Tobiasz Maliński

Giełda Papierów Wartościowych dla bystrzaków

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Redaktor prowadzący: Barbara Gancarz-Wójcicka

Projekt okładki: Anna Mitka

Fotografia na okładce została wykorzystana za zgodą iStockPhoto Inc.

Wydawnictwo HELION

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE

tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63

e-mail: dlabystrzakow@dlabystrzakow.pl

WWW: http://dlabystrzakow.pl

ISBN: ePub: 978-83-283-0763-6, Mobi: 978-83-283-0764-3

Copyright © Helion 2015

Poleć książkę

Kup w wersji papierowej

Oceń książkę

Księgarnia internetowa

Lubię to! » nasza społeczność

Rozdział 1.
Giełda papierów wartościowych — co to takiego?

W tym rozdziale:

► wyjaśnię istotę funkcjonowania rynku finansowego,

► przybliżę Ci podmioty oraz osoby, które mogą handlować na giełdzie,

► opowiem co nieco o alternatywnych systemach obrotu giełdowego,

► poznasz instytucje odpowiedzialne za czuwanie nad bezpieczeństwem obrotu giełdowego.

Giełda papierów wartościowych jest stałym elementem życia każdego z nas — czy to Ci się podoba, czy nie. Niegdyś mogłeś funkcjonować bez konieczności zawracania sobie głowy tym, co się dzieje na giełdzie. Dziś jest inaczej, nawet bowiem w głównych wydaniach programów informacyjnych pojawiają się wiadomości finansowe z rynku giełdowego. Odkładając pieniądze na emeryturę we własnym zakresie, dokonujesz tego za pośrednictwem giełdy. W rzeczywistości jesteś z nią związany bardziej, niż Ci się wydaje.

Większość ludzi nie wie jednak, czym jest giełda i jak ona funkcjonuje. Podejrzewam, że zapytani o istotę jej istnienia nie wiedzieliby, co odpowiedzieć. Jak się za chwilę przekonasz, sens istnienia giełdy jest Ci już znany, jednak dotychczas chyba nikt nie przybliżył Ci go w ten sposób.

Jeżeli giełda w tak dużym stopniu integruje się z życiem finansowym każdego z nas, warto ją bliżej poznać, by móc świadomie kreować swoją finansową przyszłość. Giełda nie jest bowiem zbiorem niewidzialnych sił, co sugerują wypowiedzi komentatorów rynkowych, w rodzaju „rynek jest niespokojny” lub „na rynku panują euforyczne nastroje” itd. Ów rynek jest jednak zbiorem ludzi, a nie wyimaginowanych postaci czy podmiotów. Inwestowanie za pośrednictwem internetu jest bardzo dużym ułatwieniem, ale zdaje się, że coraz więcej ludzi zapomina o człowieku jako kreatorze systemu finansowego i jego uczestniku zarazem.

Wyjaśniając, na czym tak naprawdę polega działalność giełdy papierów wartościowych, będę zawsze uwzględniał czynnik ludzki. Giełda została bowiem stworzona przez ludzi i istnieje dla ludzi (trochę sparafrazowałem słowa Leszka Czarneckiego, który powiedział to samo, lecz o biznesie), należy więc o nich pamiętać.

Giełda a zwykłe targowisko

Na giełdę papierów wartościowych można spojrzeć z różnych perspektyw, co zaraz uczynię. W rzeczywistości giełda jako taka nie różni się niczym od, jak to nazwałem, zwykłego targowiska. Może Cię to zdziwi, a może nie, lecz tak to wszystko wygląda. Dzisiaj coraz rzadziej można spotkać miejsca, w których odbywa się handel w formie targowej, ponieważ zamiast nich pojawiły się sklepy osiedlowe oraz supermarkety. Targi są tworami tracącymi popularność masową, a szkoda. W mniejszych miejscowościach można jednak natrafić na targowiska, na których sprzedawana jest żywność. Nie wiem, czy miałeś okazję wybrać się kiedyś na typowy targ, ale jeżeli nie byłeś nigdy w takim miejscu, to myślę, że dobrze by było, gdybyś choć raz się tam wybrał — głównie w celach edukacyjnych.

Każdy targ składa się z pewnych elementów, które muszą wystąpić, by mogła zaistnieć wymiana handlowa. Tymi elementami są:

• towary, którymi się handluje,

• sprzedający, czyli handlarze, osoby, które chcą sprzedać towary,

• kupujący, czyli konsumenci tacy jak Ty czy ja.

W przypadku targu, na którym handluje się żywnością, towarami będą produkty żywnościowe, sprzedający będą często rolnikami, a kupującymi będą najczęściej konsumenci.

W ten sposób dochodzimy do wyjaśnienia ważnego zagadnienia, jakim jest rynek. Targ jest zatem rynkiem, który jest już o wiele bliższym Ci pojęciem. Rynek najczęściej definiowany jest jako zespół warunków doprowadzających do kontaktów między kupującymi a sprzedającymi. Jest to zagadnienie typowo ekonomiczne. Zauważ, że pojawia się tutaj sformułowanie „zespół warunków”, które nie jest precyzyjne i może sugerować ingerencję jakiejś niewidzialnej siły. Z tego względu mówiąc o rynku, będę chciał, byś miał w umyśle przedstawione już jego elementy składowe. Każdy rynek składa się bowiem z dokładnie tych samych elementów — są one uniwersalne i dzięki ich istnieniu można mówić o rynku. Ekonomiści powiedzieliby, że kupujący kreują popyt (zgłaszają zapotrzebowanie) na konkretny towar, a sprzedający zapewniają podaż tego towaru (oferują jego konkretne ilości do sprzedaży). Tak więc to potrzeba zaspokojenia jakiegoś pragnienia jest ową siłą doprowadzającą do kontaktów między sprzedawcami a nabywcami towarów na targowisku i na każdym innym rynku.

