Redakcja

Autor Elżbieta Młynarska-Wełpa Jarosława Warszawska Renata Majewska Aldona Salamon Andrzej Radzisław

Kierownik grupy wydawniczej

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Wydawca

Agnieszka Gorczyca

Redaktor

Renata Kajewska

Korekta

Monika Rychalska Anna Marecka

Druk

Miller Druk

Skład i łamanie

Triograf, Dariusz Kołacz

Nakład: 300 egz.

ISBN 978-83-269-4623-5

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2016

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa,

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Publikacja „Prawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” została opracowana we współpracy z Wydawnictwem VNR Verlag für die Deutsche Wirtschaft AG z Niemiec. „Prawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” chronione są prawem autorskim. Przedruk materiałów zamieszczonych w publikacji „ZPrawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Prawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji „Prawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „ZPrawo pracy, ZUS, podatki w 2016 roku” lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów. Wydawca nie odpowiada za treść zamieszczonej reklamy; ma prawo odmówić zamieszczenia reklamy, jeżeli jej treść lub forma są sprzeczne z linią programową bądź charakterem publikacji oraz interesem Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.

Informacje o prenumeracie

tel.: 22 518 29 29

e-mail: cok@wip.pl

Wykaz aktów prawnych

• Kodeks pracy (kp) – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

• Kodeks cywilny (kc) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.)

• ustawa systemowa – ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.)

• ustawa zasiłkowa – ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

• ustawa o PIT – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)

• Ordynacja podatkowa – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

• ustawa emerytalna – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 748)

• ustawa o ZFŚS – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 111)

• ustawa wypadkowa – ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.)

• rozporządzenie składkowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.)

• rozporządzenie o wynagrodzeniu – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 ze zm.).

• ustawa o zwolnieniach grupowych – ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 192)

• rozporządzenie urlopowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 ze zm.)

Kalendarium zmian dla pracodawców

Data wejścia w życie

Konsekwencje zmiany dla pracodawcy

Nazwa aktu prawnego

14 sierpnia 2015 r.

Więcej osób ma obecnie prawo do zasiłku opiekuńczego, np. ojciec dziecka, gdy matka ze względu na stan zdrowia nie może opiekować się dzieckiem

Ustawa z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1066).

1 października 2015 r.

Refundacja składek na ZUS nie przysługuje niepełnosprawnemu przedsiębiorcy, gdy opłacił on składki z opóźnieniem przekraczającym 14 dni

Ustawa z 6 lutego 2015 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 493).

1 grudnia 2015 r.

Płatnicy składek mogą skorzystać z odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty całej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym również w części finansowanej przez ubezpieczonego

Ustawa z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 689).

1 stycznia 2016 r.

Nowa metoda określania podstawy wymiary zasiłków przedsiębiorców, gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy i pełnego miesiąca ubezpieczenia

Art. 1 pkt 8–12, art. 26 ustawy z 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1066).

1 stycznia 2016 r.

Nowe zasady wystawiania zwolnień lekarskich – forma papierowa zostanie zastąpiona formą elektroniczną. Płatnik będzie automatycznie informowany o chorobie pracownika

Art. 24 ustawy z 15 maja 2015 r.o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1066).

1 stycznia 2016 r.

Podwyższenie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę do 1.850 zł – pracodawca więcej zapłaci za świadczenia przysługujące pracownikowi

Rozporządzenie Rady Ministrów z 11 wrzesnia 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 roku (Dz.U. z 2015 r. poz. 1385)

Data wejścia w życie

Konsekwencje zmiany dla pracodawcy

Nazwa aktu prawnego

1 stycznia 2016 r.

Zmiany w oskładkowaniu zleceń – o konieczności rozliczeń z ZUS będzie decydować to, czy zleceniobiorca z racji wykonywania umów zlecenia zarobi co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę

Ustawa z 23 października 2014 r.o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1831).

1 stycznia 2016 r.

Dofinansowanie do czesnego za żłobek lub przedszkole dziecka pracownika ze środków obrotowych pracodawcy korzysta ze zwolnienia podatkowego

Ustawa z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1296).

1 stycznia 2016 r.

O interpretację podatkową będzie mogła wystąpić grupa podatników, wprowadza się trzy stawki odsetek za zwłokę

Ustawa z 10 września 2015 r.o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1649).

2 stycznia 2016 r.

Aż 6 zmian w urlopach rodzicielskich – mają one umożliwić rodzicom dzielenie się uprawnieniami związanymi z opieką nad dzieckiem

Ustawa z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1220).

1 stycznia 2016 r.

