Spis treści

Karta redakcyjna

Najgorszy wstęp do książki o szczęściu

Rozdział 1. W ogrodzie i w psychoterapii jestem sobą.
Z Katarzyną Miller, psychoterapeutką, rozmawiam o szczęściu psychoterapeutki i kobiet Alfa

Rozdział 2. Stanąłem nad Kocytem, rzeką zlodowaciałą.
Z prof. Zbigniewem Mikołejką, religioznawcą, rozmawiam o szczęściu humanisty i pojęciu „pasji dla innych”

Rozdział 3. Tylko nie maluj ściany, z której już odchodzi farba.
Z Iwoną Firmanty, psycholożką, socjolożką i coachem, rozmawiam o drodze do szczęścia profesjonalisty, czyli o kolorach osobowości

Rozdział 4. Szczęście jest jak zapach jaśminu.
Z księdzem dr. Tomaszem Małkińskim rozmawiam o szczęściu duchownego i godności jako drodze.

Rozdział 5. Jesteś człowiekiem, więc okaż się człowiekiem.
Z mecenasem Tomaszem Romanowskim rozmawiam o szczęściu prawnika, przyzwoitości i lojalności.

Rozdział 6. Klient przychodzi zmęczony jak koń po westernie.
Z Andrzejem Gryżewskim, seksuologiem i psychoterapeutą, rozmawiam o  romansach w pracy, harmonii, higienie i równowadze.

Rozdział 7. Angażuj się, ale za granicami prywatności.
Z dr. Norbertem Szalusiem, specjalistą medycyny nuklearnej i fitoterapii, rozmawiam o szczęściu w pracy lekarza i wolności wyboru.

Rozdział 8. Żeby ludzie mogli sobie wyobrazić lepszy świat.
Z Piotrem Szumlewiczem, ekspertem ds. związków zawodowych, rozmawiam o systemowych problemach ze szczęściem i o podmiotowości.

Rozdział 9. Nie sycić siebie, tylko widzieć pacjenta.
Z dr. Tomaszem Srebnickim, psychoterapeutą, rozmawiam o tym, że to nie szczęście jest nam w pracy potrzebne, ale wgląd.

Rozdział 10. Jak cichy towarzysz, jak kolega z pracy.
Z Wojciechem Eichelbergerem, psychoterapeutą, rozmawiam o zaangażowaniu i byciu kreatywnym.

Przypisy

Redakcja: MARIA TALAR

Korekty: JOANNA MORAWSKA, KATARZYNA SZAJOWSKA, Melanż

Projekt okładki: SYLWESTER DMOWSKI / Novimedia Sp. z .o.o.

Projekt typograficzny: NATALIA BARANOWSKA, MARTA MALESIŃSKA

Skład: BEATA RUKAT/Katka

Ilustracja na okładce: Shutterstock

Zdjęcia: Wojciecha Eichelbergera – KRZYSZTOF OPALIŃSKI; Iwony Firmanty – z archiwum Human Skills; Andrzeja Gryżewskiego, Tomasza Małkińskiego – AGATA KRÓLIK; Zbigniewa Mikołejki – MAŁGORZATA MIKOŁAJCZYK; Katarzyny Miller – MARIUSZ MARTYNIAK; Tomasza Romanowskiego – z archiwum prywatnego; Tomasza Srebnickiego – MAGDALENA SOBOTKA; Norberta Szalusia – MAGDA WUNSCHE & AGA SAMSEL; Piotra Szumlewicza – Superstacja / z archiwum prywatnego

Redaktor prowadzący: MAGDALENA CHORĘBAŁA

Dyrektor produkcji: ROBERT JEŻEWSKI

© Copyright by Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o., Warszawa 2015
Text © copyright by Beata Pawłowicz 2015

Wydanie II

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

ISBN 978-83-64776-69-4

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Karowa 31a, 00-324 Warszawa
tel. (22) 312 37 12
Dział handlowy: handlowy@grupazwierciadlo.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Najgorszy wstęp do książki o szczęściu

Pewnie pomyślisz, Drogi Czytelniku, a może nawet będziesz tego pewien, że czytasz właśnie najgorszy wstęp, jaki można napisać do książki o szczęściu w pracy. A jednak będę się upierać przy takim początku. Jest à propos. Mój mąż, Konrad, zmarł na początku tego roku. Czytelnicy „Dekalogu Szczęścia” być może pamiętają, że pisałam m.in. o tym, ile szczęścia znaleźliśmy oboje w Warszawie, ale także o tym, że praca dostarczała nam wiele stresu.