Giełda jest rynkiem, dlatego jej elementy składowe będą dokładnie takie same jak w przypadku zwykłego targowiska, na którym handluje się żywnością. Giełda jest jednak specyficznym rynkiem — jest bowiem rynkiem finansowym. Na giełdzie pojawiają się kupujący oraz sprzedający, którzy handlują określonym towarem. Są nim papiery wartościowe i, w szerszym ujęciu, instrumenty finansowe. Co jednak jest potrzebą, która w tym przypadku będzie skłaniała ludzi do udania się na giełdę? Tą potrzebą jest chęć zarobienia większej ilości pieniędzy, ale o tym później.

Wydawać by się mogło, że na giełdzie handluje się pieniądzem jako takim. Pamiętaj, że pieniądz na giełdzie papierów wartościowych jest tylko środkiem płatniczym, którym kupujący oraz sprzedający posługują się, by dokonywać transakcji. Towarem jest, jak już wspomniałem, głównie papier wartościowy.

Nie wiem, czy zauważyłeś, ale cały czas mówię w kontekście giełdy o handlu, a nie o inwestowaniu. W telewizji natomiast słyszy się tyle o inwestycjach giełdowych, a nie o handlu giełdowym. Czy to nieporozumienie? Nie do końca. Pierwotną przyczyną stworzenia giełd papierów wartościowych była potrzeba handlowania lub, inaczej mówiąc, wymiany papierów wartościowych między uczestnikami rynku. Nie wszyscy ich posiadacze chcieli bowiem mieć na własność konkretne papiery do końca swojego życia. Czasami sensowniej było się ich pozbyć, niż je zatrzymać — stąd mowa o handlu, a nie o inwestowaniu.

Jeżeli giełda nie różni się zasadniczo od zwykłego targu istotą swojego funkcjonowania, to trzeba by było mówić nie o inwestorach, a o handlowcach. Inwestorzy występują na giełdzie, jednak nie zgłaszają chęci kupna lub sprzedaży papierów wartościowych tak często jak handlarze. W ten sposób dochodzimy do najważniejszej funkcji giełdy, jaką jest pośrednictwo finansowe.

Giełda jako pośrednik

Termin pośrednictwo finansowe kojarzy się najczęściej ze sprzedawcami kredytów oraz szeroko pojętych produktów finansowych. Giełda też jest pośrednikiem, ponieważ bierze udział w przepływie pieniądza, stwarzając warunki do jego transferów. Mówiłem, że na giełdzie nie handluje się pieniądzem, natomiast tu wspominam o pośredniczeniu w jego przepływie. W istocie jest tak, że pieniądz przepływa poprzez giełdę za pośrednictwem papierów wartościowych, stąd mowa o giełdzie jako pośredniku finansowym.

Rolą pośrednika finansowego jest zapewnienie sprzyjających warunków przeprowadzania transakcji, czyli kontaktowania się jej uczestników — kupujących oraz sprzedających. Giełda stwarza takie warunki, dzięki czemu przepływ pieniądza pomiędzy kupującymi a sprzedającymi dokonuje się bardzo sprawnie.

Na rysunku 1.1 pokazałem giełdę jako pośrednika finansowego, który bierze udział w przepływie pieniądza pomiędzy kupującymi a sprzedającymi papiery wartościowe. Papiery wartościowe są towarami, którymi handluje się na giełdzie. Nie jest tak, że kupujący spotyka się bezpośrednio ze sprzedającym, by dokonać transakcji, musi być ona bowiem przeprowadzona z udziałem giełdy. Na rysunku kupujący jest osobą posiadającą pieniądze i chcącą kupić papier wartościowy. Z kolei sprzedającym będzie zawsze posiadacz papieru wartościowego, który pragnie się go pozbyć. Transakcja dochodzi do skutku w momencie, gdy na pewien krótki czas kupujący i sprzedający przekazują giełdzie swoją własność, by móc się nią wymienić. Zauważ, że kupujący pozbywając się pieniędzy, a nabywając papier wartościowy, staje się potencjalnym sprzedającym, i odwrotnie — sprzedający papier wartościowy staje się potencjalnym kupującym.

Rysunek 1.1. Giełda pośrednikiem finansowym (źródło: Opracowanie własne)

Rysunek 1.1 jest pewnym uproszczeniem, ponieważ na giełdzie występuje mnóstwo kupujących i sprzedających —ich liczba idzie w setki tysięcy, a na największych giełdach świata w miliony. W takich warunkach każdy uczestnik rynku będzie odgrywał dwojaką rolę — zarówno kupującego, jak i sprzedającego. Jak to możliwe? Każdy uczestnik rynku może przecież dokupować kolejne papiery, których jakąś liczbę już posiada, i pozbywać się innych. Tak samo dzieje się w przypadku sprzedającego, który może chcieć się stopniowo pozbywać posiadanych papierów i nabywać inne papiery. Giełda jest chyba jedynym rynkiem, na którym każdy może być zarówno kupującym, jak i sprzedającym. Wracając do przykładu z targiem — konsument jest konsumentem, natomiast rolnik pozostaje rolnikiem. Wątpię, żeby nagle na dużą skalę chcieli oni zamienić się swoimi rolami. Podobnie dzieje się w sklepach — konsument jest klientem kupującym towary, natomiast sklep je sprzedaje. Można co prawda otworzyć własny sklep, ale nie każdy ma na to ochotę. Na giełdzie jest zupełnie inaczej: jeśli jesteś jej uczestnikiem, to bez względu na powody, dla których się na niej znalazłeś, będziesz raz kupującym, a raz sprzedającym.

