Spis treści

Karta redakcyjna

Wstęp: Zobaczyć kolory

Rozdział 1. Drzewo z siedmioma dziuplami, orzechy i duch.
Z Katarzyną Miller rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym z samym sobą

Rozdział 2. Z czarną owcą przy stole.
Z dr. Tomaszem Srebnickim rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w rodzinie

Rozdział 3. Biegiem przez piekło.
Z Miłoszem Brzezińskim rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w pracy

Rozdział 4. Ławeczka i mój pies.
Z dr. Konradem Majem rozmawiam o szczęściu i pieniądzach

Rozdział 5. Bal eleganckich masek.
Z Jagną Ambroziak rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w przyjaźni

Rozdział 6. Król i królowa pieką ciasto z cynamonem.
Z Ireneuszem Sielskim rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w miłości

Rozdział 7. Zabawy we dwoje, najsłodsze zabawy.
Z Krzysztofem Koroną rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w seksie

Rozdział 8. Kiedy kwitną jabłonie.
Z Katarzyną Wasilewską rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym rodzicem

Rozdział 9. Uśmiech Hioba, dziki pies i marchewka.
Z Marią Rotkiel rozmawiam o szczęściu w nieszczęściu, w zmianie i w stracie

Rozdział 10. Punktualne szczęście, dzika rzeka i gry wojenne.
Z Wojciechem Eichelbergerem rozmawiam o tym, jak być szczęśliwym w upływającym czasie

Redakcja: MARIA TALAR

Korekty: JOANNA MORAWSKA, KATARZYNA SZAJOWSKA, Melanż

Projekt okładki: SYLWESTER DMOWSKI / Novimedia Sp. z .o.o.

Projekt typograficzny: NATALIA BARANOWSKA, MARTA MALESIŃSKA

Zdjęcia: Jagny Ambroziak – KATARZYNA FORTUNA; Miłosza Brzezińskiego – MARIUSZ MARTYNIAK; Wojciecha Eichelbergera – KRZYSZTOF OPALIŃSKI; Konrada Maja – JACEK ŁAGOWSKI / Agencja Gazeta; Katarzyny Miller, Ireneusza Sielskiego, Beaty Pawłowicz – Rafał Masłow; Krzysztofa Korony, Marii Rotkiel – z archiwów domowych; Tomasza Srebnickiego – MAGDALENA PĘDZICH; Katarzyny Wasilewskiej – JOANNA KWAŚNIEWSKA

Skład: TYPO

Redaktor prowadzący: MAGDALENA CHORĘBAŁA

Dyrektor produkcji: ROBERT JEŻEWSKI

Text © copyright by Beata Pawłowicz 2012

Wydanie II

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

ISBN 978-83-64776-68-7

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Karowa 31a, 00-324 Warszawa
tel. (22) 312 37 12
Dział handlowy: handlowy@grupazwierciadlo.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Zobaczyć kolory

Chciałam wiedzieć, jak znaleźć więcej szczęścia tu i teraz w tym naszym zwariowanym świecie. Czy można odczuwać szczęście w samotności? A w swojej rodzinie? Co zrobić, by praca dawała więcej radości? Jak szukać szczęścia, gdy mamy pusty portfel? Kiedy możliwe jest szczęście w przyjaźni? A w miłości? W seksie? Co ze szczęściem, gdy spotyka nas nieszczęście? Czy można cieszyć się życiem, patrząc wciąż na zegarek i czując, jak czas ucieka? Uzbierało się dziesięć pytań, a więc zadałam je dziesięciu wyjątkowym psychologom, terapeutom i coachom. Każdy z nich odpowiedział szczerze. Nie tylko z głowy, ale i z serca. Tak narodził się „DEKALOG SZCZĘŚCIA, CZYLI JAK NIE DAĆ SIĘ UDAWANEJ RADOŚCI, ALE TEŻ NIE WPAŚĆ W CZARNĄ ROZPACZ”.

I. SPOTKANIE Z SAMYM SOBĄ

Kiedy czyta nam swoje limeryki, śmiejemy się do łez. Kiedy czyta wiersze, wzruszamy się, a gdy mówi o ludziach, wiemy, że naprawdę umie i chce im pomagać. Burza rudych włosów i kolorowe tuniki z egzotycznych materiałów to znak rozpoznawczy KATARZYNY MILLER, psychoterapeutki, poetki i autorki poczytnych książek o ludzkich duszach, z którą mam przyjemność pracować w miesięczniku „Zwierciadło”, ale też co jakiś czas, tak sobie, przy zielonej herbacie gadać o życiu i zwyczajnych sprawach.

Kiedy powiedziałam Katarzynie o „Dekalogu”, sama zaproponowała temat naszej rozmowy. Zamierzała mówić o tym, co uważa za szalenie ważne, a więc o szczęściu, którego możemy doświadczyć, kiedy jesteśmy sami ze sobą. Co prawda chciałam, żebyśmy rozmawiały o szczęściu w samotności, ale na szczęście nie upierałam się. Kiedy rozmawia się z tak niezwykłymi osobowościami, najwięcej zyskuje się, słuchając. I ja dzięki naszej rozmowie zrozumiałam, na czym polega ta różnica między samotnością a byciem z samym sobą.

