3.2.1. Kościół pielgrzymujący względem Kościoła czyśćcowego

„Uroczystość Wszystkich Świętych jest wprowadzeniem do wspomnienia Wszystkich

Wiernych Zmarłych, którzy nie zaznali jeszcze uszczęśliwiającej wizji Boga, lecz oczekują na nią

poddając się tajemniczemu oczyszczeniu”1 – stwierdził Jan Paweł II w nauczaniu przed modlitwą

Anioł Pański w listopadzie 1991 roku. Osiem lat wcześniej zauważył, że „z mądrym wyczuciem

pedagogicznym Kościół obchodził i obchodzi te dwa wspomnienia chronologicznie złączone, gdyż

troszcząc się o ziemskie losy ludzi, w żaden sposób nie może pominąć lub zaniedbywać ich

pozaziemskiego wymiaru. ”2 Zaznaczając zespolenie tych dwóch wspomnień w kalendarzu

kościelnym, Papież podkreśla ich głęboki związek i konsekwencję w duszpasterskiej trosce

Kościoła o zbawienie dusz. Zauważa równocześnie analogię: „Powiem więcej, szereg myśli, które

rozwinąłem tutaj na temat «obcowania świętych» można i należy – we właściwy sposób – odnieść

do zmarłych, gdyż także pomiędzy nami a nimi istnieje owa więź jedności. I jeśli idąc za

przykładem świętych przypomniałem o naszym wspólnym obowiązku czerpania z

niewyczerpanych «źródeł» Odkupienia Chrystusowego, to pragniemy w sposób szczególny, dziś i

jutro, by każdy owoc tego naszego udziału służył duszom zmarłych wiernych.” 3 To wyjątkowo

dobitne stwierdzenie niemal identycznego charakteru relacji do dusz czyśćcowych, co do świętych

nieba, pozwala Kościołowi pielgrzymującemu z prostotą, pokorą i bez bojaźni nieść pomoc duszom

podległym oczyszczającemu płomieniu miłości. Te bowiem dusze jak naucza Tradycja Kościoła, są

już święte, są zbawione, a ich pełne uczestnictwo w życiu Bożym uzależnione jest jedynie od

zadośćuczynienia – odpokutowania kar zaciągniętych przez popełnione grzechy na ziemi.4

Wszelkie dobro duchowe kierowane w kierunku dusz czyśćcowych, dokonuje się na drodze

Odkupienia Chrystusowego. Na mocy Jego zasług, wierni, kierując się miłością, mogą zyskiwać

odpusty i ofiarowywać je za zmarłych.5 „Potwierdziłem to wyraźnie w Bulli otwierającej Rok

Święty (por. Aperite portas Redemptori, n. II) i pragnę to gorąco wam polecić, jako konkretny i

cenny akt miłości wobec zmarłych, będący jednocześnie spełnieniem i potwierdzeniem «obcowania

świętych»” .6 W Bulli tej Papież wyznaczył specjalne warunki uzyskiwania odpustu z okazji Roku

Świętego (Jubileusz 1950-lecia Odkupienia).7 Jan Paweł II „wśród aktów pokutnych

uczestniczących w zasługach Jezusa Chrystusa wymienia: radości, modlitwy, wyrzeczenia i

cierpienia za braci potrzebujących przebaczenia. Jest to więc postawa miłości wypraszającej

1

Jan Paweł II, Wszyscy Święci, dz. cyt., s.47, pkt. 2.

2

Tenże, Radość świętych obcowania, dz. cyt., s.8, pkt. 4.

3

Tamże.

4

Por. W. Zaleski, Mistyczne Ciało Chrystusa: traktat o Kościele, dz. cyt., s. 118.

5

Por. B. Sesboüé, Zmartwychwstanie i życie: krótki traktat o rzeczach ostatecznych, dz. cyt., s. 114-116.

6

Jan Paweł II, Radość świętych obcowania, dz. cyt, s. 8, pkt. 4.