Po co istnieje giełda?

Wiesz już, jak działa giełda, teraz dowiesz się, dlaczego istnieje. Pewne wzmianki o potencjalnych przyczynach powstania giełd zamieściłem już wcześniej w tym rozdziale. Napisałem bowiem, że nie każdy posiadacz papieru wartościowego chce być jego właścicielem w nieskończoność i czasami pragnie się go pozbyć — wykorzystuje do tego celu właśnie giełdę. Jest to jednak bardziej motywacja uczestników rynku — kupujących i sprzedających — niż powód powstania giełd. Wspominałem również o potrzebie, która jest siłą sprawczą rynku, doprowadzającą do kontaktów między jego uczestnikami. Jaka jest zatem główna przyczyna istnienia giełdy? Jest nią zapotrzebowanie na kapitał.

Gospodarka jest złożona z różnych podmiotów:

• konsumentów, utożsamianych najczęściej z gospodarstwami domowymi nabywającymi różne dobra,

• przedsiębiorstw, potocznie nazywanych firmami, które dostarczają dobra nabywane przez konsumentów; mówi się o nich najczęściej w kategoriach produkowania dóbr,

• państwa, które również dokonuje wydatków oraz posiada przychody.

Z punktu widzenia giełdy najważniejsze są przedsiębiorstwa, które zajmują się produkcją. Wytwarzanie dóbr może jednak nastąpić w przypadku posiadania majątku produkcyjnego. Majątek ten można nabyć za pieniądze, których często przedsiębiorstwom brakuje. Mogą one zatem udać się do banku, by zaciągnąć kredyt, lub na giełdę. Na giełdzie odbywa się proces przepływu pieniędzy — kapitału (stąd nazwa rynek kapitałowy) — od podmiotów mających ich nadmiar do podmiotów mających ich niedobór. Niedobór kapitału mają zazwyczaj właśnie przedsiębiorstwa, które chcąc się rozwijać, potrzebują pieniędzy. Nadmiar kapitału mogą mieć jednak zarówno gospodarstwa domowe, jak i przedsiębiorstwa, które szukają okazji do zarobku. Rysunek 1.2 dokładniej przedstawia omawianą zależność.

Rysunek 1.2. Przepływ kapitału od podmiotów posiadających jego nadwyżkę do podmiotów posiadających jego niedobór (źródło: Opracowanie własne)

Przedsiębiorstwa, które potrzebują pieniędzy na rozwój, udają się na giełdę, aby pozyskać kapitał. Giełda natomiast pośredniczy w zorganizowaniu tego kapitału, przekazując go od inwestorów, którzy mają go za dużo, do przedsiębiorstw mających jego niedobór. W tym miejscu warto się zastanowić, dlaczego inwestorzy wolą przekazywać swój kapitał przedsiębiorstwom, niż lokować go w banku, i dlaczego przedsiębiorstwa szukają pieniędzy na giełdzie, a nie np. w banku, który udziela kredytów. Przede wszystkim inwestorzy wolą inwestować swoje pieniądze w taki sposób, który pozwoli im zarobić jak najwięcej, natomiast przedsiębiorstwa chcą płacić za ten kapitał mniej niż w banku. Giełda stwarza korzystne możliwości zarówno dla inwestorów, jak i dla przedsiębiorstw.

Rysunki 1.1 oraz 1.2 można w prosty sposób połączyć, dzięki czemu otrzymamy pełny obraz funkcjonowania rynku finansowego, jakim jest giełda.

Przedsiębiorstwa, które pragną pozyskać kapitał od inwestorów, emitują papiery wartościowe, dające inwestorom możliwość zarabiania. Z kolei inwestorzy mogą wymieniać się między sobą papierami wartościowymi przedsiębiorstw. Na rysunku 1.3 nie zamieściłem wzmianki o inwestorach, tylko zilustrowałem giełdowe zależności za pomocą określenia uczestnicy rynków. Jak się później okaże, na giełdzie występują nie tylko inwestorzy, lecz każdy uczestnik rynku zawsze staje się kupującym lub sprzedającym papiery wartościowe.

Rysunek 1.3. Sposób funkcjonowania giełdy jako całości (źródło: Opracowanie własne)

Czym handluje się na giełdzie?

Podstawowym towarem giełdowym jest papier wartościowy. Ogólniej mówi się, że na giełdzie handluje się instrumentami finansowymi, które niekoniecznie muszą być papierami wartościowymi, a mogą być instrumentami pochodnymi. Dokładniej o papierach wartościowych oraz instrumentach pochodnych opowiem później. Teraz wystarczy, byś wiedział, że papier wartościowy daje pewne uprawnienia, dzięki którym jego posiadacz może zarabiać na konkretnym przedsiębiorstwie. Jest to duże uproszczenie, ale na ten moment wystarczające. Instrument pochodny jest natomiast tworem, którego wartość pochodzi od czegoś innego. Przykładem instrumentu pochodnego jest choćby certyfikat na złoto, którego wartość się zwiększa wraz ze wzrostem ceny złota. Na giełdzie zależność ta jest dokładnie taka sama.