Kiedy więc przestałam płakać i szukać mostu, z którego mogłabym rzucić się do rzeki (w Warszawie nie ma ich tyle co trzeba), zaczęłam myśleć, czemu tak trudno połączyć pracę i szczęście? Chciałam wiedzieć, jak pomóc innym Beatom i innym Konradom odnaleźć takie podejście do pracy, taką filozofię, by można było doświadczyć w życiu więcej radości. Na wolnym rynku mamy czasem tak dużo pracy i jest ona tak stresująca, że szczęście dezerteruje przed ambicją i lękiem, jaki budzi możliwość porażki. Czasem znów pracy tak bardzo nam brakuje – żadnych wpisów w kalendarzu, żadnych ważnych spotkań – że pustka pochłania miłość jak czarna kosmiczna dziura. Bo to, czy nam się układa w pracy, wpływa na to, czy układa nam się również po godzinach. Nie przekonacie mnie, że jest inaczej.

Zaczęłam więc szukać odpowiedzi na pytanie, co może pomóc nam w znalezieniu szczęścia w pracy (dlaczego tak mi na tym zależy, wyjaśnia dr Tomasz Srebnicki, psychoterapeuta, przeciwnik traktowania pracy jako misji i w ogóle poszukiwania w niej szczęścia!).

FIGA Z MAKIEM

Zaczęłam mimo wszystko, i to od czegoś pozytywnego. Przyjaciele ze „Zwierciadła” po śmierci Konrada otoczyli mnie prawdziwą opieką – już dzień po pogrzebie siedziałam obok nich, przy swoim nowym biurku i... żyłam. Dostałam nie tylko biurko, lecz także przestrzeń na niedotrzymanie terminów, niedociągnięcia warsztatowe i humory. Dziękuję Wam, kochani – postępujecie w życiu według zasad serca, o których piszecie. (O wyścigu szczurów i innych, toksycznych dla nas wszystkich pomysłach, które są lansowane przez media, zwłaszcza telewizję, mówi dr Piotr Szumlewicz, ekspert ds. związków zawodowych). Moja pierwsza refleksja brzmiała więc: niezależnie od tego, jak bardzo jest ci źle, praca może cię uratować – jeśli spotkasz w niej prawdziwych ludzi (prawdziwy człowiek to określenie ks. dr. Tomasza Małkińskiego, który opowiada, jak Kościół widzi sprawę szczęścia na etacie i na śmieciówce). A więc, to z kim pijesz w pracy kawę, idziesz na papierosa za róg, gdzie zawsze wieje czy na lunch z plastikowej tacki, bywa istotne dla twojego „być albo nie być”. Skoro więc ludzie nie są przeszkodą w naszym szczęściu, to co nią jest?

Nie trzeba być profesorem, żeby dojść do kilku wniosków. Pierwszym winowajcą jest poczucie niepewności i lęku związane z tym, że nikt ani nic – nawet sukces zawodowy – nie zagwarantuje nam dziś, że będziemy mieli pracę. Wciąż musimy rywalizować z modą, z rozwojem technologiczym itp. (co z listonoszami i paniami z banku, skoro wszystko można załatwić przez Internet?). Myślałam również o szkodliwym wpływie technologii na nasze zdrowie. A jak być szczęśliwym w chorobie? Trudno oprzeć się wrażeniu, że chorujemy, a nawet umieramy, właśnie z powodu przeciążenia problemami zawodowymi. Niestety – właśnie tak! – mamy leki, które pozwalają zamaskować wszelkie objawy tych chorób – oczywiście do czasu (dr Norbert Szaluś, specjalista medycyny nuklearnej i lekarz integralny mówi o tym, jak zachować zdrowie, a więc i szczęście w świecie nowoczesnych biurowców, sztucznego jedzenia, permanentnego stresu).

Rozejrzałam się też i dostrzegłam wokół siebie wiele kobiet, które są mniej szczęśliwe, niż mogłyby być, ponieważ ich mężczyźni mają problemy z pracą i nic na to nie mogą zaradzić... Nie dlatego, że są leniwi czy głupi. W sytuacji, gdy każdy pstryka zdjęcia komórką, zawód fotoreportera przestaje mieć rację bytu. Zamyka się kopalnie, bo węgiel zatruwa planetę... Środowisko na tym zyska, ale co mają zrobić górnicy? Czy szczęście ma być dostępne tylko dla pracy korpomenedżerskiej? A co z demokracją szczęścia?

