Tracy Hogg

Melinda Blau

Język rodziny

Tłumaczenie: Jolanta Perzanowska i Aleksandra Gietka-Ostrowska

Tytuł oryginału: Family Whispering

Copyright © 2014 by Melinda Blau and (the late) Tracy Hogan

First published in paperback in 2008

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., Warszawa 2015

All rights reserved

Redaktor inicjująca: Magdalena Gołdanowska

Kompleksowe opracowanie projektu: Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

Tłumaczenie: Jolanta Perzanowska i Aleksandra Gietka-Ostrowska (wstęp i I rozdział)

Konsultacja: Wanda Orzeszko

Redakcja: Beata Wieseń

Korekta: Magdalena Grela-Tokarczyk i Monika Mucha

Skład i łamanie: Robert Walczyński

Projekt graficzny okładki: Krzysztof Rychter

Fotografia wykorzystana na I stronie okładki: © Sam Edwards/OJO Images/Getty Images

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN: 978-83-280-1709-2

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Tomasz Szymański / Virtualo Sp. z o.o.

SPIS TREŚCI

Dedykacja

Prolog. Sprawy rodzinne. Rozważania autorek

Rozdział pierwszy. Zmień przedmiot zainteresowań. Od rodzica do członka rodziny

Dlaczego zmiana sposobu myślenia jest taka trudna

Ćwiczymy myślenie rodzinne

Rozdział drugi. Czym jest twoja rodzina. Trzy podstawowe składniki rodziny

Co by było, gdyby...

W jaki sposób Trzy Podstawowe Składniki wzajemnie na siebie oddziałują

Jak rozwinąć w sobie myślenie rodzinne? Ćwicz!

Rozdział trzeci. Członkowie rodziny: Dorośnij i zacznij się dokładać. Cztery cechy OEAK

Jak rozwijać – i inspirować – prawidłowe wzorce zachowań?

Rozwijanie czterech cech OEAK

Jak wykształcić w sobie cztery podstawowe cechy OEAK

Rozdział czwarty. Najważniejsza sprawa: Relacje. Dziesięć podstawowych pytań

Dlaczego związek trzeba zawsze stawiać na pierwszym miejscu?

Każdy związek może stanowić wyzwanie

Dokonaj bilansu

Dziesięć pytań dotyczących związków

Powiedz sobie prawdę

Harriet i Gretchen: relacja z problemem

Zastosowanie mantry PSP do odblokowania sytuacji

Rozdział piąty. Więzy rodzinne wśród dorosłych. Z wyboru i z przypadku

Ty i twój partner: koordynowanie waszych „ja”

Odzyskiwanie równowagi

Gdy wasz związek wychyli się w złą stronę... i tam utknie

W waszym związku są dzieci

Sztuka współrodzicielstwa

Inne ważne osoby w twoim otoczeniu: W doli i niedoli

Wytyczenie gładkiej ścieżki

Rozdział szósty. Kontekst: rutynowe czynności w twojej rodzinie. Dziesięć Stref

Czynności rutynowe dla całej rodziny

Dzień z życia twojej rodziny: dziesięć stref

Jaki jest styl waszej rodziny

Prace przygotowawcze

Budzenie

Śniadanie

Przemieszczanie

Powroty

Opieka

Prace w gospodarstwie domowym

Obiad

Czas wolny

Przygotowanie do snu

Weekendy

Co to wszystko oznacza?

Rozdział siódmy. Udziałowcy w spółdzielni zwanej rodziną. Wzmacniamy nasze „my”, wspieramy nasze „ja”

Cztery warunki

„My” nadaje wartość każdemu z członków rodziny

Jeśli coś widzisz, jesteś w stanie to zmienić

Nadawanie wartości każdemu „ja”: daj im odczuć, że są ważni

„My” jest przedmiotem troski

Cotygodniowy przegląd sytuacji

„My” oznacza sprawiedliwość

Kwestia pieniędzy

„My” oznacza miłość

Rozdział ósmy. Wojny o podział obowiązków domowych. Rozwiązania w duchu myślenia rodzinnego

Przebieg wojny

Czy problemem jest płeć?

Włączcie dzieci w rodzinne obowiązki: jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz

Chaotyczne rodzicielstwo

Pozwól im naprawdę dokonać wyboru

Dzieci potrafią więcej niż myślisz

Od malucha do dziesięciolatka: co już potrafią

Wyznaczanie ról: rodzina to wspólna sprawa

A co będzie, jeśli prace nie zostaną wykonane?

Rozdział dziewiąty. Bądźcie gotowi na zmiany. I korzystajcie z mądrości życiowej

Anatomia zmiany

Mózg mędrca wkracza do akcji

Która część mózgu rządzi?