Wymiana towarami giełdowymi oraz instrumentami finansowymi, w tym papierami wartościowymi, odbywa się przy użyciu pieniądza. Nie jest on jednak towarem samym w sobie, lecz czymś, co umożliwia handel giełdowy.

Kto handluje na giełdzie?

Każdy może wziąć udział w giełdowym handlu. W zasadzie wystarczy być pełnoletnim, by móc zarabiać na tym rynku. Można wyróżnić dwa rodzaje podmiotów, które handlują na giełdzie:

• podmioty handlujące bezpośrednio,

• podmioty handlujące pośrednio.

Rysunek 1.4 dokładnie przedstawia te dwa rodzaje podmiotów.

Zamieszczony rysunek jest uproszczeniem zasady dostępności różnych podmiotów do giełdy. Bezpośrednio mogą handlować na giełdzie różnorodne instytucje finansowe, np. banki i domy maklerskie. Gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa nie mają bezpośredniego dostępu do giełdy, co znaczy, że muszą handlować za pośrednictwem instytucji finansowych. Giełda jest więc pośrednikiem samym w sobie, natomiast instytucje finansowe stają się pośrednikami pośrednika. Dlaczego tak musi być? Dlaczego Ty lub ja nie możemy pójść na giełdę i osobiście na niej pohandlować? Byłoby to bowiem niezgodne z prawem, które stanowi, że bezpośredni dostęp do giełdy mają tylko określone podmioty, będąc jej członkami.

Giełda Papierów Wartościowych (GPW)

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie jest spółką, prowadzącą działalność gospodarczą w zakresie organizacji obrotu papierami wartościowymi oraz instrumentami finansowymi. Wiem, że to może dziwnie brzmieć dla początkującego adepta inwestycyjnego, ale giełda papierów wartościowych jest po prostu instytucją tworzącą rynek. Warszawska giełda zapewnia warunki do przeprowadzania handlu pomiędzy uczestnikami rynku. Można sobie wyobrazić giełdę jako miejsce, w którym ludzie się spotykają, żeby handlować instrumentami finansowymi — stąd analogie do popularnych targowisk.

Rysunek 1.4. Nie każdy ma bezpośredni dostęp do giełdy (źródło: Opracowanie własne)

Giełda warszawska jest młoda — ma dopiero 20 lat — ale bardzo dynamiczna. Od momentu powstania w 1991 roku, giełda wprowadzała sukcesywnie do obrotu różne rodzaje instrumentów finansowych, dzięki którym obecni inwestorzy mogą zarabiać pieniądze w praktycznie każdych warunkach rynkowych. Nasza giełda jest uznawana za centrum finansowe Europy Środkowo-Wschodniej, jest bowiem największą i najpłynniejszą giełdą w tym regionie. Znaczy to, że handluje na niej najwięcej ludzi w porównaniu do innych giełd Europy Środkowo-Wschodniej.

Pomimo dynamicznego rozwoju GPW czeka jeszcze długa droga, zanim będzie panowała na niej taka obfitość instrumentów finansowych jak na giełdzie londyńskiej czy nowojorskiej. Niemniej już dziś stwarza ona bardzo dobre warunki dla ludzi znających się na zarabianiu pieniędzy. Czytając tę książkę, poznasz sposoby zarabiania na giełdzie i dowiesz się, jak wykorzystywać dostępne na niej instrumenty dla własnego pożytku.

NewConnect — rynek trochę mniejszy niż GPW

W roku 2007 kierownictwo Giełdy Papierów Wartościowych postanowiło stworzyć dodatkowy rynek, mający inne przeznaczenie niż GPW. I tak 30 sierpnia powstał rynek NewConnect, który jest o wiele mniejszą i mniej płynną giełdą niż GPW, przeznaczoną dla spółek:

• prowadzących działalność innowacyjną,

• oferujących nowe, innowacyjne produkty lub usługi,

• małych lub dopiero powstających,

• szukających pieniędzy na dalszy rozwój, a niespełniających warunków do wejścia na GPW.

Innymi słowy, rynek NewConnect powstał z myślą o spółkach mających ciekawe pomysły, które mogą przynieść w przyszłości mnóstwo pieniędzy, ale z którymi wiąże się duże ryzyko. Na rynku NewConnect można zatem zarobić duże pieniądze o wiele szybciej niż na GPW, ale trzeba zdawać sobie sprawę z potencjalnego niebezpieczeństwa czyhającego na inwestora. Wystarczy bowiem, by innowacyjny produkt się nie sprawdził, aby stracić zainwestowane pieniądze.

Na rynku NewConnect jest obecnie notowanych ponad 200 spółek, które prowadzą bardzo zróżnicowaną działalność — od spółek z branży reklamowej, poprzez firmy doradcze, do spółek biotechnologicznych. Spółki debiutujące na tym rynku budzą czasami kontrowersje, ponieważ można znaleźć np. kancelarie prawne lub firmy doradcze, których działalność nie jest innowacyjna. Ostatecznie rynek NewConnect to miejsce dla spółek małych, które po prostu nie spełniają wymogów, by zostać dopuszczone do rynku głównego — GPW.