Nowa dokumentacja zasiłkowa – w związku z nowymi urlopami rodzicielskimi pracodawca otrzyma wnioski na nowych drukach

Rozporządzenie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 8 grud- nia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (Dz.U. z 2015 r. poz. 2205). 

22 lutego 2016 r.

Zmiany w umowach terminowych dotyczące przede wszystkim limitowania terminowych umów o pracę

Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1220).

Rozdział 1. Zmiany w zasiłkach opiekuńczych

Od 14 sierpnia 2015 r. został rozszerzony krąg osób uznawanych za członków rodziny. Obecnie za członka rodziny uważa się także osobę niepozostającą z ubezpieczonym w związku małżeńskim, ale będącą rodzicem jego dziecka – jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Od kilku miesięcy zleceniobiorca może skorzystać z zasiłku opiekuńczego nie tylko z powodu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem – tak jak to było wcześniej, ale także z zasiłku związanego z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką dziecka – niebędącą współmałżonką tego zleceniobiorcy, tylko rodzicem jego dziecka. Krąg członków rodziny w rozumieniu ustawy zasiłkowej został rozszerzony także o ojczyma i macochę. Tym samym potencjalnie więcej osób będzie uprawnionych do zasiłku opiekuńczego.

Prawo do zasiłku opiekuńczego

Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu w związku z brakiem możliwości wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dziećmi, a także innymi członkami rodziny. Prawo do zasiłku opiekuńczego mają osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo i dobrowolnie od 1. dnia podlegania temu ubezpieczeniu, czyli zasiłek opiekuńczy przysługuje bez okresu wyczekiwania (oczekiwania). Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu – zarówno matce, jak i ojcu dziecka, a także na opiekę nad innymi członkami rodziny. Jednak zasiłek opiekuńczy za dany okres opieki nad dzieckiem wypłaca się tylko jednemu z rodziców, tj. temu, który wystąpił z wnioskiem o jego wypłatę, a przy opiece nad członkiem rodziny tylko temu ubezpieczonemu, który jako pierwszy w ramach limitu sprawuje opiekę nad tym członkiem rodziny.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje w przypadku konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

zdrowym dzieckiem do lat 8 w ściśle określonych w przepisach sytuacjach,

chorym dzieckiem do 14 lat,

innym chorym członkiem rodziny.

Prawo do zasiłku opiekuńczego w przypadku sprawowania opieki nad zdrowym dzieckiem do 8 lat

Okoliczność

Opis

Nieprzewidziane zamknięcie: żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza

Jeżeli ubezpieczony, którego dziecko uczęszcza do placówki, zostanie powiadomiony o jej zamknięciu w terminie krótszym niż 7 dni, można wówczas uznać, że nastąpiło nieprzewidziane zamknięcie placówki. Przyczyną zamknięcia placówki może być np. awaria ogrzewania czy kanalizacji uniemożliwiająca jej funkcjonowanie.

Choroba niani, z którą rodzicie dziecka podpisali umowę uaktywniającą

Prawo do zasiłku opiekuńczego mają również rodzice dziecka z powodu choroby niani, z którą zawarli umowę uaktywniającą na podstawie art. 50 ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.

Choroba dziennego opiekuna sprawującego opiekę nad dzieckiem

Dziennym opiekunem jest osoba fizyczna sprawująca opiekę nad dzieckiem w wieku od ukończenia 20. tygodnia życia, zatrudniana przez gminy, osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Poród lub choroba rodzica dziecka ubezpieczonego, stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwiły temu rodzicowi sprawowanie opieki nad dzieckiem, albo pobyt rodzica dziecka ubezpieczonego stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej.

Według wcześniejszych przepisów prawo do zasiłku opiekuńczego przysługiwało tylko współmałżonkowi.

Za rodzica stale opiekującego się dzieckiem uważamy osobę niezatrudnioną lub przebywającą na urlopie wychowawczym.

Zasiłek z tego tytułu przysługuje również rodzicom dziecka niepozostającym w formalnym związku małżeńskim, lecz prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe (w tzw. konkubinacie).

Przypadek szczególny

Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni, to każdy z nich może wystąpić z wnioskiem o wypłatę zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad chorym dzieckiem. Zasiłek jest wówczas wypłacany za dni sprawowania tej opieki. Jest to jeden z nielicznych przypadków, gdy pracodawca otrzymuje zwolnienie lekarskie, np. na cały tydzień od poniedziałku do piątku, a zasiłek opiekuńczy będzie wypłacał tylko za dni wskazane w oświadczeniu ZUS Z-15, czyli odpowiednio poniedziałek, wtorek i piątek, gdy w środę i czwartek pracownik będzie świadczył pracę, gdyż inny członek rodziny będzie sprawował opiekę nad chorym dzieckiem.