W wywiadzie „DRZEWO Z SIEDMIOMA DZIUPLAMI, ORZECHY I DUCH” Katarzyna mądrze i wzruszająco opowiada i o jednym, i o drugim, i o samotności, i o byciu z samą sobą. Mówi o szczęściu, którego doświadczyła na własnej skórze. A ja mogę z pełnym przekonaniem powiedzieć, że już nie boję się samotności, bo ona jest okazją do spotkania z najbliższym mi człowiekiem, czyli ze mną. Uwierzyłam, że sama sobie też mogę wiele dać, i zaczęłam od tego, co najtrudniejsze – od sympatii i zaufania.

RODZINA POTRZEBUJE CZARNEJ OWCY

Samochodem można łatwo, w każdej chwili, znaleźć się w mieście, gdzie żyją nasi rodzice, kuzyni czy teściowie. Spotkać się, pobyć razem i potem... Szybko wrócić do domu! Samochód daje nam więc poczucie wolności.

Poczucie wolności daje nam też szczęśliwa rodzina i pewnie dlatego DR TOMASZ SREBNICKI, psychoterapeuta, uznał samochód za jej symbol. Chciałam, żeby to właśnie on mówił o szczęściu w rodzinie, bo myśli nietuzinkowo, nie wygłasza gładkich, politycznie poprawnych formułek, ma własne zdanie. Nie jest też tylko obojętnym obserwatorem czy badaczem.

Dzięki naszej rozmowie „Z CZARNĄ OWCĄ PRZY STOLE” wiem już, że to, co sama sobie próbowałam przez lata robić – czyli wybielić futro – nie ma sensu! Rodzina też nie powinna tego od swojej czarnej owcy wymagać. Lepiej zastanowić się, czemu ona jest taka czarna. Pewnie ta sama przyczyna sprawia, że reszta rodziny wierci się przy świątecznym stole. Bo czerń futra to zazwyczaj znak, że coś ze szczęściem w tym domu nie jest tak, jak się wydaje. Dzięki Tomkowi Srebnickiemu wiem, że czarne owce są potrzebne rodzinie do szczęścia bardziej niż rodzina im! I jestem z tą wiedzą dużo szczęśliwsza.

TWOJA PRACA DAJE CI ATUTY

Nosi okulary, jak przystało na eksperta. Ale do studia telewizyjnego przychodzi z maskotkami, żeby za ich pomocą lepiej wyjaśnić widzom zawiłości korporacyjnych rozgrywek, ludzkiej psyche czy sytuacji w biurze. MIŁOSZ BRZEZIŃSKI, coach, doradca celebrytów, to przede wszystkim nonkonformista o błyskotliwym umyśle. Przeczytałam jego książki o biznesie i wiem, że nie chodzi mu tylko o kasę i prestiż. Widzi znacznie więcej. Dlatego chciałam, żeby to on powiedział, jak być szczęśliwym w pracy.

Już samo spotkanie z Miłoszem Brzezińskim dało mi mnóstwo motywacji do pracy. Miłosz ma tak wiele energii, że ta po prostu się człowiekowi udziela.

Dzięki rozmowie, którą sam zatytułował „BIEGIEM PRZEZ PIEKŁO”, zrozumiałam, że nie muszę wymyślać, jaka nowa profesja może dać mi więcej szczęścia. Mam popatrzeć, jakie karty dał mi los i jakie atuty dobrałam sobie sama dzięki temu, co do tej pory osiągnęłam. I potem zagrać nimi o szczęście w pracy!

NA SZCZĘŚCIE NIE WYDASZ DUŻO

Wszyscy mamy problemy z kredytami. Brakuje nam pieniędzy. Myślimy, że gdyby tak stanąć na grubszym portfelu, można by sięgnąć po więcej szczęścia. Skoro tak, to ile kosztuje to nasze szczęście? Ile mamy „za mało”? No właśnie ani grosza! Taki wniosek wyciągnęłam z rozmowy z

Nasza rozmowa zaczyna się od historii ławeczki z ogrodu KONRADA MAJA. Zatytułowaliśmy ją

PRZYJACIEL TRZYMA LUSTRO

Przyjaciele wydają się nam ważniejsi niż rodzina. Mówimy nawet, że są naszą zastępczą rodziną. Ale nie są, nie ma co się oszukiwać. Lepiej zobaczyć, czym naprawdę jest przyjaźń. Jak wielką jest wartością. A wtedy może czasem zrezygnujemy z własnej wygody, żeby pomóc przyjacielowi. Przyjaźń daje nam możliwość pokazania prawdziwej twarzy. Jest jak lustro. Ale nie przeglądajmy się w nim, idąc na bal maskowy. Zobaczymy wtedy tylko elegancką maskę.

I taki tytuł – „BAL ELEGANCKICH MASEK” – nosi wywiad z JAGNĄ AMBROZIAK, psychoterapeutką. Jagna pomaga ludziom, którzy często są bardzo samotni. Nie mają przyjaciół, ale nie mają też samych siebie. Skupieni na wizerunku, sukcesie i rywalizacji, nie mieli kiedy dowiedzieć się, kim tak naprawdę są. Taka sytuacja to jednak nie wyrok. Każdy może nauczyć się języka przyjaźni, musi tylko bardzo chcieć. Mieć odwagę, by pozwolić innym zbliżyć się do siebie. Nawet wtedy, gdy jest bez maski.