Obligacje mają w końcu własny rynek

Trzecim ważnym i jednocześnie najmłodszym rynkiem giełdowym w Polsce jest rynek obligacji — Catalyst. Powstał on w roku 2009 jako platforma obrotu mająca skupić rozrzucone po różnych rynkach papiery dłużne, jakimi są obligacje. Papierom wartościowym poświęcone są rozdziały 5. i 6., dlatego nie martw się, jeśli na razie nie rozumiesz pewnych pojęć.

Historia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Polska ma ponadstuletnią tradycję giełdową. Pierwsze tego typu instytucje pojawiły się w naszym kraju na początku XIX wieku — 12 maja 1817 roku. Wtedy to w Warszawie powstała pierwsza giełda, na której sesje odbywały się w godzinach od 12:00 do 13:00. Handlowano głównie obligacjami oraz wekslami, natomiast akcje pojawiły się w obrocie w drugiej połowie XIX wieku. W okresie międzywojennym istniały również giełdy w Katowicach, Krakowie, Lwowie, Łodzi, Poznaniu i Wilnie. Największą giełdą była jednak giełda warszawska, na której koncentrowało się 90% obrotów. Polska tradycja giełdowa została przerwana wraz z początkiem II wojny światowej.

Odrodzenie rynku giełdowego w Polsce nastąpiło dopiero po roku 1989, kiedy to zaczęła się dokonywać transformacja gospodarcza — od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej. Giełda stała się potrzebna do przeprowadzania prywatyzacji majątku państwowego. Otwarcie giełdy było poprzedzone uchwaleniem szeregu regulacji prawnych, które miały zapewnić jej prawidłowe funkcjonowanie. Oficjalne otwarcie Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie miało miejsce 16 kwietnia 1991 roku, kiedy to odbyła się pierwsza sesja giełdowa. Wzięło w niej udział 7 domów maklerskich, obracano akcjami tylko 5 spółek, a całkowity obrót osiągnął poziom niespełna 2 tysięcy złotych.

Dziś Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie jest liczącą się na arenie międzynarodowej instytucją finansową, konsekwentnie skupiającą wokół siebie coraz większą liczbę spółek, których akcjami się na niej obraca.

Rynek Catalyst jest po prostu systemem informatycznym, który koordynuje handel obligacjami różnych podmiotów. Zanim powstał Catalyst, obligacje można było kupować na GPW oraz rynku pozagiełdowym MTS CeTO (obecnie BondSpot), który był rynkiem przeznaczonym dla papierów wartościowych emitowanych przez spółki niegiełdowe. Inwestor, który chciał kupić obligacje, raz musiał się udawać na rynek MTS CeTO, a raz na GPW, co było uciążliwe. Obecnie rynek Catalyst organizuje obrót obligacjami notowanymi na rynku GPW oraz pozagiełdowym w jednym miejscu. Catalyst nie jest de facto osobną giełdą, ale wyłącznie platformą obrotu, na której handluje się właśnie obligacjami.

Catalyst to najmniej płynny rynek spośród wcześniej omówionych giełd — handluje na nim jeszcze mało podmiotów, natomiast rozwija się on całkiem szybko. Myślę, że w ciągu najbliższych kilku lat na rynku Catalyst będzie można skutecznie znajdować bardzo ciekawe okazje inwestycyjne, płacąc za nie promocyjną cenę.

Giełdowy „anioł stróż”

Jak już wiesz, giełda powstała jako odpowiedź na zapotrzebowanie na kapitał ze strony przedsiębiorstw. Dzięki pieniądzom przekazanym przez inwestorów spółkom giełdowym ci pierwsi mogą zarabiać o wiele więcej, niż zarobiliby, lokując pieniądze w banku, a ci drudzy pozyskują kapitał w bardziej bezpośredni sposób, niż gdyby zaciągnęli kredyt. Giełda jest miejscem, na którym przedsiębiorstwa oraz inwestorzy dogadują się co do swoich korzyści. Można to zilustrować następującym dialogiem:

Spółka giełdowa (S.g.): Potrzebujemy kapitału.

Inwestorzy (I.): W porządku, damy wam tyle, ile potrzebujecie.

S.g.: A ile chcecie za użyczenie waszego kapitału?

I.: Żądamy co najmniej 30% zwrotu z inwestycji.

S.g.: Trochę dużo, a co byście powiedzieli na 25% zwrotu?

I.: W porządku, umowa stoi.

Ciekawa rozmowa, nieprawdaż? Co jednak poczną inwestorzy, którzy powierzyli swoje pieniądze spółce nierzetelnej? Jeśli jest się inwestorem, to powinno się wiedzieć, co się robi, prawda? Ale nie zawsze można uniknąć różnego rodzaju manipulacji. Gdyby w rzeczonym przykładzie okazało się, że spółka zataiła pewne informacje przed inwestorami, to bez względu na to, ile oferowałaby zwrotu na zainwestowanym kapitale, istniałoby duże prawdopodobieństwo utraty pieniędzy przez inwestorów.