Zmiana widziana przez okulary 3-S

Delikatna równowaga

Niebezpieczeństwo negatywnego nastawienia i chęci ucieczki

Lepki słoik, czyli jak zażegnać rodzinny dramat

Zrób to, co trzeba

Rozdział dziesiąty. Awantury między rodzeństwem. Jak sobie radzić z najbardziej wymagającymi „ja”

Rodzeństwo: silny i trwały związek

Jak okiełznać potomstwo

Kiedy interweniować?

Koalicje: rodzinne podgrupy

Rozdział jedenasty. Konflikty między rodzicami a dziećmi. Samokontrola czyni cuda

Jak nie reagować

Samokontrola: trzymanie na wodzy własnego „ja”

Po pierwsze, zacznij od siebie

Panowania nad sobą trzeba się nauczyć

Technologia i jej wpływ na samokontrolę

Czy odrabianie pracy domowej musi stać się polem walki?

Rozdział dwunasty. Niezłomność rodziny. Jak radzić sobie w najtrudniejszych chwilach

Cała prawda o niezłomności

Siła i solidarność: rodzina Burbanków

Determinacja: rodzina D’Angelo

Dobre zarządzanie: rodzina Martinez-Garland

Skupieni na rodzinie: rodzina Montana-Porter

Wykażcie się niezłomnością: W dobrych rodzinach zdarzają się złe rzeczy

Epilog. Schronienie przed burzą. Zrób krok do przodu

Pracując na rzecz rodziny, nie jesteś sam

Trzeba wyjść do ludzi

Projekt: Rodzina

Posłowie. Zaklinanie niemowląt: Spuścizna. Sara Hogg Fear wspomina swoją mamę

Podziękowania

Załącznik I. Test dla całej rodziny

Załącznik II. Dwanaście podstawowych pytań dla całej rodziny, pomocnych w rozwiązywaniu problemów

Załącznik III. Nasze lektury

O autorkach

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Henry’emu, Samowi i Charliemu z wyrazami miłości oraz uznania

PROLOG
SPRAWY RODZINNE
Rozważania autorek

Może i nie ogarniamy wszystkiego, ale razem mamy wszystko.

– Autor nieznany

Pierwsza część prologu powstała, zanim Tracy Hogg przegrała bohaterską, ale pełną cierpienia walkę z rakiem. Gdy zmarła, miała czterdzieści cztery lata. Chociaż nie dożyła publikacji swojej książki zatytułowanej Zaklinaczka dzieci. Jak rozwiązywać problemy wychowawcze (The Baby Whisperer Solves All Your Problems), która pojawiła się w księgarniach w styczniu 2005 roku, przez kilka miesięcy planowała napisanie kolejnej – „poradnika rodzinnego” (bo tak określano wtedy ten projekt) – i często o tym mówiła.

Sherman Oaks, Kalifornia, sierpień 2004

Lekarze mówią, że rak powrócił. Poradnik rodzinny wydaje mi się teraz ważniejszy niż kiedykolwiek wcześniej. Nie wiem, co bym zrobiła bez swoich bliskich. W dzisiejszych czasach tylko na rodzinie można polegać, a przynajmniej tak właśnie być powinno. Mam szczęście, bo w moim wypadku to prawda. Rodzina i przyjaciele, którzy czasem czują się jej częścią, pomagają mi w tych trudnych chwilach. Ot, to taka nasza rodzinna sprawa.

Jestem zaklinaczką¹ dzieci – zajmuję się problemami najmłodszych i nie prowadzę terapii rodzinnych. Nie skończyłam psychologii, ale w związku z wykonywaną pracą odwiedziłam wiele rodzin. Rodziny te wpuściły mnie do swojego życia. Zaoferowały nocleg w pokojach gościnnych lub w sypialniach dzieci. Jadłam przy ich stołach, jeździłam z nimi na zakupy. Od czasu do czasu wpadałam na rodzinne uroczystości: chrzciny, komunie lub przyjęcia wydawane przez znajomych Żydów z okazji mało przyjemnego dla małych chłopców zabiegu obrzezania. Byłam też przy nich, gdy dochodziło do spięć: gdy zaaferowana młoda mama napadała na męża za to, że kupił twaróg inny niż prosiła, albo gdy krzyczała na własną matkę, która przecież tylko próbowała pomóc, układając pościel w szafie.

Widziałam i słyszałam chyba wszystko. I choć zawsze najbardziej interesowało mnie dziecko, tłumaczyłam świeżo upieczonym rodzicom, że powinni myśleć nie tylko o nim. W chwili gdy osoba dorosła decyduje się na dziecko i sprowadza je na ten świat, zakłada rodzinę. W wielu wcześniejszych książkach wspominałam, że to ona jest dla mnie najważniejsza i że niemowlę lub małe dziecko należy traktować jak jej członka, a nie jak pana życia i śmierci pozostałych. Rodzice nie powinni koncentrować się wyłącznie na dzieciach ani też podporządkowywać im wszystkich zwyczajów domu. Kiedy zaś przychodzi do podejmowania decyzji – i nieważne, czy dotyczy ona lekcji śpiewu małego Jasia, czy też przeniesienia go do innej szkoły – warto, by w procesie tym uczestniczyła cała rodzina.