Wracając do domu, byłam pewna jednego: nie chcę już tracić czasu na udawanych przyjaciół. I wtedy dyskretnie spojrzałam we wsteczne lusterko mojego samochodu – czy ja przypadkiem też nie noszę jakiejś maski?

SZCZĘŚLIWA MIŁOŚĆ NA ZAWSZE ISTNIEJE

A przepis na nią jest prosty: „Bawcie się jak dzieci, kłóćcie jak dorośli i wspierajcie jak dobrzy rodzice”. Pewnie, że tak! Najbardziej ucieszyła mnie ta pierwsza część: bawcie się jak dzieci. A więc może właśnie dlatego, że potrafimy razem bawić się, wygłupiać i żartować, bywamy tak szczęśliwi z moim mężem? To na pewno pomaga pokonać stres i zapomnieć o kłopotach.

IRENEUSZ SIELSKI, teraputa związków (dwa lata temu wrócił z rodziną do Polski ze Stanów Zjednoczonych), mówi, że jeśli pragniemy szczęścia we dwoje, to potrzebna jest nam też wyłączność emocjonalna i wiele wspólnej przestrzeni. Jeśli chcemy szczęśliwej miłości, nie można inaczej.

Dajecie sobie dużo wolności, ale jakoś nie czujesz, że to jest to wielkie i prawdziwe uczucie? Przeczytaj wywiad „KRÓL I KRÓLOWA PIEKĄ CIASTO Z CYNAMONEM”, pomoże Ci znaleźć własny przepis na szczęśliwą miłość.

SEKS DO KOŃCA ŚWIATA

KRZYSZTOF KORONA, seksuolog, psychoterapeuta, jest szczęśliwym człowiekiem. Pięknie o swoim szczęściu mówi. O rodzinie, o pracy, o przeszłości. Warto uważnie słuchać ludzi szczęśliwych, bo oni potrafili zbudować coś dobrego, a więc mają nie tylko wiedzę, ale i praktykę.

Choć z Krzysztofem Koroną przeprowadziłam już wiele rozmów, „ZABAWY WE DWOJE, NAJSŁODSZE ZABAWY” jest wyjątkowa. Nie musimy iść po szczęście z duchem czasu pod rękę. Ulegać modzie. Bo szczęście w seksie to nie szukanie wrażeń, dążenie do ekstazy, wzmocnienia siły orgazmów. To nie wyprawy do sex shopu, pornos w sypialni, cyberseks bez ograniczeń. Oczywiście każdy może robić, co chce, jeśli nie krzywdzi innych. Ale jeżeli zależy mu właśnie na szczęściu, to powinien skupić się na tym, kogo kocha, na jego ciele i na jego sercu. Szczęście daje nam seks, który jest drogą i wyrazem miłości. Nigdy też się nie kończy. Bliskość naszych nagich ciał jest możliwa niezależnie od tego, ile mamy lat, zawsze, kiedy widzimy się oczami zakochanych.

DZIECI TO TWÓJ SAMOROZWÓJ

„Zazdroszczę ci” – powiedziałam, kiedy spotkałyśmy się kolejny raz. No bo jak nie zazdrościć komuś, kto potrafi być kochającą mamą trojga dzieci, żoną, pisarką i naukowcem? No i kto inny może naprawdę powiedzieć, jak być szczęśliwym rodzicem, jeśli nie ten, kto nic na tym rodzicielstwie nie traci, a zyskuje? Dla

Dzięki wywiadowi „KIEDY KWITNĄ JABŁONIE” wiem, że rozmowy o pieluchach, kupkach, kolkach są najważniejszymi rozmowami, jakie mogą prowadzić dorosłe osoby. Czym jest wymiana opinii o karierze wobec dyskusji o zdrowiu niemowląt? Opiekowanie się nowym życiem, wspieranie go, chronienie i szanowanie nadaje sens rozmowom o wszechświecie. Bo bez życia nic by nie było. Nie byłoby szczęścia. I ja już z takich rozmów nie będę żartować.

Smutek, który czasem czuję, gdy myślę o tym, że nie mam dzieci, tym razem mnie nie dopadł. Pomyślałam nawet, że mogę być szczęśliwą przyszywaną ciocią i jako taka ciocia liczę, że „Dekalog” pomoże wielu mamom i tatom znaleźć ich własne domowe „krainki szczęśliwości”, o których opowiada Katarzyna.

SZCZĘŚCIE JEST SPOSOBEM NA NIEPOGODĘ

No i padało, kiedy jechałam na pierwszy nasz wywiad, choć adres brzmiał: ulica Słoneczna. Ale warto było zmoknąć (zgubiłam gdzieś parasol). Wracałam w świetnym nastroju, życie jest cudem i trzeba się cieszyć każdym jego momentem.

MARIĘ ROTKIEL, psycholożkę i terapeutkę, widziałam w różnych programach telewizyjnych – zabawnych i bardzo na serio. Kiedy dowiedziałam się, że pracowała także z ludźmi, którzy przeżyli traumy, stracili bliskich, ciężko zachorowali, zyskałam pewność, że jest osobą, która przekonująco powie, jak znaleźć szczęście w nieszczęściu.