WAŻNE

W sytuacji gdy oboje rodzice są zatrudnieni na różnych zmianach, każdego z nich uważa się za osobę stale opiekującą się dzieckiem. Jeśli rodzice dziecka są zatrudnieni, ale jedno z nich pracuje tylko w systemie pracy zmianowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje jedynie za dni, w których dziecko pozostawałoby bez opieki wskutek choroby, porodu lub pobytu w szpitalu drugiego rodzica. W tym przypadku prawo do zasiłku opiekuńczego należy rozpatrywać zawsze indywidualnie, porównując godziny pracy rodziców przypadające na okres choroby dziecka.

Od 14 sierpnia 2015 r. za członków rodziny, nad którymi ubezpieczony może sprawować opiekę uprawniającą go do uzyskania prawa do zasiłku opiekuńczego, uważa się: małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat – jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki (nowe brzmienie ust. 2 w art. 32 ustawy zasiłkowej). Warunek uważa się za spełniony, gdy pracownik pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko przez okres choroby, zgodnie z jego oświadczeniem w druku ZUS Z-15. Natomiast za dzieci, nad którymi opieka uprawnia do wypłaty zasiłku, uważa się, oprócz dzieci własnych, dzieci małżonka i przysposobionych, także dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie (dotychczas były to dzieci obce przyjęte na wychowanie i utrzymanie).

Okres otrzymywania zasiłku

Nic się nie zmieniło, jeśli chodzi o okres, za który osobie ubezpieczonej przysługuje zasiłek opiekuńczy. Nadal jest to okres nie dłuższy niż:

60 dni w roku kalendarzowym – jeżeli opieka sprawowana jest nad zdrowym dzieckiem do ukończenia 8 lat lub chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat,

14 dni w roku kalendarzowym – jeżeli opieka sprawowana jest nad innymi członkami rodziny (w tym nad chorymi dziećmi w wieku powyżej 14 lat).

Zasiłek przysługuje osobie ubezpieczonej przez łączny okres wypłaty zasiłku z tytułu sprawowania opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny oraz bez względu na liczbę dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki, nie dłużej jednak niż przez okres 60 dni w danym roku kalendarzowym, w tym 14 dni z tytułu opieki nad dziećmi w wieku powyżej 14 lat oraz innymi członkami rodziny.

WAŻNE

Do limitu wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku powyżej 14 lat nie wlicza się dni zasiłku opiekuńczego wypłaconego na dziecko w danym roku kalendarzowym przed ukończeniem przez nie 14. roku życia.

Kiedy nie przysługuje zasiłek

Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mogący zapewnić opiekę dziecku lub innemu choremu członkowi rodziny. Przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji, gdy jest sprawowana opieka nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat. W tym przypadku zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu nawet wtedy, gdy w gospodarstwie domowym pozostają inne osoby, które mogą zapewnić opiekę choremu dziecku.

Za domownika mogącego zapewnić opiekę nie uważa się:

osoby całkowicie niezdolnej do pracy,

osoby chorej,

osoby prowadzącej gospodarstwo rolne,

pracownika odpoczywającego po pracy na nocnej zmianie,

osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, która nie może regulować swojego czasu pracy w sposób dowolny (ma ustalone godziny pracy),

osoby niezobowiązanej do sprawowania opieki na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli odmawia ona sprawowania opieki.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Wykaz aktów prawnych

Rozdział 1. Zmiany w zasiłkach opiekuńczych

Rozdział 2. Składki ZUS niepełnosprawnych przedsiębiorców

Rozdział 3. Nowe ulgi w spłacie składek ZUS

Rozdział 4. Nowa metoda określania wymiaru zasiłków przedsiębiorców

Rozdział 5. Nowe zasady wystawiania zwolnień lekarskich

Rozdział 6. Zmiana minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 roku

Rozdział 7. Zmiany w oskładkowaniu umów zlecenia

Rozdział 8. Nowe zwolnienia podatkowe

Rozdział 9. Zmiany w Ordynacji podatkowej

Rozdział 10. Zmiany w urlopach rodzicielskich

Rozdział 11. Zasiłki macierzyńskie od 2 stycznia 2016 r.

Rozdział 12. Nowa dokumentacja zasiłkowa

Rozdział 13. Zmiany w umowach terminowych

Rozdział 14. Inne zmiany wprowadzone w 2016 roku

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71