Redakcja

Autorzy

Bogdan Majkowski Mariusz Pigulski

Kierownik grupy wydawniczej

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Wydawca

Agnieszka Gorczyca

Redaktor

Renata Kajewska

Koordynator produkcji

Mariusz Jezierski

Korekta

Monika Rychalska

Anna Marecka

Skład i łamanie

Triograf, Dariusz Kołacz

Druk

Drukarnia Miller

Nakład 300 egz.

ISBN 978-83-269-4417-8

NR PRODUKTOWY UOB 76

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2015

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Publikacja „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” została opracowana we współpracy z Wydawnictwem VNR Verlag für die Deutsche Wirtschaft AG z Niemiec. „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” chronione jest prawem autorskim. Przedruk materiałów zamieszczonych w publikacji „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Składki 2016. Zmiany, dokumentacja, rozliczenia z ZUS” lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów. Wydawca nie odpowiada za treść zamieszczonej reklamy; ma prawo odmówić zamieszczenia reklamy, jeżeli jej treść lub forma są sprzeczne z linią programową bądź charakterem publikacji oraz interesem Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.

Wykaz skrótów użytych w książce

SN – Sąd Najwyższy

ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

MPiPS – Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

PIP – Państwowa Inspekcja Pracy

GIP – Główny Inspektorat Pracy

Kodeks pracy – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

ustawa systemowa – ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.)

ustawa chorobowa – ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.)

ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę – ustawa z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. nr 200, poz. 1679 ze zm.)

Ordynacja podatkowa – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.)

ustawa o zwolnieniach grupowych – ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 192)

ustawa emerytalna – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.)

ustawa o ZFŚS – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 111)

rozporządzenie składkowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.)

Rozdział 1. Zmiany w składkach w 2016 roku

Rok 2016 przynosi kolejne zmiany w rozliczaniu składek do ZUS, a także w obowiązkach płatników składek w tym zakresie. Część z nich wynika z nowych rozwiązań wprowadzonych do ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, część zmian ma zaś związek z nową kwotą minimalnego wynagrodzenia za pracę, która wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 roku.

Zmiany w oskładkowaniu zleceń wynikające z nowelizacji ustawy systemowej

Od 1 stycznia 2016 r. osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, której łączna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę, jest objęta obligatoryjnie ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym również z innych tytułów (w tym od innych zleceń). Od nowego roku istnieje więc obowiązek odprowadzania od wszelkich umów zleceń składek społecznych, w sytuacji gdy łączna ich podstawa w danym miesiącu jest niższa od kwoty ustawowej płacy minimalnej.

Oznacza to, że osoba wykonująca przykładowo dwie lub więcej umów zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z każdej z nich do czasu, aż łączna podstawa wymiaru składek osiągnie minimalne wynagrodzenie. Dopiero gdy suma podstaw składek na ubezpieczenia społeczne w miesiącu osiągnie pułap płacy minimalnej, zleceniobiorca z kolejnych tytułów ubezpieczeniowych będzie miał opłacane obowiązkowo tylko składki zdrowotne. Jest on jednak uprawniony do dobrowolnego przystąpienia do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego.

Powyższe zmiany zapisane zostały w ustawie z 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.

Zmiany w zgłoszeniach do ZUS dla przedsiębiorców

Przedsiębiorca rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej będzie miał możliwość już na etapie składania wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) dokonania zgłoszenia:

siebie do ubezpieczeń społecznych i/lub zdrowotnego, a także

uprawnionych członków swej rodziny – do ubezpieczenia zdrowotnego.

Wprowadzenie takiego rozwiązania przewidziano w ustawie z 25 września 2015 r.o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw. W życie wejdzie ona w terminie 6 miesięcy od daty ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Przywołana powyżej ustawa wprowadza możliwość dołączania do wniosku o wpis do CEIDG danych niezbędnych do zgłoszenia przedsiębiorcy do ubezpieczenia zdrowotnego i/lub ubezpieczeń społecznych oraz członków jego rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego. Pozwoli to przedsiębiorcom w jednym miejscu:

złożyć wniosek o wpis do CEIDG,

dołączyć do ww. wniosku niezbędne dane zgłoszeniowe do ubezpieczeń w ZUS,

zawnioskować o zmianę danych wykazanych w zgłoszeniu do ubezpieczeń zusowskich (z wyjątkiem modyfikacji informacji dotyczących tytułu ubezpieczenia oraz rodzajów ubezpieczeń i terminów ich powstania).