Można więc bardzo starać się w tym zwariowanym świecie konsumpcji i neoliberalizmu, a w zamian dostać tylko figę z makiem (jak mówi prof. Zbigniew Mikołejko, filozof i historyk religii, nie wszystko zależy od nas, ważny jest ustrój polityczny, nie możemy wyrwać się z kontekstu ekonomicznego). Skoro więc tak wielu wykształconych i inteligentnych mężczyzn nie ma satysfakcjonującej pracy, to źródło problemu musi tkwić w systemie.

SYSTEM DO PRZEGLĄDU

Pomyślałam też o figurze, jaką – moim zdaniem –zrodził wolny rynek, czyli o kobiecie Alfa, szczupłej jak modelka i skutecznej jak pistolet. Ale czy Alfa może być również szczęśliwa, czy tylko spełniona zawodowo i ambicjonalnie w pracy? (O szczęściu Alfy mówi Katarzyna Miller, znana i kochana przez wszystkich psychoterapeutka i autorka wielu książek). O kobietach w pracy, także tych Beta, czyli mniej agresywnych na ścieżce kariery, i o cenie, jaką płacą „farbowane Alfy”, mówi Iwona Firmanty, coach i autorka warsztatów, m.in. dla kobiet, które bywają tak pochłonięte pracą, że zapominają o... zmysłowości (o biurowych romansach, które niosą zaskakujące ryzyko finansowe i prawne, mówi seksuolog Andrzej Gryżewski).

A więc znów nie są to jednostkowe problemy, ale efekt szwankującego systemu! Oczywiście, miłość i ból ogłupiają jednakowo, ale jako dziennikarka potraktowałam swoje intuicje jako dobry punkt wyjścia do pracy nad tą książką. Do odkrycia i opisania, jakimi drogami i w jakich butach najlepiej i najwygodniej podążać w kierunku szczęścia (o prawie i o zasadach, z którymi będzie nam po drodze, mówi mecenas Tomasz Romanowski).

Skoro założyłam, że źródło zła tkwi w rynku pracy, postanowiłam przyjrzeć się mu, i to oczami wielu ekspertów reprezentujących nie tylko jeden słuszny światopogląd. Ta idea wydała mi się najważniejsza: niezależnie od poglądów politycznych czy światopoglądowych wszyscy pracują. A więc skoro rynek pracy jest jeden i nie sprzyja szczęściu, trzeba zapytać o przyczyny tego zjawiska zarówno konserwatystę, jak i liberała, lewicowca, buddystę, ksiądz. A także ludzi różnych profesji: psychologa, lekarza, prawnika, coacha...

RÓŻNI, ALE RÓWNI

Mimo coraz mocniej rysujących się podziałów, udało mi się zaprosić do dyskusji ludzi, o różnych światopoglądach. Jestem z tego dumna. To mój mały wkład w to, byśmy poczuli się wspólnotą, dostrzegli podobieństwo naszych losów na neoliberalnym rynku pracy (o tym, jak ogarnąć się we współczesnym świecie, by szczęście stało się naszym wiernym towarzyszem, mówi Wojciech Eichelberger, autorytet w dziedzinie rozwoju osobistego, ale też pracy rozumianej jako wędrówka ku pełni siebie).

Każdy wywiad ma trzy części: pierwsza z nich to opowieść o szczęściu mojego rozmówcy, druga – jego recepta jako specjalisty na to, jak mamy to szczęście w pracy łapać. Część trzecia to określenie kluczowej, ich zdaniem, kategorii, która ma je nam przybliżyć.

Kim są moi rozmówcy? Przedstawiam ich na początku poszczególnych rozdziałów. Każdy z nich jest kimś wyjątkowym dzięki swej wiedzy i wrażliwości na świat i ludzi. Z wieloma z nich mam przyjemność prowadzić ważne dla mnie rozmowy. Liczę więc na to, że i dla Ciebie, Drogi Czytelniku, będzie to ważna książka. Dodam jeszcze, że nie byłam bardzo zdziwiona, kiedy okazało się, że postrzegają podobnie współczesny rynek pracy i mają zbliżone opinie i oceny, choć mówią o nich różnymi słowami.

Tę książkę dedykuję mojemu mężowi. Przepraszam Cię, Konrad, że nie napisałam jej wcześniej...

Rozdział 1

W ogrodzie i w psychoterapii jestem sobą

Z Katarzyną Miller,
psychoterapeutką,
rozmawiam o szczęściu psychoterapeutki i kobiet Alfa.