Dzięki naszej rozmowie przestałam wstydzić się niespodziewanej radości życia, jaką odczułam wiele lat temu na cmentarzu. Zrozumiałam, że to był największy dar od losu. Szczęście może nas przytulić w każdej chwili życia, nic go nie odstraszy i nic go nie zniechęci, by z nami być. Tylko my sami to robimy, nie zauważając go. W wywiadzie zatytułowanym „UŚMIECH HIOBA, DZIKI PIES I MARCHEWKA” Maria opowiedziała mi o ludziach, którzy nauczyli się kochać i dawać miłość, a dzięki temu nawet w ostatnich chwilach życia czuli się szczęśliwi. To sprawia, że chce ci się żyć i kochać! Maria opowiedziała szczerze o tym, jak sama uczyła się swojego szczęścia.

CZAS DAJE PIĘKNO ŚWIATA

Idąc na wywiad z WOJCIECHEM EICHELBERGEREM, psychoterapeutą i autorem książek, które zmieniły świadomość mojego pokolenia, i z którym od kilku lat mam szczęście rozmawiać na łamach „Zwierciadła”, myślałam, że czas to przemijanie, przegapione szanse, starzenie się. Liczyłam na palcach lata, które straciłam na głupie uczucia, puste ambicje, nonsensowne lęki. Zastanawiałam się, ile mogłabym w tym czasie zyskać, ile przeżyć inspirujących wydarzeń, ekscytujących chwil. Kim to ja już bym była, gdyby nie to wszystko!

Wojciech Eichelberger przekonał mnie, że takie myślenie nie ma sensu, że każdy może zdążyć na swoje szczęście, choćby nie wiem ile razy się zagapił. Bo każde doświadczenie, każde pomylenie drogi było najwidoczniej potrzebne do tego, by rozwinąć się, poznać ważne życiowe mądrości.

W wywiadzie zatytułowanym „PUNKTUALNE SZCZĘŚCIE, DZIKA RZEKA I GRY WOJENNE” Wojciech Eichelberger mówi, że nie ma straconego czasu. Nawet gdy całe lata dążymy do czegoś, co wydaje się pomyłką, wystarczy nie zaprzeczać swoim doświadczeniom. Bo to one nas budują. Nawet czas spędzony nad grami komputerowymi nie musi być stracony. Może nas przybliżyć do głębokiego przeżywania siebie i świata. Wracając z wywiadu, czułam radość i ulgę. Czas nie kradnie nam życia, przeciwnie, obdarowuje pięknem świata. Każda chwila jest następną. I tak bez końca.

POMALUJ SWÓJ ŚWIAT

Szczęście towarzyszy nam wiernie każdego dnia, jest na wyciągnięcie ręki, czeka. To największe moje odkrycie. Jest tu i teraz. Przypisane każdemu bez wyjątku i dane mu pod dostatkiem. Moi rozmówcy mówią, że szczęście nie jest celem, ale treścią życia. Przyjacielem. Rozmowy z nimi nauczyły mnie być szczęśliwą. Jakbym odzyskała zdolność widzenia kolorów. Bardzo im za to dziekuję!

Spisałam nasze rozmowy, żeby innym także pomogły. Niech szczęście będzie z Tobą już na zawsze, Drogi Czytelniku!

Rozdział 1

Drzewo
z siedmioma dziuplami,
orzechy i duch

Z Katarzyną Miller
rozmawiam o tym,
jak być szczęśliwym z samym sobą

.

KATARZYNA MILLER

urodziła się w Łodzi, mieszka i w Warszawie, i w Skowieszynku. Z wykształcenia i powołania psychoterapeutka. Pracuje własną, będącą efektem wielu lat zdobywania wiedzy, praktyki, kształcenia się i samorozwoju, eklektyczną metodą, opartą na miłości do ludzi. Na stałe współpracuje z miesięcznikiem „Zwierciadło”. Jest autorką i współautorką kilkunastu popularnych książek, m.in.: „Nie bój się życia”, „Kup kochance męża kwiaty”, „Królowe życia”.Jest także filozofką i poetką śpiewającą swoje piosenki i stylowe tanga. Niezwykła, pełna radości życia i apetytu na nie, niezależna i silna kobieta.

.

Czy możemy być naprawdę szczęśliwi, gdy sami sobie dotrzymujemy towarzystwa? Dla wielu to trudne, nie mieć z kim smucić się i z kim cieszyć. Ale na początek naszej rozmowy o szczęściu, którego doświadczamy, gdy jesteśmy sami, powiedz, co jest dla ciebie jego symbolem?

Drzewo, w którym było sześć albo siedem dziupli, jedna pod drugą, taki ptasi wieżowiec. Znalazłam je podczas wyprawy do lasu pod Warszawą, nawet napisałam o tym wiersz. Zdarzyło się wtedy, że z każdej z tych dziupli wyglądał łepek ptaszka. Kiedy to zobaczyłam, uznałam, że to jest największe szczęście, że one mi się pojawiły wszystkie razem w tym swoim wieżowcu i jeszcze się rozglądały.

Bo też dla mnie szczęście to chwile, na przykład zapach zgaszonej świecy, taki cudny. Moja szuflada przy łóżku, w której mam tysiąc różnych rzeczy, a wśród nich smarowidełko eukaliptusowe – jak zaczyna mi się katar, to smaruję nos i jestem zdrowa, i inne fajne i potrzebne rzeczy. Co jeszcze jest szczęściem? Woda duża i mała. Mała to pod prysznicem. Duża to wodospad, morze albo ocean. Pływanie nago w nocy w jeziorze. Albo siedzenie w łodzi na środku jeziora. Aksamit wody i ta łagodna pieszczota jej dotyku.