Giełda pozostawiona sama sobie przypominałaby jezioro pełne potężnych skał oraz piranii, na które mógłby się natknąć niedoświadczony inwestor. Giełda pełni bardzo pozytywne funkcje, jeśli jednak nikt by nie czuwał nad przestrzeganiem pewnych zasad uczciwego obrotu giełdowego, pojawiłoby się duże pole do nadużyć. W takiej sytuacji najwięcej pieniędzy pozyskiwałyby te spółki, które oferowałyby inwestorom najwyższe zyski bez względu na prawdopodobieństwo ich osiągnięcia. Pojawiłoby się wielu oszustów, którzy mamiliby inwestorów szybkimi i dużymi zyskami, byle tylko wyciągnąć od nich pieniądze, po czym znikaliby z nimi. Inwestorzy traciliby zaufanie do giełdy, a oszuści mieliby świetne podwórko do uprawiania swojego procederu.

Na szczęście giełdy, nie tylko warszawska, są kontrolowane przez tzw. instytucje nadzorcze. Są to podmioty czuwające nad prawidłowością publicznego obrotu papierami wartościowymi. Mają one za zadanie chronić mniej doświadczonych inwestorów przed wspomnianymi oszustami. Z tego względu, zanim akcje spółki będą dopuszczone do obrotu giełdowego, muszą wpierw zostać spełnione określone, restrykcyjne warunki, ponieważ tylko wtedy inwestorzy będą mogli w pełni zaufać spółce, której powierzają swoje pieniądze.

W Polsce instytucją nadzorczą jest Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), którą można porównać do rynkowego „anioła stróża” czuwającego nad systemem finansowym. KNF nie tylko pilnuje bezpieczeństwa obrotu giełdowego, ale także monitoruje cały system finansowy — banki, fundusze inwestycyjne oraz emerytalne i zakłady ubezpieczeniowe. Jest ona instytucją zaufania publicznego, co oznacza, że obywatele ufają, iż będzie ona chroniła ich przed potencjalnymi nieprawidłowościami ze strony systemu finansowego.

Wszelkie ujawnione oszustwa finansowe lub inne nieprawidłowości naruszają zaufanie obywateli oraz inwestorów do systemu finansowego, który jest bardzo ważnym elementem współczesnej gospodarki. Jeśli ludzie utraciliby zaufanie do instytucji finansowych, nastąpiłby zastój gospodarczy, ponieważ podmioty potrzebujące pieniędzy nie mogłyby się rozwijać — nie byłoby po prostu chętnych do udostępnienia kapitału. Z tego powodu istnienie nadzorcy, jakim jest Komisja Nadzoru Finansowego, jest niezbędne — zarówno z punktu widzenia gospodarki, jak i interesów inwestorów.

„Jak zatem zacząć inwestować?”

Nie tak szybko — zanim będziesz gotowy do dokonania swojej pierwszej inwestycji, upłynie jeszcze trochę czasu, lepiej bowiem poświęcić wiele czasu na zarobienie pierwszych, małych pieniędzy, niż przeznaczyć na inwestycję duże pieniądze bez odpowiedniego przygotowania i je stracić. Na razie poznałeś:

• ideę działalności giełdy,

• motywację uczestników rynku,

• podmiot, który czuwa nad Twoim bezpieczeństwem na rynku finansowym.

W dalszej kolejności skupię się na Twojej osobie jako kluczowym czynniku, od którego będzie zależało Twoje powodzenie w przyszłości. Przywiązując większą wagę do tego, jak zarobić pieniądze, niż do tego, jak być dobrym inwestorem, już na starcie skażesz się na porażkę.

Spis treści

O autorze

Podziękowania

Wprowadzenie

Dlaczego warto przeczytać tę książkę

Konwencje zastosowane w książce

Czego nie czytać?

Naiwne założenia

Jak podzielona jest książka?

Część I: Giełda papierów wartościowych od A do Z

Część II: Jak działa giełda papierów wartościowych?

Część III: Rozpoznanie terenu — bez tego ani rusz

Część IV: Jak rozpocząć inwestowanie na giełdzie papierów wartościowych?

Część V: Zaawansowane narzędzia analityczne

Część VI: Dekalogi

Ikony wykorzystane w książce

Co dalej?

Część I Giełda papierów wartościowych od A do Z

Rozdział 1. Giełda papierów wartościowych — co to takiego?

Giełda a zwykłe targowisko

Giełda jako pośrednik

Po co istnieje giełda?

Czym handluje się na giełdzie?

Kto handluje na giełdzie?

Giełda Papierów Wartościowych (GPW)

NewConnect — rynek trochę mniejszy niż GPW

Obligacje mają w końcu własny rynek

Giełdowy „anioł stróż”

„Jak zatem zacząć inwestować?”

Rozdział 2. Najważniejszy element giełdowej układanki — Ty

Dlaczego interesujesz się giełdą papierów wartościowych?

Giełda nie jest magicznym pudełkiem

Każdy może zarobić pieniądze na giełdzie

Ty stanowisz największe ryzyko dla swoich inwestycji

Zalety i wady inwestowania na giełdzie

Najlepsze miejsce i czas na inwestycje — tu i teraz

Twój największy wróg — emocje

Mieć rację vs. zarabiać pieniądze

Nieomylność i przyznawanie się do błędów

Czy wciąż chcesz zarabiać pieniądze na giełdzie papierów wartościowych?