7

Szczególnego aktu „wskrzeszenia” tradycji odpustu zupełnego z okazji Jubileuszu 1300 Roku, dokonał papież

Bonifacy VIII, zob. J. Le Goff, Narodziny czyśćca, dz. cyt., s. 332-333.

miłosierdzie dla braci.”8

Wezwanie następcy św. Piotra do ofiarowania daru odpustów za zmarłych jest obecne na

przestrzeni całego pontyfikatu. Przykładem niech będzie nauczanie z listopada 1983 roku: „Czym

byłby w rzeczywistości Dzień Zmarłych, gdyby wśród różnych gestów czci, cennych i

wzruszających z ludzkiego punktu widzenia, zabrakło woni owego duchowego kwiatu, jakim jest

modlitwa? Polecam wam w szczególny sposób – obok tradycyjnych gestów miłości – ofiarowanie

im daru odpustu.”9

Obok niekwestionowanie pierwszorzędnej roli darowania kar za grzechy, jaką żyjący wierni

mogą, a nawet powinni wypraszać zmarłym, Jan Paweł II doceniał i pochwalał także wszelką formę

modlitwy (choćby nie miała na celu uzyskania daru odpustu) w intencji dusz czyśćcowych. 10

Mówił: „Wreszcie Kościół modli się za zmarłych, a ta modlitwa mówi szczególnie wiele o nim

samym. Mówi, że Kościół trwa w nadziei życia wiecznego. Modlitwa za zmarłych jest jak gdyby

szczególnym zmaganiem się z rzeczywistością śmierci i zniszczenia, jakie zaciążyło nad ziemską

egzystencją człowieka.”11 Dotykamy więc równocześnie rzeczywistości wymiernych „korzyści”,

które czerpie Kościół pielgrzymujący ze swej modlitwy wstawienniczej. Jak wcześniej

wspomniano12 wchodząc w relację z duszami w stanie czyśćcowym, ziemscy pielgrzymi

uczestniczą w specjalnym (nadzwyczajnym) znaczeniu tajemnicy obcowania. Pozwala to na

głębsze odkrycie transcendentnego wymiaru ludzkiej egzystencji i przełamuje bariery strachu przed

śmiercią. Daje nadzieję i pozwala nabrać właściwych proporcji wartości w życiu. Fakt czerpania

dóbr, przy okazji ich dawania świadczy ponadto i wskazuje na istotę – tajemnicę – łac. communio

oznacza jedność, złączenie, zjednoczenie. Tę rzeczywistość dobrze oddaje wypowiedź Jana Pawła

II z 1984 roku: „I oto – w ten dzień, który poświęcony jest w sposób szczególny modlitwie za

zmarłych w całym Kościele – my, którzy jeszcze pielgrzymujemy przez ten świat, łączymy się z

wszystkimi, którzy już odeszli, którzy spoczywają na tym rzymskim cmentarzu i na wszystkich

cmentarzach świata.”13

Analizując pisma i wypowiedzi Jana Pawła II w obrębie poruszanego zagadnienia

wyodrębnić możemy jeszcze aspekt osobistego nabożeństwa Papieża za dusze w czyśćcu cierpiące

– oczywiście nie jako anonimowej osoby, ale jako zwierzchnika Kościoła i przykładu dla wiernych.

Zapowiadając swoją obecność na cmentarzu Verano w Rzymie, Papież mówił: „Moja pamięć

8

Wit Zbigniew, Postawa pokuty i jej formowanie, w: Studia Płockie, t. XIII, 1985r, pkt. 2.

Cytat za: http://mazowsze.hist.pl/21/Studia_Plockie/506/1985/16639/ [Dostęp 20.01.2015r].

9

Jan Paweł II, Radość świętych obcowania, dz. cyt., s. 8, pkt. 4.

10

Warto zaznaczyć, że liturgia rzymska obejmuje wszystkich wiernych zmarłych, nie wyłączając w swej

treści

zbawionych w niebie. Jest szczególnym rodzajem modlitwy Kościoła pielgrzymującego, zob. J. Salij, Modlitwa

za świętych w liturgii rzymskiej, [w:] Studia Teologicznodogmatyczne, Akademia

Teologii Katolickiej,

Warszawa 1974, t.1, s. 243-248.

