Trudno je badać, ponieważ początkowa diagnoza ADHD jest dość subiektywna, a postępy w leczeniu trudne do zmierzenia. Bada się też działanie innych grup substancji, takich jak antydepresanty, ale obecnie jest za wcześnie na ocenę ich skuteczności.

Z mojego doświadczenia wynika, że w wypadkach prawdziwego ADHD leki skutecznie zmieniają zachowanie dziecka już na samym początku ich stosowania. Koncentracja poprawia się szybciej, niż zmniejszają się impulsywność i nadaktywność, są to bowiem zjawiska powiązane: gdy dziecko jest w stanie lepiej się skupić, jego zwiększone poczucie własnej wartości prowadzi do zmniejszenia impulsywności. Dzieci na ogół dobrze tolerują leki przeciw ADHD. Nieliczne, krótkotrwałe skutki uboczne – jak wzmożony apetyt, tiki nerwowe i bezsenność – można łatwo kontrolować, po prostu zmniejszając dawkę. Skutki długoterminowe są równie niewielkie – przynajmniej w wypadku Ritalinu, który stosuje się już od wielu lat.

Większość dzieci z ADHD wyrasta na zrównoważonych dorosłych. Dzięki właściwemu wsparciu uczą się koncentrować i potrafią wybrać zajęcia odpowiadające ich umiejętnościom i zdolnościom.

Jeszcze jedno: szacuje się, że aż 5% amerykańskich dzieci^2 wykazuje oznaki ADHD – jest to duży wzrost w porównaniu ze stanem sprzed dziesięciu lat. Firmy farmaceutyczne nie narzekają z tego powodu – choć oczywiście utrzymują, że robią tylko to, co takie firmy robić powinny, czyli pomagają leczyć nowo odkryty problem. Jest oczywiste, że leczenie ADHD stało się intratnym biznesem. W czasopismach medycznych znajduję mnóstwo reklam leków przeciw ADHD, a ich celem jest wpływanie na lekarzy, by nie oszczędzali na receptariuszach. Osobiście uważam, że dzieci z prawdziwym ADHD powinny otrzymać wszelką potrzebną pomoc, ale jako rodzice musimy je chronić przed zakusami firm farmaceutycznych, które chciałyby wyrokować o tym, jak należy rozumieć i traktować zachowanie naszych pociech.