Redakcja

Redaktor prowadzący: Sylwia Maliszewska

Wydawca: Katarzyna Bednarska

Korekta: Zespół

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Projekt okładki: Piotr Fedorczyk

Druk: MDruk

ISBN 978-83-269-4549-6

Wydawnictwo: Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z .o.o.

Adres: 03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

Kontakt: Telefon 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: portalfk@wip.pl

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy. Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Warszawa 2016

Dystrybucja: tel. 22 518 29 29 faks. 22 617 60 10 e-mail: cok@wip.pl

100 odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące VAT, wydanie drugie wraz z przysługującymi Czytelnikom innymi elementami dostępnymi w subskrypcji (e-letter, strona www i inne) chronione są prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w 100 odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące VAT, wydanie drugie oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło.

Publikacja 100 odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące VAT, wydanie drugie została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji 100 odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące VAT, wydanie drugie oraz w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji 100 odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące VAT, wydanie drugie lub w innych dostępnych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów.

Wydawca nie odpowiada za treść zamieszczonej reklamy; ma prawo odmówić zamieszczenia reklamy, jeżeli jej treść lub forma są sprzeczne z linią programową bądź charakterem publikacji oraz interesem Wydawnictwa Wiedza i Praktyka.

Wstęp

Podatek od towarów i usług stanowi główne źródło dochodów budżetu państwa. I to ten podatek sprawia podatnikom najwięcej kłopotów. O czym świadczy chociażby to, że resort finansów w ubiegłym roku wydał blisko 16 tysięcy interpretacji podatkowych dotyczących właśnie VAT1).

Częste zmiany przepisów z pewnością nie ułatwiają życia podatnikom. Przypomnijmy, że wraz z początkiem 2015 roku obowiązują nowe zasady rozliczania usług elektronicznych, telekomunikacyjnych i nadawczych. Wprowadzono też obowiązek ewidencji sprzedaży na kasach rejestrujących dla nowych grup podatników. Minister finansów rozszerzył bowiem w nowym rozporządzeniu kategorie przedsiębiorców, którzy muszą bezwzględnie zainstalować kasy fiskalne.

Ale to nie wszystko. Kolejne zmiany weszły w życie 1 lipca 2015 r. za sprawą ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Prawo zamówień publicznych. Zmienione przepisy mają przede wszystkim ograniczyć nadużycia związane z odliczaniem VAT, a w szczególności przypadki wyłudzeń i unikania opodatkowania. Zmienione regulacje dostosowują ponadto polskie przepisy do prawa unijnego.

Nowelizacja rozszerzyła tzw. mechanizm odwróconego obciążenia dla niektórych towarów. Oznacza to, że obowiązek rozliczenia podatku zostaje przesunięty z dostawcy na nabywcę. Po zmianach odwrotnym obciążeniem zostały objęte m.in.: telefony komórkowe, laptopy, tablety i konsole do gier.

Zmienione przepisy zmodyfikowały ponadto listę towarów objętych solidarną odpowiedzialnością podatkową i obowiązkiem stosowania rozliczeń miesięcznych. Po zmianach solidarną odpowiedzialnością zostały objęte srebro i platyna w postaci surowca lub półproduktu.

W niektórych sytuacjach można uniknąć zastosowania wobec nabywców odpowiedzialności solidarnej. Będzie to możliwe w przypadku nabycia towarów od podmiotu wymienionego w wykazie podmiotów, które złożyły kaucję gwarancyjną.

Nowelizacja podwyższyła wysokość kaucji gwarancyjnej w przypadku dostaw paliw: minimalnej do 1 mln zł (z 200 tys. zł) i maksymalnej do 10 mln zł (z 3 mln zł)

Warto też pamiętać, że od 1 lipca 2015 r. podatnicy mogą korzystać z prawa do odliczania 50% wydatków na paliwo wykorzystywane do samochodów osobowych wykorzystywanych do celów mieszanych. Od tego dnia przestał bowiem obowiązywać czasowo wprowadzony zakaz odliczania VAT od tych wydatków.

Natomiast wraz z początkiem 2016 roku weszły w życie przepisy o tzw. prewspółczynniku (preproporcji). Muszą je stosować ci podatnicy, którzy oprócz sprzedaży opodatkowanej wykonują również czynności leżące poza zakresem VAT.

Jak w praktyce stosować te przepisy, jakie warunki muszą być spełnione, aby zastosować 0% stawkę VAT w eksporcie, jak opodatkować sprzedaż firmowych aut, czy biuro rachunkowe może powrócić do zwolnienia podmiotowego w trakcie roku, czy VAT niepodlegający odliczeniu można zaliczyć do kosztów podatkowych, jak poprawiać błędy w fakturze i czy brak polskiego odpowiednika reverse charge na fakturze jest błędem?

Odpowiedzi na te i wiele innych pytań znajdą Państwo w naszej publikacji.

Sylwia Maliszewska

redaktor Portalu FK

Wykaz stosowanych skrótów

PKPiR – podatkowa księga przychodów i rozchodów

WDT – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów

WNT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów

ustawa o VAT – ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.),

ustawa nowelizująca – ustawa z 7 lutego 2014 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 312),

rozporządzenie w sprawie kas rejestrujących – rozporządzenie ministra finansów z 14 marca 2013 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz.U. z 2013 r. poz. 363),

rozporządzenie w sprawie zwolnień od kas rejestrujących – rozporządzenie ministra finansów z 4 listopada 2014 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. z 2014 r. poz. 1544),

rozporządzenie w sprawie zwolnień od podatku – rozporządzenie ministra finansów z 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 736),

ustawa o PIT – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.),

ustawa o CIT – ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.),

Ordynacja podatkowa – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.),

ustawa o rachunkowości – ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.).

Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania

1. Sumy otrzymane na poczet przyszłych dostaw nie zawsze skutkują powstawaniem obowiązku podatkowego

Pytanie: Prowadzę podatkową księgę przychodów i rozchodów. Niemiecki kontrahent zapłacił mi więcej za wykonane przeze mnie usługi niż na fakturze (usługi konsultingowe). Umawialiśmy się, że będzie to jakby akonto przyszłych usług. Na razie nie ma zlecenia na te usługi. Jak zakwalifikować taką wpłatę, jakimi dokumentami ująć to zdarzenie w PKPiR oraz w rejestrze VAT? W jakiej pozycji rozliczyć w deklaracji VAT oraz VAT-UE?

Odpowiedź: Kwoty opisanej w pytaniu nie należy na razie księgować ani dla celów podatku dochodowego (w PKPiR), ani dla celów VAT.

Rozliczenie VAT

Na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT, jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, wkład budowlany lub mieszkaniowy przed ustanowieniem spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty (przepis ten stosuje się z nieistotnym w omawianej sytuacji z zastrzeżeniem art. 19a ust. 5 pkt 4 ustawy o VAT).

Na gruncie tego przepisu (podobnie jak na gruncie poprzedzającego art. 19 ust. 11 ustawy o VAT) nie każde otrzymanie wpłaty pieniężnej przez sprzedawcę stanowi otrzymanie zapłaty skutkujące powstaniem obowiązku podatkowego.

Czynnościami podlegającymi opodatkowaniu VAT są bowiem dostawy towarów i świadczenie usług (oraz pozostałe czynności wymienione w art. 5 ustawy o VAT), a nie płatności dokonane z tytułu tych czynności (zob. przykładowo wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 9 października 2001 r. w sprawie C-108/99).

Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2010 r. (sygn. akt I FSK 1100/09) wynika, że opodatkowaniu VAT nie powinny podlegać zapłaty za dostawy towarów i świadczenie usług, które nie zostały dotychczas określone w wyraźny sposób.

Oznacza to, że obowiązek podatkowy na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT powstaje jedynie wówczas, gdy między otrzymaniem przez podatnika określonej kwoty a czynnością podlegającą opodatkowaniu (np. dostawą towarów czy świadczeniem usługi) istnieje bezpośredni związek, tj. jeżeli otrzymana kwota dotyczy nabycia konkretnych towarów lub konkretnych usług.

We wspomnianym wyroku NSA (sygn. I FSK 1100/09), czytamy, że „(…) obowiązek podatkowy na podstawie art. 19 ust. 11 ustawy (…) [obecnie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT – przyp. aut.] powstaje jedynie wówczas, gdy zapłata dokonana przed wykonaniem dostawy lub świadczeniem usług, następuje w sytuacji, gdy wszelkie okoliczności mające znaczenie dla zaistnienia zdarzenia podatkowego, tzn. przyszłej dostawy lub świadczenia usług, są jednoznacznie i niezmiennie określone pod względem podmiotowym i przedmiotowym”.

Pełne zastosowanie na gruncie obecnych przepisów ma również wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2012 r. (sygn. akt III SA/Wa 1269/11). Sąd stwierdził w nim, że dla uznania wpłaconej kwoty, jako zaliczki na poczet wykonanych usług, istotne jest to, aby przyszłe świadczenie było określone w sposób jednoznaczny co do rodzaju towaru bądź usługi, tzn. w sposób umożliwiający ich identyfikację, a dodatkowo, że strony tego świadczenia, w momencie wpłaty zaliczki, nie mają woli dokonywania jego zmian w przyszłości.

A zatem otrzymywanie kwot na poczet przyszłych, nieskonkretyzowanych świadczeń nie skutkuje powstawaniem obowiązku podatkowego na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT. Otrzymanie takich sum skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego dopiero z chwilą skonkretyzowania świadczeń, których dotyczą.

Taki właśnie charakter ma otrzymanie kwoty, o której mowa w pytaniu, tj. zapłaconej przez kontrahenta kwotę nadwyżki. Jej otrzymanie nie spowodowało zatem powstania obowiązku podatkowego w podatku VAT, a w konsekwencji nie wywołało żadnych skutków w tym podatku.

Kwoty tej nie należy zatem wykazywać w ewidencji (rejestrze VAT), w deklaracji VAT ani w informacji podsumowującej VAT-UE. Dopiero z chwilą zamówienia przez kontrahenta usługi, na której poczet zostanie zaliczona ta kwota, wystąpią wszelkie charakterystyczne dla otrzymania zaliczki skutki, np. obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej.

Rozliczenie PIT

Podobnie ma się rzecz, jeżeli chodzi o przepisy dotyczące podatku dochodowego.

Zauważmy, że do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych (art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o PIT).

Tym bardziej za przychody z działalności gospodarczej nie uważa się kwot, które zostały otrzymane na poczet przyszłych, nieskonkretyzowanych jeszcze dostaw towarów i usług. A zatem kwoty, o której mowa, nie należy również księgować w podatkowej księdze przychodów i rozchodów.

Podstawa prawna:

art. 19a ust. 8 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.),

art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Tomasz Krywan, doradca podatkowy

2. Obowiązek podatkowy przy usługach odśnieżania

Pytanie: W ramach prowadzonej działalności gospodarczej podpisałem umowę na odśnieżanie powierzchni parkingowej przy markecie. Wystawiłem fakturę w styczniu 2015 roku, ale za gotowość ludzi do odśnieżania w grudniu 2014 roku. Kiedy powstał obowiązek podatkowy w VAT?

Odpowiedź: Obowiązek podatkowy powstał w dniu wystawienia faktury.

Przypomnijmy, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi (z zastrzeżeniem ust. 5 i 7–11, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1 ustawy o VAT). Z kolei, zgodnie z art. 19a ust. 5 pkt 4 lit. b ustawy o VAT, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury z tytułu wymienionych w poz. 140–153, 174 i 175 załącznika nr 3 do ustawy. Natomiast pod poz. 174 załącznika nr 3 do ustawy o VAT wymienione zostały Usługi zamiatania śmieci i usuwania śniegu PKWiU 81.29.12.0.

W związku z treścią wskazanych przepisów obowiązek podatkowy powstanie nie w chwili wykonania usługi, a z chwilą wystawienia faktury, bowiem opisane w pytaniu usługi są usługami usuwania śniegu (odśnieżania).

Podstawa prawna:

art. 19a ust. 1, ust. 5 pkt 4 lit. b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.).

Jakub Rychlik, doradca podatkowy

3. Przy darowiźnie połowy przedsiębiorstwa kuzynowi trzeba liczyć się z zapłatą VAT

Pytanie: W czerwcu 2015 roku planuję przekazać w formie darowizny kuzynowi połowę przedsiębiorstwa, tj. budynki oraz towary handlowe (wartość darowizny wynosi około 500.000 zł). Czy w związku z tą darowizną będę musiał zapłacić VAT? Czy darowizna to najkorzystniejsza forma przekazania?

Odpowiedź: W związku z przekazaną darowizną będzie Pan zobowiązany do zapłaty podatku od towarów i usług.

Na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT przez odpłatną dostawę towarów rozumie się bowiem również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.

Jeżeli przekazywana połowa przedsiębiorstwa nie będzie stanowiła zorganizowanej części przedsiębiorstwa, to będzie Pan zobowiązany do zapłaty VAT od towarów będących przedmiotem darowizny (z tytułu których nabycia, importu lub wytworzenia przysługiwało Panu prawo do odliczenia, jak również od pozostałych towarów, w których skład wchodzą części składowe, z tytułu których nabycia, importu lub wytworzenia przysługiwało Panu prawo do odliczenia).

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Obowiązek podatkowy, podstawa opodatkowania

Dostawa towarów i świadczenie usług

Obrót wewnątrzwspólnotowy i transgraniczny

Miejsce świadczenia

Stawki podatku

Zwolnienia od podatku

Odliczanie VAT

Odliczanie częściowe i korekta

Deklaracje podatkowe

Faktury VAT

Kasa fiskalna

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71