Rozdział 3. Dwa najważniejsze sposoby zarabiania pieniędzy na giełdzie papierów wartościowych

Spekulant nie jest inwestorem

Inwestor nie lubi handlować

Spekulant lubi szybkie zyski

Inwestor lubi pewne zyski

Spekulacja jest szybka

Inwestowanie jest stabilne

Przepływ pieniężny to podstawa

Zyski kapitałowe traktuj jako bonus, chyba że... (chcesz zostać traderem na pełny etat)

Zdecyduj już teraz — handel czy inwestycje?

Rozdział 4. Pamiętaj: nie ma zysku bez ryzyka

Unikanie ryzyka nie jest tym samym co zarządzanie nim

Ryzyko, które jesteś w stanie kontrolować

Ryzyko poza Twoją kontrolą

Najczęściej spotykane rodzaje ryzyka na giełdzie papierów wartościowych

Ryzyko rynkowe

Ryzyko walutowe

Ryzyko stopy procentowej

Ryzyko płynności

Ryzyko wpływające na działalność spółek giełdowych

Ryzyko makroekonomiczne

Ryzyko kredytowe

Ryzyko operacyjne

Ryzyko związane z czynnikiem ludzkim

Część II Jak działa giełda papierów wartościowych?

Rozdział 5. Skąd się biorą papiery wartościowe?

Czym jest papier wartościowy?

Spółka akcyjna — emitent akcji

Spółka potrzebuje pieniędzy, żeby się rozwijać

Oferty pierwotne i wtórne — czym one są?

Co się dzieje z pieniędzmi, za które objęto wyemitowane akcje?

Mam papier wartościowy...

Kupowanie papierów wartościowych nie jest tym samym co lokowanie pieniędzy na rachunku oszczędnościowym

Dwa rodzaje zysków

Zyski związane z przedsiębiorstwem

Zyski związane z kupnem papieru wartościowego

Połączmy te dwa rodzaje zysków

Kapitał początkowy — czy mam wystarczająco dużo pieniędzy, by kupować papiery wartościowe?

Czy mogę się utrzymać z inwestycji giełdowych?

Rozdział 6. Akcje, obligacje i inne sposoby zarabiania pieniędzy

Jak zarabiać pieniądze na akcjach?

Akcje dają mnóstwo praw i korzyści, ale tylko jeśli...

Możesz stać się bankierem — kupując obligacje

Obligacje skarbowe nie są jedynym rodzajem obligacji

Najpopularniejszy mit giełdowy — akcje są bardziej ryzykowne niż obligacje

Możesz również zarabiać na indeksach giełdowych

Kupowanie indeksu giełdowego

Papiery wartościowe przypominające lokaty bankowe

„Kupimy dla ciebie papiery wartościowe”

Zyskasz więcej, inwestując samodzielnie

Rozdział 7. Jak handluje się na giełdzie i jak ustalane są ceny papierów wartościowych?

Zasiadamy przy stole transakcyjnym

Kiedyś oferty składano ustnie...

...dziś głównie elektronicznie

Godziny handlu giełdowego

Fazy sesji giełdowej

Przed otwarciem

Otwarcie

Notowania ciągłe

Przed zamknięciem

Zamknięcie

Przed otwarciem (dogrywka)

Szybkość handlu giełdowego

Im więcej sprzedających i kupujących, tym lepiej

Skąd się biorą ceny papierów wartościowych?

Notowania ciągłe

Notowania jednolite

Indeksy giełdowe

Czemu ceny akcji się zmieniają?

Popyt i podaż

Informacje finansowe i ekonomiczne

Psychologia

Wolumen a obrót

Rozdział 8. „Niebezpieczne” instrumenty pochodne

Podstawowa różnica

Instrumenty pochodne istnieją już od dawna

Możesz się ubezpieczyć od straty giełdowej

Kontrakt terminowy — prosty sposób wyeliminowania ryzyka

Jeszcze lepszy sposób ubezpieczenia — opcje

Instrumentami pochodnymi też można spekulować

Zakłady bukmacherskie na giełdzie

Uważaj, bo możesz pójść z torbami

Lepiej nie rozpoczynać inwestowania od przygody z derywatami

Część III Rozpoznanie terenu — bez tego ani rusz

Rozdział 9. Obierz właściwy kierunek

Czy kupowanie papierów wartościowych jest loterią?

Lepiej nie polegać na szczęściu

Analiza techniczna vs. analiza fundamentalna

Niecodzienne strategie inwestycyjne

Bez udziwnień

Niepotrzebne komplikacje

Geniusz tkwi w prostocie

Rozdział 10. Ustal strategię wejścia do inwestycji i wyjścia z niej

Moment kupna ma znaczenie

Strategia wyjścia

Monitoruj rynek

Wiadomości ze spółek giełdowych

Kiedy Twoja inwestycja przynosi straty...

Rozdział 11. Uważaj, kogo słuchasz

„Bezinteresowni doradcy”

Najgorsze źródło informacji

Kupiłem akcje, bo znajomy…

Te akcje kupują wszyscy

Maklerzy i analitycy

Po co doradzają?

Co to jest rekomendacja inwestycyjna?

Typy rekomendacji inwestycyjnych

Media

Własne źródła informacji

Rzetelną informację musisz znaleźć sam

Informacje ze spółek

Sprawozdania finansowe

Rekomendacje innych inwestorów

Rozdział 12. Poznaj swoich rynkowych „przeciwników”

Inwestorzy tacy jak Ty

Inwestor indywidualny nie jest bardzo wpływowy...

…ale ma dwie ważne zalety

Inwestorzy instytucjonalni

Otwarte Fundusze Emerytalne — kiedyś bardzo znaczący gracze, dzisiaj już trochę mniej

Fundusze inwestycyjne — czy inwestorzy indywidualni są mocniejsi w grupie?

Domy maklerskie również mogą inwestować

Banki — one również obracają instrumentami finansowymi

Fundusze hedgingowe jako gracze krótkoterminowi

Zakłady ubezpieczeniowe — inwestorzy dbający o interesy posiadaczy polis ubezpieczeniowych

Firmy zarządzające aktywami — na nie również się natkniesz

Czy masz szansę w konfrontacji z potężnymi inwestorami instytucjonalnymi?

Rozdział 13. Praktyka: wirtualne gry giełdowe

Wirtualne pieniądze uczą

Wirtualne straty nie bolą

Bezbolesna nauka

Jak działają gry giełdowe?

Podstawowa wada gier giełdowych

Jak inwestować wirtualnie?

Darmowe gry

Turnieje giełdowe z nagrodami...

...niekoniecznie są warte poświęcanego im czasu

Wirtualne gry giełdowe — czy mają sens?

Część IV Jak rozpocząć inwestowanie na giełdzie papierów wartościowych?

Rozdział 14. Stwórz swój własny portfel inwestycyjny

Jak mogę zainwestować x zł?

Cel inwestycji giełdowych

Tolerancja ryzyka

Horyzont inwestycyjny

Akcje czy obligacje?

Dywersyfikacja vs. dywersja

Inwestowanie skoncentrowane nie tylko dla odważnych

Nie kupuj niczego na siłę

Rozdział 15. Wybór domu maklerskiego pierwszym krokiem do rozpoczęcia realnych inwestycji

Bez rachunku maklerskiego nie kupisz na giełdzie niczego

Możesz otworzyć rachunek maklerski tylko jako osoba pełnoletnia

Rachunek bankowy i rachunek inwestycyjny to nie to samo

Na co zwracać uwagę, wybierając dom maklerski?

Początkujący inwestorzy zwracają uwagę na coś innego

Poziom prowizji maklerskich nie jest najważniejszy dla doświadczonego inwestora

Studenci — na giełdzie pojawia się ich coraz więcej

Gdzie szukać ofert domów maklerskich?

Internet — najważniejszy kanał dokonywania inwestycji w XXI wieku

Inwestycje zagraniczne bez wychodzenia z domu

Nie podoba Ci się Twój makler? Odejdź od niego

Rozdział 16. Zlecenia giełdowe

Zlecenia giełdowe ułatwiają działanie

Zlecenia „po każdej cenie” (PKC)

Zlecenie z limitem ceny

Zlecenie z limitem ceny i z limitem aktywacji

Zlecenie stop-loss

Widełki

Data ważności zlecenia

Blokada instrumentów finansowych pod wykonanie zlecenia

„Wyślij zlecenie” i co dalej?

Musisz stanąć w kolejce

Kojarzenie kupujących i sprzedających

Anulowanie zleceń

Część V Zaawansowane narzędzia analityczne

Rozdział 17. Analiza techniczna

Analiza techniczna — o co w niej chodzi?

Wykresy — nie ma się czego bać

Wykresy liniowe

Wykresy świecowe

Wykresy słupkowe

Skala logarytmiczna i liniowa

Trendy

Rynek byka

Rynek niedźwiedzia

Trend boczny

Poziomy wsparcia i oporu

Formacje cenowe

Analiza wolumenu

Inne narzędzia analizy technicznej

Rozdział 18. Analiza fundamentalna

Przypowieść o domu na skale

Jak kupować akcje dobrych spółek?

Sprawozdanie finansowe — powinieneś je rozumieć

Sprawozdanie zarządu z działalności vs. sprawozdanie finansowe

Bilans

Rachunek zysków i strat

Rachunek przepływów pieniężnych

Noty objaśniające — czytaj je, jeśli chcesz zarabiać pieniądze

Jak rozpoznać dobrą spółkę?

Branża

Zarząd

Finanse

Zalety analizy fundamentalnej

Część VI Dekalogi

10 stron internetowych, które powinieneś znać

Giełda Papierów Wartościowych

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)

Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami (IZFA)

Narodowy Bank Polski (NBP)

Ministerstwo Finansów

Blog Marka Mobiusa po polsku

Strony internetowe spółek giełdowych

Portale finansowe

Strony gazet i czasopism finansowych

Fora dyskusyjne

10 przykazań inwestora

Bądź cierpliwy

Odrób swoje zadanie domowe

Nigdy nie podejmuj zbyt ryzykownych decyzji

Zdobywaj wiedzę z zakresu rachunkowości

Obserwuj swoje inwestycje

Reinwestuj zyski

Miej swoje zdanie

Nie słuchaj tzw. ekspertów finansowych

Ważne są inwestycje, a nie wszystko to, co dzieje się w ich otoczeniu

Poszerzaj swój „krąg kompetencji”

10 przykazań spekulanta

Tnij straty

Pozwól zyskom rosnąć

Podążaj za trendem

Opracuj system gry

Konsekwentnie stosuj opracowany system gry

Panuj nad emocjami

Nie bój się przyznać do błędu

Naucz się zarabiać w każdych warunkach rynkowych

Zdobywaj nowe umiejętności

Rób sobie wolne