A jednak rodzice bardzo rzadko myślą w tych kategoriach. Koncentrują się na dzieciach i na tym, jak najlepiej ukształtować ich charakter. Kiedy dziecko nie potrafi sprostać jakiemuś wyzwaniu, zakładają, że to ich wina. Zaczynają mieć wyrzuty sumienia. Drobiazgowo analizują, co takiego zrobili lub czego nie zrobili, albo też jak powinni się w danej sytuacji zachować. Ale uwierzcie mi, kochani, z poczucia winy nigdy nie wynika nic dobrego, bo dręczeni wyrzutami sumienia nie potrafimy skutecznie rozwiązywać problemów. Tak intensywnie się kajamy, że nie dostrzegamy tego, co mamy tuż pod nosem. Co więcej, wyrzuty sumienia przysparzają nam stresu, a akurat tego dzisiejsi rodzice mają aż nadto.

A teraz najważniejsza uwaga, drogie mamy i tatusiowie: żadne z was nie ponosi wyłącznej odpowiedzialności za to, na kogo wyrośnie wasze dziecko. Oczywiście, to jak go wychowujecie, ma istotne znaczenie. Gdyby było inaczej, po cóż marnowałabym czas, pisząc na ten temat aż trzy książki? Ale zachowajmy zdrowy rozsądek. To nie rodzice odpowiadają za to, że Jaś nabił Karolkowi guza plastikową ciężarówką, że Klarysa zaczęła się malować już w piątej klasie i że słodki czternastoletni Adam zamienił się nagle w jadowitego „nastopotwora”, jak mawiamy na takich w Duncaster. O postawie dzieci decyduje również ich osobowość, przyjaciele oraz wszystko, co im się w życiu przydarza.

Ta książka ma wam ułatwić kojarzenie faktów. Nie traktuję jej jak poradnika dla rodziców, choć zapewne to oni będą sięgali po nią najchętniej. Nie martwcie się, że wasza rodzina jest młoda² – to nawet lepiej, bo przecież właśnie na początku wspólnej drogi tworzycie podwaliny waszego związku. Poza tym, młodzi rodzice chętniej skłaniają się ku nowym pomysłom. Nie przejmujcie się także, jeśli macie znacznie dłuższy staż. Nigdy nie jest za późno, by zmienić sposób patrzenia na dzieci i by skupić się na rodzinie, a nie tylko na jej najmłodszych członkach.

Czego spodziewam się po tej książce? Cóż, mam nadzieję, że kiedy ją przeczytacie, zaczniecie dostrzegać elementy składające się na wasze życie rodzinne. Liczę na to, że zwrócicie uwagę na codzienne drobiazgi, których zazwyczaj się nie dostrzega: na rozmowę, skinienia głową, gesty. Te pozornie nieistotne składniki codzienności są ważną wskazówką, jaka jest wasza rodzina i jaką rolę pełni w niej każde z was. Po drodze nauczycie się podejmować bardziej trafne decyzje i lepiej radzić sobie z trudnościami. Zakładam też, że patrząc na świat przez pryzmat dobra całej rodziny, pozbędziecie się poczucia winy.

Daję słowo, że nie zamierzam poprzez tę książkę kreować rodziny idealnej. Nie, za nic! Zależy mi jednak na tym, byście stworzyli rodzinę, która będzie przy was zawsze, bez względu na okoliczności – w chwilach szczęśliwych i w chwilach złych, gdy wydaje wam się, że cały świat sprzysiągł się przeciwko wam!

Nawet jeśli wypełnicie moje instrukcje co do joty (a nie oszukujmy się, kochani, na pewno tego nie zrobicie), wasze życie nie zmieni się od razu w piękną bajkę – czeka was jeszcze wiele trudności i przykrych niespodzianek. Wszystkie rodziny – nawet te najszczęśliwsze – borykają się z kłopotami. Los bywa przewrotny i czasem zsyła na nas coś, co sprawia, że niemal tracimy ducha. Ale, jak mawiała moja babcia, nieważne, co nam się w życiu przytrafia, bo liczy się tylko to, co z tym zrobimy. Zresztą, jeśli rodzina trzyma się razem, wszystko wydaje się łatwiejsze.

Czytając kolejne strony, pamiętajcie:

Rodzina to grupa złożona z rodziców i dzieci mieszkających razem i prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

¹ Termin zaklinaczka i pojęcie zaklinania pojawia się w całej książce. Jest ona bowiem kontynuacją Zaklinaczki dzieci.