Szczęściem jest też oczywiście słońce. A jak myślę o słońcu i o starości, to widzę Lwów i operę, do której prowadzi długa aleja, wzdłuż niej stoją ławki, a na tych ławkach siedzą staruszeczki ubrane na czarno, malutkie nie wiedzieć czemu, nóżkami nawet nie wszystkie sięgają do ziemi. Siedzą i się grzeją na słońcu jak jaskółeczki na drucie. Kiedy to zobaczyłam, pomyślałam: „To jest cudowna starość, ja też sobie tak będę siedziała na słońcu i się grzała. Nie mam opery, będę się więc grzała na tarasie swojego domu w Skowieszynku, oglądając zachody słońca, i to będzie moje szczęście. Obok stolik: herbatka albo sok, książka, do której nawet nie muszę zaglądać... Może być zimno. Wtedy okutam się w koc. Tylko nos mi wystaje, para bucha, a ja sobie leżę i patrzę na słońce, które zimą jest nisko na horyzoncie”. Lubię „Czarodziejską górę” Manna, bo spodobała mi się idea wylegiwania się na tarasie. Kupiłam różne pledy na tę okoliczność, wszystkie milaskowe, ostatni jak baranek. Obrazy szczęścia, które mi się pierwsze nasuwają, są związane z lenistwem, a jestem niesłychanie zarobioną osobą, więc tym bardziej są dla mnie ważne.

No to ja sobie teraz wyobrażę, że obok ciebie na tym tarasie siadam w fotelu i rozmawiamy o szczęściu z samym sobą. Wiele moich przyjaciółek jakoś go nie dostrzega, wciąż szukają mężczyzn, partnerów, więc może oni są nam do szczęścia potrzebni? Bez nich ani rusz?

Mężczyzna nie jest od tego, żeby dawał szczęście kobiecie, podobnie jak kobieta nie jest po to, by dawać je mężczyźnie. I kobieta, i mężczyzna mogą być szczęśliwi, mieszkając sami, mogą lubić być sami. Kobieta może nie mieć faceta, a może mieć go tylko na przychodne, może go też mieć za granicą albo w innym mieście, ale mieszkać i żyć sama. Sama zarabiać na siebie, pracować, bo praca to podstawa bytu, i być z tym szczęśliwa. Kobieta nie musi liczyć na swojego mężczyznę, w tym sensie, że on będzie za nią podejmował decyzje, rozwiązywał jej dylematy, sprowadzał ciekawych znajomych do domu. Może czasem jej pomoże i na przykład powiesi na ścianie nową plazmę, bo akurat przywiozą ze sklepu, kiedy będzie u niej z wizytą. Ale tak na co dzień ona sama sobie radzi, a mężczyznę ma jako partnera do rozmów, do fajnych wyjazdów, do seksu albo do posłuchania razem Mozarta w filharmonii, zjedzenia czegoś smacznego – zupy z owoców morza – a więc on może być tylko częścią jej życia, a i tak szczęścia w nim nie zabraknie. Wiem o tym dobrze, dlatego gdy słyszę, że mężczyzna ma dawać szczęście kobiecie, to przypomina mi się dowcip o dwóch dżdżownicach. Jedna mówi do drugiej: „Ty! Walec jedzie!”. A ta druga do niej: „No i co z teeeeeeee...”.

Gdzie paralela między szczęściem solo a gapowatą dżdżownicą?

W tym, że mi się robi „bleeeeee...” na stwierdzenie, że facet ma dać szczęście. O szczęściu, że to mąż, dzieci i dom, myślą patriarchalne kobiety. Jest ich tyle, że w badaniach wychodzi nam nadal, że wierzymy w małżeństwo dające szczęście, choć jak się spytać, czy faktycznie daje, okazuje się, że raczej nie, a jeśli już, to tylko mężczyznom i to w niewielkim stopniu. Ale ja jestem kobietą niepatriarchalną i dlatego mam inny wzorzec szczęścia. Nie: mąż, nie: dzieci, nie: dom, tylko: ja, mój dom, moje pasje, moja działalność, moja twórczość i tu dopiero – partner jako przyjaciel życia. Po prostu ktoś, z kim fajnie jest spędzać część czasu.

No ale jak wszystkie dziewczynki, miałam taki czas, kiedy byłam uzależniona od facetów i od „myłości”, napisz: „myłości”, jednak dawno już nie jestem i to była wielka ulga, kiedy przestałam być. Podobnie, jak wtedy, kiedy przestałam być uzależniona od ciuchów – nie jestem, i od zazdroszczenia różnym osobom – już nie zazdroszczę. Gdy widzę piękną rzecz na jakiejś pięknej kobiecie, mówię: „Jakie to cudne, jak ty w tym pięknie wyglądasz!”. To mnie tak cieszy, karmi. Wczoraj na przykład spotkałam znajomą i jej powiedziałam: „Jaka ty jesteś śliczna”, a ona na to: „Właśnie się rozwiodłam”. No to bosko – można być ślicznym po rozwodzie! Można, jeśli nie żyje się dla niego, nie żyje dla domu... Można być szczęśliwym również wtedy, gdy w jakimś sensie nie żyje się dla siebie, tylko ze sobą. A ja właśnie żyję ze sobą.