Za dzień dokonania zgłoszeń, o których mowa powyżej, lub zmiany danych wykazanych w tych zgłoszeniach, będzie uważany dzień złożenia wniosku o wpis do CEIDG wraz z żądaniem dokonania przedmiotowych zgłoszeń lub modyfikacji informacji w nich zawartych.

Dodajmy, że nic nie zmienia się w zakresie zgłoszeń do ubezpieczeń pracowników zatrudnianych przez przedsiębiorcę oraz innych ubezpieczonych (np. osób współpracujących, zleceniobiorców). Te osoby nadal muszą być zgłaszane do ZUS przez płatnika składek, na dotychczasowych zasadach.

Wyrok TK dotyczący podstawy składek ZUS osób oddelegowanych za granicę

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 października 2015 r. (sygn. SK 9/14) orzekł, że regulacja ustanawiająca dla pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców minimalną podstawę wymiaru składek zusowskich jest niezgodny z konstytucją. Chodzi tu o § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia składkowego. TK jednocześnie postanowił odroczyć termin utraty mocy obowiązującej ww. przepisu w zaskarżonym zakresie o 12 miesięcy od dnia ogłoszenia swego wyroku w Dzienniku Ustaw, czyli od 5 listopada 2015 r. A zatem ustawodawca ma mniej niż rok na dokonanie odpowiednich zmian prawnych.

Przypomnijmy, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia składkowego:

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców (z wyłączeniem członków służby zagranicznej) nie stanowi część wynagrodzenia w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu zagranicznych podróży służbowych, za każdy dzień pobytu, określonej dla tzw. sfery budżetowej,

ustalony w powyższy sposób miesięczny przychód oddelegowanego, stanowiący podstawę wymiaru składek, nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, zapisanej w ustawie budżetowej (w 2015 r. wynosi ona 3.959 zł).

Zdaniem TK przywołana wyżej regulacja wykracza poza upoważnienie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy systemowej, dające prawo ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia:

szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnieniem ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy,

wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów.

W opinii TK § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia składkowego wprowadza taką modyfikację podstawy wymiaru składek zusowskich, w wyniku której jest ona wyższa niż podstawa określona w art. 18 ust. 1 ustawy systemowej. W konsekwencji prowadzi to do obciążenia pracowników i pracodawców kosztami podwyższonej składki na ubezpieczenie społeczne i z tego względu stanowi ingerencję w prawo własności. W dodatku rzeczona ingerencja nie spełnia wymogów formalnych, ponieważ nie nastąpiła w drodze ustawowej, ale w akcie wykonawczym (w rozporządzeniu składkowym).

Do 29 lutego 2016 r. należy złożyć roczną informację o pobranych składkach

Płatnicy składek mają obowiązek przekazania osobom ubezpieczonym informacji zawartych w imiennych raportach miesięcznych w podziale na poszczególne miesiące, za rok ubiegły w terminie do 28 lutego roku następnego. Z uwagi na to, że w 2015 roku 28 luty przypada na niedzielę, obowiązującym w 2016 roku terminem jest 29 lutego. Informacje te powinny być przekazane w formie dokumentu pisemnego lub elektronicznego – jeśli zainteresowani wyrażą na to zgodę. Przypomnijmy, że na przekazanie pierwszej rocznej informacji płatnicy mieli czas do 28 lu-tego 2013 r. Żeby ułatwić realizację wspomnianego obowiązku rozporządzenie z 9 września 2013 r. wprowadziło nowy wzór specjalnego formularza, który został zatytułowany „Informacja roczna dla osoby ubezpieczonej”.