.

KATARZYNA MILLER

urodziła się w Łodzi, mieszka i w Warszawie, i w Skowieszynku. Z wykształcenia i powołania psychoterapeutka. Pracuje własną, będącą efektem wielu lat zdobywania wiedzy, praktyki, kształcenia się i samorozwoju, eklektyczną metodą, opartą na miłości do ludzi. Na stałe współpracuje z miesięcznikiem „Zwierciadło”. Jest autorką i współautorką kilkunastu popularnych książek, m.in.: „Nie bój się życia”, „Kup kochance męża kwiaty”, „Królowe życia”, „Jak pies z kotem”. Jest także filozofką, poetką śpiewającą swoje piosenki i stylowe tanga. Niezwykła, pełna radości życia i apetytu.

.

O kobietach Alfach, które wiedzą, czego chcą w pracy i sięgają po to: sukces, pieniądze, prestiż. O tym, czy jednak to co zdobywają, można nazwać szczęściem? O ogrodzie i mądrości, jaką daje praca ogrodnika. O tym, po co kobiecie z korporacji lustro. O szczęściu, do którego może nas poprowadzić intuicja.

Zacznijmy od ciebie i twojego szczęścia w pracy. Jesteś kobietą niezależną. Wiesz, czego chcesz i nie martwisz się, że inni mogą uznać to za egoizm. Od kiedy masz dom w Skowieszynku, w Warszawie tylko bywasz i to twoi klienci jeżdżą do ciebie. Czy czujesz się szczęśliwa? Czy osoba niezależna może być szczęśliwa w pracy, czy tylko odnosić w niej sukcesy?

Ja bardzo często jestem szczęśliwa w pracy właśnie dlatego, że jestem jaka jestem! Już sam początek był wspaniały... Moje szczęście w pracy osiągnęłam w trymiga, i to zaraz po studiach, kiedy poszłam na pierwszy własny trening psychologiczny do ośrodka Kazika Jankowskiego[1]. Prowadzili go Czesiek Doktor i Grażyna Szapiro, świetni terapeuci i fajni ludzie, którzy niestety później wyjechali z Polski i praktykowali na świecie, bo też nadal są tam większe możliwości. Trafiłam do nich na swój pierwszy trening i natychmiast zaczęłam się rządzić, czyli prowadzić grupę. Wtedy Czesiek i Grażyna powiedzieli: „Co ty taka ważna jesteś?”. Byłam zdziwiona: „Jak to ważna? Po prostu wiem, co tu się robi!”. „Tak?! No to prowadź!”. To poprowadziłam! Pół dnia mi dali. Cudnie! No, a potem powiedzieli: „Idziesz do naszego zespołu!”. To poszłam!

Co to był za trening, na którym z uczestniczki – świeżo upieczonej psycholożki, jeszcze bez praktyki zawodowej – stałaś się prowadzącą?

Trening interpersonalny, jeden z pierwszych w Warszawie. Ludzie poznawali tam samych siebie, poznając innych. Coś tam więc o sobie opowiadali, wchodzili w różne interakcje właśnie po to, żeby dostrzec swoją niepowtarzalność, dowiedzieć się, jaka właściwie jest ich tożsamość. W moim wypadku to się powiodło na piątkę z plusem! Szóstek jeszcze nie było. Biorąc udział w tym treningu, poczułam, że urodziłam się właśnie do takiego działania! Że jestem jak rybka, która po latach wędrowania na ogonie po łódzkim, a potem warszawskim bruku – wskoczyła do wody. Jest tam, gdzie powinna! I tak już poszło z moim szczęściem w pracy!

Oczywiście, miałam potem różne trudne i ciężkie chwile, ale szczęśliwa czułam i czuję się bardzo często. W mojej pracy naprawdę wiele mnie uszczęśliwia. Mówię teraz o bezpośredniej pracy z ludźmi, a nie o pisaniu książek czy felietonów albo prowadzeniu wykładów, które też uważam za pracę i które też lubię. Mówię o moim ukochaniu – o pracy terapeutycznej, ostatnio głównie z grupami kobiet.

Taka ilość babskich spraw naraz byłaby dla mnie jak zejście do piekieł. Dlaczego właśnie to jest twoim ukochaniem?

Ba! Na tych grupach dzieje się coś niezwykłego. Choćby to, że po dwóch dniach warsztatów kompletnie obcy sobie ludzie zaczynają odczuwać do siebie nawzajem coś zupełnie wyjątkowego. Tym czymś jest zaufanie do innych i do siebie. Zaczynają mieć w tej grupie poczucie bezpieczeństwa, a to dopiero początek. Jego poziom stopniowo rośnie i wtedy dzieją się już prawdziwe cuda. Ludzie się otwierają. A to jest tak, jakby otwierały się kwiaty! Do tej chwili, do tego dnia przez całe życie ci ludzie-kwiaty mieli skulone płatki, a tu nagle otwierają się, rozchylają! I rozsiewają wokół siebie cudowny zapach sympatii, bliskości, zainteresowania się sobą nawzajem.

Te cuda dzieją się dzięki temu, że wszyscy czują, że tu można nazywać niełatwe uczucia i opowiadać o najtrudniejszych sprawach, że tu można się przyznać do różnych rzeczy, że można nareszcie powiedzieć coś, czego nie mówiło się nikomu przez całe życie. A ja sobie wtedy myślę: Kurczę! Wystarczy ileś szacunku, ileś uwagi. Oderwanie od codziennego potoku zajęć, od rywalizacji, od niechęci, od obaw, które sami sobie i innym chętnie fundujemy – obaw, że coś na pewno będzie nie tak. Tylko tyle potrzeba, aby ludzie rozkwitali!

Nie na każdej grupie teraputycznej ludzie rozkwitają. Z jednej sama wybiegłam po 10 minutach i nie wróciłam. Terapeuta kazał nam do siebie rzucać piłką i mówić: „Lubię cię, jesteś miła”, a ja miałam 19 lat i strasznie pokłóciłam się z matką. Miałam w sobie tyle złości i żalu, że za nic na świecie miłe słowa nie mogły mi przejść przez gardło. Za to rzucając piłką, prawie wybiłam dziurę w ścianie i trochę odregowałam ten, jak byśmy dziś powiedzieli, stres.

Już od dawna nie pracuję procedurami, czyli nie proponuję ćwiczeń, takich jak to z piłką, żeby coś się zaczęło dziać. Wystarczy się słuchać. Ale rzeczywiście trzeba powiedzieć, że czasem, bardzo rzadko, ktoś w to nie wchodzi. W dobrze prowadzonej grupie terapeutycznej chodzi o to, żebyśmy sobie wzajemnie pomagali, rozumieli się i mówili prawdę. Wciąż zdumiewa mnie to, co potrafi się zadziać z ludźmi na takiej grupie... Parę lat temu do jednej z nich przyszła dziewczyna – korporacyjny pistolet – taka dziewczyna. Ciemna. Twarda. Szczekająca. Jej głos był zupełnie pozbawiony półtonów. Nic cicho, nic subtelnie. Jedyny jej problem to wrzaskliwa szefowa i rywalizacja z koleżanką. Praca i koniec. A teraz pożegnała się już z grupą, bo miała pełne podstawy, żeby powiedzieć, że odnalazła siebie. Jest ciepłą, miękką blondynką z dłuższymi włosami. Sukienki z lejącego się materiału, śliczne dekolty, kolczyki, ciepły głos, móstwo śmiechu. Jest też całkiem inna – urocza, spokojna. A co najważniejsze, pogodziła swoją rodzinę, skłóconą od śmierci dziadków (poszło o majątek) i urządza zjazdy rodzinne. Pogodziła się z wszystkimi. z którymi miała problem. Ta dziewczyna jest takim promykiem słońca.

Ale gdy złagodniała i przestała być Alfą, to wyrzucili ją z pracy?

Nie! Wręcz przeciwnie. Z szefową zaprzyjaźniona, z koleżankami jest miło. Po prostu królowa życia. A ja mam wielką frajdę.

Na tym polega więc twoje szczęście w pracy! Dla mnie to możliwość kontaktu z niezwykłymi ludźmi, możliwość rozmowy. Zawsze kiedy to się dzieje, dziękuję Bogu, że dał mi taki zawód, bo jak inaczej mogłabym siedzieć i gadać o ważnych i mądrych rzeczach, ale też o drobiazgach, z Kasią Miller?

Dziękuję pani szanownej... Jestem wdzięczna sobie, losowi, Bozi za to, że w mojej pracy mogę być prawdziwa. I inni ludzie razem ze mną mogą stawać się prawdziwi. Psychoterapia w PRL-u była niesłychaną enklawą prawdy, jest nią do tej pory. Nie musiałam i nie muszę w mojej pracy udawać. Pracuję z ludźmi w zamkniętym pomieszczeniu, do którego nikt poza nami, poza uczestnikami i prowadzącym, nie ma prawa wejść. Obowiązuje nas tajemnica. Mamy prawdziwą wolność.

Jakoś trudno mi sobie wyobrazić, że w czasach PRL-u gadaliście na grupach o obaleniu komunizmu, wspieraliście powstanie KOR czy Solidarności...

Raz obalaliśmy komunizm w grupie alkoholików – z Marcelem Łozińskim, wybitnym dokumentalistą, kręciliśmy film o tym, jak PRL rozpija ludzi. Alkoholicy z grupy, którą prowadziłam, opowiadali przed kamerą, dlaczego piją.

Zwróć jednak uwagę na coś bardzo ważnego – obalamy komunizm i wszelkie inne opresyjne ustroje, kiedy stajemy się bardziej wolnymi ludźmi. A na tych grupach właśnie tak się dzieje. Zawsze mówię również o tym, co według mnie jest najważniejsze, czyli o wolności społecznej. Także dziś jest ona tak samo istotna. Za drzwiami psychoterapeuty ludzie nadal udają i nie są sobą. Po pierwsze, nie mówią tego, co im się nie podoba, po drugie, nie mówią tego, co chcą. A to są rzeczy niemal nierozłączne.

Nie żyjemy w wolnym kraju. Również dlatego, że to udawanie jest związane z wychowaniem, jakie fundujemy naszym dzieciom. W Polsce dzieci wychowuje się inaczej niż na przykład w USA, tam mówienie o tym, czego nie chcę: „Nie zjem zupy z brokułami, mamo, bo śmierdzi” i co chcę: „Chcę zupę z pomidorów” nie kończy się próbą utopienia dziecka w talerzu. Nie myśl, że lekceważę politykę, co to, to nie. Zawsze to udawanie czy przymuszanie do jedzenia znienawidzonej zupy jest umiejscowione politycznie w strukturze władzy. A skoro mamy jakąś władzę, a ona ma jakąś strukturę, to nie jest to wolny kraj. Żyjemy w kraju purytańskim, zaściankowym, wciąż prawicowo ściśniętym.

Dlaczego tak uważasz?

Bo na przykład kiedy jestem w przestrzeni publicznej, na spotkaniu w mediach albo na spotkaniu w auli jakiejś instytucji, to nie mogę powiedzieć wszystkiego, co bym chciała.

A co byś chciała powiedzieć, a czego powiedzieć nie możesz?

Że pierdolę! To i tamto.

A co konkretnie?

To, co bym akurat chciała pierdolić! W danej chwili! Chciałabym móc powiedzieć, że właśnie to pierdolę! A nie mogę! Bo mnie wykreślą z listy gości. A to, żebym mogła powiedzieć, że pierdolę to czy tamto, jest ważne, bo nie jestem osobą, która nie ma nic więcej do powiedzienia niż: „ja pierdolę!”. W związku z czym moje: „pierdolę” ma znaczenie! Nie mówię „kurwa” co dziesięć sekund! Ha! Ciekaaaawe! Dziś w nocy śniło mi się, że ktoś nie pozwalał mi mówić „kurwa” – i to w pracy! Było tak, jakby ktoś mi wystawiał recenzję: „Pani mówi – kurwa?! To znaczy, że pani nie jest taka, jak my byśmy chcieli”. I dobrze! Bo ja nie jestem po to, żeby być taka, jak wy byście chcieli! I nikt nie ma być taki, jak inni chcą! Mamy być tacy, jacy my chcemy być i jacy jesteśmy! To jest właśnie istota szczęścia, po które idziemy do pracy, a więc i tego szczęścia, po które idziemy w życiu. A że teraz, za „demokracji”, też nie możemy być prawdziwi, że nadal musimy udawać – to nam tego szczęścia i w życiu, i w pracy brakuje.

Owszem, musimy udawać inne rzeczy niż przed 26 laty – nie miłość do socjalizmu. Musimy się też powstrzymywać przed mówieniem czy robieniem innych rzeczy niż w PRL-u. Ale tak czy siak, znów nie jest to pełna wolność i otwartość. Ale ja mimo to mam niezwykłą enklawę wolności. Mogę więc powiedzieć, że życie mi się udało.

Zależność, że szczęśliwa praca to szczęśliwe życie, postawiłam sobie jako tezę, zaczynając pracę nad tą książką. Ty mówisz jasno i wprost, że ponieważ udała ci się praca, masz udane życie. Ale powiedz proszę, dlaczego ta wolność jest tu tak ważna? Wolność i praca to dla wielu ludzi oksymorony.

Moje życie się udało, ponieważ w pracy mogę być sobą, korzystam z moich umiejętności osobistych, z mojej intuicji. Oczywiście, korzystam też z mojej wiedzy i doświadczenia, ale przede wszystkim czerpię z siebie, bo jestem terapeutką egzystencjalną i rozumiem moją pracę z ludźmi jako spotkanie z nimi. Bardzo prawdziwe, otwierające i ich, i mnie.

I dlatego im więcej w tym spotkaniu miejsca na naturalność, a ta przecież rodzi się z wolności, tym lepiej dla nas wszystkich. Wolność jest podstawą, bo ja pracuję sobą! Nie wszyscy tak muszą, ludzie mają różne typy osobowości. Mówiąc kategoriami Carla Gustawa Junga, są myśliciele, są uczuciowcy, są intuicjoniści i... to czwarte... zawsze mi się pieprzy! Doznający. Chodzi o ludzi, którzy odczuwają wewnętrznie, dla nich najistotniejsze są sygnały płynące ze środka. Mam! Proprioceptywni! Uff... No i ja według tego podziału jestem intuicjonistką, a w drugiej kolejności – uczuciowcem. I dlatego pracuję sobą. Datego nie mogłabym pracować w korporacji. Może dziś umiałabym być sobą i tam, jednocześnie zdając sobie sprawę z różnych uwarunkowań tej stuktury i stosując świadomie pewne strategie zamiast szczerości i spontaniczności. Ale nic mnie w tym nie pociąga, dlatego do pracy tam nie poszłam, choć zaproszenia były, nie wybrałam tej drogi.

Jak pracuje psychoterapeutka, która jest intuicjonistką i uczuciowcem?

Przykładem tego jest wszystko, co robię. Ale proszę bardzo, przychodzi do mnie na psychoterapię indywidualną 55-letnia kobieta i mówi tak: „Mój mąż po 30 latach mnie rzucił! A ja wszystko robiłam! Wszystko! Był uprany i nakarmiony. I nawet jak przychodził z gośćmi, i mnie nie uprzedził, to ja zaraz robiłam przyjęcie. I tak całe życie mu poświęciłam, a on mnie rzucił!”. A ja jej na to: „A wie pani co, ja się dziwię, że rzucił panią dopiero teraz”. Ona, oburzona, pyta: „Pani chce mnie obrazić?”. „Nie, mówię pani bardzo ważną rzecz”. „A dlaczego pani tak mówi?”. „Ja bym panią rzuciła już po dwóch latach. A dlaczego? Bo pani jest nudna!”. Mówiąc tak, ryzykuję, że ona się obrazi i więcej do mnie nie przyjdzie. To się zdarza, choć bardzo rzadko. Ludzie mają prawo, żeby powiedzieć: „Ta terapeutka mi nie pasuje”. Ona jednak się nie obraziła, ale dalej złościła na mnie i dopytywała, dlaczego uważam, że jest nudna. „Bo pani robi wszystko to, co on chce, a nic z tego, co pani chce. Bo pani siebie nie szanuje i dlatego stała się pani podnóżkiem, wycieraczką i garnkiem kuchennnym, a nie kobietą, która mówi: Życzę sobie tego i tego... A tego to ja nie chcę, za to dziękuję! Ale to, to tak, to zróbmy razem koniecznie!”. Popłakała się, potem się znowu zezłościła i znowu popłakała. Ale przyszła potem parę razy, a więc tyle, ile mogła, i na koniec powiedziała mi, że teraz patrzy inaczej na to, co działo się w jej życiu. To dobrze. Ale nie może uniknąć myśli: „Zmarnowałam tyle lat”. Kiedy moich klientów nachodzą takie refleksje, mówię: „Dobrze spojrzeć do tyłu i zobaczyć, co się zmarnowało, żeby nie marnować już więcej. Została pani cała reszta życia. Może i 30 lat. Co pani zrobi z tymi latami, jak będzie pani żyła z następnym facetem? Bo co innego zrobić ukochanemu obiad, który on ubóstwia, i nawet nastać się przy kuchni kilka godzin, a co innego usługiwać mu i być podnóżkiem”.

Co wspólnego z intuicją ma ten dość obcesowy styl pracy? Przecież można powiedzieć z rozumu, że ktoś w swoim życiu coś spieprzył?

Nie, nikt nie powie tego z rozumu. Z rozumu nie powiesz: „Pani jest nudna”, ponieważ wiąże się to z ogromnym ryzykiem, że ten człowiek się na ciebie wścieknie.

Mówisz o intucji, która podpowiada ci, że możesz powiedzieć coś takiego tej właśnie osobie?

Tak, że mogę jej to powiedzieć, że warto jej to powiedzieć, że nikt jej tego nie mówił jednocześnie z taką obcesowością, ale i z taką absolutną troską i powagą jak ja. I ona to czuje. Nie oszukuję jej, nie ściemniam, nie jestem grzeczną, obcą, elegancko obojętną osobą, tylko od razu wchodzę z nią w prawdziwą, mocną relację, bez udawania. Ufam swoim uczuciom, przede wszystkim nigdy nie mówię i nie robię tego, czego nie chcę i do czego nie jestem przekonana. Traktuję ją uczciwie i wprost, ryzykując sobą. Bo wracając do tego, co to znaczy: „Pracować sobą” to oznacza, że moja wiedza zintegrowała się we mnie z moją wrażliwością, osobowością i doświadczeniem. Nie używam procedur, używam siebie. Procedur się uczyłam i nauczyłam.

Żyjemy w świecie miliarda szkoleń, kursów, dyplomów, certyfikatów i uprawnień, które gromadzimy i chwalimy się nimi. A ty mówisz, że to wszystko można rzucić w kąt? Metody, których uczy się psychologów i psychoterapeutów nie są dla was niczym Biblia dla wierzących?

Najpierw bardzo długo uczyłam się bardzo wielu rzeczy, a potem równie długo je zapominałam, by nie stosować procedur i nie być człowiekiem, który ślepo się ich trzyma... Znam wielu psychologów, którzy, tak jak mój pierwszy nauczyciel, mawiają: „Człowiek jest jak klocki. Kiedy nauczysz się je układać, to z każdym zrobisz to, co będziesz chciała”.

Nie chciałaś przejąć władzy nad ludzkimi umysłami?

Nie! Nigdy nie chciałam z nikim robić tego, co ja chcę. Nie postrzegałam również i nie chciałam widzieć ludzi jako klocki. Człowiek był dla mnie zawsze wielkim i głębokim osobistym wszechświatem. A ten nauczyciel był po prostu psychopatą! Straszny człowiek. Na szczęście później poznałam innych nauczycieli i inne szkoły, zobaczyłam, jak fajnie jest nie układać człowieka jak klocki, ale towarzyszyć mu w jego rozwoju, w jego przemianie, w jego drodze. Nie uważam, że klienta trzeba leczyć, ale jeśli chce coś zmienić, to fajnie, to ja mogę mu w drodze do tej zmiany towarzyszyć. Jak nie chce się zmieniać, to nie!

Każda terapia to dla mnie ważne spotkanie, które otwiera także mnie. Również spotkanie z tą 55-latką, którą nazwałam nudną. Jest dla mnie istotne i ciekawe, jak ona przyjmie moje słowa, czy się nadmie, czy zezłości i o tym powie, czy będzie udawała, że nic nie usłyszała...

Wróćmy do wątku, który jest ważny dla naszej książki: jak bardzo twoim zdaniem szczęście w pracy i szczęście w życiu są od siebie zależne?

W bardzo dużym stopniu. Jestem kobietą, która nigdy nie wyobrażała sobie, że mogłaby nie pracować, nie działać. Od początku było dla mnie jasne, że chcę pracować, koniecznie z ludźmi. Nigdy nie marzyłam o byciu matką i żoną, o czym marzy wiele kobiet. Panią domu – tak! Zawsze lubiłam nią być! Zwłaszcza teraz lubię być panią swojego domu w Skowieszynku. Lubię mieć przestrzeń osobistą, zależną tylko ode mnie. O tym, że nie chcę być matką, wiedziałam już w wieku 3 lat, bo to wtedy siedząc na nocniku, postanowiłam, że nie zrobię swoim dzieciom tego, co zrobiła mi moja matka. A że mając taką matkę, inaczej nie będę umiała, więc dzieci nie będzie. Mogłam je mieć bez lęku 50 lat później, bo wtedy dopiero nauczyłam się kochać. No ale na macierzyństwo było za późno.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

Rozdział 1

[1] Kazimierz Jankowski – psychiatra humanistyczny, w latach 70. zorganizował w Warszawie kilka ośrodków m.in. Ośrodek Zdrowia Psychicznego „Synapsis”, nowatorską placówkę, która funkcjonuje do dziś, choć wyspecjalizowała się w terapii autyzmu.