Jak to: żyjesz ze sobą?

Może tak ci to wyjaśnię: im dłużej ze sobą pracuję, czyli rozwijam się psychicznie, duchowo i społecznie, tym bardziej czuję, że jestem dla czegoś. Nie dla siebie, tylko dla czegoś, a konkretnie – dla ludzi. Ja mam poczucie misji, do którego na szczęście dotarłam. Gdy byłam jeszcze bardzo młoda i bardzo neurotyczna, myślałam, że świat jest czarno-biały, ale potem udało mi się dojść do wniosku, że świat jest jednością i że moją rolą – jedną z najważniejszych – jest budzić w ludziach zaufanie do samych siebie i do tej ich jedności ze światem i z innymi.

Zawsze też miałam poczucie, że jesteśmy naprawdę genialnie wyposażeni jako stwory boskie czy biochemiczne, wszystko jedno. Nie przypadkiem przyszło nam do głowy, że jesteśmy stworzeni na obraz i podobieństwo Boga, bo mamy tak ogromną ilość talentów i możliwości. Ja zawsze wiedziałam, że wszystkich nie da się jednocześnie rozwinąć. Chciałam i śpiewać, i być aktorką, i pisać wiersze, i tańczyć, i badać ludzkie dusze. W końcu wiele z tego mi się udało, ale też okazało się, że w moim zawodzie bardzo wiele z tych uzdolnień się spotyka, a dzięki temu bardziej można oddać się ludziom i temu, co jest im potrzebne.

Pamiętam, gdy zaczynałam i jako psychoterapeutka od uzależnień trafiłam do ośrodka leczącego alkoholików. Wtedy miałam pierwszy raz taki „klik” – no, jestem na swoim miejscu, tu będę mogła pomagać. Zauważ, nie mówię: „pomagać im”, ale: „pomagać im odnaleźć siebie”. Nie jestem lekarstwem, jestem towarzyszem, którego człowiek potrzebuje, bo sam nie pójdzie, gdzie pójść musi, bo się po prostu zwyczajnie boi, bo go nastraszono, że zbytnie zastanawianie się nad sobą, wspominanie jest złe. Miałam kiedyś taką wizję, która do dzisiaj jest ze mną: do ludzi, którzy żyją w ciemności, musi się z tej ciemności wyłonić czyjaś ręka... Mnie to nadal wzrusza... Ręka, którą ktoś im podaje, oni wtedy mogą tę rękę złapać i wyciągają się z tej ciemności, a potem już sobie poradzą, już jest jasno... Część z nich potem poda rękę innym, żeby i oni mogli wyjść z ciemności... To jest moja droga. Siebie samą także wyciągnęłam z takiej ciemności...

Moją ciemnością i pustką nazwałabym strach, który mnie ogarniał, kiedy zostałam sama po śmierci rodziców i rozwodzie, co wydarzyło się prawie jednocześnie, gdy miałam 26 lat. Od tego czasu samotność i szczęście... no nie...

Przeżyłaś szok dorosłości. Ja znam i samotność, i szczęście od dziecka. Gdy zaczęłam pracować nad sobą na pierwszym czy drugim treningu, terapeuta powiedział: „Przypomnijcie sobie swoje pierwsze doświadczenie”. I pierwsze, co pamiętałam: siedzę na nocniku, jestem przerażona i sama. Ale już drugie wspomnienie było inne: stoję na piaskowej ścieżce, wokół trawa z żółtymi mleczami, a ja jestem jednym wielkim szczęściem, że to jest takie piękne: stoję na tej ścieżce i jestem tą ścieżką... To był mój pierwszy moment duchowości, chłonęłam te kolory i to życie, czułam: piękny jest świat i ja jestem w nim! Nie „na nim”, ale właśnie „w nim”, jestem jego częścią...

Rozumiem, że nie ma samotności, gdy czujemy się częścią czegoś większego...

Częścią życia, natury, energii. Miałam cudowną nianię i jeździłam z nią co roku na wieś, i tam mogłam doświadczać kolejnych cudów. Łupałam sobie przez godzinę laskowe orzechy, żeby mieć ich całą kieszeń. Nie zjadłam ani jednego, przygotowywałam sobie jeszcze większe szczęście i dopiero wtedy szłam do lasu ścieżką za furtką, żeby pojadać te orzechy i gapić się na wszystkie cuda, które są w lesie, na drzewa, na wodę, na ścieżkę, liście, przemykające zwierzątka, i czułam, że to wszystko jest po prostu moje.

Przyroda to miejsce, gdzie jesteś całkowicie sama i całkowicie nie sama, gdzie roztapiasz się w świecie, który jest piękny i fascynujący, ale może być też niebezpieczny... Widzisz, spadło pisklę i się zabiło, a jesteś dzieckiem... Dziś dzieci tego nie zobaczą, bo matka zakryje im oczy, nie zobaczą lisa poszarpanego przez większe zwierzę: „O Boże, o Boże, krew!”. A kiedyś dzieci wiedziały, że jest śmierć i życie, groza i piękno.

Na podwórkach na wsi było wszystko: rozdeptana żaba, małe kaczuszki, była klacz pokrywana przez ogiera, była kura zadziobywana z wściekłością przez koguta... Wszystko było. I ja mogłam dzięki tym wycieczkom na wieś doświadczyć cudu narodzin i cudu umierania, bo śmierć to życie, to jest jedność absolutna i dlatego nie ma samotności ani lęku przed nią.