Przypomnijmy, że od 1 stycznia 2015 r. nie ma obowiązku:

sprawdzania w terminie do 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego prawidłowości danych wykazanych w imiennych raportach miesięcznych przekazanych do ZUS za rok poprzedni. Nadal istnieje jednak obowiązek korygowania dokumentów zusowskich w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub stwierdzenia nieprawidłowości przez ZUS.

przekazywania informacji miesięcznej/rocznej dla osoby ubezpieczonej o składce zdrowotnej, w razie pobierania wyłącznie składek na to ubezpieczenie. Jedynie na żądanie ubezpieczonego, za którego pracodawca rozlicza tylko składkę zdrowotną, należy przekazać mu informację miesięczną, nie częściej niż raz na miesiąc, za miesiąc poprzedni.

Dodatkowo od stycznia 2015 roku członkowie rad nadzorczych otrzymujący wynagrodzenie z tytułu pełnienia tej funkcji objęci są obowiązkiem ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Przed zmianą przepisów podlegali oni obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Rolę płatnika składek pełni tu podmiot, w którym działa rada nadzorcza, a podstawę składek stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście przez osoby należące do składu rady nadzorczej, niezależnie od sposobu ich powoływania.

Zmiana wynagrodzenia minimalnego od 1 stycznia 2016 r. spowodowała wzrost obciążeń składkowych płaconych za niektóre grupy ubezpieczonych, minimalnych świadczeń chorobowych przysługujących pracownikom, a także konieczność ponownego sprawdzenia, czy za daną osobę należy odprowadzać składkę na Fundusz Pracy. Wysokość wynagrodzenia minimalnego ma również wpływ na istnienie obowiązku ubezpieczeń społecznych przy niektórych zbiegach tytułów. Zmiany te nakładają na płatników składek lub świadczeń chorobowych obowiązek dokonania stosownych przeliczeń.

Składki na ubezpieczenia społeczne

Wzrost obciążeń za niektórych pracowników

Podstawę wymiaru składek w przypadku pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskany z tytułu pozostawania w stosunku pracy – z pewnymi nieistotnymi tu wyłączeniami. Dla znacznej części pracowników przychód ten odpowiada kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w latach 2015–2016

Pełne wynagrodzenie minimalne

Wynagrodzenie minimalne w pierwszym roku pracy zawodowej

2015 rok

1.750 zł

1.400 zł (80% pełnego wynagrodzenia minimalnego)

2016 rok

1.850 zł

1.480 zł (80% pełnego wynagrodzenia minimalnego)

Zmiana wynagrodzenia minimalnego pociąga więc za sobą zmianę podstaw wymiaru składek, a tym samym składek u pracowników otrzymujących takie właśnie wynagrodzenie. To z kolei nakłada na pracodawców konieczność przeprowadzenia stosownych przeliczeń.

Przykład

Z umowy o pracę wynika, że pobory pracownika składają się tylko z wynagrodzenia

zasadniczego, którego wysokość odpowiada aktualnemu minimalnemu wynagrodzeniu

za pracę. Staż zawodowy tej osoby wynosi 3 lata. Składki na ubezpieczenia społeczne,

finansowane ze środków pracodawcy, należne za grudzień 2015 roku wyniosły więc:

 na ubezpieczenie emerytalne – 170,80 zł (1.750 zł × 9,76%),

 na ubezpieczenia rentowe – 113,75 zł (1.750 zł × 6,5%),

 na ubezpieczenie wypadkowe (przy założeniu, że tego płatnika obowiązuje stopa wynosząca 2,53%) – 44,28 zł (1.750 zł × 2,53%),

 na Fundusz Pracy – 42,88 zł (1.750 zł × 2,45%),

 na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 1,75 zł (1.750 zł ×× 0,1%).

Razem z własnych środków pracodawca musiał więc zapłacić 373,46 zł. W związku

ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia za pracę od stycznia 2016 roku wzrosła też

podstawa wymiaru składek za tego pracownika. Począwszy od stycznia 2016 roku, pracodawca opłaca z własnych środków następujące kwoty składek:

 na ubezpieczenie emerytalne – 180,56 zł (1.850 zł × 9,76%),

 na ubezpieczenia rentowe – 120,25 zł (1.850 zł × 6,5%),

 na ubezpieczenie wypadkowe – 46,81 zł (1.850 zł × 2,53%),

 na FP – 45,33 zł (1.850 zł × 2,45%),

 na FGŚP – 1,85 zł (1.850 zł × 0,1%).

Razem obciążenia te wynoszą 394,80 zł, a to oznacza wzrost w stosunku do roku ubiegłego o 21,34 zł. Podwyżka minimalnego wynagrodzenia za pracę spowodowała także odpowiedni wzrost wysokości składek finansowanych ze środków pracownika.

Większe daniny zusowskie przedsiębiorców

Wzrost wynagrodzenia minimalnego znalazł również odzwierciedlenie w wysokości składek płaconych przez prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, spełniających wymogi określone w art. 18a ustawy systemowej, dla których najniższa podstawa składek odpowiada 30% aktualnego minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przypomnijmy, że z możliwości takiej mogą skorzystać – przez okres pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia działalności – osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szcze-gólnych.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Wykaz skrótów użytych w książce

Rozdział 1. Zmiany w składkach w 2016 roku

Zmiany w oskładkowaniu zleceń wynikające z nowelizacji ustawy systemowej

Zmiany w zgłoszeniach do ZUS dla przedsiębiorców

Wyrok TK dotyczący podstawy składek ZUS osób oddelegowanych za granicę

Do 29 lutego 2016 r. należy złożyć roczną informację o pobranych składkach

Składki na ubezpieczenia społeczne

Nowe formy wsparcia przy zatrudnianiu młodych bezrobotnych

Składki na Fundusz Pracy

Podleganie ubezpieczeniom

Świadczenia chorobowe

Rozdział 2. Składki emerytalno-rentowe

Przychody wyłączone z podstawy wymiaru składek

Skutki nieprawidłowego ustalenia podstawy wymiaru składek

Najczęstsze problemy płatników

Wniosek o nadpłacone składki w związku z przekroczeniem rocznej kwoty granicznej

Składki emerytalno-rentowe w pytaniach i odpowiedziach

Rozdział 3. Składka chorobowa

Ubezpieczenie obowiązkowe lub dobrowolne

Ograniczenie składek dobrowolnych

Decyzja o przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

Rozdział 4. Składki wypadkowe

Zawiadomienie z ZUS o obowiązującej stopie składek wypadkowych

Stopa składek według PKD

Rozdział 5. Składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych

Składki na FP

Składki na FGŚP

Składki na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP)

Składki na FP, FGŚP oraz FEP w pytaniach i odpowiedziach

Rozdział 6. Składka zdrowotna

Wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne

Podstawa u przedsiębiorców

Bez ograniczeń i dzielenia

Świadczenia chorobowe w podstawie wymiaru składki zdrowotnej

Oskładkowanie rodziny

Rozdział 7. Składki w dokumentacji ZUS

Druki składkowe

Druk ZUS IWA

Składki w dokumentacji ZUS w pytaniach i odpowiedziach

Rozdział 8. Składki z tytułu pracy na urlopach macierzyńskich i wychowawczych

Urlop macierzyński i urlop rodzicielski

Ubezpieczenia z umowy zlecenia

Umowa o dzieło bez składek

Umowa o pracę na ogólnych zasadach

Podstawa składek

Dokumenty do ZUS

Urlop wychowawczy

Ze zlecenia oraz umowy o pracę ubezpieczenia obowiązkowe

Brak ubezpieczeń z umowy o dzieło

Formularze dla ZUS

Inne formy zarobkowania

Rozdział 9. Składki zleceniobiorców i wykonawców dzieła – zmiany w 2016 roku

Ubezpieczenia przy umowie

Ważne zmiany od 2016 roku

Składki na Fundusz Pracy

Dokumentacja składkowa

Długie zlecenia w których odpłatność określono w stawce kwotowej

Roczny limit podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne

Dodatkowe umowy cywilnoprawne zawierane z pracownikami

Środki odwoławcze

Korekta druków po uznaniu zleceń za umowę o pracę

Składki też mogą wymagać skorygowania

Składki zleceniobiorców i wykonawców dzieła w pytaniach i odpowiedziach

Rozdział 10. Składki dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą

Podstawy przy składce emerytalno-rentowej

Składki wypadkowe oraz chorobowe

Składka zdrowotna od wyższej podstawy

Składka na FP tylko od pełnej podstawy składek emerytalno-rentowych

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71