11

Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, dz. cyt., s.40.

12

Zob. Paragraf 3.1. pt.: Pojęcie obcowania – o Kościele pielgrzymującym, oczyszczającym się i

chwalebnym.

13

Jan Paweł II, Śmierć oddaje nas Bogu w Jezusie Chrystusie, dz. cyt., s.12, pkt. 6.

ogarnie przede wszystkim tych, którzy opuścili ten świat z powodu ludzkiej nikczemności,

niesprawiedliwości, ucisku, przemocy lub w wyniku niosących nieszczęście klęsk żywiołowych.

Będę prosił Boga, dobrego Ojca, aby dał tym wszystkim naszym braciom radość i wieczny pokój.

Wy także udajcie się na cmentarze, by wspominać waszych zmarłych, by okazać im miłość, która

jest silniejsza niż śmierć. Zanieście im kwiaty i znicze. Zanieście im jednak przede wszystkim, w

duchu świętych obcowania, wsparcie i pomoc w modlitwie. ”14 Uwaga Jana Pawła II skupiona była

więc na tych, których śmierć zastała nieprzygotowanych, na pozbawionych sakramentów świętych,

tych, którzy odarci zostali z ludzkiej godności w ostatnich chwilach życia. Papież pochylał się nad

poniżonymi i biedakami – słowem nad tymi, których makaryzmy określają mianem

„błogosławionych”. Sam również nie zapomina, ale zachęca wiernych do ofiarowania Eucharystii

za dusze bliskich osób: „Odwiedzając cmentarze dziś i jutro, módlmy się za naszych drogich

zmarłych, aby jak najszybciej mogli doznać światła i pokoju. Dziś popołudniu na rzymskim

cmentarzu w dzielnicy Prima Porta odprawię Eucharystię za dusze w czyśćcu. Zapraszam was do

zjednoczenia się ze mną za dusze potrzebujące naszej duchowej solidarności (…).”15

Zachęty do podejmowania modlitw, pokuty, radości i wyrzeczeń oraz wypraszania odpustów

obecne w nauczaniu Jana Pawła II znajdują swój pierwowzór w wykładni Soboru Watykańskiego

II, szczególnie w przytaczanym już wcześniej dokumencie Lumen gentium, w którym czytamy, że

„Kościół pielgrzymów od zarania religii chrześcijańskiej czcił z wielkim pietyzmem pamięć

zmarłych, a ponieważ święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów

uwolnieni (por. 2 Mch 12,46), także modły za nich ofiarował.”16 Istotnie świadectwa modlitewnej

pamięci o zmarłych możemy odnaleźć we wspomnieniach wybranych świętych, którzy

potwierdzają skuteczną moc wstawiennictwa.17 W ich poczet wpisuje się także Jan Paweł II jako

pasterz Kościoła, zachęcający do podejmowania wszelkich form modlitewnej pomocy Kościołowi

oczyszczającemu się, a szczególne wzywający do ofiarowania odpustu za cierpiących braci i

siostry. Jest to wszystko możliwe – przypomnijmy – mocą miłości, która „kładzie mosty nad

progiem śmierci” .18

14

Tenże, Królowa wszystkich świętych, LOR, nr 11-12/1987, s.29, pkt.2-3.

15

Tenże, Wszyscy Święci, dz. cyt., s.47, pkt. 2.

16

KK, 50.

17

Zob. B. Sesboüé, Zmartwychwstanie i życie: krótki traktat o rzeczach ostatecznych, dz. cyt., s. 112-114.

18

CH. Schönborn, „Communio Sanctorum” Jako wspólnota trzech stanów Kościoła: pielgrzymującego,

oczyszczającego się i chwalebnego, Com 9(1989) nr 3, s. 103.

Document Outline

3.2.1. Kościół pielgrzymujący względem Kościoła czyśćcowego