Dlatego, moim zdaniem, nie może być szczęśliwy człowiek, jeśli nie ma poczucia jedności z przyrodą. Myśmy sobie zrobili chodniki, wieżowce szklane, telefony komórkowe, windy szybkobieżne i samoloty. Wszystko to jest cudowne, wygodne, fantastyczne, tylko to nie jest naturalny świat.

A ja do dzisiaj, gdy jest wiosna, lecę patrzeć, gdzie wylazł ten pierwszy listeczek, gdzie on jest? A jak pojawią się niebieskie przylaszczki w wąwozie w Kazimierzu, takie maluśkie, dopiero co wylazły z ziemi, dopiero co życie się w nich budzi, to jest dla mnie szczęście.

Obśmiałam się ostatnio z rysunku Marka Raczkowskiego w „Przekroju”: wściekły stary dziad wrzeszczy na kwiatki: „Już wyłażą te cholery!”, a jego wnusio depcze je buciorami. Niektórzy zawsze zniszczą szczęście, choćby ono pod nosem im wyrastało.

Złe wychowanie, czyli wychowanie do „nieszczęścia”?

Na szczęście możemy potem sami lepiej się wychować. I powiem teraz tak: możesz być szczęśliwa sama ze sobą, jeśli nie jesteś „zewnątrzsterowna”, a więc samodzielnie decydujesz, co uznasz za piękne, czego nie podepczesz buciorami – nawet gdy ci sam pan ojciec karzą. Jeśli samodzielnie oceniasz, co warte twojej ochrony, co cię zaciekawi, co chcesz robić, sama wiesz, co jest ważne, co dobre. Wtedy też nie przestajesz dbać o siebie, lubić siebie, cenić i kochać tylko dlatego, że inni o ciebie nie dbają, nie lubią, nie cenią, nie kochają. Nie zaniedbujesz siebie i nie porzucasz, dlatego że inni to zrobili, odeszli, bo woleli kogoś innego czy po prostu umarli.

Ale żeby być szczęśliwą, trzeba nie tylko być „wewnątrzsterowną”, ale też zdawać sobie sprawę z wartości tego, co cię otacza. Umieć korzystać z przyrody, ze spotkań z ludźmi, z możliwości, jakie podsuwa przyjaźń czy praca. I jeśli mieszkasz na wsi, umieć korzystać z tego, że mieszkasz na wsi i poznajesz las, łąki, zagrody. A jeżeli mieszkasz w Warszawie, umieć korzystać z tego, że jesteś w Warszawie: kina, muzea, sklepy, teatry, knajpy, wykłady, konferencje. Czyli żyć tak, by to, co cię otacza, było dla ciebie istotne. Możesz z tego korzystać, cieszyć się tym, doświadczać, rozwijać, bawić, i nigdy wtedy nie jesteś tam sama, bo przebywasz tam ze sobą, czyli z najważniejszą dla siebie osobą. Kiedy to docenisz, przestaniesz się oglądać na innych, by dali ci szczęście, przestaniesz liczysz na to, że inni zagwarantują ci ciekawe życie, tylko je sobie zaczniesz tworzyć.

Tego można się nauczyć?

Są tacy, którzy od dziecka potrafią zajmować się sobą. Są takie dzieci i ja byłam jednym z nich... Stąd mój wiersz: „Dusze drzew, skąd was znam, z godzin wspólnych soków”. Jako dziewczynka siedziałam pod drzewami, zafascynowana tymi miejscami, w których wyrastają z ziemi, zafascynowana ich korzeniami, które w tę ziemię głęboko wnikają. Szczególnie lubiłam te drzewa, które miały korzenie na wierzchu, tam, w ich plątaninie widziałam całe światy. Drzewo jest jednocześnie pod i nad ziemią, dlatego jest symbolem pracy nad sobą. My jesteśmy jak drzewa – wyrastamy spod ziemi, czyli z czegoś, czego nie widać, ze swojej nieświadomości. Ale ona przejawia się w tym, co pojawia się na powierzchni, czyli w pniu i koronie, i w zależności od tego, co ukryte pod powierzchnią ziemi, co ukryte w nieświadomości, twoje drzewo rozrasta się i ma cudowny pień z koroną liści albo jest tylko smutnym kikutem. Mam do dziś poczucie, że drzewa są moimi przyjaciółmi, że ja z nimi rosnę, z nimi się wychowuję...

Jako jedynaczka dobrze znam gorzki smak samotnego dzieciństwa i to spędzonego na blokowisku we Wrocławiu.

Dużo dzieci ma doświadczenie skazania na bycie ze sobą. Można to polubić i to dobre rozwiązanie, potem używane przez resztę życia. Najlepiej jednak, gdy po prostu lubimy być ze sobą od razu, a tak jest, kiedy dużo rzeczy nas ciekawi. Ja, dziękować Bogu, urodziłam się śmiałą istotą i miałam to szczęście, że z przyjaciółkami bawiłam się lalkami, szyłam dla nich i gotowałam, a z chłopakami łaziłam po drzewach i się biłam.

Rodzice i wychowawcy powinni jednak w dziecku tę ciekawość rozwijać, a nie ukręcać jej łeb. Uczyć je, jak troszczyć się o kota, jak układać zabawki, ale też bawić się z nimi, grać w piłkę, jeździć na rowerze, zabierać je do kina, do teatru na bajki dla dzieci, chodzić na koncerty – są takie dla dzieci. No i koniecznie jeździć z nimi na wędrówki po lesie, na weekendy nad morzem, w górach. Pokazywać wszystko, co warte pokazania. Tak zaszczepia się w dziecku ciekawość świata i umiejętność zajmowania się różnymi rzeczami, ale też poznania i wyboru, co będzie jego pasją.

Jest mnóstwo domów, w których nic takiego się nie dzieje, gdzie panuje napięta cisza, są złe emocje i ludzie, których nic nie interesuje. Z takich domów wychodzą niesłychanie puste i ubogie dzieci, których samotność nie jest byciem ze sobą. I one nie mogą być szczęśliwymi singlami, tylko ludźmi, którzy nie umieją wejść w relacje. I są nieszczęśliwi przez to, że są sami.

Dziś rozbudzić ciekawość w dziecku nie jest trudno, często nim dorośnie, pozna kilka krajów, bo rodzice przeprowadzają się z powodu pracy.

Nie jest dobrze przenosić dziecko ze szkoły do szkoły, z miasta do miasta, zmuszać je, by zrywało więzi z przyjaciółmi, sąsiadami, nauczycielami. W ten sposób kształtuje się osobowość typu borderline lub psychopatyczna, obie oparte na przekonaniu, że nie warto się zaprzyjaźniać, bo jak tylko kogoś polubię, to on zaraz zniknie i mnie będzie bolało, będę w rozpaczy. A nie chcę być w rozpaczy, nie chcę, by mnie bolało, więc nie chcę przywiązywać się i lubić nikogo. Tak rodzi się lęk, który prowadzi do nałogów i autoagresji, poczucie osamotnienia jest wtedy nie do zniesienia.

Niesłychanie ważne, by czuć się szczęśliwym ze sobą i mieć poczucie, że świat jest do dyspozycji, ale też, że ludzie nie znikają bez śladu, że w gruncie rzeczy są życzliwi, tyle że jedni bardziej, drudzy mniej. Jedni będą bardziej uczynni, drudzy mniej, ale można szybko się nauczyć, z kim chcemy się bawić, a z kim pracować, z kim tworzyć albo pójść do łóżka.

Nie ma nadziei? Ci, którzy w dzieciństwie niewiele dostali, nigdy nie będą szczęśliwi w swoim towarzystwie?

Jest nadzieja. Pracuję z takimi ludźmi i często wspaniale jest patrzeć, jak oni się budzą. Dopiero teraz o tym mówię, a przecież wielkim moim szczęściem jest widzieć, jak się ludzie ratują, leczą, rozwijają, jak zaczynają umieć być szczęśliwi. Pamiętam moje pierwsze takie oszołomienie z radości. Młody chłopak na odwyku, 20-latek, który wychował się na zadupiu, gdzie od małego pracował z drwalami i chlał z tymi drwalami. Oni tam gadali ze sobą tylko: „Nalej”, „Polej”, „Chluśniem, bo uśniem” i tyle. Przyjechał na odwyk do Warszawy i znalazł się wśród bardzo różnych ludzi. Zwracanie się do niego „Panie Zbyszku”, rozmowa i książki, i wykłady, i zabawy, i kung-fu, i medytacja, i wyjście do teatru, i na tańce... On z każdym dniem rósł, kwitł, rozjaśniał się, mówił: „Nie wiedziałem, że jest takie życie, że można z ludźmi rozmawiać, że ktoś mnie będzie słuchał. Skoro tyle jest wspaniałych rzeczy na świecie, które mogę robić, to po co mam pić?”.

Znam mnóstwo dziewczyn, bo pracuję teraz z kobietami, które patrzą dużymi, okrągłymi ze zdziwienia oczami i mówią: „A to ja tak mogę?”. Tak, możesz powiedzieć, co myślisz, zapytać o coś, coś przeczytać. Potem, jak coś przeczytasz, to coś zrozumiesz, a jak coś zrozumiesz, to popatrzysz na różne rzeczy inaczej, a jak popatrzysz inaczej, to się inaczej odezwiesz, jak się inaczej odezwiesz, to cię ludzie inaczej potraktują, a jak cię inaczej potraktują, to się inaczej poczujesz, a jak się inaczej poczujesz, to będziesz mogła zrobić zupełnie coś nowego.

I wtedy będę szczęśliwa sama?

Oczywiście, bo wtedy będziesz nareszcie w kontakcie ze sobą, dasz sobie do tego prawo. A poza tym, w ogóle nie ma „sama”. Bo choć z jednej strony człowiek zawsze jest sam, bo sam się rodzi i sam odchodzi z tego świata, to jednak z drugiej strony sam nigdy nie jest. Ma przecież rodzinę, przyjaciół, znajomych. To jest jedno z tych jedności przeciwieństw, które warto zrozumieć, by zbliżyć się do odpowiedzi na pytanie o życie. Kolejne to: jestem i głupia, i mądra. Jestem i zwykła, i wyjątkowa. A świat jest i okropny, i cudowny, jest szalenie skomplikowany i bardzo prosty. To ważne, by się zaakceptować, polubić, poznać i chcieć ze sobą być, i czuć się wtedy dobrze.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki